het conservatisme voorbij

bitterlemon artikelen opnieuw te lezen op dit blog

2011-08-12T19:54:00.009+02:00

Op verzoek van de redactie van Catholica heb ik op dit persoonlijke weblog mijn oude artikelen - uit de bitterlemontijd - weer vrijgegeven. Ik blijf inactief voor Catholica.nl, dit vanwege persoonlijke familieomstandigheden en hou mijn artikelen op deze site teruggetrokken.

De controverse rond de CC lijst van meneer Breivik, waar onder de 13.700 mailadressen twee mailadressen stonden die met bitterlemon.eu te maken hadden (waaronder een adres dat aan mij was gelinkt), heeft betrekking op de artikelen die op bitterlemon gestaan zouden hebben. Catholica heeft daar dus niets mee te maken. U mag zelf uw oordeel bepalen over mijn artikelen. Sommmige dingen zou ik nu anders zeggen of zelfs niet zeggen. Dat neemt niet weg dat ik niets terugneem en dat ik mij in grote lijnen nog steeds in mijn oude artikelen kan vinden.

Extra aandacht vraag ik voor de enkele artikelen waarin ik in het verleden heb gepleit voor vrij wapenbezit voor vrije burgers om zichzelf te verdedigen. Geïnspireerd door het Amerikaanse constitutionele recht hiertoe heb ik enkele artikelen geschreven over dit onderwerp, hiertoe aangezet door een artikel van een Belgische libertarische hoogleraar uit Gent die later actief zou worden voor LijstDeDecker. De artikelen over dit onderwerp zijn HIER te vinden. Ook al is mijn belangstelling voor dit onderwerp weggezakt, het geval Breivik laat zien dat massamoordenaars nog steeds tientallen mensen kunnen doodschieten omdat niemand een wapen had om Breivik te stoppen. Zelfs massamoorden als die van Breivik zijn minder erg dan het neerschieten van een massamoordenaar als Breivik. Dit is niet een oproep om maar zelf het recht in eigen hand te nemen, maar wel een oproep dit thema van zijn taboes te ontdoen en eerlijk te bespreken zonder bepaalde standpunten in de verdomhoek te zetten. Zoals nu gebeurt.

Dit weblog bevat meer artikelen uit de bitterlemon tijd dan dat er van mijn hand op de Catholica site zijn gepubliceerd. Wat betreft mijn visie op de islam, kunt u HIER klikken.

Catholica 2.0

2010-01-10T17:26:00.008+01:00

Om bitterlemon.eu niet al tezeer te 'bevuilen' met berichten omtrent mijn toetreden tot de redactie tot Catholica, en omdat ik merk dat verschillende mensen de laatste tijd (toch nog, of nog steeds) dit blog bezoeken, plaats ik hier eventjes iets over Catholica. Ik moet het niet groter maken dan het is - Catholica is net zoals zovele christelijke bladen een blad in de marge van onze cultuur - maar voor mezelf is het een mooie stap voorwaarts. Een magazine runnen, samen met vrienden, was al langer een wensdroom. De laatste jaren sluimerde deze droom wat voort, maar na de ontmoeting met Dr. Pieter Huys, uitgever van het Belgische maandblad Nucleus, begon er weer iets concreets te ontstaan. Samen met mijn kameraad Tom Zwitser gingen we maandelijks bijdragen aan Nucleus. Een andere vaste medewerker van Nucleus, Bruno Daems, kenden we al langere tijd, en ooit had Robert Lemm ons al op dit leuke blad gewezen. De plannen werden echter flink doorkruist door het onverwachte en trieste overlijden van Dr. Huys. Plannen om Nucleus te laten samenwerken met bitterlemon.eu konden daarmee niet meer doorgezet worden. Het was een enorme domper op onze plannen, al waren we vooral ontzet door het heengaan van Pieter Huys.

Nu was Nucleus officieel geen katholiek blad, maar een blad dat stond in de christelijke en Griekse onderdelen van onze Westerse traditie. Feitelijk was het blad echter flink katholiek van kleur. Via Huys leerden we ook al iets meer van het bestaan van Catholica dat mede werd uitgegeven door Stichting IKI, waar Dr. Huys tot zijn dood voorzitter van was. Catholica was opgezet als een fusie van kleinere nieuwsbrieven en was feitelijk opgericht door Pater Van der Ploeg en Toon Bongers. Vooral Pater Van der Ploeg was een intellectueel kanon. Toen hij stierf moest Toon Bongers het voortzetten, en na diens dood vond men André de Ley bereid het werk op zich te nemen. Een project als Catholica was en is echter teveel werk voor een enkele persoon. Na enige tijd gaat zich dat steevast wreken. De inhoud wordt eenzijdiger, de tijd gaat op aan verzamel- en vertaalwerk, enz.

Maar het was sinds jaren lastig mensen te vinden die op structurele basis de verantwoordelijkheid wilden dragen voor een blad als Catholica. Na de dood van Dr. Huys hakten de overgebleven bestuursleden van IKI de knoop door en droegen mij, samen met Tom Zwitser en Bruno Daems, voor om de kar te gaan trekken en het stokje van De Ley over te nemen. Ik wilde wel, zij het onder voorwaarden. De inhoud moest breder worden en een aantal zaken moesten worden vernieuwd: layout, website, aanpak.

Dit bleek al de wens te zijn van diverse bestuursleden; gebrek aan menskracht had er echter voor gezorgd dat hier niet veel mee gedaan kon worden. Het blad vol krijgen, was al werk genoeg. Dus zonder enige hobbels stemde men in met mijn 'eisen'. Diverse ontmoetingen in de persoonlijke sfeer met mensen van IKI, gevolgd door ontmoetingen met mensen van de andere poot achter Catholica: Stichting Kerk en Geloof, versterkten het wederzijdse gevoel van vertrouwen en aansluiting.

Als het goed gaat, komt in februari het eerste nummer uit van 2010. Het blad verschijnt namelijk tien maal per jaar: elke maand uitgezonderd een zomereditie en een januari-editie. Een interview met Tom Zwitser en mijn persoon in het Katholiek Nieuwsblad zorgde al voor enige bekendheid in de lezerskring van Catholica. Binnenkort worden wij ook nog eens geïnterviewd door Radio Maria (ik in de studio; Tom telefonisch vanuit zijn huis). Ik ben benieuwd wat dit jaar allemaal gaat brengen.

Natuurlijk, ik was al actief op het conservatieve groepsblog bitterlemon.eu, evenals Tom Zwitser dat was. Maar een magazine is heel wat anders dan een website. Daarnaast komt er overigens wel een geheel nieuwe website van Catholica. Deze wordt gebouwd door Erwin Wolff en is ontworpen door Tom Zwitser. Wilt u zich abonneren dan kan men dat doen via mail: info@catholica.nl . Ik hou u op de hoogte.

Gehoest vanuit het vooronder ~ Over Ewout Klei

2009-11-19T16:07:00.002+01:00

Kan ik net op mijn tenen staande over de keukentafelrand kijken – krijg ik een botervloot naar mijn hoofd geslingerd! Want wat is er aan de hand? Ik zou volgens één van de keukentafelbewoners een levensgrote botervloot voorstaan die al het andere tafelgerei zou uitsluiten. Volgens de andere beschuldigende stem bevind ik me aan de rand van de keukentafel, en dat is niet okay. Want grote kinderen staan niet aan de rand, en al zeker niet onder de tafel, maar zitten er middenop: snoepend uit de pot chocopasta en strooiend met de hagelslag en kwetterend slaakt men dat vrolijk dingen die men mag kwetteren als mama niet in de buurt is: verwensingen, godslasteringen en schuttingwoordekens. Met gloeiende oortjes kijk ik bedremmeld toe hoe de grote jongens met veel verve de ganse tafelinhoud van zich af slingeren: dat is het echte leven! De wanden onder de appelstroop en met de middelvinger gaatjes prikken in de licht belegen plakken kaas. Een droom van iedere jonge democraat, doch niet van mij.

Wat betreft de botervloot: Een zeker Ewout Klei beschuldigt ons van het bezigen fascistoïdiïsminatoiriteiten (een afzwakking van fascistoïde neigingen, welke zoveel betekent als: min of meer fascistisch zijn). Dit zou onder blijken vanwege onze vermeende roep om orde, om sterke mannen en het uitsluiten van groepen als Marokkaanse homo’s en andere homo’s. Nu is Ewout Klei een interessante figuur. Ooit figureerde hij in een toneelstuk over blonde beesten en hield daarin een verwarrende monoloog over ons: een potpourri van aankondigingen van artikelen die hij niet had gelezen, een filmrecensie van iemand die omdat hij dit stuk op onze webisite plaatste tegelijk ons allemaal Nietzscheaans had gemaakt en zo nog wat spekkoekstukjes.

Klei hield zijn theatrale monoloog op een site – Het vrije woord – waar ook de gewraakte filmrecensent op figureerde. Dit bracht me in verwarring: als filmrecensent X. op onze website schrijft, besmet hij al onze mensen. Als hij op Het vrije woord figureert doet hij dat niet. Raar.

Nu is het lastig discussiëren met iemand die geen stukken leest, doch enkel en alleen aankondigingen. Ik deed dat dus maar niet en doe dit nog niet. Ik wil me er niet aan bezondigen. Klei is namelijk een akelig neocalvinistisch mannetje dat na het oppeuzelen van oren en ledematen van geloofsgenoten zich graag stort op toevallige passanten. Ik volg zo iemand niet. Dat hij mij – en ons – wel volgt, is zijn hobby en mag hij ook doen omdat hij een AIO-achtige persoon is die met gemeenschapsgeld tijdens werktijd hun medelanders mogen belasteren. Het is mij wel best; Klei weet meer van ons dan ik van hem en dat wil ik graag zo houden.

Mijn info over hem komt dus niet uit zijn artikelen; die ik niet zozeer mijd, maar nooit tegenkom. Ik baseer mij op de overgeleverde comments uit blogoland. En die doen mij smakelijk lachen. De OSL zou volgens Klei rechts-extreem zijn. Dat is dus inclusief OSL’ers als Hans van Baalen, oud-minister Van Eekelen en Mat Herben, welke laatste ook medewerker was van Het Vrije Woord toen K. erop figureerde. Ook hier zit de besmetting dus in een klein bloghoekje. Maar mijn informatie is blogosferisch, dus marginaal.

Maar nog even over het toneelstuk ‘De blonde beesten’. Volgens Klei, toentertijd, zouden ´we´ (onder meer ik) Nietzscheaan zijn, tegen de zwakken, voor een sterke ordemacht. Tja.

Ik heb voor zover ik weet niets met Nietzsche (slechts eenmaal negatief over hem een opmerking gemaakt; hetwelk mij dus Nietscheaan maakt), ben tegen de mensen die de allerzwaksten (ongeboren kinderen, gehandicapten) willen uitroeien, zoals D66 en andere vrienden van K. en ben als één van de weinige Nederlanders tegen een sterke ordemacht, tegen een Staat en verkies anarchie boven een totalitaire orde waar we nu onder leven. Zoals mijn goede vriend Daniël Overgaauw me zei: “We zijn voor een metafysische orde. Degenen die voor een sterke staat zijn, gaan echter uit van een metafysische chaos.” K. hoort duidelijk bij de tweede soort: de fascistische staatsaanbidders die geen groepen willen uitsluiten, maar iedereen wil laten opgaan in één enkele groep: de staatsonderhorigen.

W.L. Brugsma had het ooit over hen die na de oorlog in het verzet waren gegaan. Hij doelde toen vooral op Adriaan Venema. Nu, Klei is de ‘Spuit 11′ van het naoorlogse verzet dat met het touw in de hand het lijk van Venema – pardon, het lijk van Piet Prins door de straten sleept als angstaanjagend teken van wat een blogosferische oprisping teweeg kan brengen.

Nee, geef mij dan maar de ontzettend domme opmerking van Michael van der Galiën, de protoliberale islamist en post-islame liberalist van DeDagelijkseStandaard, die ons ‘marginaal’ noemt. Met spottende blik beziet hij het strubbelingetje tussen Jonathan van Tongeren van Tongeren en Ewout Klei In zijn ogen bekempen de marginalen elkaar. Van der Galiën is niet om te lachen. Op kosten van de vrouw van Joshua Livestro schrijft deze Friese mohammedaan een Dagelijks Broodblog vol voor rechtse kantoorpauzeliberalen over met name (en eigenlijk alleen maar) ‘Amerika’. Zo iemand is niet marginaal. Zo iemand is hoogst ernstig te nemen.

Laat mij dus maar bij de tafelrand wegduiken als Klei een melkbeker uit zijn glibberige vingertjes laat glippen. De marge: dat is een onderwerp op zich: echt interessant. Daar ga ik komend weekend eens dieper over na denken. Want hoe komt het dat ik alle richtingen op kan kijken, terwijl ik toch aan de rand van het bestaan leef? En hoe komt het dat Klei en Van der Galiën slechts één kant op kunnen kijken en toch menen in het centrum te staan? Raar.

(Speciaal voor Klei:) Disclaimer. © Copyright. Alle rechten voorbehouden.

Opmerking: Mijn opmerking dat ik anarchie boven de staat prefereer, is bij nader inzien quatsch. Je kunt namelijk niet zowel een metafysische orde aanhangen, en tegelijkertijd anarchist zijn. Een anarchist verwerpt namelijk de archè - de eerste beginselen - van het bestaan. Ik ben dus geen anarchist, al lijk ik daar wellicht wel soms op vanwege mijn paleolibertaire inslag. Hiervan akte.

New Edge

2009-11-12T16:15:00.000+01:00

Dit artikel is geschreven tegen bepaalde mensen die anoniem publiceren op Internet. Maar niet tegen allen die dit doen. Want sommigen doen het netjes. Maar anderen niet. Die zullen zich aangesproken weten. Dit zijn namelijk de man-vrouw-anonieme-wezens die immer woedend zijn. Het zijn de virtuele wezens uit een parallelle dimensie die boos zijn als bij een comment het mailadres onjuist is, maar die tegelijkertijd een onjuiste naam juist aansprekelijk vinden. Haal geen grappen met ze uit; ze zullen namelijk anoniem terugslaan. En dat doet pijn. Want wie reageert op anonieme boutades, die schiet op wolken. Zo’n schot komt nergens terecht en veroorzaakt hoogstens een regendruppel. Au!

Veel rechtse, conservatieve, christelijke of katholieke blogosfeer is potsierlijk. Anoniemen struikelen over elkaar heen in het beoordelen, beschuldigen, fileren en bejubelen van anderen. Anoniemen beschuldigen het liefst niet-anoniemen. En doen dat onder fraaie namen zoals …. (vult u maar in). En dat is raar. Anoniem betekent dat je openlaat of je (de anoniemeling) een minister-president bent of een neonazi-skinhead. Voor mij is anonimiteit leuk om iets te roepen of om een grap uit te halen; om daarna meteen te vergeten en over te gaan tot de orde van de dag. Voor de meeste deelnemers van de blogosfeer ligt dat anders. Voor hen geeft anonimiteit extra status: de anonieme is goddelijk onaanraakbaar. Een martelaar van het Vrije Woord, want per definitie slachtoffer van de openbaarheid. De anonieme geest is pas freischwebende Intelligenz: ontdaan van profane persoonlijkheid en platvloerse eigenschappen als lichaam, gezicht, vriendennamen, noem maar op. De anonieme persoon die zichzelf beheerst is pas deugdzaam: zonder reden, zonder gevolgen van eventuele brutaliteit kiest deze ‘persoon’ er dan toch maar voor fatsoen te etaleren. De moderne heiligen zijn dus anoniem. Ze zweten niet, urineren niet, hebben geen liefdesverdriet, zijn nooit moe, morsen nooit bij het soep eten. De anonimiteit is de essentie van de blogosfeer: de boodschap spreekt voor zichzelf, naakt en onpeilbaar eerlijk. Zonder ruis van de echte wereld, zonder hinder van persoonlijke vooroordelen is het anonieme een goddelijke vonk.

Het anonieme is de representatie van het onpersoonlijke. De moderne Staat is bijvoorbeeld onpersoonlijk. Haar troon is immers leeg, zoals vele politieke filosofen, rechtsfilosofen en politici menen. Ik noem willekeurig enkele namen: Afshin Ellian, François Guizot, Femke Halssema, Claude Lefort, etc. etc. En nu komt het: het onpersoonlijke van deze moderne Staat is juist kenmerk van haar gezag. Zou er iemand op de troon zitten, dan zou er sprake zijn van willekeur en vooroordeel: afkomst, religie van de betreffende persoon. Maar wanneer er slechts abstracties op deze troon zitten, zoals ‘soevereine Rede’ of ‘generale volkswil’ is er sprake van gezag. De moderne, gezagvolle stem komt altijd vanachter de troon. En vanuit de coulissen van de moderniteit waarin abstracte, steriele en afgewogen argumenten een groter gewicht hebben dan alle Holle Bolle Gijssen van deze wereld bij elkaar.

In de katholieke blogosfeer is anonimiteit een vorm van protelicisme. Protestanten koesteren structuren die onpersoonlijk zijn: gezagsstructuren zonder bisschoppen, pausen en priesters. Men is trots op democratische structuren, op kerkgenootschappen waarin de kerkorde belangrijker is dan de dogma’s of de confessies van eeuwen terug. Niet het belijden en spreken van de Kerk van alle eeuwen, maar de spelregels van kerkje X te Y hebben het grootste gewicht. Katholieken vinden dit maar raar. Behalve op Internet, daar heeft het onpersoonlijke van de anonimiteit de lichtglans van het bovenpersoonlijke. Daar krijgt het Concilie aller Concilies haar weerglans in de bloggers aller bloggers. Hoe onpersoonlijker, des te groter. Des te grootser en des te aanweziger de Heilige Geest. Pas daar waar het vrije spel van het virtuele ABC wordt gespeeld, is er de ernst. De dogma’s zijn verankerd in toetsenborden, worden geschreven met het bloed – pardon koffie van anoniem getik. Vanuit de schuilkelders van het postconciliaire kerkendom klinken er de hosanna’s op de vruchten van de moderne antwoorden van de hippe kerkvaders van de sixties.

Maar…

Maar is het geoorloofd anoniem te beschuldigen, gehoorzaamheid af te dwingen, vriendschappen te sluiten en loyaliteiten en disloyaliteiten te laten blijken? Volgens veel mensen, vooral bloggers, wel. Ze doen het in ieder geval. Tot eigen tevredenheid. Tot mijn ontevredenheid die zich uit in spot. Waarom niet? In een maatschappelijk debat waarin onvrede strijdt met onvrede, waarin anonieme Internetpastors dwepen met diepe waarheden – mogen lippen dan niet opkrullen?

Internet is, net als andere media, een reductie van de ontmoeting tussen mensen. Het middel deformeert. Wie persoonlijk iets kan zeggen tegen een ander moet daarom niet de telefoon pakken. Wie iemand kan bellen, moet geen mailtje sturen. Wie met naam en toenaam kan schrijven, moet niet anoniem gaan schrijven. Dat is vrij eenvoudig te begrijpen. Tenminste voor normale mensen. Want ieder medium is geen werkelijke ontmoeting, maar een instrument c.q. een middel met tekortkomingen. Soms moet er zelfs sprake zijn van een excuus om in bepaalde omstandigheden een bepaald medium te mogen gebruiken. Een klaagbrief moet pas worden opgestuurd als het niet anders kan dan dat deze geschreven wordt. Er kunnen gegronde redenen zijn om brieven te schrijven met een vervelende inhoud. Of om iemand te bellen als een persoonlijke ontmoeting om tal van redenen niet mogelijk of zelfs verstandig is. Zo kan het ook geoorloofd zijn om anoniem te schrijven, via pers of Internetmedia. Want ook anoniem bloggen kan goede – nobele – redenen hebben. Je kunt een ander willen beschermen, of je broodwinning terwijl bepaalde dingen toch gezegd moeten worden. Of als de vrijheid van meningsuiting (geheel of deels) niet meer bestaat. Wie daarentegen zonder zulke gronden structureel de anonimiteit zoekt in het publiceren, dient te beseffen dat hij of zij een aantal wissels heeft genomen die niet zijn terug te zetten, tenzij je de anonimiteit opheft.

De anonieme blogger heeft de hoop op een discours opgeheven, evenals op de vriendschap op afstand. Het pad van het discours loopt namelijk via zaken als autoriteit, vertrouwen, incasseringsvermogen, etc. Van een anonieme blogger weet je niet of zijn of haar arbeid roeping is, lotsverstrengeling of hobby en zelfs goed gecamoufleerde frustratie. Dit zijn stuk voor stuk geen redenen om iemands inspanningen af te wijzen, maar beïnvloeden wel de interactie van de discoursvorming. Anders gezegd: in een gezonde discoursvorming is het medium slechts een bijproduct, een tijdelijke vastlegging van een tussenstadium. De eigenlijke arbeid, het eigenlijke samen-denken en samen-leven vindt immers real life plaats. Voor de anonieme blogger is dat lastig. Real life deelnemen aan het discours is voor hem of haar niets anders dan anoniem tikken achter een PC en zoveel mogelijk real life in postings stoppen. Dat kan nobel zijn bedoeld en ook zo overkomen; het is en blijft verwrongen deformatie.

Anoniem bloggen vervormt de deelnemers en reduceert ze tot onderdelen van een communicatieproces. En dit terwijl de anonieme blogger zich- of haarzelf vrijwaart van problemen die bij niet-anoniem bloggen wel zouden (kunnen) optreden. Dit is makkelijk, maar plaatst daarmee de anonieme persoon in een ongeloorloofde positie wanneer hij dingen pretendeert die alleen publieke figuren toekomen: beschuldigen van personen, gehoorzaamheid afdwingen (of verlangen dat mensen ‘gehoor verlenen aan’),

Je kunt het omdraaien: de niet-anonieme schrijver heeft immer een moreel voordeel ten opzichte van de anonieme schrijver. Een niet anoniem schrijver kan nooit door een anoniem schrijver worden beschuldigd. De anonimicus kiest er namelijk voor om in het midden te laten of hij of zij zelf niet in veel grotere mate schuldig is aan het eventuele vergrijp. Je kunt anoniem een pilsjesdrinker beschuldigen van drankgebruik, maar als ten principale nooit duidelijk mag worden of jezelf niet een alcoholische bierbrouwer bent, is zo’n beschuldiging ten principale immoreel. Want ze is anoniem geuit.

Nogmaals: anonimiteit kan goede redenen hebben. Maar ook dan moet hij of zij voor lief nemen dat de andere, niet-anonieme persoon niet uitgaat van dergelijke redenen en derhalve geen enkele morele waarde verleent aan de in zichzelf gefundeerde – anonieme – autoriteit. De anonieme kan dit ondervangen door zich niet te mengen in een debat, of door louter feitelijke informatie door te geven. Want zoals gezegd: anonimiteit kan te rechtvaardigen zijn, soms tijdelijk. Maar de nadelen zijn groot. Anonimiteit ontvlucht het lijden. Het mijdt de kameraadschap en de hartelijke humor. Een anonieme digitale blogger toont geen hart want hij of zij snijdt juist categorisch de weg naar het hart af in de anonimiteit. Bij een zakelijke anonimiteit is dat niet zo erg, maar bij een missionair gedreven anonimiteit is dat wel erg.

Het gekrakeel in katholiek blogoland, het gekrakeel op een Dagelijkse Standaard, het gekrakeel waar dan ook, is het gekrakeel van koppen zonder kippen. Het lichaam is op aarde. Het sprekende hoofd is opgestegen tot de blogosfeer. Als een voorbode van een nieuwe tijd, waarin mensen geen lichamen meer hebben, maar anonieme rimpels veroorzaken in de etherische woestijn van spamfilters, van tronen zonder lichaam en lichamen zonder hoofd.

Christendemocratie en moraal

2009-10-27T16:17:00.000+01:00

Daags na de lancering van het onzalige voorstel om grote bedrijven te dwingen minimaal 30 procent vrouwen in de top te nemen, klinkt er het verwijt van Maria van der Hoeven, onze Minister van Economische Zaken, dat managers, burgers en bestuurders te weinig besef van ethiek en moraal bezitten. Volgens haar is dit gebrek aan ethisch en moreel handelen één van de oorzaken van de economische crisis. Ze deed deze uitspraken naar aanleiding van een onderzoek van adviesbureau KPMG, waaruit zou blijken dat het normbesef bij jonge managers tekort schiet. De ’bestuurders van morgen’ zijn volgens de ondervraagde ondernemingen ‘arrogant, gemakzuchtig, te theoretisch, ontberen verantwoordelijkheidgevoel, respect en vragen een te hoge beloning’.

Meteen klonk er vanuit ondernemersland, bij monde van VVD’er Loek Hermans, een klaagzang op: “Ze had iets secuurder moeten zijn, en de minister heeft de ondernemers hard nodig om uit de economische crisis te komen.” Volgens de werkgeversorganisaties zou de minister zelfs in het wilde weg schieten op ondernemers. Dat de minister haar woorden mede sprak naar aanleiding van uitspraken van ondernemers zelf, werd verzwegen. Economie en politiek zijn immers niet meer te scheiden. Evenmin journalistiek, politiek en economie. Want al dan niet bewust, maar ook de Elsevier.nl liet dit gegeven maar gemakshalve weg en focuste op de ‘woede’ van ‘haar’ ondernemers. Met ten gevolge de geijkte reacties van de lezers die allemaal hun woede mogen spuien over deze regering, het CDA in het bijzonder en natuurlijk de kans krijgen aangeboden om een atheïstische voetnoot te plaatsen (tegenwoordig slepen sommige mensen overal hun atheïsme bij). Het dagblad de Telegraaf was daarentegen kort en correct. En de reacties bij deze krant waren – op Internet – niet zozeer pro-ondernemer en antipolitiek, maar vooral smalend over het feit dat deze minister blijkbaar nu pas ontdekt wat de gewone man allang wist of zelfs heeft ondergaan, namelijk dat moderne ondernemers een jungle-mentaliteit hebben en hun ‘successen’ ten koste van alles en iedereen willen bereiken. Het is jammer dat deze discussie meteen al wordt vertroebeld door politieke en politiek-economische motieven. Ondernemers hebben ons medeleven en onze steun nodig; mocht die er vanuit de overheid onvoldoende zijn, naar blijkt is die ook in werkgeversland schaars. Een fatsoenlijke opmerking wordt meteen met emotie overgoten. Maar het gebrek aan medeleven met de ondernemer heeft diepere oorzaken dan in de media wordt aangegeven. Eén zo’n oorzaak treft zowel minister Van der Hoeven als de werkgevers. Ik wil me dan ok beperken tot een enkel aspect van de uitlatingen van minister Van der Hoeven.

Managers, ondernemers en bestuurders worden door haar op één lijn gezet. Maar zijn managers en ondernemers wel hetzelfde? Naar wij menen niet. Een manager stuurt een bedrijfsmatig proces aan zonder er zelf direct onderdeel van uit te maken. Kennis van medewerkers, product, klant, maar ook eigen kapitaal of de kans dat eigen kapitaal verdwijnt (of juist groeit) met de groei van de onderneming, zijn geen voorwaarden voor manager-zijn. Wel voor het ondernemer zijn. De ondernemer onderneemt zijn eigen onderneming. Hij is onlosmakelijk verbonden met de eigen organisatie, de mensen, de klanten en het produkt; verbonden met inzet, eigen geld, naam en toekomstperspectief. De manager kan na falen een dikke bonus ontvangen van enkele miljoenen; de ondernemer leeft vaak rond de armoedegrens en de val van zijn bedrijf betekent ook diens eigen val.

Managers zijn aanstuurders, daarnaast zijn er de bestuurders (de aanstuurders van de publieke zaak) en helemaal apart daarvan staat de klasse van de ondernemers. Ondernemerschap is onderdeel van de condition humaine van de gezonde zelfredzame en verantwoordelijke mens. Ondernemen heeft te maken met het leven zelf, is onlosmakelijk met dit leven verbonden. Besturen staat op afstand, is meestal ‘in dienst van’ en is meer de correctie op de totstandkoming van de vorm dan de verwezenlijking van de vorm zelf.

Het op één lijn zetten van ondernemers met managers en bestuurders is echter geen verspreking van minister Van der Hoeven, want het zou niet de eerste keer zijn dat een CDA’er wordt gehinderd door de christendemocratische visie op het zogenaamde ‘maatschappelijke middenveld’. Waar liberalen en sociaaldemocraten denken in de polariteit staat versus individu en het burgerschap vooral inhoudt welke rol je als individu moet aannemen ten aanzien van de staat, is voor de christendemocratie het veld tussen staat en individu belangrijk: het ‘maatschappelijk middenveld’ c.q. de civil society. Dit middenveld is de ruimte waar de verenigingen en instellingen hun eigen verantwoordelijkheden kennen, is de ruimte waar de staat terughoudend dient te tonen en is ook de ruimte waar de burger zijn of haar idealen of verantwoordelijkheden kan verwezenlijken – samen met anderen.

Het probleem van het middenveld is echter de duiding vanuit de extra polen die dus dit middenveld bepalen: staat en individu. Uiteindelijk bepaalt ook binnen de christendemocratie de staatsvisie het functioneren vna het middenveld. Wie de staat erkent, denkt niet meer vanuit de basis van de samenleving, maar denkt van boven naar beneden: vanuit de macht naar de basis. En denkt eveneens van buiten naar binnen: vanuit de algemene, harde randvoorwaarden naar de inhoudelijke vormgeving. Wie de term ‘middenveld’ principieel aanvaardt en verwerkt in zijn of haar werkelijkheidsbeschouwing, kijkt voortaan als bestuurder c.q. aanstuurder (manager) naar de werkelijkheid van economie, sociaal leven en politiek.

In principe is de christendemocratische visie op wereld en maatschappij dus beter dan de liberale of de sociaaldemocratische, maar in de praktijk maakt het weinig verschil uit. De christendemocratische visie op de maatschappij laat dan wel meer ruimte voor eigen initiatief op maatschappelijk gebied; in de praktijk vermorzelt de polariteit staat-burger ook de gecreëerde (of erkende) ruimte c.q. middenveld. Steeds als er iets mis gaat in het middenveld grijpt de staat namelijk in, en de vorm van dit ingrijpen – bepalingen, wetten en regels – dringt steeds verder dit middenveld in om haar uiteindelijk over te nemen en te ‘besturen’ c.q. ‘aan te sturen’ vanuit de staat. Daarin laat de staat zich leiden door een visie op de mens als individu waarin het middenveld slechts de vorm is van de eigen keuze en niet de ons opgelegde werkelijkheid van leefomgeving, traditie en opvoeding. De werkelijkheid van het middenveld kan namelijk niet primair zijn vanwege het aanvaarden van de staat als ultieme bron van gezag En daarin ligt vanzelf besloten een visie op de mens als individu en op het middenveld als afgeleidde van georganiseerde individuen.

Een christendemocraat verwart, evenals liberalen en sociaaldemocraten, overheid met staat, gezag met macht, persoon met individu, werkelijkheid met een twee- c.q. driepolige maatschappijbeschouwing. Theologisch wordt deze verwarring binnen de christendemocratie nog eens aangevuld – versterkt – door de term ‘rentmeesterschap’ te verwarren met het mens-zijn zelf en daardoor zelfs theologisch de mens tot manager van zichzelf en zijn leefomgeving te reduceren c.q. te vervreemden.

Het verwarren van ondernemerschap met bestuurder- en managerschap maskeert het gebrek van medeleven van de politiek met de ondernemer en daarmee met een aspect van het leven dat nagenoeg iedere burger raakt.

Een bestuurder c.q. aanstuurder heeft uit zichzelf geen moraal of integriteit, maar handelt op basis van een aangeleerde en aangewende moraal. Hij krijgt bijvoorbeeld te horen dat hij minstens 30 procent vrouwen in de top moet nemen, omdat zijn bedrijf meer dan 250 werknemers heeft. Deze eis heeft niets te maken met ondernemerschap of met de regels van het ondernemerschap. Er is geen moraal die dit bepaalt; er is een overheid die zegt: “als je dit doet, ben je moreel gezien een goede ondernemer met voldoende integriteit”. Het is een vorm van opgelegde, kunstmatige nonmoraal die niet onderdoet voor de opdracht van een multinationale winkelorganisatie aan haar filiaalhouders: “Als je zoveel Euro omzet per vierkante meter haalt, ben je een goede ondernemer; en als je daarvoor mensen moet ‘vervangen’ door goedkope scholieren, dan is dit eveneens een goede zaak.”

Wie spreekt over integriteit en normbesef en daarna meteen ondernemers, managers en bestuurders aan elkaar gelijkschakelt, heeft er niet zoveel van begrepen. Een ondernemer valt of staat met betrouwbaarheid en integriteit. Voor een manager is echter niet integriteit allesbepalend, maar professionaliteit. Het bestuurderschap is in de praktijk iets van het tweede echelon, al wil ze graag het eerste echelon nabootsen (en de loef afsteken). Ze dweept daarom met integriteit en verantwoordelijkheid, maar als een bestuurder moet aftreden wegens een schandaal is hij meestal binnen de kortste keren weer ergens anders (als bestuurder) aan de bak. Bijvoorbeeld Geert Dales is als wethouder in Amsterdam mede- en hoofdverantwoordelijk (geweest) voor het finaciële debacle rond de Noord-Zuid metrolijn. Hij is daarvoor ‘gestraft’ met een burgemeesterspost en een prominente plek binnen zijn partij. Waar Rijkman Groenink een reputatieschade heeft overgehouden aan ‘ABN Amro’, heeft Dales dat niet: politieke integriteit is namelijk iets anders dan echte integriteit. Telegraaf-lezers zullen dit waarschijnlijk eerder door hebben dan lezers van de Elsevier.

De ondernemer heeft onze steun nodig: de Leidse middenstander die ‘s zondags zijn winkel dicht wil houden, ondanks de kapitalistische druk van bovenaf. Of de agrarische ondernemer die een fatsoenlijke prijs voor zijn melk wil krijgen, ondanks tegenwerking van Neelie Kroes die verhindert dat boeren een gezamenlijke vuist kunnen maken, maar de positie van mega-inkooporganisaties ongemoeid laat. Of de zoon of dochter die het familiebedrijf wil overnemen, maar door successierechten wordt benadeeld ten overstaan van grote bedrijven.

De christendemocratie moet gaan beseffen dat ondernemers geen liberale hobby zijn, en al helemaal geen maatschappelijke luxe zijn die behoort tot een sociaal getint middenveld, maar behoren bij de harde fundamenten van een gezonde maatschappij: harder dan politiek of managementscultuur. Het CDA moet beseffen dat moraal niet wordt opgelegd – ook niet in de vorm van 30-procentsnormen – om daarna ondernemers de zwarte piet toe te spelen indien ze hebben gefaald.

Er is vooreerst geen behoefte aan een maatschappelijk debat over ‘ethiek en ondernemen’. Er is behoefte aan inzicht over het belang van ondernemers in het licht van hun vermorzeling door multinationals, managers, bestuurders, de hitserige consument-democraten van D66 die persé op zondag hun croissantje willen kopen, en tegen een politiek-maatschappelijk model dat steevast en ten principale het ondernemerschap en het belang daarvan miskent.

Conservatieven ruzien rond een cafe-probleem

2009-10-23T16:31:00.000+02:00

Het lukt conservatieven maar niet hun rijtjes gesloten te krijgen en zo iets van de grond te tillen. Het initiatief “Conservatief Café” krijgt op het conservatief-liberale groepsblog DagelijkseStandaard.nl nogal kritiek vanwege de invulling van het komende Conservatief in Gouda d.d. 5 november. Deze tweede bijeenkomst zal weer worden ingevuld door of rond de persoon van Bart Jan Spruyt. De eerste keer gaf deze conservatieve denker en publicist een causerie over het conservatisme in Nederland. De tweede keer zou dr. Ad Verbrugge komen spreken over het onderwijs, voorafgegaan door een boekpresentatie van het jongste boek van Spruyt: Wie eenmaal heeft liefgehad. Toen Verbrugge verstek moest laten gaan, is ervoor gekozen de gehele bijeenkomst te laten bepalen door het boek en een drietal reacties van protestanten op dit boek. Het betreft twee CDA’ers (E. Bilder en dr. H. Klink) en één SGP’er (Menno de Bruyne).

Een aantal reageerders vinden de bijeenkomst teveel een ‘christelijk karakter’ dragen, worden daardoor niet aangesproken door de opzet en laten zelfs een zekere irritatie doorklinken in hun reacties. Waarom alweer Spruyt? En waarom de tweede keer zelfs een expliciet christelijke benadering en invulling het conservatisme?

Laat ik voorop stellen dat ik kom en dat ik zelfs graag kom. En ik neem ook enkele vrienden (van bitterlemon) met me mee. Waaronder een noorderling die dan maar naderhand bij mij moet overnachten. Vanuit Groningen is Gouda ver weg. Maar het heeft zijn charme; met de studiekring in Groningen overnacht er ook altijd wel iemand bij een mede-kringlid. En waarom kom ik graag? Ten eerste vanwege het initiatief. Ten tweede vanwege de personen van Spruyt en Klink. Ten derde omdat de eerste keer me uitstekend is bevallen qua verzorging en locatie. Café-restaurant De Zalm’ is een fantastisch gekozen locatie omdat hier, in de oudste herberg van Holland (1551) in 1868 de eerste (en enige) conservatieve partij van Nederland werd opgericht. Het is maar dat u het weet. Ik was dus sowieso gekomen, ook als het geen Conservatief Café had geheten, maar ‘Ds. Doornenbal-café’ o.i.d.

Maar ik kan de kritiek voor een belangrijk deel wel begrijpen. Het is waar: het conservatisme in Nederland heeft nu eenmaal een sterk confessioneel karakter. Maar dit is niet alleen deels waar; het is ook deels het probleem van het conservatisme in Nederland. Want juist het christendom in Nederland is sterk fideïstisch en burgerlijk gekleurd. Het is tam, sterk op geloofszaken gericht, heeft nauwelijks gevoel van grassroots, weinig besef van traditie en is historisch gezien hoogstens een modern produkt. Kortom: het doorsnee christendom in ons land is net zo weinig inspirerend als het doorsnee liberalisme voor de liberaal en het doorsnee progressivisme voor de progressief. Spruyt en Klink zijn mooie uitzonderingen, maar daarmee bouw je geen conservatief discours op.

Om conservatisme meteen met christendom samen te laten vallen is weinig aansprekend, zowel voor christenen als voor niet-christenen. En het is problematisch. Want welk christendom is conservatief? En hoe dan wel? Misschien dat Spruyt op deze vraag een zinnig antwoord kan geven; misschien ook niet – of doet hij dat gewoon niet op dat moment. Maar ik ga dan ook niet voor het conservatisme naar Gouda. Ik ga voor de gezelligheid, voor groepsvorming etc. En voor Spruyt en Klink. Dat de organisatoren hiermee een schot afvuren richting de confessionele politiek is hun goed recht. En: Spruyt is nog steeds boegbeeld van het conservatisme en bovendien confessioneel. De kritiek van sommigen neigt bovendien teveel naar kritiek op Spruyt - omdat hij in feite conservatisme en christendom teveel samen wil nemen – en dat is een beetje flauw. Als er iemand is die in zijn functioneren voor de Burke Stichting het confessionele component van conservatisme in Nederland heeft ingeslikt, dan is het Spruyt. Juist om zo breed mogelijk liberalen, agnosten, klassieken en ander grut bijeen te rapen, werden namen als Groen van Prinsterer, Kuyper en Schaapman niet of nauwelijks genoemd. Wat heeft dit opgeleverd? Een loyale Cliteur? Een loyale Ellian? Nee, natuurlijk niet.

Dit land heeft weliswaar een klein vijvertje vol met zogenaamde conservatieve boegbeelden, maar werkelijk conservatief zijn deze lieden niet. Cliteur bleek met de kwestie ‘Carotta’ een christenhater te zijn van het domste soort, zodanig dat zelfs mede-atheïst en mede-republikein dr. Anton van Hooff zich kapot aan hem ergerde. De enige verdienste van Cliteur voor het conservatisme is zijn dissertatie en daarmee is alles gezegd. Werkelijk moedige dingen zul je van hem niet horen. Hoogstens laffe oproepen tot atheïstische repressie, zoals in zijn jongste opiniebijdrage in Trouw. Zet naast Cliteur en Ellian iemand als Robert Nisbet (waarvan ik nog steeds niet weet of hij wel of niet religieus was) of een Chesterton voor zijn bekering (in What’s wrong with the world?) en het verschil is levensgroot.

Voor werkelijk moedige – en daarmee werkelijk inhoudelijke – woorden uit conservatieve mond moet je in het buitenland zijn. In Duitsland heeft men Junge Freiheit en Sezession. In Amerika Chronicles en Takimag.com. In Engeland Quarterly Review. In Nederland hebben we niet dergelijke media en spreekbuizen van rechts, tenminste niet van een dergelijk hoog niveau. Daarbij vergeleken is ook bitterlemon.eu een kleine jongen. Zelfs in de context van Amerikaanse neoconservatieve kringen is Cliteur niet meer dan een dorpsgek.

Ik koppel welbewust ‘moedig’ en ‘inhoudelijk’ aan elkaar. Wie in deze politiekcorrecte en totalitaire liberale belevingscultuur niets anders weet dan het evangelie van gelijkheid, meningsuiting en vrije markt te reciteren, heeft ons niets te zeggen. Want wie zegt wat duizenden betaalde staatslakeien reeds jarenlang verkondigen, is overbodig. Iedereen is tegen de islam en iedereen is voor vrijheid van meninguiting, de scheiding van kerk en staat en het knuffelen van gays.

Waar we dus in ons land heel wat van hebben – naast de Cliteurs – zijn de schoothondjesconservatieven die op podia als de DagelijkseStandaard.nl of op hun eigen blog beginnen te janken als er op bitterlemon.eu een stuk verschijnt dat hun onwelgevallig is. Werkelijk afwijkende meningen is men als de dood voor. Stel je eens voor dat links geïrriteerd zou raken, of dat er iets gezegd zou worden wat werkelijk nergens anders te horen is!

Mijn advies aan de jongens van ‘Conservatief Café’ is dan ook om zich niet te spitsen op Nederlandse conservatieve bobo’s, maar op werkelijk interessante geluiden. Desnoods houdt men een forum, zet men wat jonge academici op een thema of nodigt men een interessante Duitse spreker van Sezession uit en vertaalt men deze simultaan en kletst men er wat over door. Er zijn nu eenmaal niet veel interessante conservatieve sprekers. Of ze zijn wel interessant, maar niet conservatief (ook altijd nog een mogelijkheid). Of beter nog: nodig een revolutionaire conservatief als Götz Kubitschek uit. Dan zien we meteen wat voor truttig conservatief en/of conservatief-liberaal discours we er in Nederland op na houden. Maar niet iedereen is Kubitschek. En niet iedereen is een Robert Nisbet. Dus ga ik 5 november met plezier naar Gouda om iets over een zekere dominee J.T. Doornenbal te horen. In de mooie Sint Jan in Gouda. Dat is beter dan een blogposting schrijven. En beter dan Cliteur in Trouw tegenkomen. Daar heb ik wel een reisje voor over.

Het conservatisme van morgen ~ Een toespraak voor de KVHV Antwerpen

2009-10-15T16:33:00.000+02:00

Onderstaand verhaal is een bewerkt onderdeel (middenstuk) van de lezing die ik in Antwerpen gehouden heb voor de KVHV Antwerpen. Het eerste stuk is het verhaal over “De Draak en de Zeven Stenen”. Het derde deel wordt in Nederland gepresenteerd – in een omgewerkte vorm – op een bijeenkomst op 7 november. De oorspronkelijke lezing stond in een cultuur-filosofische context die door Tom Zwitser in de vorm van een inleidende lezing werd gehouden, eveneens in Antwerpen. Dit deel zal worden verwerkt in een te verschijnen boek.

Het conservatisme dat ik voorsta is het conservatisme van “De Draak en de Zeven Stenen”. Dit verhaal kunt u elders op onze website lezen. Dit verhaal komt erop neer dat we als moderne wereld in de maag van een beest – de Draak i.c. de Leviathan – leven. Deze Leviathan is de benaming van de Staat die ons het zicht heeft ontnomen op de eerste – de oude werkelijkheid. In een proces van enkele eeuwen heeft deze Leviathan – Staat – beslag gelegd op ons gehele bestaan en alle koorden van traditie, orde, gemeenschap, overgeleverde levenswijsheid en corporatief-persoonlijke verantwoordelijkheid losgemaakt. Dusdanig losgemaakt dat zelfs de herinnering aan de wereld buiten de Leviathan is vervaagd of zelfs is weggevaagd.

Het conservatisme van vandaag is daarmee opgezadeld met een immens probleem. Hoe zinvol is het om een consevatief antwoord te baseren op boeken, personen en ideeën die in hun taal, beelden en bronnen verwijzen naar een werkelijkheid die ondertussen voor de meeste mensen onkenbaar en onvoorstelbaar is geworden? Waar is de vaste grond in onze denken, de pijlers waarop we ons handelen, zowel maatschappelijk, cultureel als politiek kunnen richten? De klassieke grondrechten of de ‘rechtsstaat’ – wat veel moderne conservatieven doen door voortdurend te hameren op zaken als vrijheid van meningsuiting en de democratische orde? Maar zelfs de grondrechten hebben in de maag van de Leviathan geen grond van bestaan evenals gemeenschapszin of een ‘bezielend verband’ niet meer is dan een door de staat opgedrongen moraal van verplicht afgedragen belastingen en premies. Voor wie leeft in de buik van de Leviathan is het conservatisme een probleem. De echo’s uit het verleden verwijzen voor de conservatief naar de wereld buiten het monster van de moderne staat. Maar is ons denken in staat de buitenwereld van vlees, bloed, zweet en aarde te bereiken? Is onze verbeeldingskracht wel sterk genoeg en onze herinnering blijvend?

Nee. De moderne maatschappij doet niets anders dan de herinnering weg te vagen. Idealen, goede bedoelingen en traditie kunnen daarom niet onze leidraad zijn. En daarmee kom ik op een belangrijk punt, dat we goed voor ogen moeten houden wanneer we nadenken over “Het Conservatisme vandaag”. Het conservatisme van gisteren was het conservatisme van de verbeeldingskracht. Van de herinneringen van voorgangers die de wereld buiten de Draak nog hebben gezien. Van de Great Books en de Great Men. Van Burke, Plato en Aristoteles. Het was een conservatisme van de enclaves – institutionele of zelfs regionale of locale enclaves – waar de moderniteit nog niet haar verstikkende greep op had gekregen.

Maar wij leven vandaag. Wij zijn het product van de Draak. Wij zien niet. Wij begrijpen niet. Wij tasten zelfs niet eens. Wat wij nodig hebben zijn tastbare tekenen van de wereld buiten de kunstmatige wereld van nu. Niet alleen richtingwijzers, maar onderling samenhangende componenten die verwijzen naar een grotere en echtere werkelijkheid. Wat wij nodig hebben is a way out – een manier om uit deze misère te komen, van een wereld die ons dieper dan hautnah inkapselt.

Probleem van het conservatisme van vandaag is dat het nergens meer naar verwijst. En als het ergens naar verwijst, zien wij het niet. De Amerikaanse katholieke en traditionalistische conservatief James Kalb duidt een eventuele oplossing voor dit probleem aan met de term trans-conservatisme: een conservatisme dat voorbij zichzelf wijst. Conservatisme is volgens hem niet meer dan een epistemologische benadering – “one that emphasizes tradition as a fundamental part of how we know things that as such has its own authority.” En daarmee komt Kalb tot de kern van ons probleem. Want wat zegt hij daarna?

“All that is good and true, but our ultimate concern isn’t how to justify knowledge but what reality is. Subordinating reality to knowledge is a basic modern error. Tradition matters because it’s about something, and the thing it’s about is what we really care about. So conservatism can’t be our ultimate view. It has to help get us somewhere.”

Conservatisme moet ons bij de werkelijkheid brengen – die van de traditie die zichtbaar is en spreekt met gezag. Ons probleem is dat deze werkelijkheid buiten ons handbereik ligt. Denis de Rougemont zegt het mooi: “Probleem betekent de afwezigheid van en angstig zoeken naar een werkelijkheid, die in de mist verdwijnt, en die de mens geen enkele opdracht meer geeft.” De ‘ultimate view’ waar het trans-conservatisme van Kalb naar zou moeten verwijzen, heeft plaatsgemaakt voor een ‘ultimate concern’. Namelijk: ‘hoe komen we weer tot een ultimate view? Hoe zien we weer de werkelijkheid die onze voorouders zagen; hoe horen wij weer de stem van God, de traditie, onze voorouders, de aarde – zoals onze vaderen deze stem hoorden?

Om deze vraag te kunnen begrijpen, alvorens zich te wagen aan een poging deze te beantwoorden, zullen we iets moeten begrijpen over de radicale aard van de Leviathan. We moeten iets weten over het huis waarin we wonen. Het huis van angst waar een vreemde, stinkende substantie druipt vanuit de wanden, de vloeren en het plafond. Want het huis is een holte – een maag die bezig is u en mij te verteren.

Waarom doet die Draak dat? Welnu, om meerdere redenen. Ten eerste omdat hij niet anders kan. Ten tweede omdat u het graag wilt. Ten derde omdat er niets is dat hem tegenhoudt.

De Leviathan kan niet anders. Een draak moet immers eten, een maag moet verteren – ziehier de eenvoudige wet van de Staat. Ze kan niet anders dan uw kracht, uw bestaan verteren. Ik stap af van het beeld van de Draak en stap over op een minder inspirerend beeld, namelijk dat van het systeem. Onze wereld is een systeem, een technische tweede werkelijkheid waarin de wetten van het systeem gelden. Zoals de moderne Staat een lege troon is – je kunt een Soevereine Rede of een Volkswil toch moeilijk een persoon noemen? – zo is onze wereld een lege troon. Wij zien de wereld – de troon – en fixeren ons op haar uiterlijke gedaante. Maar wat we zien is niet van betekenis. Dat wat we niet zien – het systeem – laat zich gelden.

Onze wereld is een wereld waarin personen plaats maken voor systemen die op elkaar aansluiten. Waarin vertrouwen in traditionele relaties meer en meer de plaats ruimt voor vertrouwen in anonieme systeemrelaties. Prof. Herman de Dijn beschrijft in zijn essay “Van persoonsvertrouwen naar systeemvertrouwen” hoe systemen werken.

“Voor hulp bij ziekte, ongeval of ouderdom, vertrouwen wij steeds minder op onze naasten en steeds meer op grote anonieme systemen. Ons geld vertrouwen we niet langer toe aan een vertrouwenspersoon, zelfs niet aan een lokale bankier die we persoonlijk kennen; we beleggen het nu liever via het internet. Systemen en structuren die vertrouwen garanderen via een arsenaal van procedures, regels en wetten verdringen persoonlijke contacten. Allerlei mechanismen en procedures worden uitgedokterd om de betrouwbaarheid en performantie van het systeem te garanderen. Wanneer toch misbruiken aan het licht komen, worden de ‘loopholes’ vakkundig gedicht. Regelmatige controle via onafhankelijke organismen, visitatie- en auditcommissies, desnoods audits van de auditcommissies, is vanzelfsprekend geworden. Daarbij moet de informatie zo ondubbelzinnig en transparant mogelijk zijn, liefst in een ‘format’ dat precieze vergelijking en objectieve kritiek toelaat, dus liefst cijfermatig of in grafieken uitgedrukt. Die systeembenadering gaat haast automatisch gepaard met het expliciete formuleren van doelstellingen of eindtermen en van de wegen waarlangs die te bereiken zijn. Alleen op die manier lijkt objectieve evaluatie, eventuele remediëring en uiteindelijk vooruitgang mogelijk.”

Prof. De Dijn spreekt in dit verband verder over een “groeiend belang van beheersing en evaluatie”. Hij doet meer belangwekkende constateringen, zoals “De insiders bepalen niet langer de focus.” En “Originaliteit krijgt het in de evaluatiecontext steeds moeilijker of wordt verward met ophefmakerij. De intrede van domeinneutrale managers die louter op het resultaat of het analogon van ‘winst’ zijn gericht, heeft onvermijdelijk gevolgen. Zij bepalen wat vanuit het uiteindelijke resultaat behouden blijft, getransformeerd of afgeschaft wordt.”

Met andere woorden: de werkelijkheid politiseert en vereconomiseert. En hier is er aansluiting bij de analyses van Peter Sloterdijk. Want in deze politisering wordt alles gemobiliseerd met als doel het systeem aan te passen, te verbeteren en te expanderen. Zelfs het socio-psychologische aspect wordt in deze Mobilmachung gebruikt om de teamspirit op te drijven. We zien dit gebeuren in bedrijven; en we zien het in de politiek. Want is het niet in de politieke cultuur van dit moment dat het politieke correctie en het economisch flexibele convergeren tot een totalitaire gelijkheidscultuur waarin processen altijd boven principes gaan? Processen als verwetenschappelijking, vereconomisering – processen die voortdurend in elkaar grijpen, elkaar versterken en elkaar voort helpen.

Het systeem dient de mens weliswaar, maar schakelt haar ook uit. Want elke vorm van risico dat voorheen bij het leven behoorde, en elke mogelijke fout die inherent was aan het menselijke handelen en de menselijke verantwoordelijkheid, dient te worden geëlimineerd. In de uitwerking van de Staat als systeem zien we de vlees- c.q. ‘systeem’ geworden angst. Angst voor onzekerheid, voor geweld, voor mogelijke mishandeling van kinderen, werkeloosheid zonder uitkering, werkzaamheden zonder veiligheid – het doel van het systeem is gelegen in haar alomvattendheid. Het systeem is een macht waar wij ons aan moeten overgeven.

De Duitse filosoof Rüdiger Safranski meent dat we ons over moeten geven aan de genade van de autopoiètische systemen, omdat het tot de logica van de wetenschappelijk-technische beschaving behoort dat deze structuren en krachten onze macht te boven gaan, ook als ze zich slechts door middel van onze activiteit manifesteren. Safranski: “Als het de structuren en systeemlogica zijn die ons bepalen, betekent dit dat die voor ons een nieuw soort ‘heiligen’ zijn geworden, rationeel en numineus tegelijk. Ze werken via ons, maar wij zijn ze niet meer meester.”

Safranski gebruikt niet voor niets de term autopoièsis. Het is een term die is ontleend aan de celbiologie en het zelfsturend en zelfreparerend vermogen weergeeft van de cel c.q. het systeem. Het autonome systeem dat mensen uitschakelt zou een zegen voor de mensheid zijn. Ik weet niet of het in België net zo erg is als in Nederland, maar wij worden doodgegooid met elektronische dossiers en volgsystemen die zelfstandig door middel van profielen risicogevallen onder het volk eruit moeten filteren. Ook op politiek niveau dweept men met de democratie als een systeem dat onafhankelijk van individuele personen zichzelf regelt. De Rotterdamse professor Herman van Gunsteren spreekt zelfs over een systeem dat zichzelf bestuurt en geen bestuurder nodig heeft; “een intelligente orde zonder baas”. Het anonieme zelforganiserende weefsel van bestuur en democratie vergelijkt Van Gunsteren met een levend organisme. Ik citeer: “De bevruchting gebeurt met duizenden zaadcellen en veel kleverigheid, en daar komt toch een mooie baby uit.”

Wie deze logica van de uitschakeling van de mens volgt, begrijpt ook waarom voorstanders van een steeds groter wordend Europa toch spreken over democratisering. Een klassiek mens ziet in een massa van honderden miljoenen mensen die beslissen over jouw locale situatie een bedreiging voor zijn vrijheid; de moderne mens ziet een toenemend potentieel zaadcellen en kleverigheid die nog meer in staat zijn een goede sturing van onze levens te veroorzaken. Personen en personele structuren worden door systemen vervangen. Iets dergelijks is er aan de hand met de mens zelf. Ook de menselijke eigenschappen worden geëxternaliseerd. De geheugenbanken nemen het geheugen over en bepalen wat wij mogen weten. Gevoelens worden gemodelleerd door psychologen en pedagogen. Seksualiteit wordt vertechniseerd en gemedialiseerd. Het vanzelfsprekende wordt expliciet gemaakt, maar het resultaat ligt buiten ons bereik. Informatie verwordt tot amusement, liefde tot pornografie, cultuur tot shocktherapie en taboedoorbreking, politiek tot drama, religie tot achterlijkheid. De karikatuur wordt vastgelegd en bepaalt het verloop van de vooruitgangsmachine.

Democratie is een goed voorbeeld van zo’n systeem waarin mobilisering en explicitering hand in hand gaan. Dat juist datgene wat wordt geëxpliciteerd, kan door de politiek ook worden aangewend en gemobiliseerd. Prof. De Dijn wijst daar in feite ook op in zijn genoemde essay. Uiteindelijk leidt dit proces van explicitering tot politisering en economisering en leiden deze processen weer tot een reductie van de menselijke mogelijkheden en tot een dwingende sturing richting de meest efficiënte en doelmatige oplossingsrichting. Mobilisering leidt tot ontworteling. De ontworteling is hier echter niet onderdeel van een probleem, maar veeleer onderdeel van een potentiële oplossing tot verbetering van ons bestaan.

De gevolgen zijn duidelijk. Wat is losgemaakt, kan worden vervangen. Meningen kunnen worden geruild voor een andere of zelfs betere mening. Evenzo geldt dat voor politieke oplossingen en religieuze overtuigingen. Een seksuele voorkeur kan worden gewijzigd, een sociale binding ontbonden, een liefde verkillen. Alles wat kan veranderen, kan worden gemanipuleerd. En een systeem dat autonoom van ons opereert, manipuleert onophoudelijk, buiten ons medeweten om. Het systeem maakt ons wijs dat we dit willen. Het systeem maakt ons wijs dat elke poging om deze ontwikkelingen te keren tot mislukking zijn gedoemd. Het systeem maakt ons wijs dat we slechts machtig zijn indien we ons lot verbinden met het systeem zelf. In dit alles klinkt de slogan door: “Du bist nichts; das System ist alles!”

Het is een macht die verlammend werkt. De Duitse journaliste Ariadne von Schirach schreef in 2005 in Der Spiegel dat veel jonge Duitse mannen hun jachtinstinct op vrouwen hebben ingewisseld voor masturbatie achter een PC-scherm. En een cultuurfilosoof als Johan Sanctorum heeft beter dan menig zichzelf conservatief noemend denker in de gaten welk verlammend spel de moderne cultuur met ons speelt. Ik citeer: “Want hoe kan men het plebs beter aan de leiband houden, dan zijn energie helemaal te laten omzetten in sex, voor, tijdens en na het eten? Naarmate het sperma van de muren druipt en de publieke sfeer doordrenkt wordt van erotische metaforen en verborgen of open verleiders, verengt zich weerom dat bewustzijn tot een zelfverslavend spel van prikkels en reflexen. Er ontstaat een sfeer van constante hitserigheid die perfect het hysterisch consumentisme imiteert, en die door Herbert Marcuse werd omschreven als ‘repressieve desublimatie’. Simpel gezegd: ‘Laat ze neuken, dan denken ze niet na.’ In deze overprikkelde samenleving is het weerom heel moeilijk om afstand te bewaren,- het is een cultuur van de onvervulbare begeerte die alle menselijke energie afleidt naar een fixatie op lustbeleving. Niet dat U alles zomaar krijgt wat wordt geafficheerd, het gaat evenzeer om illusie en ersatz-bevrediging. De knappe, halfnaakte blondine op de motorkap zal de Uwe niet zijn, alleen haar simulacre, haar afdruk wordt meegeleverd als U de auto koopt.”

De knappe blondine mag dan de dochter van de Leviathan zijn; zolang we als hitsige consumenten zo’n auto blijven kopen, blijft de bek van de Draak gesloten en potdicht. De hel heeft blijkbaar geen opening. En wat geeft het? Haar warmte is immers weldadig? Haar relativisme is immers een genot? Tenzij. Tenzij men conservatief is. Dan heeft men wat te zeuren. Maar ook kwijnende conservatieven zijn makkelijk tevreden te stellen. Geef een conservatief een grondrecht en hij zal de rest van zijn leven lang erop door reutelen. Hij kickt op de vrijheid van meningsuiting. Pak een conservatief zijn kinderen af; hij zal tevreden zijn dat hij zijn mening hierover mag uiten. Pak hem zijn godsdienst af door er een mening van te maken.

Als conservatief wil ik me graag inzetten voor een poging te redden wat er te redden valt. Maar ik weiger energie te steken in pogingen die het systeem ongemoeid laten. Het is zinloos om als conservatief te willen overleven en tegelijkertijd de illusie te koesteren dat je binnen het huidige systeem kunt overleven. Grondrechten zullen ons niet redden; ze zijn hoogstens zand in onze ogen. Nationalisme is ook een valkuil dat terwijl het ons bezighoudt Eurocraten en andere technocraten ruim baan geeft ons te manipuleren. Hoofddoekjes brengen een conservatief het hoofd op hol en doen zelfs een voorzitter van Vlaams Belang sputteren dat hoofddoekjes een kwalijke aanval op de moderniteit zijn.

De hel heeft een uitgang. De Louteringsberg is te betreden. De vrijheid is te ervaren. Het roer moet dan wel radicaal om. Maar om als conservatief de dag van morgen te halen zullen we moeten onderkennen dat we in een totalitair systeem leven. Oude conservatieve en liberale oplossingen voldoen niet meer. De verbeeldingskracht van het klassieke conservatisme zal ons niet helpen; de liberale verworvenheden zijn eveneens fopspenen die we beter links kunnen laten liggen.

De alomtegenwoordigheid van de Staat is een volstrekt nieuw fenomeen in de geschiedenis. Het Oude Rome had nog catacomben waar christenen en andere vervolgden in konden schuilen; de moderne maatschappij kent geen dergelijke catacomben meer. Als er catacomben zijn, dan zijn ze virtueel en door ons geconstrueerd. Om te overleven zullen we plekken moeten creëren die de druk van het systeem kunnen weerstaan. Zo’n plek van vrijheid zal geen vacuüm kunnen zijn; een plek van meningsvrijheid of godsdienstvrijheid. Dergelijke vacuümvrijheden imploderen bij elke druk die het Systeem op ze uitoefent. We zullen bij het creëren van virtuele catacomben het beste maar alle liberale grondrechten buiten beschouwing laten. Elk gebruik van de vrijheid van meningsuiting maakt ons kwetsbaar: het systeem legt onze mening vast om later tegen ons te gebruiken. Zoiets kan heel elegant gebeuren. Nu al worden in Nederland mensen geweerd op universiteiten, op scholen en bij overheidsinstellingen vanwege uitlatingen op Internet over bijvoorbeeld homoseksualiteit of islam. Met het wegvallen van bijzondere instellingen waar bijvoorbeeld journalisten nog wel hun afwijkende mening kunnen laten horen, en het vervangen van bijzondere instellingen door neutrale instellingen, wordt elke burger, zal elke student op voorhand aangepast gedrag gaan vertonen om sociaal en economisch te overleven.

Wij zullen ons moeten afkeren van de meningsuiting – en daarmee van dit zogenaamde grondrecht – en ons moeten richten op waarheidsvinding en meningsvorming. Waar en hoe vinden we een dergelijk hard materiaal dat als basis kan dienen voor een weefsel dat een dergelijke druk kan weerstaan: die van de oprukkende Staat?

Op eerdere gelegenheden hebben we namens bitterlemon de idee geopperd om tot gemeenschappen te komen – virtuele koffiehuizen – waar de mens zowel intellectueel, esthetisch als sociaal-affectief wordt gevormd. Bedoeling van deze idee is het vormen van een tegencultuur en een methode om onszelf blijvend te motiveren en anderen te bekeren tot christendom of conservatisme. We laten deze idee van de methode van de beslag leggende middelen hier rusten. Verder hanteren we bij bitterlemon de zogenaamde Zeven Paleocons als de Zeven Stenen die in de maag van de Draak herinneringen zijn van een wereld buiten de Draak. Ook dit laat ik nu rusten. Een derde deel van het instrumentarium om ruimtes te creëren die zijn opgewassen tegen het systeem heeft als insteek de thymotische woede c.q. trots van de conservatieve persoon te versterken. Dit deel wordt gevormd door een ‘alternatieve’ deugdenspiegel: een deugdenspiegel die niet meer louter een goed mens wil vormen, maar tegelijkertijd rekening houdt met het feit dat goede mensen worden misbruikt door het Systeem.

In een gezonde maatschappij – of in een zieke maatschappij met mogelijkheid tot catacomben of een innerlijke emigratie – voldoen klassieke deugden, evenals het leven van klassieke boeken voldoet en het loyaal verbonden zijn aan klassieke instellingen. Conservatieve deugden van ‘morgen’ gaan verder. De conservatieve deugden van ‘morgen’ erkennen het feit dat het goede in onze maatschappij tot escapisme, tot drogering en tot aanpassing kan leiden. Een dergelijke deugdenspiegel zal ik u presenteren op en na de bijeenkomst van bitterlemon op zaterdag 7 november. Op 7 november voor de eigen mensen; daarna in artikelvorm op de website.

Als de politiek zit aan de kan, zit de Antiliaan in de man

2009-09-25T16:19:00.000+02:00

Het schijnt dat met de laatste ontboezemingen rond PVV- Kamerlid Hero Brinkman diens “aanzien in het geding is”. Brinkman heeft naar aanleiding van een drink- en klapincident toegegeven een “drankprobleem” te hebben. Het schijnt voor de eerste keer in de parlementaire geschiedenis te zijn dat een politicus iets dergelijks opbiecht. Niet dat er niet gedronken wordt. Zelfs minister Guusje ter Horst wordt wel eens gekscherend “Guusje Nadorst” genoemd. En met reden. Maar waar andere politici drinken, met een slok op worden aangehouden of het keurig onder de mantels der onschuld weten te houden, meent Brinkman zich persoonlijke te moeten ontboezemen richting het volk waarvan een groot deel zijn partij steunt, maar waarvan echter een nog groter deel hem verafschuwt.

Het incident omvatte meer dan een slokje. Brinkman schijnt naar eigen zeggen een barman geïntimideerd te hebben – waarvoor hij zijn excuses heeft aangeboden -, maar naar zeggen van de betreffende barman is er ook een klap uitgedeeld. In de optiek van alle verenigde islamhaters is zoiets natuurlijk verschrikkelijk. Moslims slaan afvallige ex-moslim-PvdA’ers. Antilianen slaan hun moeder. Maar anti-islamitische, anti-Antiliaanse Nederlanders slaan niet. Niet hun kind. Niet de buurman die je vrouw voor sloerie uitmaakt. Niet de patjepeejer die je kind lastig valt. Niemand. Slaan is voor mensen die met neven en nichten trouwen (islamieten) of voor hen die helemaal niet trouwen (Antilianen).

Het moet een enorme, ontnuchterende ervaring zijn geweest – het slaan van een cafébediende. Want ik ga er vanuit dat ook in dezen de nuchtere man eerder de waarheid spreekt dan de dronken alcoholist. Dat hij ook nog politicus is, maakt de zaak alleen maar erger. Maar het moet angstaanjagend zijn te ontdekken dat je als man in bezit bent van agressie. En het moet vernederend zijn te ontdekken dat je als moderne Nederlander alleen in dronken toestand in staat bent onschuldige mensen te slaan (of als agent in niet-dronken toestand schuldigen). Wat een normaal mens weet, weet Brinkman niet: drank en wat ruzie zijn niet zozeer heel erg. Eerloosheid is veel erger. Namelijk ontkennen dat je mept en daarna roepen dat je een probleem hebt.

Kijk: islamieten en Antilianen geven gewoon de overheid of de maatschappij de schuld (net als linxen en neomarxisten), maar gaan niet zeggen: “Ik heb een probleem”. Een verstandig man doet iets aan zijn probleem, maar gaat niet na een weinig verheffend doch niet supervreemd akkevietje zeggen: “Ik heb een probleem, dus kijk maar uit, straks is een ander het haasje”. Een verstandig, eervol man houdt z’n mond, draagt het akkevietje en denkt bij zichzelf: “Dit gaat te ver, hier moet ik iets doen.”

Maar wie zoals Brinkman vrouw c.q. therapeut c.q. huisarts vermengt met media, politiek en samenleving is pas echt dronken. En heeft pas echt een probleem. Dat Brinkman nu weet dat de vechtlustige Antiliaan in iedere man zit, dus ook in Brinkman, is alleen maar winst. Jammer is dat hij de verkeerde conclusies trekt. Politiek smoort de Antiliaan in de man en drijft hem naar Anonieme Problematici die bij elkaar komen in het glazen huis “Sociëteit Nieuwspoort”. Brinkman had het beter kunnen houden bij de kannenwijsheid dat er ook normale, niet-Antiliaanse drinkers en meppers zijn. Als iemand in de goot ligt, is er een probleem. Eerder niet.

Een ‘slok en een mep’ is een andere categorie. Daar zit iets problematisch aan, maar is op zichzelf nog geen probleem. Een probleem is het pas als er onderliggend iets aan de hand is met deze man. Maar wat hebben burgers met onderliggende zaken te maken van een in alle opzichten normaal functionerende politicus? Er zijn wel veel ergere probleemgevallen aan het Binnenhof. Alexander Pechtold is een probleem als hij zijn mond opendoet. En Gerda Verburg heeft een probleem als ze haar levenspartner voorstelt. Daar valt het incident Brinkman bij in het niet.

Het probleem van Brinkman is dat hij niet kan zingen. Een echt dronkemanslied was pas mooi geweest. Antilianen en moslims kunnen dat niet, maar een Hollandse ferme jongen en stoere knaap als Brinkman – dat moet voor hem toch wel mogelijk zijn?

Liberaal wantrouwen

2009-09-20T14:32:00.001+02:00

De ChristenUnie is boos op de VVD. De liberalen van deze partij hebben tijdens de Algemene Beschouwingen namelijk een 'motie van wantrouwen' ingediend tegen het huidige kabinet, samen met PVV en SP. De ChristenUnie (CU) is verbolgen over deze zet en beticht de VVD van lichtzinnig optreden. Een week voordat de CU samen met CDA - en ook - met VVD een wetsvoorstel zal indienen om kraken te verbieden, dient diezelfde VVD een motie in van wantrouwen tegen het kabinet dat deze antikraakwet zou moeten uitvoeren. Daarom heeft de CU aan de Kamervoorzitter gevraagd de behandeling van deze antikraakwet uit te stellen. Ik dit kleinzielig? Of is er meer over te zeggen?

Het komt in ieder geval kleinzielig over. Men is boos en wil zijn gram halen. Dit past goed in het algemene beeld dat libertijnen, frustratieliberalen en demagogisch-links willen creëren rond het Kabinet Balkenende IV. En misschien heeft men ook wel gelijk en is dit idee uit kleinzieligheid voortgesproten. Maar niet de verborgen motieven, maar de openlijke fenomenen zijn voor ons interessant. Een partij dient een motie van wantrouwen in tegen het kabinet. Deze wordt afgewezen. Daarna wil diezelfde partij een wetsvoorstel indienen in de Tweede Kamer in de verwachting dat datzelfde kabinet uiteindelijk de eventuele wet (die tegen het kraken) ook daadwerkelijk uit zal voeren. En deze partij - de VVD - dient dit wetsvoorstel in, samen met twee van de drie regeringspartijen.

Met andere woorden: men zegt het vertrouwen op in dit kabinet. De motie wordt afgewezen en men gaat vertrouwensvol verder. Hoe geloofwaardig is dat? Duurt liberaal wantrouwen net zolang als de motie in the picture staat? De CU heeft gelijk: met zo'n middel ga je niet lichtzinnig om. Zeker niet als je als partij een gouvernementele traditie en ook ambitie koestert. Zoals de VVD. Het land moet geregeerd worden. En volgens ons staatsbestel regeert het kabinet namens het gehele volk, aangezien het kabinet wordt gesteund door de volksvertegenwoordiging. Ook een meerderheid telt voor de hele vertegenwoordiging van het volk. Dit heeft te maken met de legitimiteitsvraag. Een overheid oefent gezag uit en kan dit gezag slechts uitoefenen indien alle partijen er vanuit gaan dat een overheid dit gezag heeft.

Dit is democratische, liberale theorie. De praktijk is anders. Met de mond is vertrouwen de basis van ons politieke systeem. Met de daad is er geen sprake van vertrouwen, maar van een tot elkaar veroordeeld zijn. Dat is de kern van onze liberale democratie. Waar socialisme uitgaat van opgelegde solidariteit en christen-democratie van imaginaire broederlijkheid, gaat de liberale gedachte uit van een tot elkaar veroordeeld zijn in een systeem van wederzijdse economische afhankelijkheid waarin bij conflicten de uiteindelijke sanctiebevoegdheid in handen wordt gelegd van een staatsapparaat. De contractmaatschappij van de liberalen gaat niet uit van vertrouwen, maar van zakelijke, formeel vastgelegde wederzijdse verplichtingen.

De vrije markt is er om de vrede te bewaren; niet alleen tussen naties, ook tussen personen. Want als iedereen afhankelijk is van iedereen durft niemand nog het risico te nemen zijn of haar economische zekerheden op het spel te zetten door zich dwars op te stellen in het systeem. Oppositie is dus hoogstens een spel dat nooit tot het einde toe mag worden uitgespeeld. In een papieren democratie ligt aan het einde van ieder pad geen guillotine, maar een compromis te wachten.

Dit spel gaat goed zolang iedereen zichzelf wijsmaakt over voldoende bewegingsruimte te beschikken binnen het parlementaire systeem. Het spel gedijt alleen bij zogenaamde 'binnenparlementaire oppositie'. Buitenparlementaire oppositie is uiteindelijk een wig in het systeem. Vandaar de vijandige houding tegenover bijvoorbeeld een PVV. Deze partij diende tijdens de Nabeschouwingen maar liefst twee 'moties van wantrouwen' in, één samen met andere oppositiepartijen, en één namens zichzelf. De PVV meent haar wantrouwen. Men wil hiermee een buitenparlementair signaal afgeven richting het systeem; hetzelfde systeem dat ervoor zorgt dat haar politieke leider - Wilders - nu terecht staat wegens haatzaaierij.

Maar dat een VVD ook zo makkelijk naar dit middel grijpt, is een ander teken aan de wand. Nederlandse liberalen zijn biefstukliberalen die zolang de staatskas vol zit, mooi weer kunnen spelen met de parlementaire democratie van Thorbecke. Maar meestal is het geen mooi weer, doch zit het systeem vast. Dat zat het in de dagen van polarisatie toen Hans Wiegel kaarsrecht tegenover Joop den Uyl stond; dat zit het ook nu. Met het ineenschrompelen van een gedegen confessionele buffer is dit probleem structureel en zelfs fnuikend geworden. Klein voorbeeld: één van de weinige zaken waar veel geld kan worden weggehaald is bij de zogenaamde hypotheekrenteaftrek. Maar door het systeem van tophypotheken op basis van dubbele inkomens is bij de burgers geen lucht aanwezig om een dergelijke bezuiniging zonder grote kleerscheuren te ondergaan. De liberale mythe van een 'eigen huis' (maar dan wel via de bank) en de sociaaldemocratische toepassing: 'maar dan ook voor iedereen' heeft ons land opgezadeld met een groot probleem. Zalm mocht dan wel apetrots zijn op het opdrijven van de huizenprijzen (en daarmee van de virtuele welvaart doordat overwaarde werd omgezet in economische groei); het resultaat is een muurvast systeem waarin elke solidariteit met nieuwkomers op de huizenmarkt afwezig is. Niks gelijkheid, niks solidariteit. Alleen een huizenhoog liberaal stokpaardje.

Nu het liberalisme is uitvergroot en de sociaaldemocratie het midden ideologisch heeft opgegeten, komt de liberale mythe van het wederzijdse voordeel schrijnend aan het licht. De 'wederzijdse afhankelijkheid' van de liberalen heeft beslag gelegd op de gehele maatschappij en heeft zich vermengd met sociaal-democratische dempingsmechanismen. De oprukkende systeemafhankelijkheid die zo is ontstaan heeft alle natuurlijke, sociale en mentale buffers en reserves meegenomen in haar beslaglegging. Nu er zoveel moet worden bezuinigd om het systeem op de been te houden, vraag iedereen zich af waar het geld vandaan moet komen. Het systeem is efficiënt ontdaan van vlees en vet, en van botten valt weinig af te schrapen. Elke grootschalige bezuiniging fnuikt een essentiële rader in het systeem. Deze crisis raakt de liberalen niet alleen in hun economische ziel; ze raakt haar ook in haar trots: het staatkundige huis zoals dat door Thorbecke is ontworpen.

Gedecideerde politieke wanhoop vertaalt zich dan in verdachtmakingen zonder met een alternatief te komen. Zoals het geval is met de VVD. Dan maar een motie van wantrouwen. En daarna doen alsof er nog wel degelijk vertrouwen is. Liberalen wantrouwen zichzelf. En bij gebrek aan een ziel mist men de spiegel om dit waar te nemen. Dus is de automatische reflex het indienen van een motie van wantrouwen richting de ander. Een zeteltje erbij in de peilingen en het liberale construct van Thorbecke staat weer als een huis. Crisis of geen crisis.

Naar een samenleving van agnosten

2009-09-11T14:27:00.000+02:00

De column van Aleid Truijens "God heeft op school niets te zoeken" in de Volkskrant, heeft wat losgemaakt. In het kielzog van het geval ‘Emst’, het gekrakeel over islamitische scholen door een PVV en een voorstel van SP en GroenLinks, kwam er in deze krant?een heldere stroom van argumenten op gang tegen religieus onderwijs. Verhelderend. Want het belangrijkste contra-argument is dit: om het bijzonder onderwijs af te schaffen is het nodig het ouderlijk gezag af te schaffen. Mensen ('docent-mensen')?als Pieter Markus, in "Maak rechten van de mens verplicht vak", en Jan Eberg, in "Godsdiensten, laat kinderen tot 18 met rust", zien dat goed. Hèt argument voor bijzonder onderwijs is immers de eenheid van opvoeding, thuis en elders en de primaire ouderlijke verantwoordelijkheid in dezen. Een zuiver constitutionele benadering voldoet dus niet om islamitische, joodse en christelijke scholen te verbieden. En juist in een tijd waarin de overheid achter de voordeur mag komen om zo nodig in te grijpen, krijgt deze grensoverschrijdende overheid extra taken toebedeeld. Geloofsdwang is uit den boze. Om te beginnen thuis. En dus ook elders. Het is een fraaie omkering. Met alle gevolgen van dien.

Terwijl alle ogen in dit land gericht zijn op Wilders en zijn PVV vindt veel buitensporig politiek geweld plaats op links. Een aanzwellende onderstroom in politiek Nederland wil af van religieus onderwijs. Veel?bijdragen in een krant als de Volkskrant getuigen daarvan. Nu wordt De Volkskrant?door veel 'rechtse'?mensen?geprezen omdat deze?ook ruimte zou laten voor afwijkende meningen. De ware praktijk is echter veelal dat linkse journalisten en columnisten zich versterken met losgeslagen linkse bijdragen waarop - zij het kort - ook nog eens zo nu en dan een normale burger mag reageren. Wie met weinig tevreden is, is snel een tevreden mens.

Maar mij maakt het lezen van linkse media?ietwat?cynisch. Wie de aanvallen van Dibi van GroenLinks en Jasper van Dijk van SP op het orthodox onderwijs hoort, een Volkskrant-columniste ernaast legt en wat linkse leraren er overheen leest gaan, denkt al gauw: het is bijna mooi dat het orthodox religieus onderwijs niet al is afgeschaft, anders hadden we waarschijnlijk geen kennis kunnen nemen van de werkelijke drijfveren van hen die dit voorstaan. De klassieke bezwaren tegen financiering van sterk identiteitsgebonden onderwijs hadden tenminste nog een constitutioneel karakter en konden worden teruggevoerd op de wens naar een beperkte overheid. Een overheid die zich slechts met kerntaken bezighield was immers per definitie een overheid op afstand, die de maatschappij overliet aan de burgers.

Daarin lijkt nu verandering te zijn gekomen. Het moderne discours gaat uit van het tegenovergestelde. De burger moet op afstand worden gezet door een overheid die het beste met je voor heeft.

En het klinkt mooi: de overheid moet garanderen dat de ‘rechten van de mens’ worden nageleefd. En moet voorkomen dat pril levensgeluk wordt gesmoord door vroegtijdige religieuze socialisatie. Vanaf je 18de ben je vrij om te geloven wat je wilt. Of hun standpunt ook voor pianospelen vanaf je vierde of voor andere gepassioneerde levensinvullingen geldt, weet ik niet, maar in ieder geval is religie de pineut. Want religie is overbodig en wie te vroeg erin verstrikt raakt, heeft de rest van zijn leven een groot probleem.

Frankrijk

Om dit te illustreren doen karikaturen het goed. Om de overbodigheid van religie aan te tonen hoef je volgens Pieter Markus?alleen maar het islamitische Pakistan te vergelijken met het laïcistische Frankrijk. Pakistan is dan de karikatuur van christelijk Overijssel. Frankrijk is geen karikatuur, maar een voorbeeld. Een voorbeeld? Met een lange voorgeschiedenis van geweld tegen de kerk (nog in 1908 werd het leger ingezet tegen de kerk) is dit land opeens een voorbeeldnatie? Het is een natie in ontbinding. De 19de-eeuwse burgerlijke idealen voldoen in dit land allang niet meer. Het land is toonbeeld van tweehonderd jaar revolte. Dit heeft het land opgezadeld met een elite die meer solidariteit vertoont met stenengooiende jongeren uit de ‘banlieux’ dan met hardwerkende belastingbetalers. Men is afhankelijk van de overheid en is verslaafd aan een staat die afgestudeerden immers aan een goed baantje moet helpen.

Maar het Franse voorbeeld is slechts een overgangsargument. Eigenlijk wil men verder gaan. Men wil niet alleen agnostisch onderwijs, maar ook een agnostische opvoeding thuis en een samenleving met agnostische burgers. Kinderen dienen dan wel zo te worden opgevoed dat ze later kunnen kiezen wat ze willen – de negatieve voorbeelden die men noemt zijn geen kinderen, maar haast altijd volwassen ouders met ‘foute denkbeelden’, zo ook in de Volkskrant.?Het werkelijke doel is dus een samenleving waarin mensen van boven de 18 geen religieuze zekerheden meer hebben.

Dus is het nodig dat mensen in opstand komen tegen deze aanval. En dan niet door er allerlei zaken bij te halen diet er niet bij horen. Want dat gebeurde ook in de bijdragen die in de Volkskrant verschenen van enkele auteurs die het opnemen voor christendom en christelijk onderwijs. Men raakt niet aan de kern en zo maken sommige van deze?voorstanders van bijzonder onderwijs het hun tegenstanders wel erg gemakkelijk. Zoals Frank Verhoef en Dirk-Jan Nijsink, die?in?"Laat orthodoxe scholen met rust"?stellen?dat christendom nodig is voor democratie. Hoezo? De enige voorwaarde voor democratie is een groep halve garen en iemand met een pistool om meerderheidsbesluiten af te dwingen. Voor democratie is niets nodig; voor constitutioneel denken daarentegen is wel wat nodig. Of dat christendom is, of iets wat met bepaalde vormen van christendom is gerelateerd? Historisch gezien is daar wel iets voor te zeggen. Een belangrijk deel van het voorbereidende denkwerk wat betreft grondrechten, constitutie en – zelfs – vrije markt vond namelijk plaats in het zestiende-eeuwse Spaanse Salamanca. En gebeurde door katholieken.

Maar een school is er niet om de constitutie te onderwijzen, maar is er primair om vanuit de eenheid met de thuissituatie het leven te onderwijzen zoals gegrondvest en beschermd door de constitutie. Het christendom is slechts secundair. Primair is de ouder-kindrelatie in onderwijs en opvoeding, en deze dient constitutioneel te worden benadrukt en te worden beschermd. Het insteken bij het functionele vna het christendom is niet wezenlijk aangezien het christendom niet de staat dient, maar integraal onderdeel is van hetzij een cultuur, hetzij een ouderlijk of onderwijskundig?klimaat. Het leven is niet primair democratisch of functioneel te benaderen, maar dient primair integraal vanuit primaire natuurlijke verbanden te worden benaderd.

De voortdurende insteek bij religie en godsdienst is een zwakte van het moderne christendom, zoals ook in de overigens sympathieke bijdrage van Mgr. dr. Everardus de Jong "Misgun jongeren het geloof niet". Men - het christendom - heeft het leven verstatelijkt en laten verstatelijken?- men heeft zich er althans bij neergelegd -, men heeft de kerk van deze 'staat' laten scheiden en daarna de kerk tot religie 'verheven'. Maar religie is niet concreet. Het gaat niet om religie, het gaat om jodendom en christendom. Vooral de?geschiedenis van het christendom, en ook het fenomeen geloof zelf, is voor mensen als GroenLinkser Tibi of een?radicaal agnostische docent als Pieter Markus niets meer dan een tegel, die als je die optilt smerigheid, wormen en vieze beestjes verbergt. Het christendom, en met name het christendom dat in navolging van de joodse traditie het geloof ziets als iets van generaties en verbondsgemeenschappen, ziet het geloof als iets dat bij en in het leven thuishoort, en niet, zoals Dibi, Markus cum suis, als iets waar je vanaf je 18de naar toe kunt zappen of van weg kan zappen.

Agnosten als Tibi en Markus zien het leven als vrijblijvendheid waarbij de menselijke existentie wel aangeraakt kan worden, maar niet gebonden dient te worden. De mens is vrij en moet zelf kunnen kiezen wij hij of zij is. Niemand, ook ouders niet, hebben het recht het onbeschreven blad van kinderzieltjes te beschrijven. Ongeacht de gevolgen.

Gevolgen

Want dit heeft nogal wat gevolgen. Hoe moeten religieuze ouders zich thuis opstellen? Doen wat een overheid voorschrijft en religie slechts vrijblijvend presenteren? Maar wat als je nu ècht gelooft en dit geloof als onlosmakelijk bestanddeel van heel je bestaan ziet? Al dan niet verplichte kinderloosheid lijkt dan het enige alternatief. Of je moet jezelf verloochenen ten bate van kind en staat – toch nog de christelijke zelfverloochening (die natuurlijk ook ontkend dient te worden). Het zal wel zoiets zijn als ‘jezelf innerlijk losmaken van je kind’ en het opvoeden voor de samenleving – op eigen kosten, welteverstaan. Wie zijn kind radicaal vrijblijvend op dient te voeden, wordt zelf ook gedwongen radicaal vrijblijvend tegenover het geloof te staan. Wie gedwongen wordt God beneden staat of democratie te stellen, is in feite al gedwongen zijn of haar geloof af te zweren.

En waar houdt het allemaal op? Bij een opvoeding zonder religie? Of moet ook de liefde eraan geloven? Want wat voor ellende heeft dat niet met zich meegebracht – de liefde? Of bezit? Bloedbanden? Het verbannen van religie heeft het grote voordeel dat het kwaad in andere gestalten ook zichtbaar wordt. En dat de agnosten straks ook de liefde kunnen uitdrijven. Eerst voor minderjarigen, daarna voor iedereen?

Tevreden agnosten

Er hoeft niet veel over te blijven, want politieke agnosten als Dibi en Markus (en vele anderen) zijn met weinig tevreden. Een moraal heeft slechts een overheid nodig die zegt: "voor een moraal zijn alleen wij nodig; en alles wat daar tegenin gaat, dient te verdwijnen."

En voor een moraal is zeker geen religie nodig, zegt men. Nee. Men bouwt een tempel, plaatst er beelden en offerblokken. Men zet een beeld in het midden en noemt haar "Soevereine Rede". En met een knipoog naar Renee Magritte plaatst men een bordje naast de ingang met de woorden "Dit is geen religie".

Van enige terughoudendheid bij de staat zal straks geen sprake meer zijn. Als het aan Dibi cum suis ligt.

Prof. J.A.A. van Doorn klaagde eens dat binnen ‘zijn’ VVD de constitutionele kijk op de dingen steeds meer werd vervangen door een populistische. Met alle nare gevolgen van dien. Want waar een constitutionalist halt houdt bij bepaalde grenzen, ziet de populist nietsontziend verder. Achter voordeuren, binnen gezinnen en religies. Oude rechten moeten desnoods sneuvelen. Grondrechten dienen opnieuw te worden geïnterpreteerd om alle onrecht uit te bannen. Eenzelfde rücksichtsloze en ongegeneerde houding komen we tegen bij politici van SP en GroenLinks, en bij diverse schrijvers in linkse kranten als de Volkskrant. Maar de tijd is rijp voor een nietsontziende seculiere politiek van een opgedrongen agnostiscisme en we zullen wel zien wat er van de grondrechten overblijft.

Het hout mag niet gesneden worden - aldus Meindert Fennema

2009-09-03T14:16:00.001+02:00

Als liberalen intellectueel gaan doen, levert dat koddige situaties op. Het opinieweekblad Elsevier hield 1 september j.l. een H.J. Schoo Lezing. H.J. Schoo (1945-2007) was laatstelijk een adjunct-hoofdredacteur van de Volkskrant (en hoofdredacteur van Elsevier van 1991 tot 1999), schreef wat boeken en mag dus geprezen worden - ook na zijn dood - als een groot intellectueel. Wat Frits Bolkestein heeft betekend voor de theaterrecencies in de Haagse Post (en voor het integratiedebat), betekende Schoo voor van alles en nog wat. Dat is niet denigrerend bedoeld. Schoo was een interessante journalist. En rechts Nederland heeft hoogstens wat interessante journalisten. Dat is deze journalisten niet te verwijten; het verwijt gaat een andere kant uit: richting de potentiele rechtse intellectuelen die het laten afweten (of er simpelweg niet zijn).

Het heeft grote voordelen intellectuelen te verwisselen met journalisten. Het levert leesbare stukken op, diversiteit, pennenstrijd, struinenden 'intellectuelen' in cafés, concertzalen en bovenal: men weet wat het publiek graag hoort. Het doet de kassa rinkelen; of doet in ieder geval geen greep uit de kassa, maar zorgt dat er iets in komt.

Ellian is een stukjesschrijver die toevallig ook nog eens hoogleraar is in 'k weet niet wat. Bolkestein was een oud-manager met belangsetlling voor cultuur (waar het HP-publiek ook in was geïnteresseerd) en wonende in de concertgebouwbuurt van Amsterdam wist hij dat het in Bos en Lommer ook niet pluis was: de geboorte van het integratiedebat. Bolkestein weet wat zijn hoorders willen horen. Voor het Nederlands Dagblad-publiek benadrukt hij de waarde van het christendom, zoals hij vroeger voor het HP-publiek de waarde van de cultuur benadrukte. Voor een Elsevier-publiek benadrukte hij weer eens de economie door intellectuelen te verwijten niet om te kunnen gaan met "de herinnering aan de rauwe kant van het kapitalisme, de vermeende onsympathieke motieven van de ondernemer en de ogenschijnlijke chaos van de markt, waar intellectuelen niet zouden kunnen aarden."

De insteek van Bolkestein was jammer, want hou je eens een keer een intellectuele meeting om duidelijk te maken dat het leven meer is dan economie, vakantie en eten bij De Librije, komt Bolkestein toch nog met een economische toegift met de titel "Waarom houden intellectuelen niet van het kapitalisme?"

Zie daar de pendule van would be intellectueel liberaal Nederland: de slingerbeweging tussen intellect en kapitaal. Zie hier ook de constante van veel zogenaamd denkwerk en denkwerkers binnen het liberale denkraambouwwerk. Ellian die zichzelf in 2007 omschreef als PvdA'er die uit onvrede VVD stemde, Hirsi Ali vergelijkbaar, en H.J. Schoo idem dito. Schoo stak met kop en schouders boven voornoemde lieden uit, maar had een exemplarische belangstelling voor gewezen linkse c.q. trotskistische of 'marxistische' lieden die vanuit nood gedreven neoconservatief werden - en het kapitalisme, in enkele gevallen, omhelsden.

De spreker die de H.J. Schoo lezing van dit jaar mocht houden paste in het plaatje. Het was prof. dr. Meindert Fennema, hoogleraar Migratie en etnische studies, gewezen communist, thans democraat en criticus van doorgeslagen politieke correctheid. In het gezelschap van ex-sociaal-democraten, ex-marxisten/trotskisten mocht deze ex-communist een klassiek liberaal geluid ten gehore brengen. Voor verse indrukken en indrukwekkende verslagen moet u bij anderen zijn, zoals Frank Verhoef op DeDagelijkseStandaard en Rutger Schimmel op zijn Anathema-blog. Hier slechts een kleine toegift als aanvulling op genoemde bijdragen.

Nadat Fennema het eerste deel van zijn lezing smaak en krediet bij zijn gehoor had opgeleverd door zogenaamde 'linkse huisjes' af te kammen, maakte hij voglens sommigen in de tweede helft van zijn lezing een merkwaardige draai. Hij deed dit door het poneren en uitwerken van drie stellingen waaraan zijns inziens het publieke debat dient te voldoen. Wie niet aan deze 'toegangsregels' voldoet, moet volgens Fennema vervolgd worden. De drie regels van Fennema zijn: 1) Niet aanzetten tot geweld; 2) Niet oproepen tot uitsluiting van burgers van het debat en de besluitvorming; 3) Het erkennen van de tegenstander als mens. Als voorbeelden van laakbare en te vervolgen opvattingen binnen een samenleving noemde Fennema de uitlatingen van Wilders die moslims met een Nederlandse nationaliteit het land wil uitzetten. Fennema vindt dat wie verworven rechten afgegeven door de staat van mensen wil afnemen, daarmee burgers van het publieke debat uitsluit. En elke vorm van uitsluiting is uit den boze, want - en daar komt het - verworven rechten afgegeven door de staat kunnen niet meer worden afgenomen. Daarom acht Fennema ook het SGP-vrouwenstandpunt strafbaar naast standpunten die de rechten van homo's bekritiseren.

Fennema toont zich daarmee een goed liberaal. Het publieke, democratische debat staat voor hem gelijk aan het geheel van maatschappelijke opvattingen en uitlatingen. De resulaten van het democratisch geleidde vooruitgangsproces vormen de harde basis van onze cultuur en van onze rechtsstaat. Wie zich daar niet aan houdt is geen liberaal - pardon - 'democraat'.

Elke vorm van fundamentele kritiek op deze liberale staat dient onmogelijk te worden gemaakt. In feite wordt - als het aan Fennema ligt - elke gedachte dat er iets fundamenteels mis kan zijn aan en in ons systeem strafwaardig. Wie aanzetten tot geweld strafbaar acht, moet toch ook andere vormen van 'aanzetten tot' vervolgen? De burger moet vinden dat ons systeem fundamenteel goed is. Kritiek mag alleen bijkomstig zijn. De burger moet een bijpassende moraal hanteren en bijpassende visies op geschiedenis, moraal en godsdienst accepteren. Alle oude boeken, religies, wijsheden, vondsten mogen nooit aanleiding zijn tot houtsnijdende vragen.

Het denken mag niet meer iets denken, maar zal zich moeten laten leiden door stromen van common sense met daarin vlaggetjes, piketpaaltjes en oranje pionnen in de vorm van H.J. Schoo-lezingen, Cleveringa-lezingen en uitspraken van rechters en ex-communistische hoogleraren. Het is reeds de liberale praktijk in wording. Maar mannen als Fennema willen daar nog meer schot in aanbrengen. Voor hen is het niet genoeg dat bepaalden mensen de facto buiten het publieke debat worden gesloten; van hem dient dit ook de jure te gebeuren. Zijn geliberaliseerde Elsevier-communisme dwingt mensen om als Frederik van Gent door het leven te gaan. Vervolgd door respectabele vervolgers als H.J. Schoo van Cleveringa tot Fennema. Die terwijl ze hun degens kruisen met andere ex-communisten in kranten als de NRC of Trouw de oudste tegenstanders van het communisme willen elimeren. Zonder de immense verontwaardiging op te roepen van mensen als Arendo Joustra, Afshin Ellian en Frits Bolkestein.

Het kwalijke van de oproep van justitieel geweld tegen een SGP is bij deze heren aan dovemanszielen gericht. Bij liberale onruststokers maakt men van meningsuiting hoogstens een Wilderiaanse komedie in plaats van een constitutionele tragedie. Ook bij Ellian moeten de obscure Internationale Socialisten of de makers van een obscure clip op Internet het bezuren. Maar het oerhollandse hout van bijvoorbeeld een SGP mag niet gesneden worden; niemand protesteert in redactiekolommen van formaat wanneer de liberale haard ermee wordt opgestookt (men klapt wat voor Kees Sorgdrager die protesteerde op genoemde debatavond, dat is niet helemaal hetzelfde als werkelijk protest vanuit de kringen die ertoe doen). Om Amsterdamse debatzalen mee te verwarmen waarin slechts dit evangelie mag klinken: 'wat er ook gebeurt, de fundamenten van onze samenleving zijn goed - het is verboden om hier een vraagteken bij te zetten'.

Naschrift: ondertussen laat Arendo Joustra van de Elsevier wel een geluid horen dat recht doet aan de historische en constitutionele werkelijkheid van ons land. En wel op zo'n manier dat dit een verademing is te midden van wat er voor de rest wordt gezegd. Waarvan Akte.

Liberaal onderwijs

2009-08-26T14:14:00.000+02:00

De VVD vindt dat kinderen zo snel mogelijk hun eigen leven moeten kunnen vormen, ook kinderen van 13 jaar. Zoals de 13-jarige Laura Dekker uit Wijk bij Duurstede die in haar eentje de wereld rond wil zeilen. VVD-Kamerlid Hamming noemt Laura Dekker "een uniek kind" en een "ondernemende meid". Nu is elk kind uniek, maar dat zal het Kamerlid wel niet bedoelen. Nee, Laura is uniek omdat ze ondernemend is en met "haar kop een stuk boven het maaiveld uitsteekt". Daar is iets voor te zeggen. De dwang van de middelmaat is verschrikkelijk. En de overheid is inderdaad "verstikkend", zoals Hamming het zegt.

Maar kort voordat het Kamerlid van de VVD haar uitlatingen deed was er nog ander opmerkelijk nieuws in de openbaarheid getreden dat de positie van onze jongeren raakt: volgens een onderzoek van het blad J/M zijn veel ouders ontevreden over het onderwijs dat hun kinderen ontvangen. Met name het middelbaar onderwijs - zeg maar van 13 jaar en ouder - moet het van de ouders ontgelden. De eenvoudige vraag is nu: moeten kinderen zelf hun leven kunnen vormgeven, of moeten ze middels goed en door hun ouders gesteund onderwijs goed worden vormgegeven alvorens ze zelf hun levens vormgeven?

Eerst iets over het onderzoek van J/M. Dit blad is een blad over opvoeding en onderwijs voor ouders van kinderen van 4 tot 12 jaar. Samen met onderzoeksbureau Qrius - een bureau dat zich heeft toegelegd op onderwijs- en opvoedingsprojecten - hield J/M "Het Grote J/M Onderwijsonderzoek 2009". Conclusies waren dat "ouders teleurgesteld zijn in school" en dat "hoe langer op school, hoe lager de waardering". Een citaat: "Scholen moeten strenger, ordelijker en gedisciplineerder zijn. Zo ziet 80% graag de strenge, maar rechtvaardige docent terug in de klas. Volgens 61% zou het helpen als leraren zich niet meer bij de voornaam laten noemen en 56% van de ouders pleit voor het herinvoeren van strafregels. Ruim eenderde vindt dat de school van hun eigen kind te soft optreedt tegen pesters en grote monden. Volgens de meeste ouders worden hun kinderen zeker niet overvraagd. Dat de druk om te presteren te groot is, vindt 60% dan ook "onzin". Spellen, rekenen/wiskunde, grammatica, leesvaardigheid, feitenkennis: daar moeten scholen nu écht (veel) meer aan doen. Al was het maar omdat ouders hun kinderen zelf vaak niet kunnen helpen met bijvoorbeeld het huidige realistische rekenonderwijs; een meerderheid weet namelijk niet eens of hun school met deze methode werkt en als ze het wel weten, hebben ze geen idee wat het inhoudt. En leerkrachten zelf doen er goed aan de Nederlandse spelling nog eens goed te bestuderen, want tweederde van de ouders heeft de docent weleens op een spelfout betrapt."

J/M houdt jaarlijks een dergelijk onderzoek. Al eerder bleek dat veel ouders een strengere school willen, maar ook dat de kloof tussen bewust kinderlozen en ouders met kinderen groeit. Met andere woorden: de politieke consensus die bepaalt wat goed is voor kinderen valt niet samen met de consensus onder ouders; niet-direct belanghebbenden en relatieve buitenstaanders bepalen een groot deel van het beleid ten aanzien van kinderen en jongeren. Dat is niet nieuw. Een duidelijk voorbeeld van deze discrepantie is dat de meeste ouders hun kinderen nog wel eens een corrigerende tik geven terwijl politici en beleidsmakers deze tik als een crimineel feit hebben vastgelegd in ons strafrecht. Met andere woorden: ouders zijn overtreders en de overheid weet het beter.

Er is niet alleen afstand tussen hen die het onderwijs bepalen en hen die er gebruik van maken. Er is ook afstand tussen wat thuis normaal is en op school gangbaar is. Presley Bergen van Beter Onderwijs Nederland: "Daar komt bij dat de meeste ouders die strikte regeltjes (die veel ouders willen, evg) wel voor andere kinderen willen, maar niet voor hun eigen kind. Het zijn dezelfde ouders die op hoge poten verhaal op school gaan halen als hun kind onheus bejegend is." Ouders zouden zich dus af moeten vragen of er geen verband is tussen losgelaten, jengelende en terroriserende eigen kinderen in bijvoorbeeld de supermarkt en soortgelijk gedrag op school. Blijkbaar zien veel ouders dat niet en beschouwen ze de school als een professionele, machinale instelling die bij hun kinderen 'het meeste eruit moet halen', terwijl hun kinderen thuis vrij zijn om te doen wat ze willen. Het serieuze leven vindt op school plaats; thuis is de plek voor de bijzaken.

Er is nog een derde element van afstand. Veel ouders snappen de huidige methodes niet, bijvoorbeeld het 'realistische rekenonderwijs'. En dat vinden ze vervelend, want ze kunnen zo hun kinderen niet helpen. De 'realiteit' van het onderwijs sluit als het ware de realiteit van thuis uit. Iets soortgelijks is er aan de hand als het om sociaal-emotionele vorming gaat. Terwijl men er - voor de vorm - nog vanuit gaat dat ouders ook nog een deel van de opvoeding ter hand nemen, is men op school bezig om kinderen op een therapeutische wijze dieper te kneden. Kinderen moeten worden aangepast aan de maatschappelijke eisen die deskundigen en beleidsmakers stellen, maar dit houdt niet in dat kinderen aangepast worden aan de behoeften en eisen van de ouders. Anders gezegd: ouders willen een minder democratische onderwijssituaite voor hun kinderen; de overheid pro-reageert al jaren door van hun kinderen democratische persoonlijkheden te maken waarvan de richting zich niets aantrekt van de eisen en verlangens van de ouders.

Onderwijs in Nederland is per definitie onderwijs op afstand: afstand tussen politiek en ouders, afstand tussen de normen op school en die thuis, afstand tussen de realiteit van denken, spreken en opvoeden thuis en die op school. Het meest funeste hievan is dat er afstand wordt gecreëerd tussen kinderen en hun ouders. En dat is overheidsbeleid, pedagogisch beleid en schoolbeleid.

Maar goed: nu is er een Kamerlid van de VVD opgestaan, mevrouw Hamming, die vindt dat de overheden met hun vingers van de kinderen af moeten blijven. Als een 13-jarig meisje wil zeilen moet ze gewoon lesboeken mee kunnen nemen om deze zelf te bestuderen. En ouders kunnen dat volgens mevr. Hamming het beste inschatten. Tja. Haar insteek is niet die van de ouders, maar die van de autonomie van het kind. Ik dacht dat volgens liberalen kinderen onbeschreven bladen - tabula rasa's - waren; nu blijken dergelijke tabula rasa's boven het maaiveld uit te kunnen steken. En ouders dergelijke ondernemingen het beste kunnen inschatten, ook wat betreft de risico's die dat met zich meebrengt, waarom past de VVD-politica dat dan niet toe op andere, meer actuele zaken zoals seksuele staatsopvoeding op school, waar de VVD een groot voorstander van is?

En dan wat betreft haar insteek bij de ouders: waar zijn de liberalen als de belangen van de ouders in het bijzonder onderwijs ter spraken komen? Dan weet opeens de overheid beter dan deze ouders hoe ze hun kinderen op moeten voeden. En kan een 13-jarige Antilliaanse jongen uit Rotterdam zichzelf ook 'vormen'? De VVD produceert weer eens gekwek in de ruimte. Ik zie er van komen dat de VVD gaat pleiten voor strenger onderwijs, maar dat pubers ook weg mogen blijven van school en zichzelf mogen onderwijzen. Het is de liberale inconsistentie in een notendop: volgens de autonomieprincipes is een schoolsysteem op zich al iets verschrikkelijks; volgens haar staatsdenken is de hele samenleving een door de overheid aangestuurde school. Waar de VVD officieel te hoop loopt tegen vormen van unschooling zoals in het Iederwijs-onderwijs, blijkt ze in werkelijkheid geen enkel principieel verweer te hebben. Als vorming ook door pubers zelf kan gebeuren, terwijl hun ouders - pak 'm beet - 3000 kilometer ver weg zijn, is elke notie van 'vorming' een wassen neus.

Een logische liberale stap zou zijn die van de 'verstikkende overheid' naar de 'verantwoordelijke ouders' in plaats van de overheid. Maar dat willen de liberalen niet! Beter is het om kinderen te verprutsen dan om zowel de autonomie van kinderen, individuen als de macht van de staat ter discussie te stellen.

Wat in ieder geval duidelijk is dat dit soort mensen beslissen welk onderwijs onze kinderen wel of niet krijgen. En let wel: een volksvertegenwoordiger die haar schouders ophaalt bij het idee dat een 13-jarig meisje verdrinkt in de Atlantische Oceaan geeft ook niet om het wel en wee van uw kinderen die gewoon thuis blijven om onderwijs te volgen en schoolmelk te drinken.

RK-Kerk is negatief over traditionele gelovigen

2009-08-20T14:13:00.000+02:00

Het volgende artikel is geschreven naar aanelding van een column van Mgr. dr. G. de Korte in het Nederlands Dagblad d.d. 15 augustus 2009 met als titel "Heilzame wacht bij tong en toetsenbord". Zowel de titel als de lead in de krant (i.c. "Bisschop De Korte keerde zich afgelopen zaterdag in deze krant tegen respectloze, kerkelijke discussies op internetfora. De kritiek is daar ,,harteloos'' en komt vooral 'van rechts', van ,,verbitterde en verzuurde mensen''. Een orthodox, rooms-katholieke gelovige voelt zich aangesproken.") zijn voor rekening van het Nederlands Dagblad.

In plaats van zich te storen aan irritante katholieke bloggers kan mgr. De Korte zich beter door hen wakker laten schudden. Zijn kritiek ( Nederlands Dagblad 15 augustus) op de 'toon' van veel querulante bloggers is modieus. De moderne orthodoxie heeft absolute waarheden vervangen door communicatieve vaardigheden. Wie inhoudelijk kritiek levert, zoals orthodoxen doen, kan op dedain rekenen van de bestuurders.

Mgr. De Korte stelt dat het ,,altijd goed is om te beseffen dat blijde ogen dezelfde werkelijkheid anders zien dan droevige ogen''. Hij richt zijn pijlen op de 'verzuurde generatie' die de sfeer in de kerk verpest. Verschillende bloggers in orthodox katholieke kring leggen naar het gevoel van deze bisschop op een onheuse manier de kerkleiding het vuur aan de schenen door ze te bestoken met beschuldigingen over misstanden en tekortkomingen in en van de Rooms-Katholieke Kerk. Hiermee worden volgens De Korte fatsoensregels geschonden. Toch is dat voor de monseigneur niet het belangrijkste verwijt. Hij zegt namelijk: ,,Verbitterde, verzuurde mensen zien alles met sombere ogen en dreigen hoopvolle ontwikkelingen in de kerk over het hoofd te zien.'' Want wie alles alleen maar met sombere ogen beziet, ziet al het wezenlijke over het hoofd, zoals de 'hoopvolle dingen'. Zijn column is te lezen als een oproep om de verzuurde en gesloten houding open te breken.

Te veel hoop

Toch zijn er vraagtekens te plaatsen bij zijn verhaal. Als het ongeoorloofd is om in een complexe situatie van ontkerstening zondebokken aan te wijzen, mag er dan nog wel geanalyseerd worden? Kortom: mag er nog worden nagedacht en geschreven op de wijze die aan de gelovige helderheid wil verschaffen? Athanasius zei nog: ,,De waarheid is helder''. Is er in onze tijd ruimte voor een helderheid die meer is dan ,,hoopvolle ontwikkelingen''? En voor een waarheid die kan leiden tot schuld?

Wie hoopvolle ontwikkelingen wil zien, zal toch allereerst moeten leren wat de realiteit is waarin we leven? En moeten we voordat we blijde ogen hebben, niet eerst ogen bezitten die iets zien? Zoals we ook oren nodig hebben om te horen?

Katholieke gelovigen hebben te lang bij hoop alleen geleefd. Sinds het Tweede Vaticaanse Concilie (Vaticanum II) is er een stortvloed geweest van hoopvolle ontwikkelingen die de gelovige heeft bedolven. Nu een overgebleven rest de balans opmaakt, ziet men dat blijde, hoopvolle ogen nergens meer op slaan. Waar zijn de waarheid, helderheid, gemeenschap en zekerheid gebleven die door de ,,hoopvolle ontwikkelingen'' zijn weggeslagen en waar elke normale gelovige naar verlangt?

Het verwijzen naar ,,hoopvolle ontwikkelingen'' overtuigt niet meer.

Geen waarheden

Al sinds 1962 zijn de gelovigen getuige van een Rooms-Katholieke Kerk die in haar spreken de accenten heeft verlegd van de realiteit naar de hoop. Dit klinkt overal in door. Het leven onder het beslag van eeuwige waarheden is sinds 1962 vervangen door een modern, hoopvol perspectief van een betere wereld, geproduceerd door politici en ontwikkelingswerkers. De gewone gelovige is verzand geraakt in de complexiteit van het leven; een mix van politieke correctheid en spirituele vaagheid die protestanten tevreden stelt, maar katholieken in de kou zet.

Het verwijt aan verzuurde orthodoxen is een eenzijdig verwijt. Ook de kerkleiding is ronduit negatief als het om traditionele rooms-katholieken gaat. Klap op de vuurpijl was de reactie van monseigneur De Korte, begin dit jaar, naar aanleiding van de affaire-Williamson. De Korte noemde de priesterbroederschap van Pius X toen een ,,zeer onsmakelijke groep. Zij hebben allerlei opvattingen die in strijd zijn met Vaticanum II''. Er werd hier een merkwaardig front zichtbaar. Want terwijl de Rooms-Katholieke Kerk in Nederland voornamelijk wordt bevolkt door gelovigen die opvattingen koesteren die in strijd zijn met al de ooit gehouden concilies, acht de clerus het nodig expliciet het gedachtegoed van traditionalisten af te serveren om daarna in oecumene te gaan met protestanten. Maar die erkennen toch geen Vaticaanse concilies?

Blind

Nu zijn niet alle traditionalisten blij met Pius X. Toch heeft de bejegening van deze 'groep' de toon gezet richting alles wat traditioneel is en grote vraagtekens plaatst bij het succes van de Katholieke Kerk na Vaticanum II.

De Korte verpersoonlijkt een kerk die blind lijkt voor de terechte wens van traditionele katholieken.

Daarom moet hij niet spreken over ,,blijde ogen'', maar dient hij het gesprek aan te gaan met treurenden die na 47 jaar treuren, wellicht zuur en verbitterd zijn geraakt. De ware oecumene is allereerst met de traditionalisten in de Rooms-Katholieke Kerk; pas daarna zijn de protestanten aan de beurt.

UPDATE: Een journalistieke staart met een katholiek muisje

2009-08-20T14:12:00.000+02:00

In het Nederlands Dagblad van 20 augustus stond een artikel van mijn hand over de 'kwestie bisschop Gerard de Korte versus de katholieke bloggers': "Rooms-Katholieke Kerk is negatief over traditionele gelovigen". De waarde journalist van het Nederlands dagblad had aan mijn kleine bijdrage toegevoegd dat ik een "orthodox, rooms-katholieke gelovige " ben. Nu, dat is officieel weliswaar iets te voorbarig, al moet worden gezegd dat het wel op de roll staat een dergelijke overgang mee te maken - Deo Volente. Deze voorbarige journalistieke hap uit mijn bord met rode linzen zij deze man dus vergund.

Ondertussen heeft bisschop Mgr. dr. G. de Korte contact met mij gezocht met het verzoek tot een gesprek. Ik heb daarmee ingestemd.

Verder moge het duidelijk zijn dat het artikel op persoonlijke titel geschreven is, en niet namens bitterlemon.eu - zoals alles op bitterlemon.eu wordt geschreven op persoonlijke titel. Doel van mijn stuk was om een bepaalde impasse te doorbreken. Het is niet overdreven om te stellen dat het katholieke discours in Nederland niet geheel in balans is. Dit geldt overigens ook voor de rest van (christelijk) Nederland. Als ex-neocalvinist heb ik persoonlijk geen problemen met felle polemieken. Ik zie mezelf niet in het gezelschap van grote polemisten als prof. K. Schilder of dr. George Puchinger staan, maar ik kan deze mannen wel waarderen. Het probleem met de pennestrijd van dit moment is echter het ontbreken van het fundamentele discours. Wat is een strijd als een tegenstander steeds onttrekkende en omtrekkende bewegingen maakt? Het is als een voetbalwedstrijd tussen iemand die het zitten op de bank beu is en een wedstrijd begint met een tegenstander die steeds het veld af rent of anderszins van rol wisselt. Dit veronderstelt deze beeldspraak nog dat er een duidelijke overeenstemming is wat betreft de grenzen van het veld, de regels, de vorm van het spel, etc. Zelfs dat is nu niet meer vanzelfsprekend. Het discours ligt in alle facetten uit elkaar.

Polemiek zonder fundamentele katholiciteit is een riskant iets. Waar overeenstemming slechts iets is van een vrije wilsbeslissing van mensen, en niet van onlosmakelijke extra-persoonlijke verbondenheid, wordt polemiek of een vrijblijvend spel (er wordt niet gereageerd) en daarmee de polemische pen bot, of polemiek drijft mensen uit elkaar omdat persoonlijke waarheid, persoonlijk gevoelen en inhoudelijke, fundamentele overeenstemming samenvallen en geen speelruimte overlaten om op harde wijze gecorrigeerd te worden (of zich te laten corrigeren) zonder daadwerkelijk gezichtsverlies - of zelfs gezagsverlies - te leiden voor de moderne Bühne.

Het huidige discours mist een dergelijke ondergrond van onlosmakelijke verbondenheid die vrijblijvendheid, relativeringsdrang en subjectivisme secundair maakt of zelfs terzijde stelt. Het neocalvinisme leert ons dat polemiek zonder katholieke primordialiteit leidt tot verscheurdheid en vervreemding. Wie echter blijft geloven in de primordialiteit - en daarin blijft staan en opereren - kan ondanks welke polemiek dan ook open blijven staan voor wat op hem af komt. Een voorbeeld daarvan is het blijven geloven in de werkelijkheid van het ambt - waaronder dat van bisschop - ongeacht de ruis die het modernisme heeft veroorzaakt in de status. Maar elk ontologisch aangrijpingspunt is waardevol, ongeacht welk verschil van inzicht er leeft.

Ook de traditionalist gelooft dus in de dialoog, maar dan een dialoog vanuit de logos en in en tussen de articulatiepunten die de orde ons aanreikt in Schrift, Traditie en realiteit. Een goede dialoog kan voor de traditionalist leiden tot een sterker besef van de realiteit waarin hij leeft en die hij uit en door de Traditie mag kennen. De filosoof Voegelin duidde een dergelijk diep besef van ultieme realiteit aan met het woord 'realissimum'. Daarin klinkt door de ervaring die secundair mee resoneert met en rond het dogma als plaats waar de werkelijkheid open ligt en samen mag worden ontdekt. Wordt vervolgd.

"I am an IKEA-god!"

2009-08-19T14:09:00.000+02:00

"10% of Europeans were conceived on an IKEA bed. The other 90% were conceived on the floor because they couldn’t put the bed together." (Jay Leno)

Hoera voor de moderne mens! De moderne individu is individu. Is autonoom. Kent zijn of haar rechten. Weet wat ie wil. Hoe de vork in de steel steekt. Hoe Abraham de mosterd haalt en waar. Weet waar hij zich kan ontplooien, zich kan ontspannen en uithangen. Weet wanneer het lichtje uitgaat en waar het knopje zit. Zowel dat van zijn IKEA-huis, zijn IKEA-lamp, zijn IKEA-bestaan. Want het leven is IKEA. Het wordt in elkaar gefröbeld aan de hand van gidsjes, oprispinkjes en surftourtjes. Het wordt om de paar jaar groots omgebouwd, doorlopend gefinetuned op de eigen goddelijke wensen (nieuw teelepeltje hier, nieuw washandje daar), om uiteindelijk - en daar gaat het om - dit alles te beleven en te ondergaan met jezelf in het centrum van het bestaan, en uit te roepen: "I am an IKEA-god!".

Het was al jaren bekend, maar toch is het voor Elsevier blijvend nieuws: wereldwijd worden er komend jaar meer IKEA-gidsen worden verkocht dan Bijbels of Harry Potterboeken. Al jarenlang, maar dus ook dit jaar. De IKEA is een icoon van het liberale designdenken. De autonome individu heeft vorm aan zijn eigen leven, legt er beslag uit in een handeling die we 'zelfontplooiing' noemen, en heeft daarbij handboeken - voorbeelden nodig.

Dat is logisch. Want de mens is immers een onbeschreven blad - een tabula rasa - en de vormen die vanuit het onbeschrevene voorkomen zijn vaak weerzinwekkend saai en voorspelbaar. Ja, u leest het goed: voor de liberaal is het onbeschrevene voorspelbaar. Want op de achterkant van elk onbeschreven blad staat namelijk geschreven: "Haat het interieur van je moeder, je grootmoeder." "Haat het duurzame, de herinnering die niet op de harde schijf wordt opgeslagen; plaats deze niet aan de wand." Kortweg: de 'Drie Haatten': haat tegen de natuur, tegen de historie en tegen de religie.

Wat moet een moderne vormgeving in vredesnaam met een antieke kolenkit of een jaren '50 trouwfoto van je ouders? Of met een kwispeldoor waar je opa nog zijn pruimtabakrestanten in uitspoog? Of een antieke Statenbijbel met allerlei vrouwonvriendelijk tekstmateriaal (al zitten er vaak nog wel hele goede sloten op)? Modern leven bestaat er in jezelf te omringen met objecten die het functionele, het gemakkelijke en een leuke vorm bij elkaar brengen. Om zo een leven zonder hindernissen, ergernissen, vlekjes en plekjes te designen. Zoals het Vlaamse project Design for All zegt:

"Technologische kennis en technische ontwikkelingen helpen de mens om voortdurend de inherente grenzen van fysieke, zintuiglijke, mentale en psychische beperkingen te verruimen en te overschrijden. Technische ontwikkelingen en hulpmiddelen vergemakkelijken en veraangenamen het leven van mensen. Zij dragen bij tot een gezonder en tot een langer leven, vergroten de artificiële intelligentie en het externe geheugen, vergemakkelijken communicatie en versnellen de verplaatsing van goederen en van personen over grote afstanden, verhogen comfort en zelfredzaamheid, bieden beschutting en veiligheid, vergemakkelijken arbeid en vergroten ontspanningsmogelijkheden. Tezelfdertijd echter kunnen mens-gemaakte ruimten, voorwerpen en diensten belemmerend werken, indien zij niet ontworpen zijn voor de reële verscheidenheid van menselijke capaciteiten en van relevante beperkingen."

De ironie druipt er vanaf. Niet zo vreemd aangezien het Design for All-denken, net als IKEA, afkomstig is uit Scandianavië - vandaar ook dat Design for All refereert aan een een heuse Stockholm Declaration. Afkomstig uit het functionalisme in Scandinavië bouwde het voort op de sociale en politieke ontwikkelingen in deze landen. De combinatie van socialisme, secularisme en verzorgingsstaat leidde tot de idee van de welzijnsstaat: een concept van 'een maatschappij voor iedereen' refereerde heel sterk naar de noodzaak van toegankelijkheid, gelijkheid en diversiteit. Design for All verklaart dan ook: "Design for All is ontwerpen voor menselijke diversiteit, voor sociale inclusie en voor gelijkheid".

Design for All maakt het voor mensen mogelijk om zonder anderen een goed leven te hebben. "Zelfredzaam" betekent eigenlijk: anderen niet nodig hebben omdat je gebruik maakt van wat anderen je voorschotelen. Je bepaalt niet wat je wordt voorgeschoteld. Nee. Je maakt gebruik van catalogi, van voorbeelden en plaatjes, je verdiept je in instructies hoe je een kast in elkaar moet zetten en eigent je zo de kast zowaar mentaal toe in het proces van "verscheidenheid van je menselijke capaciteit".

Wie IKEA-gespoeld in een hogere bewustzijnsfase is beland, kan zelf ook vormgeven. Dat betekent: nadoen. Het onbeschreven (tafel-, bureau-, ego)blad leert eerst dat hij onbeschreven is, dat hij vrij is, dat hij een god is van zijn eigen bestaan. Dan wordt er een gids tevoorschijn getoverd: "IKEA 2009 - Leef nu", en het spel begint. Je bouwt een legowereld van steentjes die nergens naar verwijzen, alleen naar 'functie', 'gemak', 'kleurcombinatie' en 'vervangbaarheid' - want ja, de grillige IKEA-god wil ook wel eens wat anders.

Het IKEA-concept is voortreffelijk. Het is socialistisch toegankelijk voor iedereen, weet rotzooi te verhullen in politieke correctheid ("geen kinderarbeid"), valt je door het principe van "mechanische verkoop" niet lastig met menselijke verkopers, heeft geen zelfstandige ondernemers nodig. Er is alleen contact met een kassapersoneel (wat in de toekomst ook niet meer nodig zal zijn). Je wordt dus ook niet nodeloos geconfronteerd met minimumloners, wat voor een goedverdienende dubbelmodalistische sociaal-liberaal een onaangename ervaring moet zijn, zeker op je vrije Tweede Pinksterdag. IKEA haalt het goede naar boven bij elke liberale stadsbestuurder: die wil als het er op aankomt immers geen ondernemers, maar enkel en alleen grote vestigingen van alles wegconcurrerende IKEA-concepten aan de rand van zijn stad.

De bronnen van het moderne leven liggen onder grote blauwe constructies, aan de rand van onze steden, het liefst aan autosnelwegen. Zie je op een zater-, zon- of feestdag een chique parkeergarage, blauw van kleur, met grote rijen auto's in de file ernaartoe, dan weet je: daar ligt een bron van mijn bestaan. "Ik leef nu! Ik ben mijn eigen Intelligent Design! En ik weet het, want het staat in de Gids 2009, en straks in de Gids 2010."

Twee jaar geleden had IKEA een actie onder de slogan "Design your own life". Met daarnaast: "Iedereen = designer". Talloze voorbeelden van egotomane troep zijn er ook te bekijken, met fraaie bijschriften zoals "Being a designer = being a artist - Greetje uit Katwijk = designer". De actie was volgens IKEA bedoeld om mensen "kritisch naar hun eigen huis te laten kijken en hun eigen trend te bepalen, waarmee ze hun eigen leven kunnen inrichten."

Je eigen trend bepalen is je eigen levensloop bepalen. Het kan niet fraaier geformuleerd worden. En wie zijn eigen levensloop bepaalt is zijn eigen god. IKEA schenkt ons dat. En schenkt ons dat in een Gideon-exemplaar. Zodat iedereen kan zeggen: "I am an IKEA-god!".

Cordon sanitaire

2009-08-14T14:07:00.000+02:00

Wat is een democratie zonder een 'cordon sanitaire'? Is democratie wel mogelijk zonder 'cordon sanitaire'? Ik meen van niet. Een 'cordon sanitaire' - een politiek-institutionele uitsluiting van de normafwijking - is het wezen van een democratie. Het is de binnenkant van de illusie van de 'open society'. Zonder 'cordon sanitaire' is een democratie niet meer interessant voor de democratiefetisjisten die onze elite bevolken. Een ander woord voor 'cordon sanitaire' is ook wel 'vooruitgang' - politiek en maatschappelijk.

Ik geef toe, het is een komkommeronderwerp, het 'cordon sanitaire'. Maar juist in een tijd van dreigende pandemieën zoals de 'Mexicaanse Griep' geeft het een boeiend contrast. Enerzijds wordt er nauwelijks gedaan om te voorkomen dat een daadwerkelijke ziekte zich verspreidt; anderzijds wordt een afwijkende politieke mening wel als dodelijke ziekte voortdurend bestreden. Concreet: terwijl door ongehinderd naar en van Mexico de 'Mexicaanse Griep' zich breeduit in Europa kan nestelen, wordt het wapen van een barricade tegen een ziekte - het 'cordon sanitaire' - slechts ingezet tegen een Vlaams Belang in België en door menig politieke partij in Nederland tegen een PVV.

Een ziekte waar je aan dood kunt gaan - in het beginstadium van de 'Mexicaanse Griep' was dit tenminste niet uit te sluiten - is minder erg dan een politiek standpunt dat indruist tegen de democratische consensus. Men had in een beginstadium kunnen besluiten om alle personenverkeer met Mexico aan banden te leggen. Of Amerikaanse toeristen net zo vervelend tegemoet treden op onze luchthavens als dat ze in de VS met de vliegtuigpassagiers uit Europa doen. Het had de ziekte wellicht ietwat vertraagd, ons meer uitsluitsel gegeven en meer tijd om mogelijke bijwerkingen van een inderhaast gefabriceerd serum te onderzoeken. Het mocht niet zo zijn; de economie liet niet toe dat dit soort gedachten serieus aan bod konden komen. Een 'cordon sanitair' in dezen was slechts iets voor China, dat door mensen in quarantaine te zetten liet zien dat een land dat slecht is voor politieke opposanten, nog wel goed kan zijn voor de rest van de bevolking.

Hoewel. China kan natuurlijk als voorbeeld dienen van hoe we om kunnen gaan met politieke misdadigers. Het Chinese 'cordon sanitaire' van heropvoedingskampen is uitermate effectief gebleken: van een reële oppositie is in dit immense land nog amper sprake. Het Chinese 'cordon sanitair' van prikkeldraad, arbeidslagers en heropvoedingskampen kent geen OezgoersBelang (als opvolger van het Oezgoers Blok), heeft geen weet van communautaire kwesties en waagt het niet te lachen om de Prins-Filipsen van Peking en Shanghai. De Chinezen hebben begrepen: de vooruitgangsmachine moet de olie koesteren; doch moet het zand mijden. En wat voor een Chinese 'closed society' geldt, geldt ook voor de 'open society' bij ons: het moet wel gesmeerd verlopen, anders heeft de democratie een probleem.

Een paar werken terug stond er in het opinieweekblad VrijNederland een onthullend artikel over het Vlaamse 'cordon sanitaire' dat is gericht tegen de VlaamsBelang. Zijn er in Nederland volop twijfels over de werkingskracht van zo'n cordon tegen de PVV, in Vlaanderen juicht men bij de resultaten van twintig jaar 'cordon sanitaire': bij de laatstgehouden verkiezingen is het Vlaams Belang gekelderd van 24,1 procent van de stemmen naar 15,3 procent. Volgens Tom Lanoye, de staatsgesubsidieerde, 'objectieve' kwaliteitsjournalist van het linkse dagblad De Morgen, heeft het cordon gewerkt aangezien het de kiezer op het VlaamsBelang heeft ontmoedigd (sic). Eric Defoort, voorzitter van de Vlaamse Volksbeweging, zegt het nog weer anders: "Het werkte vooral bij de rekrutering van het politiek personeel binnen het Vlaams Belang. Men wist heel goed dat als men op een lijst van het Vlaams Belang ging staan, men een sociaal doodsvonnis tekende." Deze uitspraken typeren de moderne democratie. Je valt een partij aan op de belabberde inbreng van haar vertegenwoordigers en zegt na twintig jaar dat het ook een doelbewuste actie was om met een cordon sanitaire te voorkomen dat er betere vertegenwoordigers plaats zouden nemen namens de door jou zo verfoeide partij. Verder blijkt men er bewust op uit te zijn geweest massaal de Vlaamse kiezer te 'ontmoedigen' zodat deze 'ontmoedigde' kiezer weer tot aanhang mocht worden gerekend van de 'gevestigde' partijen.

Een kiezer met moed is geen partij voor de democratie. Alvorens de democratie zegeviert, dient de kiezer gebroken te worden. Hoe? Door het procedé van uitsluiten, isoleren, laten verpieteren en ontmoedigen. De democratie breekt - dat is de sleutel van haar succes. Ze breekt nooit alles tegelijk; niet iedereen wordt en masse gevlegeld en verbroken. Met evenzo mooie als voze redeneringen. Leest u wat Etienne Vermeersch, christelijk renegaat en beroepsatheïst - intellectueel - zegt. Het is volgens hem onzin dat het cordon ondemocratisch zou zijn: "Het democratisch bestel zegt dat de mensen die een coalitie vormen, bepalen met wie ze willen samengaan. Als zij vooraf akkoord gaan dat ze nooit met het Vlaams Belang in een meerderheid zullen stappen, is dat hun keuze." Leest u wat hij zegt? Het cordon is een op papier vastgelegde overeenkomst voor elke verkiezingsuitslag uit. Hier is dus geen coalitie van regeringspartijen aan het woord, maar een coalitie van partijen - bevolkingsgroepen - die van tevoren een bevolkingsgroep uitsluit - no matter how big they are. Het is namelijk een kwestie van moraal. Vermeersch: "Voor mij is het altijd een morele kwestie geweest en op morele kwesties geef je nooit toe."

Nu zult u zeggen: maar als het een kwestie is van moraal, wat is er dan tegen een dergelijke overeenkomst? Wel dit: de coalitie is een coalitie ongeacht de stem van het volk - het is dus een coalitie los van - zelfs - zonodig tegenover het volk. Het is per definitie geen 'nee' op basis van standpunten. Vermeersch: "In Nederland zou men eerst duidelijk moeten kunnen omschrijven in welke mate de standpunten van Wilders fundamenteel immoreel zijn, racistisch of xenofoob of op een andere manier strijdig met de mensenrechten. Tegen de islam zijn is geen argument. Ik heb ook ooit geschreven dat geen enkele organisatie zo'n breed spoor van bloed door de geschiedenis heeft getrokken als het christendom. Als ik nu hetzelfde zou zeggen over de islam, zou men mij een islamofoob noemen". Het gaat niet om standpunten; het gaat om achterliggende fundamentele zaken. Er moet fundamenteel een common sense bestaan over de fundamenten; wie deze niet onderschrijft, heeft geen deel aan de democratie. Met andere woorden: de elite bepaalt de gezindheid waarmee men de democratische arena dient te betreden, alleen met standpunten ben je er nog niet. Deze elite bepaalt dat je alles mag zeggen over het christendom, maar niet over de islam of het communisme. Vermeersch weet dat. Hij refereert wel aan het communisme (verderop in het Vrij Nederland-artikel), maar trekt er geen conclusies uit. Maar let u ook op zijn formulering: "als (!) ik nu hetzelfde zou zeggen over de islam". Vermeersch zegt: "als". Maar hij zegt het niet. Zou hij dit zeggen, dan zou hij aan de andere kant van de flinterdunne krijtstreep terecht komen die hij - en zijn politiek-intellectuele vrienden - hebben getrokken. Evenzo is zijn suggestie dat het Vlaams Belang zou zijn voortgekomen uit een 'foute' jeugdbeweging een versluiering van het feit dat het Vlaams Belang uit dezelfde 'troebele' vijver komt als (deels) N-VA, SP-A-partner Spirit (pardon: haar opvolger), VLD (en daarmee LDD) en mannen aan de wieg van de CVP (had de christen-democraat en belangrijke 'Europeaan' Victor Leemans ook niet iets op zijn kerfstok, dat wil zeggen: vlak na de Tweede Wereldoorlog?).

Waar komt deze harde eenzijdigheid vandaan? De elite kent geen genade voor het volk. De elite kan falen, maar faalt nooit. Natuurlijk maakt men fouten. Vermeersch refereert aan de veilige Franse elite: "De intellectuele elite kan trouwens ook onnoemelijk dom zijn. In Frankrijk is ze na de Tweede Wereldoorlog eerst de communisten en daarna de maoïsten gevolgd. Met een totaal gebrek aan intellectuele ernst. Ze geloofden niet eens wat er in de Sovjet-Unie of het China van Mao werkelijk aan de hand was. De intellectuele elite moet vooral onderzoeken, nadenken en dan niet met slogans maar met solide argumenten werken." U leest het: communistische intellectuelen die meeheulen met communistische massamoordenaars zijn "dom". Ze zijn niet medeschuldig, ze worden geen communist genoemd. Ze zijn allereerst: "intellectuele elite" - die ook (!) dom kan zijn. Diagnose: een "gebrek aan intellectuele ernst". Vermeersch verzwijgt het massale goedpraten van links van het communisme in de jaren '60 en '70 niet alleen in Frankrijk. Vermeersch verzwijgt dat het actuele atheïsme waarin hij grossiert intellectueel schatplichtig is aan deze mensen "zonder intellectuele ernst" die bovendien blind waren voor tientallen miljoenen doden. Het is voor een zelfverklaard scepticus trouwens uitermate lachwekkend de beschuldiging te uiten dat mensen gebrek zouden hebben aan intellectuele ernst. Leidt scepsis niet tot ongeloof, en is ongeloof niet zijn verwijt aan intellectueel Frankrijk (niet van nu, maar van toen).

Een scepticus is bovendien nooit een democraat, want een scepticus gelooft niet in 'het volk'. Ook niet een sceptische 'gewild kinderloze' Vermeersch die om sociaal-economische èn democratische redenen voor een onafhankelijk Vlaanderen is. Iemand die overbevolking vreest en een beroep doet op economische solidariteit? Die het volk per definitie buiten spel durft te zetten en daarna (sic) met de democratie aan komt zetten? Iemand die niet zo eerlijk is om 'cordon sanitaire' ook voor de christen-democraten te gebruiken die door Belgisch (en Nederlands) 'Paars' buitengesloten diende te worden om abortus en euthanasie in te kunnen voeren? Het procedé van uitsluiten, marginaliseren, breken en aanpassen is een instrument van een elite die haar agenda doorvoert, ongeacht de stem van het volk. Het draait bij mannen als Vermeersch om hemzelf: de elite die in clubs en salonbijeenkomsten bepaalt welk volk op welk territorium thuishoort: "De intellectuele elite moet vooral onderzoeken, nadenken en dan niet met slogans maar met solide argumenten werken." Sprekend in een land waarin een elite stelselmatig geen belang hecht aan de stem van het volk, waarin de elite een systeem heeft geïntroduceerd waarin een meerderheid tot minderheid is verklaard, zijn dit krachteloze woorden.

Het is het doel van hen die het 'cordon sanitaire' bedienen: dat we geloven in de oprechtheid van hun woorden. Maar waarom zouden we? De mensen van het cordon zeggen dat ze geloven in de kracht van de democratie en de kracht van argumenten. Maar die kracht geldt niet voor hen die het cordon treft. En ze gelden niet voor het volk - dat moet niet overtuigd, maar moet moedeloos gemaakt worden. En als men zelf 'fouten' maakt, zoals het vergoelijken van communisme, dan is men 'dom'. Nooit slecht, maar altijd blijvend redelijk en tijdelijk dom.

Officieel is democratie gebaseerd op de kracht van de rede, maar in de praktijk moeten zijn die erin geloven en eraan deelnemen op hun tellen passen; voor je het weet ga je ten onder door een te groot geloof in de democratie. Dan ben je ontgoocheld, omdat je hebt meegedaan met het spel en niets bent opgeschoten. Maar ondertussen deed je nooit mee aan het spel - ja, wel aan een ander spel: hen die zichzelf bloot geven kraken en hun vrienden bovendien.

Onbeantwoorde vragen

2009-08-08T14:26:00.000+02:00

Waarom mag de PVV van Wilders niet weten wat allochtonen onze maatschappij kosten? En hoe geloofwaardig is een overheid die alles bijhoudt, maar geen antwoord kan geven op vragen van Geert Wilders? Is het soms omdat we langer moeten doorwerken? En dat we tot na onze 65ste moeten doorwerken omdat de immigratie en aanwezigheid van allochtonen ons met een last heeft opgezadeld waar de komende generaties voor moeten zwoegen? Krijgt Wilders geen antwoord van het kabinet omdat dit gegeven onder tafel moet blijven?

Terwijl ons door economen, zoals prof. Piet Nijkamp, wordt wijsgemaakt dat allochtonen meer opbrengen dan ze kosten. En terwijl ons wordt wijsgemaakt dat immigratie zou nodig zijn om ons welvaartsniveau op peil te houden en de kosten en lasten van de vergrijzing op te vangen, mag de burger niet verder vragen. Er is volgens minister van integratie Eberhard van der Laan namelijk geen simpele rekensom te maken van de kosten en baten van een immigrant. Terwijl hij in hetzelfde relaas Wilders opriep zelf met een rekenmachine het uit te rekenen (sarcasme is dus ook al een volwaardig kabinetsantwoord) zei onze minister dus ook meteen maar dat zoiets niet mogelijk is door een overheid.

Wie de wereld van overheids- en semi-overheidsinstellingen kent, weet dat alle kosten tot in het detail worden vastgelegd en doorberekend. Men komt in veel sectoren om in de berekeningen en vastleggingen. Er is eerder teveel informatie dan te weinig. Een overheid die van zorginstellingen verlangt de precieze kosten van een patiënt met een meervoudige stoornis van tevoren vast te leggen en daarna deze zorginstelling hierna achteraf keihard op afrekent is niet bij machte een globale berekening te maken van kosten van immigratie en allochtonen in onze samenleving.

Men toont zelfs niet te wil daartoe. Terwijl het toch van groot belang is om de bevolking te overtuigen dat immigratie werkelijk een antwoord zou zijn op de vergrijzingskosten? Of hoeft het volk niet overtuigd te worden? Omdat vanuit Europa al wordt aangestuurd op immigratie als oplossing voor een ouder wordend Europa. Dus vanuit Europa is men wel in staat globale berekeningen te maken over de kosten en baten van immigratie (en dus de aanwezigheid van allochtonen), en vanuit Den Haag niet.

Of men weet in Brussel ook niets. Net zoals in Den Haag. En wordt er alleen geroepen om meer immigratie om andere redenen dan economische.

Ik geloof dat niet. Er is iets anders aan de hand. Het is het moment waarop deze discussie plaatsvindt. Het is namelijk ook het moment waarop de discussie al jaren in volle gang is over de noodzaak mensen langer te laten werken en dus de pensioengerechtigde leeftijd op te schroeven. Mensen zouden langer moeten doorwerken vanwege de vergrijzing: relatief minder werkenden per niet-werkenden en een stijging van het aantal hoger bejaarden.

Er wordt latent een kosten-baten analyse losgelaten op de thematiek rond vergrijzing en langer doorwerken. Daarin spelen tal van factoren mee. De collectieve lastendruk voor de werkenden is er één van. Deze lastendruk betreft niet alleen de directe zorgkosten, maar natuurlijk ook kosten van maatschappelijke aard en rente en aflossing van de staatsschuld.

En hier wringt het. Wat als blijkt dat allochtonen per saldo vele tientallen miljarden meer hebben gekost dan opgeleverd? Wat - en hier komt het - als blijkt dat we vooral langer moeten doorwerken vanwege de kosten van de allochtonen? En dat we langer moeten doorwerken, hogere lasten moeten betalen terwijl de kosten van allochtonen gelijk blijven en er Europabreed gesproken wordt over massale immigratie om de vergrijzing op te vangen?

Zou het kabinet hier soms bang voor zijn? Voor het risico dat dit soort gegevens naar boven zouden komen? Niet dat vergrijzing geen probleem zou zijn, maar dat een grote oorzaak zou duiden op een falende politiek van de afgelopen veertig jaar en een zeker gelijk van Wilders? En dat de oplossing van het probleem geen oplossing is, maar een socialistisch-liberaal experiment waarvan de risico's worden afgewenteld op de huidige, autochtone generaties?

Elsevier-journalist Syp Winia heeft met een rekenmachine een tijdje terug uitgerekend dat immigratie ons zo'n tweehonderd miljard Euro heeft gekost. Zolang het kabinet weigert met eigen cijfers te komen, moeten we dit getal maar als werkhypothese aannemen. En we moeten maar eens een omgekeerde bewijslast invoeren. Totdat het kabinet overtuigend bewijst dat allochtonen meer opleveren dan ze kosten, zijn de cijfers van Wynia waar. En moeten we straks na onze 65ste doorwerken omdat de grenzen open zijn en het allochtonenprobleem een groot taboe is. Onze werknemers moeten zich afbeulen totdat ze versleten zijn en niemand mag weten 'waarom?'.

Verdenkingsindustrie Nederland BV

2009-08-07T14:07:00.000+02:00

De nieuwe verboden en geboden blijven over ons heen tuimelen. Nu weer heeft het CDA het idee om in de strijd tegen alcoholgebruik onder jongeren deze jongeren te verplichten aan een blaastest op straat mee te doen. Verder is er sprake van een verbod om achter het stuur van de auto - dus rijdend - de TomTom in te stellen. En natuurlijk mogen we het ideetje niet vergeten om alle nieuwe fietsen standaard met een chip uit te rusten om deze ingeval van diefstal makkelijker op te kunnen sporen.

Met rekeningrijden zullen al onze automobiliteitsbewegingen geregistreerd kunnen worden; met een fietschip zal dit ook het geval zijn met onze fietsbewegingen. Want de praktijk leert dat elk voordeel - verkeersveiligheid, diefstalpreventie, belastingheffing - wordt ingehaald door de algemene veiligheidsmanie: gegevens registreren, opslaan, analyseren en de burger voortdurend controleren. Het is zoals prof. Ronald Leenes zegt in de Katholiek Nieuwsblad van deze week: "Iedere Nederlander is voortaan verdacht." Iedereen wordt in de gaten gehouden; van iedere burger dient riskant gedrag geëlimineerd te worden. Iedereen kan riskant gedrag vertonen, dus iedereen is verdacht.

Het lijkt een logisch uitvloeisel van de nachtwakerstaat: wanneer veiligheid de essentie is van de staat, is preventie een logisch vervolg. En in een preventiestaat is iedereen verdacht. Elke handeling is een handeling die moet worden gewogen in een mogelijke keten van handelingen die tot een misdrijf kan leiden. Het principe van preventie is door de technologische ontwikkelijkingen c.q. mogelijkheden onder handbereik komen te liggen van de moderne staat. Bezoek je foute sites of gebruik je in telefoongesprekken te vaak foute termen, dan beïnvloedt zoiets je risicoprofiel nadelig. De verdenking neemt dan toe.

Nu hanteerde men in de nachtwakerstaat nog overzichtelijke misdrijven: aantasting leven, gezondheid, eigendom, etc. Dus concrete daden konden misdaden zijn. In een samenleving waarin iedere moderne burger een potentiële homo is met een gevoelige plaat voor zijn kop doen ook andere dingen ertoe: intenties, gevoelens, woorden en gedachten. Nog meer dan voor daden geldt het voor gedachten: mensen kunnen vanalles in hun hoofd halen; elke verdenking is bij voorbaat gerechtvaardigd tenzij het positieve tegendeel blijkt.

Een man is verdacht, tenzij hij het rolpatroon van de feministes aanneemt. Een christen is verdacht tenzij hij of zij de seculiere staat omhelst. Een moslim blijft verdacht, ook als hij de seculiere staat omhelst. Iemand die denkt is verdacht, tenzij hij meeverdenkt en potentiële argwaan omzet in een aanklacht tegen alles wat recht, rechts en rechtvaardig is. Rouvoet is dus verdacht tenzij hij het standpunt van D66 op het Gezinscongres in de RAI verkondigt en net doet alsof dit het standpunt is van èn het kabinet, èn ons volk, èn van hemzelf. Rouvoet was al verdacht doordat hij niet meedeed met de GayPride; hij heeft nog één kans om het goed te maken. Doet hij dat niet dan wordt de verdenking omgezet. En vastgelegd. En geregistreerd. En wordt er een chip in Rouvoet geplaatst. En een halsband om zijn hals gelegd. En moet hij een blaastest doen. En wordt hij als oudste kind van Nederland vastgelegd in het Elektronisch Kinddossier. En dat is maar goed ook, want zonder verdenkingen hebben de ambtenaren geen werk.

Lachen om Jozua?

2009-08-05T14:05:00.000+02:00

Het is onze broeders van DeDagelijkseStandaard (DDS) weer eens gelukt het conservatisme naar beneden te halen. Ongetwijfeld met goede bedoelingen (ook in de zomer moet de webstek vol) en een tijdgebonden dimensie (de zomer maakt je lui zodat je inspanning het liefst aan anderen overlaat) plaatste men een stuk van een liberaal meisje op de site onder de titel "Zeven maal neen aan het conservatisme". Het meisje, Isabelle Buhre heeft een blauwe maandag een heus anticonservaitef weblog beheerd. Vanaf begin juni tot (?) runde zij het blog http://liberaalreveil.blogspot.com/, een thans buiten gebruik zijnde edoch belangrijke bron van anticonservatieve inzichten zijnde blogspotblog.

Geïnspireerd door het cabaretesque conservatisme van de EO moet men bij DDS hebben gedacht: "laten wij ons dierbaarste goed ook eens in de zeik zetten door een volstrekte nobody". Deze diende zich aan in de persone van Isabelle Buhre.

Isabelle Buhre heeft zich een blauwe maandag ingelaten met de zogenaamde groot-Nederlandse gedachte, door naar aanleiding van het briljante inzicht van Geert Wiliders om Vlaanderen bij Nederland in te lijven, een zogenaamde Groot-Nederlandse Studentenvereniging op te richten. Op zich niets mis mee, natuurlijk, en ook een liberaal meisje heeft recht om terug te grijpen op de traditie van P.J. Oud en P. Geyl. Meisje Jong en Bits trok daarop onbevooroordeeld naar de Vlaamse seperatisten van onder meer de keurige KVHV, maar ook naar de jongens van de wat radicalere NSV - om zich toen waarschijnlijk een hoedje te schrikken. Ze dacht toen: hoe verf ik mijn blazoen weer wit, dit na Groot-Nederlandse en Vlaams-seperatistische toenaderingen uit deze radicale hoek. Dat soort jongens hebben geen geruststellende uitwerking op een liberaal Amsterdams studentenmeisje dat qua image graag vast wil houden aan 'het jongste vrouwelijke lid van Skulls and Bones met een vaginistisch mantelpakje'. Het schoonwassen gebeurde door met veel bombarie een blog op zetten tegen het conservatisme (om na drie (?) postings er weer mee te stoppen. En de daad van zuivering werd afgerond met een Open Podium op DDS.

Het is een dom stuk geworden. De eerste zin wil ik u niet onthouden: "Conservatief Nederland begint zich hoe langer hoe meer te verenigen via het Internet..." En toen haakte ik af. Kortsluiting. Doe ik aan "verenigen via Internet"? Ik kan me er niets bij voorstellen. Ik niet - Jozua (Livestro) wel. Hijzelf waagt zich niet aan een conservatief manifest. Hij laat de hete aardappels van conservatieve ethiek en dogmatiek graag door passanten uit het vuur halen. Die passanten zijn er. De beste conservatieven op DDS zijn wat passanten (uitgezonderd Frank, laat dit ook gezegd worden). Er worden dan goede dingen gezegd. De integere, verontwaardigde conservatief kan het er dan niet bij laten zitten, en schrijft of een reactie of zelfs een eigen stuk. En deze reacties zijn vaak goed. Rutger heeft ze goed op een rijtje - net als Ronald, en de reflexieve reacties van Erwin zijn ook raak: conservatisme is niet iets om ter discussie te stellen, althans niet op conservatieve podia. Het conservatisme is een te serieuze zaak om aan anderen over te laten. Rutger en Ronald hebben laten zien dat we geen Isabelle nodig hebben; 'Rome' is reeds onder ons. Jozua weet wel van Rome, maar weet ook dat op het web Carthago beter scoort.

Conservatisme mag niet serieus worden benaderd. Stel je eens voor dat blijkt dat conservatisme meer is dan kapitalisme en klimaathetze? Daarom mag er ook niet een discussie worden gestart door een tegenstander van formaat uit te nodigen. Of een conservatief boegbeeld aan het woord te laten die een verhaal heeft. Dan is men meteen gedwongen de gespeelde arrogantie af te leggen die men bij DDS bij het moderaten aan de de dag legt. Dat is slecht voor de bezoekersaantallen, maar goed voor de zaak. En daar helpt geen oprechte, doch verscholen goede inborst aan die er bij sommige redactieleden van DDS wel zal zijn.

De weg naar Carthago is geplaveid met goede bedoelingen, maar die liggen meestal diep onder de liberale zeespiegel - tenzij je Carthago benadert vanuit de woestijn. Een conservatief is echter geen vis die zwemt in de liberale Mediterranee, of een kameel die snel drinkt en langzaam sjokt - met een Isabelle op z'n rug: "Hort, hort, Jozua, hort!!!"

Plastic

2009-08-05T14:04:00.000+02:00

Op enkele van mijn eenvoudige vakantiebestedingen kwam ik de afgelopen dagen tot enkele net zo eenvoudige inzichten: Elk betreden van de natuur begint met plastic afval en eindigt ermee. Gisteren was ik bij de IJsselmeerkust en ontmoette daar de resten van light vruchtenyoghurts, blikjes energy-dranken en vitaminerijke vruchtensapdoosjes. Blikjes zijn van metaal; de rest bevat plastic. Naast de losse plasticresten was het opvallend: sportende, lijnende, gezonde burgers plastificeren met turbosnelheid hun uitwerpselen c.q. wegwerpselen de natuur in. Het is de zoete wraak van de plastic turbomens: 'ik plastic, jij plastic'.

Een dag eerder was ik met mijn gezin wat natuurschoon ingewandeld. Een landschap van oude hagen, oude boerderijen, beken, bossages. Het begon uiteraard met dezelfde rommelresten. Maar na verloop van tijd werd het bizar: als onderdeel van de wandelroute had men fijn bouwafval gebruikt om de paden te verharden. Naast steen, keramiek en gruis zat er allerhande plastic materiaal tussen dat ooit onderdeel was geweest van onze woningen of was gebruikt bij de bouw ervan.

Plastic is niet meer weg te denken uit onze samenleving. Zelfs veel van onze lichamen bevatten deze kunststof. Plastic is het icoon van de maakbare samenleving. Dit icoon heeft ook bijwerkingen: 'het vergiftigt de wereldzeeën'. En het vernielt uiteindelijk de wereld.

Dit is de kernachtige boodschap van Jesse Goossens, de schrijfster van het boek Plastic Soep. Enige tijd terug hoorde ik op Radio 1 een interview met deze vrouw en wat ze zei schokte me. Op een luchtige manier deed ze uit de doeken wat zoiets simpels als 'plastic' doet met ons milieu. Het beeld wat de meeste mensen het beste bijblijft is dat van een immense watervlakte waarin - waarop talloze plastic voorwerpen, zakken, vellen en wat dan ook drijven. De foto op de voorkant van haar boek laat zo'n vlakte zien in de Stille Oceaan. Het blijkt echter dat er op vele plaatsen op deze wereld immense plasticbergen zich ophopen, aangevoerd door zeestromingen, maar gevoed door de mens en zijn handelen. Alleen al in de Stille Oceaan drijft een hoeveelheid plastic rond met een omvang van tweemaal de Verenigde Staten. En niet alleen in de Stille Oceaan.

De gevolgen die Goossens beschrijft zijn deprimerend. Plastic vervuilt niet alleen visueel, het valt uiteen in kleine deeltjes die weer opgegeten worden door vissen en andere waterdieren. Het plastic komt niet alleen op de bodem terecht of dwarrelt door het water, het vermengt zich ook met de waterfauna, neemt giffen op, komt in de voedselketens terecht van dieren, maar ook van mensen omdat wij dit plastic via onze vismaaltijden binnenkrijgen.

Het boek Plastic Soep maakt gebruik van tal van interviews, waaronder dat met de 'ontdekker' van de "Great Pacific Garbage Patch": Captain Charles Moore. Het is een overdaad van informatie die op je af komt. Ook na het verschijnen gaat deze stroom door. Op haar blog verwijst Jesse Goossens naar een bericht van de BBC waaruit blijkt dat de pH-waarde van de oceanen honderd keer sneller verandert dan hij op natuurlijke wijze zou doen. Volgens wetenschappers daalt de pH-waarde, wordt het water zuurder, waardoor het hele ecosysteem gevaar loopt. De mens is de oorzaak van de daling vanwege de uitstoot van koolstofdioxide (CO2), welke de oceanen absorberen. Dit veroorzaakt koolzuur in het water en aldus verzuring van de oceanen. Goossens wijst er fijntjes op dat een grote veroorzaker van CO2 het plastic is - ook bioplastic. Plastic breekt af in CO2. Ze wijst erop dat in 2006 er volgens de Verenigde Naties op elke vierkante zeemijl 46.000 plastic deeltjes dreven. Niet alleen de productie van plastic veroorzaakt een grote hoeveelheid CO2, ook het afbreken ervan.

"Plastic is ondenkbaar in onze wereld", zoals ook Jesse Goossens zegt. Een wereld zonder plastic is ondenkbaar voor moderne mensen. Toch moeten we het ondenkbare gaan denken om de maakbare wereld terug te dringen. Het denken is uiteraard niet genoeg om de maakbaarheid terug te dringen, maar het is wel een begin. Het plastic moet eerst uit ons denken; pas daarna kan plastic weg uit onze natuur. Dan komt er in ieder geval niet meer bij, bij de enorme enorme berg die er al is.

Dit is een vervelende boodschap voor vele eencellige ramconservatieven die conservaludiek Nederland bevuilen. Over klimaat kun je namelijk oeverloos abstract doordiscussiëren. En over een achteloos weggeworpen bekertje kun je alle moraalkleppen deugdelijk opentrekken. Maar een wereld van plastic is een ander verhaal. Dat vraagt om een conservatieve revolutie: terug naar een wereld zonder plastic, een wereld van voor de plastic door middel van maatregelen die de cultuur van het plastic om zeep brengt. Dit is allemaal te simpel voorgesteld, uiteraard. Daarom vluchten we in abstracte klimaatprobleemontkenningsdiscussies, en mijden we het concrete: het plastic in onze natuur, in onze wereldzeeën, in onze lichamen.

Nogmaals de EO - een reprise

2009-08-01T14:04:00.000+02:00

Het jarenlange, halfzachte morren in de achterban van de Evangelische Omroep is door de persoon van Arie Boomsma weer iets luider geworden. Nadat Andries Knevel de kozijnen eruit sloopte met zijn vreemde schuldbelijdenis, waarin hij spijt betuigde dat hij vroeger de mensen op het verkeerde pad had gebracht met zijn creationisme, gooit Arie Boomsma de ruiten in. Een ieder zijn gave. Ikzelf zag in 2000 al reden om te bedanken voor deze omroep. Na een kortstondig lidmaatschap begon dominee Arie van der Veer te zeveren over engelen, dit naar aanleiding van een Amerikaanse soap waarin glimmende, negroïde showbizz-engelen 'iets' van een boodschap moesten overbrengen. Dit was voor mij de laatste - en enige - druppel die de vingerhoed deed overstromen. Er valt genoeg hierover te zeggen. Voor een deel heb ik dat al enkele jaren geleden gedaan. In het artikel "Eén, twee, drie, vier, schutting van papier" schreef ik 28 februari 2006, op bitterlemon.eu 1.0, een artikel over het vertrek van EO-directeur Ad de Boer en de komst van Arie Boomsma. Het is nog steeds actueel. Ik wil het u graag nogmaals toeschuiven:

Eén, twee, drie, vier, schutting van papier

Het afscheid van Ad de Boer, per 1 maart 2006, als directeur van de EO - de Evangelische Omroep - gaf me iets dubbels. Uit zijn woorden sprak een mengeling van sympathie en meewarigheid die ik moeilijk kon plaatsen. Tot ik besefte dat het juist de dubbele mensen zijn die het afscheid markeren: niet zozeer het afscheid van een positie, maar bovenal het afscheid van een tijdperk.

Juist de dubbelheid van sommige mensen maakt deze mensen bij uitstek geschikt om een bepaalde bevolkingsgroep ergens naartoe - of ergens in - te loodsen. Waar een man uit één stuk hier niet toe in staat is, kan iemand met een zekere dubbelheid in zich wel grote successen boeken. Successen op dit terrein - namelijk het terrein van het van kleur doen verschieten van een bevolkingsgroep - worden zelden behaald op een open en transparante manier. Meestal zijn het de zogenaamde behoudzuchtigen die de verandering dragen en in gang zetten. Juist de continue - en niet de revolutionaire - doorwerking van transformerende processen is de kracht van deze veranderingen, gekoppeld aan de psychologie van de behoudzuchtige mens.

De psychologie van de behoudzuchtigen hoort graag wat ze wil horen: behoudzuchtige verzuchtingen. Deze verzuchtingen zijn niet zozeer uitingen van de wensdroom van een klassieke inborst, maar het resumerende, reciterende relaas van een historische veelheid aan feiten en indrukken die een sympathieke indruk achterlaten in de psyche van de behoudzuchtige mens. Want daar gaat het de behoudzuchtige mens om: om de sympathie en niet om het eigen gelijk. Rekeningen moeten netjes betaald worden, wat er daarna gebeurt is van een geheel andere orde. Als het zojuist afbetaalde bankstel dan keurig netjes van tien hoog het raam uitgedonderd wordt, dan is dat niet meer erg. Andere tijden brengen immers andere zitgewoonten? En een rusteloze tijd heeft immers geen zitgelegenheden meer nodig?

Het afscheid van Ad de Boer van de EO markeert het afscheid van een tijdperk. Christelijk i.c. evangelisch Nederland is van kleur veranderd. En haar leiders hebben daar leiding aan gegegeven. En alleen de dubbele mens kon dit integer doen. Alleen de bruggenbouwer was hiertoe in staat. Een mens die zijn herinneringen en geweten nog in het huis van zijn ouders heeft opgestald, maar in zijn handelen kind van de tijdgeest is geworden; zo'n mens is uitermate geschikt om een volksdeel om te turnen tot haar tegendeel. En zo'n mens was Ad de Boer van de EO.

Sympathiek

In lange interviews in zowel het Nederlands Dagblad [1] als in het Reformatorisch Dagblad [2] lezen we enorme biografische relazen over de jeugd, de kerkelijke jeugd en de politieke jeugd van Ad de Boer. Vooral de kerkelijke kwesties en ruzies, die eind jaren zestig en begin jaren zeventig in zijn milieu opspeelden, lijken hem nog steeds hoog te zitten: "Ik vind het erg voor predikanten die toen geschorst en afgezet zijn, hoewel ze geen centimeter afweken van de Bijbel of de belijdenis. Daar kan ik om huilen. Elke keer als er een overlijdt, denk ik: er is er weer een gestorven, tegen wie niet gezegd is: "Jij bent ten onrechte door ons uit de kerk gezet". (…). Men moet wel snel zijn, want straks is er niemand meer aan wie men zijn verontschuldigingen kan aanbieden." Tot zover de oude Ad. De nieuwe Ad neemt het roer meteen over: "Maar nogmaals: zelf ik heb geen grammetje hard feelings over het royement van 1973. In de ChristenUnie werk ik fantastisch samen met GPV'ers van vroeger. Het gaat geweldig samen, prijs de Heer!"

Hetzelfde geldt voor de misstanden in onze samenleving; Ad de Boer: "Natuurlijk toornt God over de seksualisering van de samenleving, die kinderen en jongeren kapotmaakt." Maar ook hier een volgt een heel groot MAAR: "Maar laten we eerst naar onszelf kijken. Ik bedoel: wat maken we als christenen nou van ons christelijk leven? De bakken geld die we uitgeven aan dure kleren, uitgaan en cosmetica, ik vind het een verschrikking." Gevoel voor proporties kan men Ad de Boer in ieder geval niet toeschrijven.

Voordat De Boer zijn eigen zonderegister opengooit toont hij ons het "goede" dat hij mocht doen: "Als ik voor driehonderd euro een pak moet kopen, dan kan ik kiezen: of ik koop voor driehonderd euro een pak, of ik wacht tot de uitverkoop en koop er één voor de halve prijs en geef de resterende honderdvijftig euro aan mensen die het nodig hebben." (Hier wordt overigens in het midden gelaten wat hij nu werkelijk doet, maar dit terzijde.) Ook het vervolg mag er wezen: "Ik wil me niet als modelchristen neerzetten, omdat ik bij de Aldi voor twee euro een Kaapse Pracht koop. Maar ik vind wel dat we met groot gemak te veel geld uitgeven aan eten, kleding en luxegoederen. Kan het iets minder onder ons, christenen? Als het gaat om toorn en oordeel, moeten we eerst denken aan onze manier van leven."

En dan komt de "eigen" zonde: "En wat mijzelf betreft: laat ik dan denken aan mijn botte manier van reageren, aan mijn chagrijn en aan mijn onvermogen om op een goede manier met mijn boosheid om te gaan." Als Ad de Boer hier de waarheid spreekt, weet òf hij òf weten de interviewers dit goed te verbloemen. Maar we zijn gewaarschuwd: we zullen zijn woorden met gepast wantrouwen tegemoet treden (voor zover we dat al niet deden).

Als overgangstype naar de nieuwe gelovige is Ad de Boer een man zonder vijanden ("nee, veel vijanden heb ik niet"), met weinig zonden (zoals we hierboven kunnen zien), zonder grote woorden en zonder al teveel concrete naasten, want als we goed begrijpen draait de boekhoudersethiek van Ad de Boer liever de kleine kruidenier of wijnspecialist de nek om met een beroep op naastenliefde, dan dat hij de Aldi voorbij loopt. Blind voor het belang van deze kleine zelfstandige naaste, zet Ad zich liever in voor de armen uit de Derde Wereld. Zoals de schaalgrootte van EO en massamedia bij Ad de Boer de concrete kerk en de concrete standpunten uit het oog hebben doen verliezen, zo doet zijn grenzeloze barmhartigheid met de concrete naaste. In het evangelische universum van Ad de Boer heb je filiaalhouders en vakkenvullers, en heb je omroepbonzen en missionair voetvolk.

Schutting van papier

Volgens het Nederlands Dagblad neemt De Boer de laatste tijd geregeld afstand van standpunten die hij 25 jaar geleden met verve verdedigde. De Boer bestrijdt dit niet en geeft aan dat hij nu genuanceerder over de manier waarop je de Bijbel kunt lezen en over homoseksualiteit. Verder heeft hij heeft spijt van zijn harde oppositie tegen het Schrifkritische rapport uit 1981 God met ons, over het Schriftgezag. Ad de Boer bood een van de opstellers, ds. J. Vlaardingerbroek, per brief zijn excuses aan en zocht hem op. De Boer:

"Woensdag ben ik bij hem geweest, samen met Andries Knevel. Het was geweldig, hartverwarmend. We hebben gezegd dat we hem in 1981 te hard hebben aangepakt: "We hebben u als een ketter neergezet, en dat was u niet en dat bent u niet", hebben we gezegd. Op onderdelen trok Vlaardingerbroek in 1980 dezelfde lijnen als orthodoxe gereformeerde theologen nu, zoals Ad de Bruijne in Kampen en Eric Peels in Apeldoorn."

Het is een mooie tactiek. In de weerzin op eigen overzelfverzekerd gedrag wordt iedereen gespaard... behalve het klassieke, orthodoxe christendom dat nog vasthoudt aan onwrikb're vastigheden. Door breed uit te meten hoe hij en Andries Knevel al te grote woorden uit het verleden hebben rechtgezet, pleit De Boer hemzelf vrij, maar zet hij de klassieke christenheid in haar hemd. De Liverpoolse bisschop J.C. Ryle waarschuwde rond 1900 voor hen die barmhartiger zijn dan Jezus Christus Zelf. Horen we het goed, en horen in we de woorden van de scheidende directeur van de EO een verootmoediging die eveneens verder gaat dan die van Jezus Christus Zelf?

Met vrolijke dronkemanspassen stappen Ad de Boer en Andries Knevel op een glunderende verootmoedigde wijze over een kwart eeuw theologiegeschiedenis en laten de puinhopen van wat eens de Gereformeerde Kerken waren, en waar het rapport God met Ons als een rafelige vlag op de puinhopen staat, voor wat ze zijn; men is de Rubicon overgestoken, en weer is er een zonde uitgedelgd. En de jongenskelen galmen ons een vrolijk opwekkingsgezang toe: "Eén, twee, drie vier, schutting van papier".

Een nieuw christendom

Veel blijft ontuitgesproken. Hoe het dan wel zit, is minder van belang. Als het Nederlands Dagblad vraagt waar voor Ad de Boer de grens dan ligt, aangezien de tijd verandert en hij mee verandert, antwoordt De Boer:

"Ik denk daar heel ontspannen over. Als ik terugkijk op mijn leven, zie ik dat de continuïteit overheerst. Ik neem de Bijbel op een paar punten iets minder letterlijk en ben iets gematigder geworden. Ik schiet minder vanuit de heup en ben niet meer zo'n argumentenmitrailleur. En ik heb er het nodige bij gekregen: mijn relatie met God is veel persoonlijker geworden; ik heb in bidden en zingen veel van evangelischen geleerd! Maar verder ben ik vooral mezelf gebleven."

In het interview in het Reformatorisch Dagblad confronteert De Boer zich met de nieuwe dogma's van het nieuwe geloof. Tot deze nieuwe dogma's behoort ook noodzaak van een persoonlijk geloof. Ook in het Reformatorisch Dagblad stelt Ad de Boer: "Het gaat om persoonlijk geloof". Deze ferme schutting van nieuwe rechtzinnigheid blijkt bij nader onderzoek van papier-maché te zijn gemaakt, getuige de tweedimensionaliteit van de meeste van zijn verhalen. Hetzelfde geldt voor het dogma rond het "missionaire"; dat heeft Ad de Boer zelf "niet zo erg", maar goed, het "klaagt me wel eens aan". Het is mooi dat klassieke niet-missionaire, normale mensen zich hierin kunnen herkennen: niet-missionair doorleven en zo nu en dan schuld ervaren richting de komende generatie van missionaire christenen. Zo hebben we emotioneel alles op een rijtje.

Voor de rest bespaar ik de lezers zoveel als mogelijk de vele gemeenplaatsen van De Boer. Behalve die wanneer Ad de Boer erkent dat hij op sommige momenten verkeerde beslissingen nam (welke zegt hij niet). En die andere: dat hij het niet moeilijk vindt om fouten toe te geven. Ad de Boer zal hiermee niet een plaats verwerven in de geschiedenisboekjes. Mensen zoals hij zijn de moedwillige dragers van processen die ze zelf als onomkeerbaar beschouwen en waar men zelfs (enthousiast) mee kan leren leven door zich te fixeren op de krenten in de pap: "missionair", "charismatisch" en "persoonlijk geloof". Het is de eerlijkheid die ze van huis uit is meegegeven die laat zien hoe voos deze nieuwe principes zijn: of ze voldoen er zelf niet aan (maar da's niet erg; fouten zijn makkelijk toe te geven) of de openingen naar een inhoudsloos "persoonlijk geloof" doen ons vrezen dat bij toekomstige generaties "de poorten der hel" dit "persoonlijk geloof" wel eens zouden kunnen overweldigen. Maar ook dat is geen probleem voor de generatie van Ad de Boer, aangezien ze ook in dit opzicht met pensioen gaan: "Uiteindelijk hangt het niet aan mij. God houdt mij vast. Zijn Geest is er bij. Dus waarom zou ik me zorgen maken? Waar de EO staat over twintig jaar, weet ik niet, maar ik heb er alle vertrouwen in, omdat ik God vertrouw. We zijn als kinderen van God altijd ook kinderen van onze tijd, onontkoombaar: vroeger, nu en straks. En als Gods Geest de tijdgeest van vroeger en van nu kon gebruiken om mensen te winnen, zou Hij dat dan over tien of twintig jaar niet kunnen?".

Het evangelie van Ad de Boer zal 't 'm goed doen in een liberale samenleving waarin de geschiedenis tot een einde gekomen is (als behalve het starre christendom ook de islam nog wordt bezworen). Het geloof van de opwekkingsliederen, die weliswaar haast uitsluitend over de persoonlijke relatie tussen God en de mens gaan, mist weliswaar de diepte en de breedte van het leven, maar dat zal straks niet meer erg zijn. Ad de Boer: "Toen Ceausescu werd verjaagd in Roemenië, liet de dominee in onze kerk psalmen zingen." In een democratische wereld zullen er geen dictators meer verjaagd worden; de diepte en breedte van dit leven kunnen we daarom wel missen. De weemoed naar de tijd van de Psalmen en van het "echte leven" zal daarom uitsterven met de generatie van Ad de Boer.

Voorbeeldcasus Arie Boomsma

Enkele dagen geleden presenteerde het Reformatorisch Dagblad een onderzoek waarin aankomende jonge SGP-politici werden vergeleken met aankomende jonge ChristenUnie-politici. Het RD leidde uit haar onderzoek af dat de jongere generatie CU'ers steeds verder af komt te staan van de SGP'ers èn van de oudere generatie CU'ers. Zaken als praktisch Schriftgezag, zondagsheiliging en openlijke vermaning waren enkele "testcases".

Geheel aan dit beeld voldeed het portret dat het Nederlands Dagblad schetste van een jonge EO-programmamaker: Arie Boomsma, de zoon van ds. Pieter Boomsma [3]. Hij peilt goed waar de generatie De Boer/Knevel de EO heen heeft gedreven. Arie Boomsma: "In de eerste gesprekken met de EO hierover was ik huiverig dat ik zo'n typische EO-groep zou krijgen. Maar er is een koersverandering gaande binnen de EO, waarin ik duidelijk zie dat ze ín de maatschappij willen staan."

Arie is blij dat het in het EO-programmateam vanuit de christelijke overtuiging komt, maar deze christelijke overtuiging is niet exclusief. Arie: "Ik ben niet zo dom te denken dat mijn overtuiging de enige weg is om de maatschappij te helpen." Op het feit dat er verschillende geloven aan zijn programma meedoen, zoals katholiek, evangelisch, streng-gereformeerd, maar niet islamitisch, zegt hij: "Ik denk dat dat nu nog wel bewust is gebeurd. Aan mij zal het niet liggen, ik vind het best jammer. Als EO moet je je die vragen wel stellen."

Het is verfrissend dat jongens als Arie Boomsma geen papieren schuttingen meer nodig hebben, zoals Ad de Boer en Andries Knevel die nog wel nodig hebben. Bij hem is het: "Geen woorden maar daden". De twijfel voorbij. Jezelf openlijk durven tegenspreken in een enkel interview. Zo heeft Arie Boomsma na een lange periode weer een groeiende herwaardering voor "de ouderwetse orde van dienst. Orgelspel, psalmen, een preek die prikkelt, maar ook gegrond is. Maar uit de vastgeroeste kerkelijke dogmatiek spreekt weer weinig passie. Daar zit mijn worsteling. Naarmate ik bewuster God opzoek, ervaar ik passie en wil ik er tegenaan. Als ik dat loslaat, wordt het een soort laffe gang in de passieve stroom waarin veel mensen zijn beland." Maar toch gaat hij elke week naar een halleluja-gemeente. Sleur? Verstarring van deze Bos en Lommeraar? Wat maakt het uit! Geen consistente woorden, maar onsamenhangende daden!

Ik hoop dat de generatie Arie Boomsma het snel over zal nemen van de generatie Ad de Boer/Knevel. De gevolgen zullen verfrissend zijn: weinig vrome gebakken lucht, weinig woorden, maar veel daden. En erg weinig EO, op den duur... Maar dat is niet erg. Om het met de woorden van De Boer te zeggen: "We zijn nieuwsgierig wat er straks op onze weg komt". Er is ook leven na de EO.

Noten

[1] "Ad de Boer wilde doen wat Jongeling deed", interview door Willem Bouwman in Nederlands Dagblad d.d. 25 februari 2006-02-28.
[2] "Leven met scheuren en barsten", interview door Michiel Bakker in Reformatorisch Dagblad d.d. 17/02/2006.
[3] "Arie Boomsma gaat opzoomeren", door Maurits Schmidt in Nederlands Dagblad d.d. 28/02/2006.

Ziel in nood

2009-07-31T14:03:00.000+02:00

"Als je zo publiekelijk zelfmoord wil plegen, vraag je er ook om" was de reactie van een reaguurder op een voorval in Alphen aan den Rijn waar iemand die zelfmoord dreigde te plegen werd uitgejouwd door omstanders. "Wat denk je dat dit allemaal kost?" werd hem toegeschreeuwd vanuit een toegestroomde hoop omstanders die de 27-jarige man tartten om dan maar te springen. Anderen schreeuwden hem toe dat hij een lafaard en een sukkel was. Gezinnen met kinderen van drie en vier jaar vormden het publiek dat niet alleen de man uitdaagde, maar ook nog eens de politie lastig viel. Politie kwaad, sommige burgers verontwaardigd. Man uiteindelijk toch overtuigd om niet te springen en meegenomen voor verdere begeleiding. Einde incident.

Hoezo einde incident? Is het wel een incident, of is het een eerlijke ontboezeming van ongeknevelde burgers? Van burgers die hun mening vrijelijk uiten, ook buiten stemhokjes en de reactieformuleren van geenstijl.nl? Maar ja, het blijft lastig, die "vrijheid van meningsuiting", zeker als het er werkelijk om spant. Iemand balanceert op de zesde verdieping van een flat, dreigt te springen, heeft dus waarschijnlijk wat psychische problemen - al is dat natuurlijk niet zeker - en dan borrelt er een mening op: "Je durft het toch niet!". Wat is een mening waard als die niet geuit mag worden? Wat is zelfbeschikking op eigen leven waard als er niet publiekelijk van flats gesprongen mag worden? Wat op TV wordt nagespeeld, waar conferenciers de spot mee drijven, waar ministers van D66 en PvdA koud intellectueel hun euthanasie-evangelie mee larderen, wordt aan de basis letterlijk opgepikt.

Dwazen schrijven de waarheid op deuren en glazen. Burgers roepen de waarheid op straat, zonder Bob te zijn; nuchter, op klaarlichte dag, omringd met kroost en politieagenten roepen ze wat ze geleerd hebben op de school der democratie. Volgens deze school hoort de dood bij het leven, is het leven een eigen keuze waar je iets van moet maken, is een mens niets meer dan een zak met vlees, botten, hormonen en neurale vonkjes - niets bijzonders. Als zoiets op de grond uit elkaar spat, heb je een enorme bende.

Aan de lopende band gaan er in dit land mensen dood die de hand aan zichzelf slaan, of die door de hand van dokters en familieleden het loodje leggen. Steriel, onder witte lakens, in gedesinfecteerde ziekenhuizen. Onder toezicht van ministers en inspecteurs sterft men alsof men nooit heeft bestaan. Zoals het hoort. Zonder aandachttrekkerij. Zodat je als burger gewoon je hond kunt uitlaten, je folder van de Blokker kunt doorbladeren en een dubbelfrisje voor jezelf in kunt schenken en ondertussen hoort (of niet) dat je oude buurvrouw is overleden.

Volgens politiedistrictchef Rijn- en Veenstreek Jaco van Hoorn hebben zelfmoord en aandachttrekken met elkaar te maken: "Ik kan je vertellen dat er inderdaad in bijna elke zelfmoordpoging een zekere aandachttrekkerij zit, maar dan heeft de persoon dus wel hulp nodig, dan moet je hem die aandacht ook geven. Iemand zit in zielennood en die moeten we helpen waar we kunnen." Als je dus in een ziekenhuisbed ligt, is zelfmoord een kwestie van spuiten, slikken en formulieren invullen. Zodra je aan een balustrade gaat hangen niet. Dan is er aandachttrekkerij en moet de "moord" worden verhinderd. Althans: volgens de officiële moraal. Volgens de moraal van de buitenkant.

Aan de binnenkant zijn we een steriel volk dat al calculerend uitrekent of oma nog wel voldoende levensgeluk in haar potje op de schoorsteenmantel heeft om door te kunnen leven. Aan de buitenkant geloven we nog in zielennood. We geloven niet meer in de ziel, maar nog wel in haar nood.

Dat deze moraal dubbel is, laat de houding van de burgers zien. In Alphen aan den Rijn, op Internet, in cafés, op campings. Het volk leert langzaam, maar goed. Het volk gelooft niet meer in unieke mensen die geholpen moeten worden. Het volk wil rust aan de kop. Wil 24 uur per dag economiseren, recreëren en doorsmeren. Het volk ziet geen ziel in nood, maar een zielige vent aan een balustrade.

Om zielennood te peilen moet je immers professioneel zijn, ervoor betaald worden, of in bepaalde dogma's geloven. Maar gelukkig is er de vrijheid van meningsuiting nog. Daar hebben zowel de omstanders als de zielige man wat aan. De meningsuiting redt elke ziel. Redt haar van een publieke dood, van rotzooi op straat en bloedspatten op kleuters.

Wat kost ons de allochtoon?

2009-07-29T13:59:00.000+02:00

Het voorstel van de PVV om te berekenen wat allochtonen ons economische gezien kosten en wat ze opleveren, getuigt van gezond inzicht en van een goede politiek-maatschappelijke reflex. Het is de vraag of we er wat mee opschieten. Werkelijke kosten en werkelijke baten zijn niet louter economisch te becijferen. Pas in de onderlinge samenhang van een maatschappelijke organisatie die alles zelf ter hand neemt, wordt er een economische balans zichtbaar. Daarom: laat allochtonen alles zelf ter hand nemen - onderwijs, cultuur, uitkeringen, etc. - en laat ze ook alles zelf betalen. Pas dan zien we of ze iets bijdragen aan zichzelf of aan de ander. Tot die tijd blijven alle cijfers geflatteerd, want: positief beïnvloed door een autochtone omgeving die maar te pas en te onpas sociaal, cultureel en moreel krediet uitdeelt alsof het de normaalste zaak van de wereld is.

"Wat kost ons de allochtoon?" De fractie van de PVV heeft het kabinet deze vraag voorgelegd. Alle twaalf ministeries wordt verzocht een kosten-baten analyse te maken over het aandeel van de niet-westerse allochtonen aan onze samenleving. Bij monde van Tweede Kamerlid Sietse Fritsma moet het kabinet opheldering geven over de vraag wat de niet-westerse allochtonen onze maatschappij de afgelopen vijf jaar hebben gekost en wat ze hebben opgeleverd. Veel politici, journalisten zijn woedend. De staat is toch immers geen bedrijf waarin je burgers afmeet aan hun rendabiliteit voor het systeem? Anderen, zoals prof. Peter Nijkamp, zien het onderzoeksresultaten met vertrouwen tegemoet. Volgens hun worden van meer mensen bekeken wat hun maatschappelijke kosten zijn en bovendien zouden allochtonen wel eens een licht positieve bijdrage aan onze economie hebben bijgedragen.

Het moge duidelijk zijn: de PVV vermoedt dat de balans wel eens - behoorlijk - negatief zou kunnen uitpakken voor de allochtonen. Niet lang geleden verwees haar Tweede Kamerlid Fritsma naar een bedrag van zo'n 100 miljard Euro die allochtonen onze samenleving zouden benadelen. Dat er een negatieve kostenbalans is, is volgens Pieter Lakerman zeer aannemelijk. Deze onderzoeksjournalist heeft al in 1997 een studie gedaan naar deze materie en concludeerde toen dat er een negatieve kostenbalans van zo'n 70 miljard gulden zou zijn. En onlangs meldde hij dat ondertussen van 'gulden' best 'Euro' gemaakt kan worden. Dus 70 miljard Euro aan kosten.

In navolging van het PVV-voorstel heeft mevrouw Alexandra Colen, parlementslid van het VlaamsBelang in de Belgische senaat, eenzelfde stel vragen ingediend bij de Belgische regering onder de titel "Wat Kost Ons de Allochtoon?". Blijkbaar kosten niet-westerse allochtonen in meer landen meer dan ze de samenleving opleveren; althans, dat verwachten veel politici aan de rechterkant van het spectrum.

Om vele redenen is het voorstel van de PVV een raar voorstel. Daarmee wil ik niet zeggen dat het een fout of zelfs verwerpelijk voorstel is, integendeel. Maar er speelt een ironie in door die door verschillende mensen wordt opgemerkt. Zo was er ergens te lezen: "Ofwel ze vinden werk en pikken onze banen in. Ofwel zij vinden geen werk (en hebben een uitkering) dan kosten ze ons geld. Ziehier het stroomschema van de PVV." Nog weer een andere reaguurder wees erop dat de eerste gastarbeiders hier naar toe zijn gehaald onder de kabinetten De Quay en Marijnen, waar de PvdA toen geen deel van uitmaakte. Het was juist de PvdA van Den Uyl die wilde dat deze mensen zo snel mogelijk weer terug zouden gaan naar het land van afkomst, en het was de VVD die hier een stokje voor stak omdat de economie deze mensen zo hard nodig had. Iets waar collegablogger Karel de Groot ook al op wees, toen deze fijntjes wees op het feit dat niet de arbeiders, maar de werkgevers de buitenlanders hier naartoe hebben gehaald. De betroffen reaguurder sluit af met de opmerking: "Het enige wat de PvdA in deze kan worden 'verweten' is dat de partij mensen die hier wonen gelijk wenst te behandelen."

Afgezien van de vraag waar de zwarte piet ligt, komt duidelijk aan het licht in welk spanningsveld het allochtonenvraagstuk zich afspeelt: enerzijds de economische belangen, anderzijds het gelijkheidsprincipe.

Je haalt mensen hier naartoe vanwege economische motieven. Gaat het slecht met de economie dan ligt er een economisch verwijt op tafel dat de uitkeringen veel geld kosten; gaat het goed met de economie, dan 'pikken' zij - de allochtonen - volgens sommigen de banen in die ook door Nederlanders hadden kunnen worden ingevuld. Het is een economisch steekspel waarvan de PVV nu de balans wil laten opmaken. En het is de gelijkheidsreflex van 'links c.q. liberaal' die òf hier tegen in opstand komt, òf steevast blijft geloven dat het economische verhaal sluitend is, ook wat betreft de immigratie van niet-westerse allochtonen.

Het voorstel van de PVV lijkt dus een dissidente variant op de economische insteek te zijn. Komend vanuit de VVD-hoek, plaatst de partij van Wilders kritische kanttekeningen bij de klassieke VVD-benadering van alle fenomenen in het universum: de economische verklaring. Maar iedereen voelt aan en weet dat het de PVV niet te doen is om een uitsluitend economische benadering. Met haar voorstel stapt de PVV direct in het spanningsveld tussen economie en gelijkheid.

Tot nu toe speelde de PVV vooral de tweede viool: die van de gelijkheid. Onze samenleving is het product van vrijheidsstreven, liberalisering, gelijkheid en tolerantie. Het importeren van een cultuur die hier haaks op staat, en nauwelijks in staat blijkt te integreren, is dus een obstakel voor de gelijkheidscultuur. Het economische verhaal boeide de PVV tot nu toe minder. Voor zover het economische een rol speelt in haar redenering is het in combinatie met gelijkheid: met doet dan een appèl op het gevoel van economische rechtvaardigheid van de werkende en belasting betalende Nederlander. Zoals dus ook nu het geval is met het voorstel van Fritsma. In feite wordt de vraag gesteld: "Wat hebben de inspanningen van de hard werkende, betalende en alles slikkende Nederlanders nu eigenlijk opgeleverd inzake het allochtonenvraagstuk?"

Heeft het geholpen? Heeft het op z'n minst de allochtonen erbij getrokken als gelijkwaardige sociaal-economische partners die op een vergelijkbare wijze bijdragen aan welvaartsgroei en economische ontwikkeling? Het is de vraag van burgers die niet alleen veel belasting betalen, maar daarnaast delen in de enorme staatsschuld, persoonlijk lasten moeten dragen, een dure woning in randgemeenten hebben moeten kopen met een dikke hypotheek om de oude buurten die volstroomden met allochtonen te ontvluchten, om de zwarte scholen te ontvluchten, etc.

Het is een moment om de balans op te maken. Aan de vooravond van een nieuwe ronde van gedwongen offers van de burgers - van door de politiek afgedwongen gemengde scholen, door de politiek afgedwongen gemengde wijken - is de vraag gerechtvaardigd of men nog iets terugkrijgt voor de offers die men brengt. Het is de vraag naar billijkheid; het is ook een vraag naar dankbaarheid. Veel burgers worden namelijk voortdurend geconfronteerd met ondankbaarheid van hen die - in de ogen van veel burgers - buitensporig veel profiteren van de voorzieningen van dit land. Een allochtone leerling krijgt veel meer geld, toch gaat het onderwijs achteruit. En bovendien: als allochtonen succes hebben, dan is het opeens hun eigen succes en wordt men opeens opgevoerd als toonbeeld van succesvolle integratie. Ja, maar er is wel een prijs betaald.

Het is dus een begrijpelijke stap van Fritsma. Maar het is ook een vreemde stap; althans: het lijkt een vreemde stap. Als voorvechters van de liberale gelijkheidsstaat zou men verwachten dat men als PVV zou pleiten voor een economische kosten/baten-afweging louter op individuele basis. Door dit niet te doen, laat een PVV zien minstens op twee gedachten te hinken. Men ziet niet-westerse allochtonen als een groep, net als 'westerse allochtonen' en ook 'autochtonen'. Men gaat dus niet uit van individuen, maar van groepen. Dit heeft een duidelijke sociale zijde. Door autochtonen als groep te bestempelen, laat men zien dat men de notie van verbondenheid met zwakkeren in de samenleving niet verwerpt. Een sociaal of economisch zwakkere wordt opgevangen in de eigen gemeenschap. Het zijn als het ware uitzonderingen in een omgeving waarin iedereen zijn of haar sociale en/of economische verantwoordelijkheid neemt, of reeds heeft genomen, en die daardoor een vitale basis heeft om zieken, ouden van dagen, gehandicapten of psychisch gestoorden op te vangen en te verzorgen. Evenals een ondernemer die failliet raakt, of een werknemer die zijn baan kwijtraakt. Dit is van alle tijden; dit staat dan ook niet ter discussie in de vragen van de PVV.

Wat nu speelt is het feit dat een cultuur die jongeren opvoedt, werken als normaal beschouwt, evenals het corrigeren van hen die dreigen te ontsporen, de rekening betalen van culturen waarvoor dit niet geldt. Een beoordeling op individuele basis volstaat dus niet. Juist een individuele benadering volgens liberale principes zou asociaal zijn naar verantwoordelijke burgers toe. De liberaal wijst steeds maar weer naar de gevallen die wel goed gaan. Hij doet dit zonder het reële kostenplaatje mee te nemen. Hij doet dit zonder de vraag te beantwoorden wie de vele 'uitzonderingen' moet betalen: economisch, maar ook sociaal. De liberale benadering presenteert de rekening uiteindelijk toch altijd weer aan de fatsoenlijke burgers.

Mijn kritiek op het voorstel van de PVV is dan ook niet afwijzend van aard. De vraagstelling is goed, er zit mijns inziens zelfs een gezonde reflex achter. Maar de verantwoording ontbreekt. Door in te zetten bij het economische plaatje, zet men weliswaar in op één van de weinig punten waar een moderne politiek nog op aanspreekbaar is, maar als men dit doet, moet men zich er goed van bewust zijn dat het economische plaatje tekortschiet en dat elk antwoord van deze aard tekort zal schieten.

Wie de staat als een soort archimedisch punt hanteert die helderheid zou moeten verschaffen, komt bedrogen uit. Dat doet ze namelijk niet. Werkelijke kosten en baten zijn namelijk niet louter economisch te becijferen. Moreel, sociaal, cultureel en religieus kapitaal laten zich niet becijferen, maar zijn tegelijkertijd onontbeerlijk voor een goed 'functionerende' samenleving. Wie hier onvoldoende rekening mee houdt, loopt het gevaar samenleving en staat gelijk te schakelen. Dan wordt de staat een machine waarin we kosten en baten 'scoren'. Dat is - deels - de achtergrond van de kritiek op het PVV-voorstel wanneer sommigen zich afvragen wat volgens de PVV dan de baten zijn van zwakkeren in de samenleving, zoals ouderen, zieken, gehandicapten en andere minder capabelen. Voor de staat liggen hier geen baten: geen groeiprognoses, en geen belastingopbrengsten. Voor een samenleving ligt dat anders.

Een gezonde en normale samenleving laat zich niet primair leiden door economische motieven, maar door samenlevingsmotieven. Geen abstracte samenlevingsmotieven, maar concrete motieven vanuit natuurlijke verwantschap of locaal-sociale aard. Een vrouw verzorgt haar zieke moeder, of kijkt om naar haar zieke buurvrouw. Een vader voedt zijn zoontje op. Leert het fietsen. Zit in het bestuur van de carnavalsvereniging. Een jongen leest een goed boek. Een meisje gaat op vioolles. Waarom? Niet primair vanwege economie. Maar zonder dit soort handelingen, zonder de daarbij behorende motieven van sociale, affectieve en creatieve aard zou een maatschappij niet functioneren. Mensen blijken geld over te hebben, tijd, moeite, voor iets waar ze aan verbonden zijn. Waar ze aan verknocht zijn geraakt of wat ze enthousiasmeert, ontroert of in beslag neemt.

De kostenreflex is wel begrijpelijk, maar maatschappelijk, cultureel, moreel en menselijk totaal ontoereikend. Bij elk fenomeen is de vraag naar de kosten te stellen. Wat kost bijvoorbeeld Europa? Wat kosten allochtonen? Wat kosten Walen? Wat kosten Oost-Groningse derde generatiewerkelozen? Wat kosten werkloze Limburgse ex-mijnwerkers en Brugse ex-automobielindustriewerknemers die zojuist of enkele jaren terug op straat zijn gezet? Wat kost fundamenteel wetenschappelijk onderzoek dat zich niet meteen vertaalt in zichzelf terugverdienende toepassingen? Wat kosten kunstenaars? Wat kosten kinderen? Wat kosten ouderen? Wat kosten koeien? Wat kosten latinisten? Wat kosten 150 parlementsleden? En 50? En ééntje dan? Wat kost een boer die zich niet de grond laat onteigenen? Wat kost een vader of moeder zich niet een kind laat onteigenen, maar er zelf voor wil zorgen, desnoods ten koste van carrière en geld verdienen?

De vraag naar het economische aspect is belangrijk, maar zou - theoretisch gesproken - vooraf dienen te worden gegaan door vragen naar een bijdrage van niet-westerse allochtonen aan het sociale, het culturele, het morele en religieuze kapitaal van ons land. Deze vragen zijn echter niet te beantwoorden via ministeries. Dit soort vragen omzeilen namelijk de staat en confronteren de samenleving met zichzelf. De enige manier om hierachter te komen is dat de staat zich terugtrekt en de samenleving zichzelf laat organiseren inclusief (!) die terreinen waarop juist blijkt dat maatschappelijke kosten van een minderheid worden afgewenteld op een meerderheid.

Eventuele uitkomsten van een onderzoek naar de economische kosten en baten van niet-westerse allochtonen zijn dus pas een echte stok achter de deur wanneer ze als indicatie worden gehanteerd in een maatschappelijke organisatie waarin mensen zichzelf op alle gebied organiseren en dus zelf hun kosten en baten beheren. In een samenleving waarin burgers zelf onderwijs organiseren èn bekostigen èn een financiële verplichting aangaan - zeg maar een soort belasting - om dit te bekostigen, sluit uit dat grote groepen mensen stelselmatig profiteren van een systeem waarin brave sukkels blijven betalen en zich bestuurlijk en maatschappelijk blijven inzetten voor grote groepen mensen die of alleen aan uitkeringsgemak denken, of alleen aan carrièredrang denken en de zorg voor zieke ouders of de kinderen die nodig zijn voor een pensioen overlaten aan de brave middenklasse die toch wel betaalt en samenleeft.

Laat immigranten dus wel een uitkering ontvangen, maar dan van solidaire landgenoten die zich willen organiseren om dit te bekostigen. Net zoals ze landgenoten in Marokko of Turkije bekostigen. Laten ze hun eigen onderwijs betalen, hun eigen opvanghuizen. Willen zij dat niet, dan moet men vertrekken. Willen wij niet het risico lopen dat zoiets een fiasco wordt, dan moeten ze ook weg. De vragen van de toekomst zijn te groot om vraagstukken als rondom immigratie te negeren. Want wanneer blijkt dat een steeds grotere groep inwonenden niet in staat is maatschappelijk bij - te willen - dragen, tenzij na enorme giften van autochtone inwoners, dan is het twaalf uur geweest.

Na zoveel jaren, na zoveel honderdduizenden mensen, na zovele miljarden mag het perspectief niet zijn: nog meer miljarden, nog meer immigranten, nog meer jaren waarin de samenleving naar de haaien gaat. De economie mag de samenleving niet domineren. De immigratiekwestie laat dit overduidelijk zien. Wanneer de economische belangen domineren, raakt de samenleving ontwricht. Het vragen naar een kostenplaatje is dan slechts een eerste begin?

De opstand der elites

2009-07-22T13:58:00.000+02:00

Hoe stop je Wilders? Er is al veel geschreven over de opkomst van de PVV en van Wilders. De elite schrijft zich lam en haar conclusies liegen er niet om: de PVV zou de-stabiliseren, net zoals Fortuyn dat eerder deed. Negeren heeft geen zin als de media niet meewerken. Een cordon sanitaire heeft geen diepgewortelde traditie, bestaat in feite al en zou bij een doorbreken ervan vooral voor grote schade onder de gevestigde partijen zorgen. Moeilijk, moeilijk, moeilijk dus. Maar onze intellectueel-elitaire Minister van Binnenlandse Zaken Guusje ter Horst weet de oplossing: "Waar ik op dit moment naar snak is dat de intellectuele elite van Nederland in opstand komt.'' De oplossing is dus 'opstand'. Waartegen in opstand? Tegen de "vergroving, de samenleving die extreemrechts propageert is niet het Nederland waarin wij willen leven."

Voor links Nederland is elk jaar het jaar van de opstand. Een opstand is makkelijk. Roep 'opstand', barricadeer deuren, leg treinverkeer plat. Roep leuzen, werp verfbommetjes, en je ziet: de elite moet het veld ruimen. Dat is het model van de klassieke opstand sinds het begin van onze jaartelling: het jaar 1968.

Maar dit truukje raakt uitgewerkt. Het truukje van: verzamel wat linksig, universitair gevormd volk bijeen, laat ze boos wat roepen, maak de nette burgers bang, laat het linksig volk haar terechte (want linkse) grieven spuien in media en politiek, schuif ze de belangrijkste baantjes toe op universiteiten, krantenredacties en politieke partijburelen; het volk drentelt wel mee, iedereen lacht zich te barsten om de grappen van linkse cabaretiers, iedereen betaalt zich een breuk om de linksigen te onderhouden, iedereen zwijgt van de wieg tot het graf. Dit is de geschiedenis van Nederland (en de rest van de Bosatlas) tijdens de afgelopen decennia. Het truukje werkte totdat de verlinkste media erachter kwamen dat er ook nog lezers, adverteerders en echte gebeurtenissen waren in een wereld die niet links is, maar wel door linksen wordt gedomineerd. Het truukje werd lachwekkend toen Wilders een lange neus trok naar de linksen. Het schouwspel dat toen volgde was indrukwekkend: de elite die alle academies bevolkt, de media beheersen, het leger en politie achter de hand hebben, de miljarden door hun vingers laten gaan; deze elite werd benauwd toen er iemand bleek te bestaan die niet was geïmponeerd.

Want de elite van Wim Kok en Jan Pronk droeg dan wel stropdassen - deden ze zelfs af zoals Wouter Bos, maar het was een spel. Met stropdas om was men sociaal-democraat die burgers uitkneep voor goede doelen (ontwikkelingssamenwerking, de portemonnee van Wim Kok); zonder stropdas bleek Wouter Bos nog steeds een carrièrekapitalist die het truukje van 'solidariteit met rood windjack' in verkiezingstijd kon afspelen. En toen was er Guusje. Een van de vrouwen die vanwege hun vrouw zijn ons land regeren en sociaaldemocratische mannen vanwege hun man-zijn verbanden naar de gemeentepolitiek van onder meer Utrecht. Guusje, de vrouw van het 'blind solliciteren'. Van vrouwen aan de top. Deze Guusje liet van zich horen. In het objectieve, links-intellectueel-grachtengordel-linkse opinieweekblad van Nederland: Vrij Nederland. In dit blad gaf 'onze' (?) Minister van Binnenlandse Zaken een interview aan dat volksdeel van Nederland dat ook wel "elite" wordt genoemd.

Het volksdeel "elite" moet volgens haar in opstand komen tegen het volksdeel "volk van Nederland". Guusje: "Waar ik op dit moment naar snak is dat de intellectuele elite van Nederland in opstand komt". Als dienaar van de staat heb je de plicht een opstand af te kondigen richting het volksdeel dat zich bezondigt aan grote overtredingen, zoals: vraagtekens plaatsen bij de autoriteit van een anti-autoritaire Guusje ter Horst. Met wat voor autoriteit kondigt onze minister een opstand af tegen het volksdeel "volk"? Zoals Syp Wynia op Elsevier.nl reeds snedig opmerkte dat deze minister zelf lid is van de elite, zich als studente juist tegen de elite keerde, en zich zelfs anti-autoritair noemde. Wynia: "Haar ruggengraat buigt mee met haar rol."

Er is meer aan de hand. Guusje was als studente tegen een elite van huisvaders, kerkvaders, ondernemende vaders en besturende vaders. Ze keerde zich tegen de autoriteit van hen die hun autoriteit niet ontleenden aan de macht van de staat; ze keerde zich tegen elke macht die niet voortkwam uit de moderne, neomarxistische machtsmachines van politiek, media en academie. Dat was toen ze jong was. Nu ze ouder is geworden, waant ze zich het produkt van gelouterde macht: de macht van de met een mantelpakje omspannen gedoofde, socialistische ziel.

Guusje is het toonbeeld van ware, gelegitimeerde, elitaire macht. Guusje is het product van emancipatie, van afbraak van cultuur en nationale identiteit. Guusje is op een professionele wijze tegen mannelijke politiechefs en voor linkse, feministische vrouwelijke politiechefs. Ze was op een professionele wijze voor geblinddoekt solliciteren, en tegen open kaart spelen. Kortom: ze is voor de macht van de bureaucratie, van de blinde machten, van de gelouterde vooroordelen, van de vrouwelijke suprematie.

Guusje is dus tof. Ze kent het klappen van de zweep. Roep je het volk op tot opstand tegen de elite, dan ben je een criminele populist. Roep je de machthebbers op tot opstand tegen haar consumenten-onderdanen, dan ben je integer, zoals Guusje. Je dient immers het volk waar je op schiet. Zoals een militair zijn vijand dient die hij tussen de ogen mikt.

Guusje ziet wel iets over het hoofd. Een kleinigheidje. Haar elite is al decennialang in opstand. Tegen het volk, de cultuur, de religie, de gezinnen, het onderwijs, etc. Met andere woorden: Guusje is dus reeds lang in opstand. Deze onzorgvuldigheid zij haar vergeven. Wie zolang in opstand is, vergeet vanzelf dat er nog leven buiten de opstand is.

Ik hoop dat de opstand lukt. Want het zou een mooie opstand worden. Een opstand van de kranten tegen de lezers en de adverteerders. Van de belastingdienst tegen de belastingbetalers. Van de generaals tegen de soldaten in het veld - tegen dit slecht geïnformeerde loopgravengajes, dat geen goed boek leest, maar slechts de kogels van de tegenstander rond de oren hoort fluiten. Een opstand van rechters tegen gevangenispersoneel. Van bankdirecteuren in snelle auto's tegen flitspalen met blikvernauwing. Van linkse lesbo-theologen-korpschefs van Kennemerland tegen de geüniformeerde agenten op straat. Met als afsluiting een opstand van Guusje ter Horst tegen de Partij van de (Telegraaf-lezende) Arbeiders; een opstand van de intellectuele drenkeling tegen degene die hem wil redden, maar ondertussen onwelriekend naar transpiratie geurt.

Kortom: een opstand zoals nooit tevoren. Geboren uit het verlangen van Guusje ter Horst, gesmoord in de sisser waarmee zij afloopt: het geld is op, de burgers zijn op, het land is op.

Scheiding tussen Roversstaat en Bakstenen

2009-07-19T13:57:00.000+02:00

Binnengehaald als de slimste sociaaldemocraat ooit van de Nederlandse politieke cultuur, het kabinet en misschien wel van heel Nederland, doet Minister van Onderwijs Ronald Plasterk goede uitspraken. Aan de lopende band blinkt deze minister uit in goede ideeën. En in evenzoveel correcte toepassingen van zijn goede ideeën. Nu ook weer: er mag volgens deze dienaar van de Staat bezuinigd worden op het onderhoud van monumentale kerkgebouwen; dit vanwege de 'scheiding van kerk en staat' die er volgens Plasterk in ons land heerst. Je moet er maar op komen.

Volgens een stuurgroep van kerken, overheden en monumentenorganisaties loopt het onderhoud van monumentale kerkgebouwen in ons land gevaar. Volgens hen kunnen kerkgemeenschappen de kosten voor renovatie en onderhoud zelf al lang niet meer dragen en zou de overheid bij moeten springen. men wijst erop dat de overheid juist steeds minder geld steekt in het onderhoud van monumentale kerkgebouwen. Men heeft een rapport met deze strekking bij Plasterk gelegd, die behalve onderwijsminister ook minister is van cultuur, en dus van monumentenzorg. Hij wees de conclusies van het rapport van de hand. Als kerken hun gebouwen niet meer kunnen onderhouden is dat hun probleem. Laten ze het gebouw anders maar verkopen aan bedrijven, winkels of musea. De staat is er volgens Plasterk niet voor de bevordering van godsdienstoefeningen, en hij verwijst dan naar het beginsel van 'scheiding van kerk en staat' (toch eens opzoeken waar dat in de Grondwet staat - anders zou zo'n intelligente minister er immers niet mee aan komen zetten?).

Er bestaat in ons land dus een scheiding tussen de staat en de eeuwenoude bakstenen van de kerkgebouwen, zolang deze gebouwen nog op de één of andere wijze worden gebruikt voor de christelijke eredienst. Zodra een kerk een bedrijf wordt, zoals een garagebedrijf, heeft een kerk recht op overheidsgeld. Zodra het een door de overheid gesubsidieerd museum wordt, heeft het ook recht op overheidssubsidie. Hetzelfde gebouw heeft dan recht op geld; echter wanneer er godsdienstoefeningen in plaatsvinden is het verhaal anders. Dan kent de staat geen kerken meer. De staat is gescheiden van geheiligde bakstenen, dakpannen en houten spanten wanneer er onder haar bescherming gezongen en gebeden wordt tot God. Zodra er bedrijfsmatig gezongen wordt in het kader van een carnavalspartijtje kan de subsidiekraan worden opengedraaid. Een uitstekend idee dat verder gaat dan alleen maar een hand op de knip houden: een principieel idee.

Maar weet de brandweer wel dat ze geen toezicht meer kan houden op de brandveiligheidsvoorschriften van deze monumentale kerken? Weten de omwonenden wel dat wanneer er brand uitbreekt in een oud, monumentaal kerkgebouw er vanwege de scheiding van staat en kerkelijke bakstenen geen gevaar bestaat dat vlammen overslaan op andere bouwsels van hout en steen? Weet de minister het zelf wel wanneer hij jaarlijkse de Mattheus Passion meezingt, dan wel bijwoont? En wel in een kerkgebouw? Wanneer de adem van de dienaar die de Staat immer dient zich paart met de weerkaatsing op bakstenen van gene zijde van het bestaan: de door het dogma van de 'scheiding van kerk en staat' geëxcommuniceerde bakstenen van heilige kerkgebouwen die geen staatsdienaar ziet staan?

Deze minister kan nog heel veel van zichzelf leren. De scheiding dient te worden doorgezet. Kan een voorganger wel wonen in een monumentaal pand? En daar enige compensatie voor krijgen? Hebben gelovigen nog wel recht op huursubsidie? Of op politiebescherming? Natuurlijk niet. De staat is er niet om de godsdienstoefening te bevorderen; ze is er ook niet om het welzijn van de godsdienstigen te bevorderen.

Deze immoraliteit van monumentale kerkgebouwen die toch nog staatssteun krijgen voor het onderhoud moet stoppen. Maar wat nu als er een baksteen losraakt en vanuit de parallelle dimensie van de kerk pardoes nedervalt op de kruin van een belastingbetaler? Wat als de centra van onze winkelcentra-binnensteden vol staan met gevaarlijke bouwwerken waarvan de staat het bestaan niet erkent? En wat als de godsdienstigen geen geld hebben voor onderhoud?

Moeten de gebouwen dan geconfisceerd worden? Of moet het kerken worden toegestaan om monumentale gebouwen plat te gooien en de grond te verkopen aan een Russische vastgoedfirma - om maar eens wat te noemen? Het zal wel confiscatie c.q. diefstal worden. Maar nog iets anders: hoe komt het dat kerken geen geld hebben? Secularisatie? Maar waar zijn dan de bezittingen gebleven? Die van voor de Reformatie? De Hervormde Kerk heeft die niet gekregen. Hebben de katholieken ze dan teruggekregen in 1853 of erna? Naar mijn weten niet. En de bezittingen die tijdens de Franse overheersing geconfisceerd zijn dan? Daarvoor heeft de Staat jarenlang traktementen en pensioenen van predikanten betaald. Een schijntje dus. En heeft dat een aantal jaren geleden 'afgekocht' met een habbekrats. In deze afkoopregeling was dus niet voorzien in het onderhoud van gebouwen. Dat was niet nodig, want kerkleden betalen toch immers ook belasting. Niet dus. Het belastinggeld is goed, maar moet wel geheiligd worden door seculiere dogma's.

Na de diefstal door elite en staat ten koste van de kerk liggen de zaken dan ook opeens anders. Waar het geld van de kerk is gebleven, weet natuurlijk alleen Plasterk, en die is te slim om te zeggen waar. Nee, het geld is verdwenen en het principe is tevoorschijn gekomen: kerkmuren die als kerkmuur fungeren mogen neervallen van ellende. Tot ze natuurlijk echt dreigen neer te vallen: nadat sommige kerken hun laatste cent hebben gespendeerd aan het onderhoud van dure gebouwen. Dan zal de roversbende van Plasterk komen om haar laatste roof af te handelen. Pas dan zal de scheiding tussen Roversstaat en Bakstenen worden geslecht. En geen moment eerder.

Leven en sterven in een open wereld - bij de uitvaart van Pieter Huys

2009-07-16T13:56:00.000+02:00

Gisteren is Pieter Huys ten grave gedragen. Met een plechtige uitvaartmis vanuit de Sint Francisuskerk in Sint Kruis bij Brugge nam de familie afscheid van een geliefde man, vader, grootvader en peetvader. Ook tal van vrienden, medearbeiders en medestrijders namen afscheid. Maar in de tranen nam de Kerk geen afscheid. In een homilie van Mgr. prof. Schooyans werd de blik van de droevige aanwezigen afgewend van de gestorven Pieter Huys naar de levende God waarvan mr. Huys zich een kind mocht weten. De Kerk neemt afscheid, maar verwelkomt tegelijkertijd. In de hemelse liturgie van de Heilige Eucharistie is de Kerk een voorportaal van de hemel. In de consecratie zien wij op Jezus die aan de rechterhand van God zit; zingen wij de dode toe als levende; horen wij het gebed van de gestorven heiligen voor hun strijdende broeders en zusters op aarde.

Wanneer een eenvoudig en gelovig mens sterft in vrede, wanneer zijn uitvaart tegelijk een intocht is, worden de tranen van mensen vermengd met hoop, zoals bloed zich met aarde vermengt. Het christelijk geloof is een indrukwekkende manifestatie van een eenvoudige boodschap. Het is de boodschap van de God die duizenden jaren geleden reeds tot de mens Abraham zei: "Ik geef u de aarde." Het is de boodschap die met Kerst ons toeklinkt: "Ik ben gekomen in deze aarde." Het is het Paasgeluid dat ons leert dat niets een nieuwe aarde tegehoudt, zelfs de dood niet, of het sterven. Het is het Hemelvaart- en Pinksterevangelie dat vanuit de hemel ons wordt geopenbaard: "Ik ben met u op deze aarde; de aarde is van u - samen met God regeert u deze aarde tot in eeuwigheid." God is er met de aardlingen; ook wanneer zij sterven met Zijn naam op hun voorhoofd.

Mgr. Schooyans sprak als vriend van de overledene goede woorden. Hij refereerde aan de wens van de overledene, dat de priester de aanwezigen zou vragen: "Gij, mijn vriend, wat heb je van je doopsel gemaakt?" Waar in menig kerk de evangeliewoorden over 'De barmhartige Samaritaan' de prelude zouden vormen van een misvormd 'evangelie' van een zwakke kerk die de slachtoffercultus tot hoogste goed heeft verheven, hield mgr. een werkelijke preek. Met ferme woorden hielden eenvoud en glans elkaar in een troostvol evenwicht. De gebogen gestalte van mgr. Schooyans straalde een kracht uit waar vele jongeren slechts van kunnen dromen. In zijn biddende en prekende voorkomen werd het woord gewaar van de theoloog Noordmans: "Naarmate de gestalte van de biddende mens ineenschrompelt, wordt die van het gebed groter." Wanneer de mens ouder wordt, wordt de biddende mens tot een vleesgeworden gebed. En wanneer hij sterft, is er een bidder bij God.

Wat is dat voor geloof dat bloemen bij doden legt? Wat is dat voor geloof dat kerken bouwt waar doden liggen begraven? Wat is dat voor geloof dat de dood vreest, maar ook ontkent?

Het Evangelie is een boodschap van kracht. Van kracht in zwakheid. Van kracht die niet op zichzelf, maar op de ander is toegelegd. Het is een boodschap waarin het kleine, het verschrompelende met waardigheid wordt omkleed. Het is een evangelie waarin duidelijk wordt gemaakt dat de tranen die hier vergoten worden in de hemel als gebeden worden opgeheven aan God de Vader. En zoals in de hemel de oudsten rond de troon van God staan, zo zong op aarde, gisteren, in de Sint Franciscus een koor van mannen God toe vanaf de aarde. Op flinke wijze zongen ze de gewijde liederen van de Kerk. God wordt toegezongen door engelen, door zuigelingen, door wenende vrouwen, maar ook door mannen. Ferme mannen omringden de Heer Jezus bij Zijn rondwandeling op aarde. Ferme mannen stonden aan het hoofd van christelijke naties, van de Kerk in de glorietijd van het christelijk Europa. Ferme mannen staan ook rond Gods troon wanneer het getal van gelovigen afkalft, wanneer de overgebleven christenheid zich klein voelt. Niet alleen in de hemel, maar ook op de aarde.

God houdt Zijn Kerk in stand. Hij schenkt ons alles wat we nodig hebben. Hij schenkt mensen die ons tot voorbeeld zijn. Overal waar waarachtig verdriet is bij het heengaan van zo'n voorganger, zal God met ons verder gaan. "Zalig zij die treuren." De treurenden zijn de ware erfgenamen van deze wereld. Daarom is het christelijk verdriet van vrouwen, moeders, kinderen en kleinkinderen zo kostbaar. Daarom is de verslagenheid van vrienden zo rijk. Daarom durven zij die waarlijk treuren ook verder te gaan. Verder te gaan op hetzelfde pad als waar hij die is gestorven op wandelde. Verdergaan op wat voor wijze dan ook.

Pieter Huys, uw God is onze God en Hij is een God van de levenden. Het is een God die meeluistert wanneer wij op gepaste wijze nog eenmaal spreken tot gestorven vrienden. In het verdriet zijn wij één, ook met een broeder die bij God mag zijn. Nu zijn de tranen nog niet afgewist en heeft het verdriet een eigen taal; die van bloed dat zich vermengt met aarde. Het is nog steeds de stem van gebroken gezang dat gewijde ruimten vult. Maar het is een stem van waardigheid.

Daarom: wij gaan verder. Ons handelen is niet ten prooi gevallen aan dood en fatalisme. Het is het handelen van levenden. Het is het handelen van de strijdende Kerk. Dit handelen is nooit vergeefs. Deze moeite wordt altijd beloond.

In Paradisum

In Paradisum deducant te Angeli;
In tuo adventu suscipiant te Martyres,
Et perducant te in civitatem sanctam Jerusalem
Angelorum te suscipiat,
Et cum Lazaro quondam paupere,
Aeternam habeas requiem.

(Vertaling: 'Ten Paradijze'

Mogen de engelen u geleiden naar het paradijs;

dat de martelaren bij uw komst u zullen ontvangen

en u binnenleiden in de heilige stad Jeruzalem.

Moge het koor van de engelen u ontvangen

en moge u met Lazarus, eens een arme,

de eeuwige rust ontvangen.)

Pas op de plaats

2009-07-13T13:55:00.000+02:00

De vakantie is uitgebroken. De regen lijkt vandaag tot zwijgen gebracht; het is een stille maandag. Een moment voor een pas op de plaats. Dat is niet verkeerd, gisteren is er al genoeg gesproken. En geluisterd. Een aantal mensen uit de kring van bitterlemon kwam gisteren bij elkaar om te eten, te drinken, samen te komen, een voordracht aan te horen en het gesprek in volle intensiteit te beleven. De meesten waren ´s ochtends ook in de kerk geweest. In de verschillende kerken hoorden ze een goede boodschap, zelfs beter dan anders. Toeval? Nee. Het gehoor was scherper dan anders. Want voor een aantal van ons stond het samenkomen in het kader van het overlijden van onze geestelijke vriend dr. Pieter Huys. Met dankbaarheid hebben we over hem gesproken. Inhoudelijk en geestelijk hebben we lijnen doorgetrokken die hem niet vreemd zouden zijn geweest. Hoewel niet iedereen van ons op eenzelfde wijze in het christelijk geloof - en in de kerk - stond, was er toch gemeenschap. Ontluikend geloof, nieuwsgierig geloof en verwachtingsvol geloof vloeiden in elkaar over. Het conservatisme, dat gisteren extra werd bepaald bij de grote waarde van het christendom, is een hoopvolle zaak.

Hoop, verdriet en verwachting vallen samen als er een mens sterft - wegvalt. Woensdag wordt onze vriend Huys in Brugge begraven. Sommigen van ons kenden hem persoonlijk. Anderen uit zijn artikelen en hadden hem graag willen ontmoeten. En rond deze gebeurtenis zullen enkele van ons in Brugge enkele goede mannen ontmoeten die zich verbonden weten met dezelfde zaak als waar Pieter Huys voor stond. De liturgie van het leven omvat niet het leven zelf, van samenkomen en vieren; het omvat ook geboren worden en sterven. Het is goed om te beseffen dat het leven nooit gereduceerd kan worden tot etiketten als 'conservatisme', of tot activiteiten van politieke aard of tot conservatief bloggen. Het gevaar van conservatieve deformatie ligt altijd op de loer. Dan gaan bijkomstigheden onze levens bepalen. Dit is het moment om de hoofdzaken te aanschouwen. Een mens wordt geboren en sterft. Een mens leeft uit geloof of niet. Een mens komt samen met anderen of is alleen. Een mens wordt bij zijn afscheid beweend door geliefden of niet. Er is dankbaarheid of niet. Er is het leven, of er is de dood.

Ongelukkig vaderland

2009-07-06T13:51:00.000+02:00

Gelukkig, vaders blijken toch nog gelukkig te zijn. Uit een onderzoek door Discovery Channel onder 3000 vaders blijkt dat het vaderschap de Nederlandse man gelukkig maakt. Kinderen hebben een positieve uitwerking op relaties, vriendschap en vakantie, en mannen verlangen doorgaans niet terug naar de "goede oude tijd" zonder kinderen.

Vaders zijn dus gelukkig. Maar zijn ze wel optimaal gelukkig? Enige tijd geleden was er een ander onderzoek waaruit bleek dat vaders minder gelukkig zijn dan kinderloze mannen. Renske Keizer van het demografisch instituut NIDI in Den Haag publiceerde deze bevindingen in het toonaangevende tijdschrift European Sociological Review. Vaders verdienen dan wel meer dan kinderloze mannen, maar hebben minder vrije tijd. En minder vrije tijd betekent: minder geluk. En volgens Renske Keizer worden Nederlandse vaders zelfs – relatief – ongelukkig van het feit dat ze voor hun gevoel niet genoeg tijd hebben voor zichzelf en hun partner.

Het hebben van kinderen verbindt vaders met de gemeenschap. Volgens de onderzoekers van het NIDI zijn vaders meer betrokken bij de samenleving, hebben ze meer contact met familie, buren en sportverenigingen dan mannen zonder kinderen. Renske Keizer: "Dat ligt aan de kinderen. Doordat zij naar school gaan en bijvoorbeeld op een sportclub zitten, komen vaders vaak ook op deze plaatsen." Maar de band van vaders met de samenleving verloopt ook via moeders en vrouwen: "Vrouwen steken over het algemeen meer tijd in het onderhouden van de sociale contacten."

Zonder heel veel belang te hechten aan het onderzoek, zijn de uitkomsten toch opvallend. Weliswaar is het verschil tussen vaders en kinderloze mannen niet heel groot; hierbij moet echter wel worden meegenomen dat relatief veel mannen met sociale, medische en economische problemen moeilijk een partner kunnen vinden en dat daarvan mag aangenomen dat dit soort factoren hun geluksgevoel nadelig zullen beïnvloeden. Zelfs als we dit dus meenemen zijn kinderloze mannen iets gelukkiger dan vaders.

Wat moeten we met deze onderzoeken? Zijn Nederlandse vaders gewoon aanstellers, of kunnen we iets meer uit deze onderzoeken afleiden?

Het is vreemd dat mannen nadenken over "geluk". Nog vreemder is het om geluk te verbinden met ‘meer tijd hebben voor jezelf’. Wat betreft het eerst: echte mannen streven niet naar geluk, maar naar het vervullen van hun roeping, naar het invullen van hun verantwoordelijkheid. Spinoza noemde deze "roeping" een "bepaaldheid". Volgens hem was echte vrijheid dat de bepaaldheid van een mens werd verbonden met de kracht onszelf in deze bepaaldheden te realiseren. Aan vrijheid gaat dan ook de verantwoordelijkheid vooraf. Met andere woorden: de vrijheid komt voort uit de roeping c.q. bepaaldheid van de mens en is de ruimte om deze roeping te vervullen. Vrijheid en verantwoordelijkheid horen samen, en de verantwoordelijkheid is verbonden met de bepaaldheid van de mens: hoe de mens in het leven is gekomen, in het leven staat, en dit leven ter hand neemt. Het geluk is dan de voldoening van deze Sitz im Leben die men vindt in de verwerkelijking van dit leven. Wat is de bepaaldheid van de man die hij verwerkelijkt? Ten eerste dat hij geboren is en geboren doet worden; geboren is in geborgenheid en geborgenheid schenkt, voldoening heeft in kracht en weerbaarheid en dit ook doorgeeft. Ten tweede dat hij man is, man wordt en anderen tot man laat worden: kinderen uit zijn nageslacht; zijn vrouw die hij door zijn man-zijn bepaalt bij en in haar vrouw-zijn. Geluk is het bijproduct in het streven naar zelfverwerkelijking van de bepaaldheid. Los geluk bestaat dus niet; geluk is altijd een al dan niet uitgesproken bijvoegsel bij de bepaaldheid van de mens, in dit geval: de man. Wie streeft, en gelukkig is, ‘vergeet’ het geluk in de verbondenheid met de roeping en de verwezenlijking. Zoals de Leuvense filosoof Herman de Dijn zegt: "Zelfverwerkelijking in de ware zin veronderstelt een soort zelfverlies, een soort zelfvergetelheid en een soort zelfoverstijging; alleen wie zichzelf verliest, zal zichzelf winnen."

Door geluk los te hanteren, is er in feite sprake van een negatieve invulling van geluk. Geluk is dan niet een concreet goed, maar meer een mogelijkheid – of beter gezegd: een ruimte met potentie om verlangens te verwezenlijken. Er is minder sprake van bepaaldheden, maar eerder van het najagen van externe doelen die van buitenaf worden aangereikt. De Leuvense filosoof spreekt in dit verband over ‘geluksmachines’. In een cultuur waarin geluk niet meer is dan ‘zich goed voelen’, ‘zoveel mogelijk afwezigheid van pijn’ en zoveel mogelijk aanwezigheid van genot’ kan geluk worden opgewekt door machinale middelen: pijnstillers, genotsmiddelen in zowel concrete, farmaceutische vorm, als in de verschijningsvorm van maatschappelijk-culturele fenomenen. Zowel oude als nieuwe machines zijn extern en staan in wezen los van de roeping van de man. De oude geluksfactor was verbonden met gemeenschap, beroepsuitoefening, roeping, verantwoordelijkheid. Dit is kwijtgeraakt en ingewisseld voor een geluksfactor die doel op zich is geworden.

Er is een groot verschil tussen oude en moderne geluksfactoren, tussen externe middelen en met middelen die de bepaaldheid van de man zelf aanreikt. De moderne geluksfactoren zorgen voor verlies van mannelijkheid; de oude factoren versterkten c.q. verwezenlijkten juist deze mannelijkheid. Moderne geluksmiddelen zorgen voor vereenzaming. Door zich te storten in een carrière, door bevrediging te zoeken achter computerschermen vereenzaamt de moderne man. De oude geluksmiddelen versterkten juist de man: het feest, de uitoefening van het ambacht aan huis. Het werk aan huis bepaalde de man bij zijn vaderschap. Als drager van de traditie, als gildelid o.i.d. hield hij de riten in stand die de gemeenschap in stand hielden. Het seksuele genot in de gemeenschap met zijn vrouw stond niet los van generatie en nageslacht.

De levens van moderne mannen zien er anders uit. Jonge mannen hebben steeds minder vrienden. Mensen gaan steeds minder op visite, vooral mannen. Mensen gaan steeds minder bij elkaar uit logeren waardoor mannen minder worden gedwongen tot sociale en rituele uitwisseling met vaders, schoonvaders e.d. – dit terwijl vrouwen nog steeds veel meer met elkaar praten (en de mythe in stand houden dat mannen dat van nature niet doen c.q. deden). Het sociale netwerk van mannen functioneert niet meer. Hun kinderen hebben een eigen wereld van Nickleodeon, dagverblijf, een club buitenshuis, etc. Moderne vaders zijn afgesneden van hun kroost in de bezigheden die zij belangrijk vinden. Het sociale wat men nog heeft, wordt bepaald door de vrouwen in hun leven. De overheid en de cultuur versterken dit beeld en de bijbehorende diepe psychische zekerheden en ervaringen door voortdurend de suggestie op te werpen dat kinderen ten diepste niet van de vader zijn, maar van de moeder (en van de staat). De religie slaat mannen het geloof uit handen door van het geloof een spirituele c.q. vrouwelijke zaak te maken. De cultuur gebruikt hoogstens de mannelijke driften om in te haken; om in een vervolgstadium alle mannelijke emoties als kracht, eer, veroveringsdrang die verder gaat dan het seksuele te marginaliseren of zelfs belachelijk te maken.

Een conservatieve ethiek heeft als taak de moderne man duidelijk te maken dat het beter is het geluk terzijde te stellen en te ontdekken wat de roeping van de man is. De man hoeft geen gelukkige vader te zijn; hij dient een goede man en vader te zijn (daartussen is minder verschil dan men denkt). Het geluk dat hij zo anderen schenkt is later zijn geluk. In de rust ervaart de man het geluk dat hij teweeg brengt. En niet in de roes en het plezier van vrije tijd die met geluksmiddelen wordt opgevuld.

Bron: "Man gelukkig als vader", in Reformatorisch Dagblad d.d. 4 juli.

De enige drukkerij van Nederland

2009-07-04T13:32:00.000+02:00

Nederland kent slechts één enkel bedrijf dat in staat is badhanddoeken te bedrukken voor een groot evenement. Gelooft u dat? Dan gelooft u ook de oprechte beweegredenen van de belagers van dit enkele bedrijf: Stichting Gay Sport Nijmegen. Drukkerij Konavo uit Nieuwe-Tonge weigert namelijk badhanddoeken te bedrukken voor deze stichting die "Gay Sport Nijmegen PINK Tournament 2009" organiseert. De badhanddoeken zouden dezelfde tekst moeten dragen. De drukker, de heer Koppenaal, wil geen teksten afdrukken die indruisen tegen zijn principes, en daar valt ook een promotietekst onder voor een homo-sporttoernooi. Dat is natuurlijk een groot probleem. De drukkerij had en heeft op haar website dan wel uitdrukkelijk staan dat men niet alles drukt - maar als je de enige drukker in het land bent, hebben grote evenementen een probleem als je als drukker weigert hun opdrachten aan te nemen. Dan kan het evenement niet doorgaan. Dat mag niet gebeuren, dus moet er een proces worden gevoerd om het bedrijf te dwingen deze opdracht aan te nemen. En de meeste mensen vallen natuurlijk de Gay-club bij. Tenminste: als men gelooft in de oprechte beweegredenen van de Stichting Gay Sport Nijmegen. Maar een normaal mens doet dat natuurlijk niet.

Een normaal mens gelooft niet dat het bedrijf in Nieuwe-Tonge het enige bedrijf is in Nederland - of zelfs in Europa - dat in staat is de badhanddoeken te bedrukken. Er is natuurlijk iets anders aan de hand. Bij het zoeken van een geschikt bedrijf kwam de organisatie van Stichting Gay Sport Nijmegen op de website van het betreffende bedrijf in Nieuwe-Tonge terecht, met de tekst: "Wij voorzien geen afbeeldingen en/of teksten: die God-onterend zijn; die (mogelijk) aanstootgevend (kunnen) zijn; voor activiteiten waar wij principieel niet achter kunnen staan." "Touché", moet men hebben gedacht. "We starten een proefproces - het geld ervoor krijgen ze toch van Plasterk cum suis die met miljoenen richting ons, gays, rondstrooien alsof de crisis iets is uit de sprookjesboeken van Kuyper en Colijn."

Dus deed de stichting melding van de weigering bij het Anti Discriminatie Bureau en zal ze een klacht indienen bij de Commissie Gelijke Behandeling (CGB). [1] Wat in Groot-Brittannië en delen van de VS al schering en inslag is, wil de homolobby ook in ons land doorvoeren. Dus via zogenaamde 'hate crime'-wetten mensen en bedrijven verplichten homo's en transseksuelen met al hun diensten ter wille te zijn. Zo niet, dan ga je jaren de gevangenis in.

De vraag is: waarom zou je als zaaleigenaar niet mogen weigeren een zaal te verhuren aan - pak 'm beet - de Nederlandse Volksunie? Het met vele miljoenen overheidsgeld gefinancierde Feyenoord-stadioncomplex mocht enige tijd terug toch ook weigeren accommodatie te verlenen aan een partij als de PVV? En dat vond links c.q. homominnend Nederland toch ook goed? Via het uitweggetje van de eventuele 'dreigende verstoring' van de 'openbare orde' zal men hier wel iets op verzinnen. Het resultaat zal wel zijn dat gebedsgenezingscampagnes en klokkengelui wel verboden mogen worden, en dat je mag weigeren zalen te verhuren aan rechtse en christelijke clubs, maar dat homo's geen strobreed in de weg mag worden gelegd.

Vandaar deze aanklacht. En er is altijd wel een gekke rechter te vinden die erin mee wil gaan. Of anders is er wel een andere sociaal-liberaal, bijvoorbeeld een leugenachtige D66'er die zich graag voor dit karretje wil laten spannen. De tijd van Stalinistische showprocessen is aangebroken. Het eerste barbertje dat moet hangen, woont 'toevallig' in Nieuwe-Tonge. Hoewel: toevallig? Wie dat gelooft, kan zijn hoofd meteen wel in de strop leggen.

[1] Bron: "Voor geen miljoen druk ik homotekst", in Reformatorisch Dagblad d.d. 3 juli 2009.

De Groene Revolutie

2009-07-01T13:32:00.000+02:00

Wat hebben Iran, komkommers en het Nederlandse onderwijs met elkaar gemeen? Dat ze alledrie groen zijn, groen blijven, of groen moeten blijven. Groen is de kleur van de Iranese revolutie. Het is de kleur van de Europese komkommer en van de Nederlandse student. Groen is de kleur van de permanente revolutie, van de permanente onwetendheid, van de permanente Europese bemoeizucht, maar ook van de Europese Bunker. Dit bouwwerk wordt steeds groter, maar bevat steeds minder ruimte om te leven. De lucht wordt eruit geknepen, de ruimte om te bewegen neemt af. Het onderwijsplan van Minister van Onderwijs Ronald Plasterk is daarvan het zoveelste bewijs.

De komkommertijd is aangebroken. Net nu de Europese Commissie heeft bepaald dat kromme komkommers voortaan weer 'mogen', buigt het groene, kromme monster van de media zich naar Iran. Groen is daar de kleur van de revolutie. Een goede revolutie eindigt nimmer, dus nieuws is verzekerd. Maar de constante aandacht voor grote revoluties - zoals die van de rechte komkommers of die van de volksopstandjes in Iran - leiden de aandacht af van kleine revoluties. Zoals de Tweehonderjarige Culturele Revolutie in het Westen. Terwijl Iran de aandacht opslurpt, slurpen mannen als Plasterk de Nederlandse samenleving leeg. Zijn plannen om het aantal studies van studenten te beperken of in kosten te brengen, slurpt de academische breinen leeg van onze toekomstige elite; toekomstige academici zullen zo altijd 'groen' blijven, ongevormd en ongerept.

Een aantal politieke jongerenorganisaties heeft daarom de alarmbel geklingeld [1]. Onder initiatief van het CDJA is men de actie "Stop Plasterk" gestart. De opstellers maken zich grote zorgen over de plannen van minister Plasterk aangaande het hoger onderwijs: "Morgen wordt in de Tweede Kamer namelijk gestemd over het plan van minister Plasterk om studenten hun tweede studie helemaal zelf te laten betalen. De minister wil dat studenten, zodra zij hun een eerste bachelor of eerste master hebben afgerond, voor een tweede bachelor of master instellingsgeld betalen. Dat instellingsgeld cirkelt vaak rond de 10.000 euro per jaar. Deze bezuinigingmaatregel heeft grote gevolgen voor de toegankelijkheid van het onderwijs. Studenten met een afgeronde HBO-opleiding mogen straks geen universitaire bachelor meer doen voor wettelijk collegegeld, maar moeten duizenden euro’s per jaar gaan betalen. IJverige studenten die zich graag willen verdiepen en verbreden met een tweede studie krijgen geen kans meer. Juist nu zou het investeren in kennis bij de generatie die straks de kosten van de vergrijzing op zich moet nemen, prioriteit nummer één moeten zijn."

Het lijkt een sympathiek plan, dat van de jongerenorganisaties, en het is ook. Maar zoals wel vaker betreft het hier weinig meer dan een politieke reflex. Het is een gezonde reflex te protesteren als je belangen worden bedreigd en je bewegingsruimte wordt ingesnoerd. Maar het is een reflex vanuit de bunker van de moderniteit. Het is een protest dat protesteert nadat het de afbraak van de Revolutie als uitgangspunt heeft genomen. Het koestert de illusie dat de moderniteit ons vrijheid en speelruimte geeft om onze eigen belangen na te jagen. En dat de optelsom van onze eigen belangen resulteert in de vrolijke balans van het publieke belang. Anders gezegd: het is het persoonlijke belang van de student zo goedkoop mogelijk zichzelf zo breed en degelijk mogelijk te vormen; dit eigenbelang heeft in het kader van kenniseconomie en de huidige malaise op de arbeidsmarkt ook een gunstige betekenis voor het algemeen belang. Het scheelt op korte termijn extra jeugdwerkelozen en op lange termijn zullen de afgestudeerden nog meer kunnen betekenen voor onze economie. Wij willen daar enkele bezwaren bij aantekenen:

1) Er is binnen de cultuur, de politiek en de economie sprake van een toenemende internationalisering. Studenten studeren steeds vaker in het buitenland, volgen steeds vaker colleges in het Engels, denken er steeds vaker over om in het buitenland te gaan werken. Waarom zou een samenleving de extra vorming moeten betalen van academici die een steeds kleinere band hebben met de het land c.q. de samenleving die hun studie(s) betaalt? De Nederlandse gestudeerde elite stemt voor een groot deel op Europa-gezinde partijen en is globalistisch ingesteld. Met het argument van concurrentieverhoudingen (met de rest van Europa, met Amerika of met China) is men voor internationalisering. Logisch gezien zou dit ook moeten betekenen dat inhoud en dus ook kosten van een studie worden afgesteld op de buitenlandse praktijk. Wie teveel afwijkt van het buitenland, jaagt zichzelf op kosten.

2) Verder is er binnen de Nederlandse elite een structureel gebrek aan solidariteit met de onderklasse. Het voortdurende pleidooi dat vanuit de elite klinkt om het minimumloon af te schaffen, het ontslagrecht te versoepelen en de immigratie van goedkope arbeidskrachten mogelijk te maken zijn stuk voor stuk aanvallen op de belangen van de gewone werknemer. Het zijn stuk voor stuk aanvallen op de zekerheid een hypotheek te kunnen betalen, een gezin te kunnen onderhouden of een huwelijk in stand te kunnen houden. Waarom zouden deze belastingbetalers solidair moeten zijn met studenten die op kosten van de samenleving dure extra studies willen volgen zonder dat er sprake is van een direct aantoonbaar maatschappelijk nut?

3) Wat heeft de maatschappij überhaupt aan dubbele studies? Mensen met dubbele studies komen voor een groot deel bij de overheid terecht. Sowieso komen veel academici bij de overheid terecht: zo'n 40 procent. En bij de rijksoverheid en de provincie val je over de dubbele studies. Bedrijfsleven en 'civil society' profiteren maar weinig van de gestapelde studies (voor zover het een stapeling van academische studies betreft). Een overheid heeft al genoeg kennis, specialisten en dergelijke in huis. Als er iemand is die geen meervoudige academici nodig heeft, is het de overheid wel.

4) Plasterk is zelf iemand die naast zijn studie biologie enkele jaren economie heeft gevolgd. Er is op geen enkele wijze te merken dat deze extra studie het denkvermogen van deze minister heeft versterkt, integendeel. Als hij een specialist was gebleven, was hij waarschijnlijk èn minder arrogant geworden èn buiten de politiek gebleven.

5) Hoger onderwijs is te duur. Waarom is er in het hoger onderwijs zoveel onderzoek nodig; onderzoek dat academisch nauwelijks wordt gebruikt en onnodig veel dure academici aan het werk houdt? Maak het onderwijs goedkoper door veel onderzoek weg te snijden, en alleen het belangrijke onderzoek nog te financieren.

Hebben de politieke jongerenorganisaties dan helemaal geen gelijk? Ze hebben deels gelijk. Ze hebben gelijk in zoverre ze bedoelen dat het huidige denken over onderwijs en cultuur de lucht uit het systeem haalt waarin we zijn opgesloten. De afbraak van de civil society, van de vitale extra-statelijke instituties heeft de overheid een monopolie geschonken op het gebied van intellectuele en culturele vorming van onder meer de elite. Nu de overheid alles naar zich toe heeft getrokken, worden de touwtjes aangetrokken. Door middel van rendementsdenken, efficiencydenken, 'time management' en internationalisering wordt de lucht uit het systeem geperst voor zover het er nog in zit. Moderne studenten hebben al nauwelijks tijd om naast hun studie zich breed te ontplooien, bijvoorbeeld in studentenverenigingen en dergelijke. Alles komt nu aan op de vorming binnen de academie. Nu wordt binnen de academie de mogelijkheid uitgeknepen om zich breed te ontwikkelen. En we zien ook binnen het middelbaar onderwijs dat bijvoorbeeld op het gebied van taal vormingselementen als literatuur en cultuur eruit worden geknepen.

Het is de logica van de Groene Revolutie. Geef mensen niet meer kennis dan ze voor de instandhouding van het systeem nodig hebben. Leer ze niet verder te kijken dan hun neus lang is: het eigenbelang. Laat de noodzaak van vorming van een elite samenvallen met het economisch meest wenselijke. Uiteindelijk is het eind van dit proces duidelijk; er staat dan een strak bouwwerk waarin mensen uitsluitend doen wat ze moeten doen, en in hun spaarzame vrije uurtjes onschuldig uit hun bol gaan.

Een goede revolutie creëert eerst veel brokstukken om ze daarna op te ruimen. Deze opruimwoede kan in de opstartfase gepaard gaan met het opeten van de eigen kinderen, maar eindigt op den duur in rustiger vaarwater. De brokstukken worden opgeruimd: traditie, overtollige boeken, overtollige kennis, overtollige instellingen, historisch besef en gevoel voor samenhang, etc. Het resultaat is verbluffend: het nieuwe bouwwerk lijkt groter, maar bevat veel minder stenen. Het blijkt een mooie gevel te zijn die vele, piepkleine, compacte kamertjes maskeert. Piepkleine kamertjes zoals de piepkleine breintjes van onze toekomstige academici: alleen volgestopt met wat rendeert en wat werkt.

En het heeft geen zin een kritiek op dit beleid te voeren binnen het huidige stelsel i.c. onderwijsstelsel. Wat heeft een tweede studie voor zin als de eerste al intellectueel misvormt? Wat hebben meerdere studies voor zin als de klassieke idee van Universitas - van de samenhang van de disciplines en van kennis - ten enenmale ontbreekt in het huidige wetenschappelijke en culturele discours? Hoe kan er zonder zo'n samenhang sprake zijn van enige vorming?

Daarom: stop de permanente, Groene Revolutie. In Iran. Bij de Europese Commissie voor Komkommers. In onderwijsland. En overal in het westen. Maak onderwijs weer nationaal. Versterk de solidariteit tussen elite en werkenden. Maak hoger onderwijs goedkoper. Verbied meervoudig afgestudeerden te werken voor de overheid. Hevel onderzoek en culturele vorming over naar klassieke, extra-statelijke instellingen. Laat persoonlijke vorming weer geschieden waar het hoort: thuis, tijdens het lager en middelbaar onderijs en de fase direct daarna. Schrap onderwijs sowieso uit het takenpakket van de overheid. Beperk de overheidstaak tot het opstellen van een eenvoudig, klassiek curriculum. Deel vouchers uit aan burgers met schoolgaande kinderen. Vertrouw op het eigen initiatief. Maak het aantrekkelijk voor extra-statelijke instellingen vormingsprogramma's op te zetten voor scholieren en studenten.

Kortom: haal onderwijs weg uit de politiek. Weg uit Europa. Weg bij ministers èn bij jongerenorganisaties. Keer de Groene Revolutie om. Een overheid kan mensen niet vormen; ze kan studenten dus ook niet vormen. Met andere woorden: een bestaande universiteit kan dat ook niet. Kijk maar naar Plasterk.

De samenleving moet weer lucht krijgen. Het economische denken moet eruit. Het managementsdenken op de schop. Het politieke denken op de helling. Er moet weer tijd en ruimte komen om zichzelf te vormen. Om gevormd te worden door zelfstandige instellingen, kerken en ouderlijke initiatieven. Of gewoon door goede boeken. Er moet een goed minimumloon komen; niet alleen voor arbeiders, ook voor studenten met een bijbaantje zodat er tijd overblijft. Afgestudeerden moeten zich verantwoorden naar hen die hun studie hebben betaald. Na je studie goedkoop verkassen naar het buitenland zit er dan niet meer bij. Tenzij je je studie terugbetaalt.

Er zijn genoeg ideeën. Het is niet genoeg dat Plasterk wordt gestopt. Er moet een klimaat ontstaan waarin Plasterks overbodig zijn.

[1] Klik hier voor de actie "Stop Plasterk".

Aldus sprak Zarathoestra

2009-06-30T13:31:00.000+02:00

Iran houdt niet alleen veel Iraniërs bezig; ook veel Nederlanders lopen te hoop voor dit land. Met grote woorden en verheven manifesten probeert men een oorverdovende stilte te doorbreken die massa's Nederlanders medeplichtig zou maken aan het Iraanse bewind. Iran verbroedert. Jan Pronk staat nu zij aan zij met Geert Wilders, en Rikki Holtmaat zij aan zij met Andreas Kinneging. Heeft Terpstra toch nog gelijk gekregen: van links tot rechts zoekt Nederland de eenheid in een gemeenschappelijk fundament, en dat fundament ligt in Iran. Tom Zwitser heeft op zijn plek reeds gesproken over het manifest "Doorbreek de stilte"; Zarathoestra wil ook zijn woordje doen. Want de grootste Iranees ontbrak op het manifest: Zarathoestra. Tegenover de revolutionairen van manifesten, twitters en verheven gedachten, ziet Zarathoestra het aan. Na een tocht door polders en parlementaire lokalen spreekt hij ons toe:

"Zo kwam ik bij u, o tegenwoordigen, in het land der beschaving; het land van demos en mediale viagra. Zo angstig als ik was - keer nooit de rug naar manifeste ondertekenaars als Henk Krol - ik moest lachen! Nooit zag mijn oog iets zo bontgespikkelds! Ik lachte en lachte, terwijl mij de voeten nog trilden en het hart evenzeer: 'hier is zowaar de woonstee aller verfpotten' - zei ik. Met vijftig klodders beschilderd op gezzicht en ledematen: zo zat gij daar tot mijn verbazing, gij tegenwoordigen!

Volgeschreven met tekenen van het verleden, en ook die tekenen weer overschilderd met nieuwe tekenen: zo hebt gij u goed verstopt voor alle uitleggers van tekenen! Ja. Zarathoestra ziet oude tijden herleven. Het mag weer, neocon zijn. Iranese perikelen hebben namelijk een bijzondere uitwerking. Zelfs mannen als Jan Pronk beleven hun 'coming out' als wereldverbeterende neocon. Met de mooie spreuk van de Amerikaanse communist Martin Luther King "Uiteindelijk zullen we ons niet de woorden van onze vijanden herinneren, maar de stilte van onze vrienden." worden er stevige conclusies getrokken: "Het is noodzakelijk dat wij stelling nemen. (...) Tegen het laffe excuus van politieke neutraliteit. Tegen de medeplichtigheid van de stilte. Voor de verdediging van democratische waarden." Wat er ook waar ter wereld gebeurt; iedere democratische wereldburger is verantwoordelijk. En heeft de bevoegdheid om in te grijpen.Wie anders denkt, is schuldig aan moord, onderdrukking en allerlei ander 'ondemocratisch gedrag'.

Politieke neutraliteit schijnt niet te bestaan. Want het manifest stelt: "In deze tijden bestaat er niet zoiets als politieke neutraliteit. Stilte is medeplichtigheid. Hoe durven wij de honderdduizenden te herdenken die hun strijd voor onze vrijheid met hun leven hebben bekocht, als wij niet eens bereid zijn in alle vrijheid anderen te helpen?" Zarathoestra veert op. "Hoe durven strijders voor de vrijheid hun eigen strijd te herdenken als ze zwijgen over het ongekende! Zelfs als ze spreken zijn ze medeplichtig. In een land vol commentatoren en predikanten zijn profeten dun gezaaid.

Of is het Thomas von der Dunk die rond Bevrijdingsdag snedig opmerkte - in diezelfde Volkskrant als waar de verfspikkelende spreekkoren thans spreken - dat de gemiddelde moraal van de verzetsstrijders uit WO II vergeleek met die van fascisten? Zij streden volgens Von der Dunk niet voor democratie; slechts voor de vrijheid om reactionair te zijn. Een waar woord. Hoe anders zij die na de oorlog in het verzet gingen en gaan. W.L. Brugsma, de sympathieke communist (net als Martin Luther King, maar dan sympathieker) sprak ooit over hen die na de oorlog in het verzet gingen. En als hij zou leven zou hij het weer zeggen: weer gaan ze in verzet en snoeren de ware strijders de mond. Zij die in WO II niet voor demcoratie streden, maar slechts voor lijfsbehoud, het ware geloof, het ware gezin en het ware avontuur, zijn alsnog medeplichtig. Zonder vrijspraak. Veroordeeld door de verfpottenondertekenaars. In een keurig manifest. Daar is niets fouts van te zeggen.

De profeten spreken en manifesteren zich in Volkse Krantenmanifesten. En steeds als ik wil spreken, spreken zij eerder: "wie thans zwijgt en ons spreken niet kan doorbreken, is medeplichtig." Ik vraag: medeplichtig waaraan? Ik leef en wandel met mijn mond open. En nog ben ik medeplichtig omdat ik zou zwijgen. Wie zwijgt er? De mensen die hun mening niet kenbaar maken via moderne media. Wie denkt en niet twittert, is medeplichtig. Wie spreekt en niet blogt is des doods schuldig. En schuldige mensen moeten gestraft worden. Met penselenprikken, en inktpotten. Gestraft door de bontgespikkelde verfpottenmenigte van opinieleiders, hoogleraren en anderen die leven op de zak van schuldige burgers en hen die de politiekcorrecte verdoemenis preken, tenzij. Tenzij men luistert en zich laat bespikkelen.

Men spreekt over "de democratische waarden waar velen dankzij onze technologie nu met hun leven voor moeten betalen." Ik vraag: welke technologie? Die van de chemische wapens in Irak? Die van de Chinezen die de wereldeconomie redden van ons en onze valuta van waterverf? Nee, die van de Zuid-Afrikanen die honderdduizenden doen vluchten en de andere kant opkijken als burgers worden verkracht en vermoord door democraten, presidenten en andere verschoppelingen.

Wie zwijgt is schuldig. Wie zingt, is onschuldig. Wie het lied zingt van de dronkene in de lente, het lied van de overwinning op de technologie - hij mag zich bezondigen aan kwade praktijken die niet voor gewone stervelingen zijn weggelegd. Wie het rechte lied zingt, mag een bondgenootschap aangaan met boeven als Jan Pronk, Henk Krol, Rikki Holtmaat om een nog grotere boef, Musavi, te steunen. Deze lieveling van Khomeini; die andere progressieve Iranees die onze steun alsnog waardig is.

Ik zeg: doorbreek de stilte en word rein. Spreek en het bloed wijkt terug. Ondertekent manifesten en schurken als Musavi krijgen hun onschuld terug. Zwijg over de doden in partial-birth klinieken. Zwijg over de doden door de hand van Musavi. Zwijg over de massa's die deze bloedende hand achterna stromen. Zing een vrolijk lied over de vele moorden onder blanken in Zuid-Afrika. Wie neutraal is en niet zingt, is schuldig. Schuldig aan gezond verstand. En aan zomerse loomheid."

Aldus sprak Zarathoestra en verliet ons land, gloeiend en sterk, gelijk een morgenzon, die uit donkere bergen komt.

Opmerking: dit enigszins satirische commentaar is geschreven naar aanleiding van het manifest "Doorbreek de stilte" (klik hier).

Ogen in de machine

2009-06-30T13:29:00.000+02:00

"There can be no understanding between the hands and the brain unless the heart acts as a mediator." (Heinrich George, in Metropolis)

Het inferno is het oord waar het Kwaad het laatste woord heeft. Maar waar de klassieke mens, zoals Dante, nog wist van Goed en Kwaad, zelfs bij haar betreden van dit inferno, heeft de moderne mens geen besef meer van Gott oder Teufel. De mens zit in de machine, en de ogen in de machine zien veel, maar ze zijn blind voor de afgrond en de redding van de humaniteit. Deze blindheid is een terugkerend thema in tal van films.

In de Duitse film Metropolis, van de Duitse cineast Fritz Lang, wordt een wereld Anno 2026 geschetst als een technologisch-industrieel inferno, waarin de mens weinig meer is dan een machine. In deze eerste echte speelfilm uit 1927 is er sprake van een maatschappij waarin de mensen zijn opgedeeld in de 'denkers', die in luxe boven de grond leven, en de 'werkers', die zwoegen in de mijnen. In een verdwenen scene voorspelt een monnik de ondergang van Metropolis. Die wordt in gang gezet nadat een zekere Maria voor de rechten van de werkers opkomt en hen zegt niet in opstand te komen maar de komst van een bemiddelaar af te wachten. De machthebbers zetten haar gevangen en vervangen haar door een robot met haar gelijkenis die de arbeiders tegen elkaar op moet zetten. Wanneer dat gebeurt, ontstaat er een enorme ramp die tal van mensenlevens kost nadat een mysterieuze machine het begeeft.

Veel scènes in de film waren zo expliciet, dat het Amerikaanse publiek ze niet verdroeg, zoals het verdrinken van de kinderen, ontmoetingen in nachtclubs met exotische danseressen en een scène waarin het bestaan van God wordt ontkend. Deze duidelijke vingerwijzingen naar de Apocalyps kon het Amerikaanse publiek niet verdragen en ze werden er dus uitgesneden. Fritz Lang smeedde oudtestamentische beelden, zoals het verdrinken van kinderen door de Egyptische farao, christelijke symboliek, zoals Maria, en tal van moderne angsten om tot een apocalyptische waarschuwing.

Metropolis was een krachtige verbeelding van een voorspelling die niet veel eerder was gedaan door de Duitse socioloog en filosoof Max Weber. Weber (1864–1920) bevond zich naar eigen inzicht en ervaring in een onttoverde wereld, waarin God was gedood en waarin blinde machten als technologie, bureaucratie en kapitalisme haar gang bepaalden. In deze onttoverde wereld werd de mens volgens Weber geboren in een soort machine. In zijn hoofdwerk Protestantische Ethik sprak hij over de machtige kosmos van de moderne economische ordening, die gebonden is aan technische en economische voorwaarden van de mechanisch-machinale productie en met overweldigende dwang het leven bepaalt van iedereen die in dit Triebwerk wordt geboren. Elders sprak Weber over een stahlhartes Gehaüse – een ijzeren kooi.

Modern Times

Dat de mens in het tijdperk van industrie en kapitalisme steeds meer onderdeel werd van een machine, en zich in een ijzeren kooi – een gevangenis – bevond, was een angst die uit meer films sprak dan alleen Metropolis.

Een bekend ander voorbeeld is Modern Times met Charlie Chaplin in de hoofdrol. In deze film uit 1936, die oorspronkelijk The Masses als titel mee zou krijgen, werd kritiek geleverd op het zogenaamde scientific management; een theorie van werkdiscipline en werkorganisatie, gebaseerd op wetenschappelijke studie. Voortschrijdende industrialisatie veroorzaakte verlies aan individualiteit als gevolg van anonimiteit en mechanische monotonie. De werknemers worden in Modern Times uitgebeeld als afgestompte wezens, waartegenover slechts Charlie zijn gevoeligheid en menselijkheid weet te bewaren. In feite was Modern Times qua inhoud een reductie van de boodschap van Max Weber en Fritz Lang tot een technologisch/kapitalistisch verhaal waarin de arbeider vervreemd raakt van zijn menselijkheid en wordt dolgedraaid in een maatschappelijke machine waarin alleen efficiency, kapitaal en productie de maat aangeven. Dat Chaplin communistische sympathieën had, net zoals veel andere Amerikaanse vooroorlogse intellectuelen, zal hierbij zeker een rol hebben gespeeld.

In 1967 werd het thema van ‘de wereld als een gevangenis’ opnieuw opgenomen in de baanbrekende televisieserie The Prisoner van Patrick McGoohan. In deze immens populaire Engelse serie krijgt het beeld van de gevangenis een verdieping. Een geheim agent wordt ontvoerd en wordt wakker in een idyllisch dorp: Your Village. Elke poging om te ontsnappen mislukt en bezorgt hem verwijten van de autoriteiten die ‘toch het beste met iedereen voor hebben’. Een plezierig leven, met een totaal gebrek aan privacy, waarin lastige mensen worden ‘behandeld’ met groepstherapieën en zo nodig zwaardere middelen. Het doet denken aan Brave New World van Aldous Huxley. Het dorp blijkt volgens de autoriteiten een experiment te zijn dat kan worden toegepast op de hele wereld; een wereld waarin tegenstellingen als in de Koude Oorlog niet meer bestaan omdat er in werkelijkheid toch al geen echte verschillen meer zijn.

In The Prisoner is de horror van Metropolis als het ware verpakt in een kleed van idylle. Net als in de fabriek van Modern Times worden de inwoners van het idyllische dorp Your Village voortdurend bewaakt door middel van camera's en beeldschermen. Het absurde gegeven dat deze hypertechnologische opvatting van arbeid en productie door Stalin werd overgenomen en werd geïmplementeerd met behulp van Amerikaanse ingenieurs, komt in The Prisoner als het ware naar voren als het ontbreken van een werkelijk verschil tussen ‘het Westen’ en ‘het Oosten’ tijdens de Koude Oorlog.

Het systeem

Het toekomstbeeld in genoemde films is dus somber. In de grond van de zaak is de moderniteit zelfs een voortschrijdende gevangenis. Deze gevangenis wordt complexer, raakt behalve het economische ook meer en meer het sociale en het religieuze en legt uiteindelijk een totaal beslag op onze psyche. Maar niet alleen in de filmografie – ook in de filosofie transformeerde de almachtige machine tot een alomvattend weefsel waarin zielloze levens gedoemd zijn een zielloos bestaan te leiden. Rüdiger Safranski spreekt niet over machines, maar over ‘machten’, en ziet deze ‘machten’, in navolging van de systeemtheoreticus Niklas Luhmann, als autopoietische systemen; een term uit de celbiologie die duidt op zelfsturende en zelfreparerende systemen. Voorheen was het altijd de mens die deze zaken beheerste en er overzicht over hield. De invloed van deze systemen op ons bestaan en het verliezen van onze grip erop neemt toe – denk maar aan globaliserende economische processen, aan internationaal hightechterrorisme en aan het biogenetisch industrieelmedische complex. De mens bevindt zich in onze tijd in een situatie waar hij niet zozeer zelf als verantwoordelijke handelt, maar steeds meer reageert op voldongen feiten. De machten groeien boven ons hoofd en gaan ons determineren. De politiek is onzichtbaar en onmachtig opgegaan in een voor het volk ondoorzichtig weefsel van belangen, instanties en adviesbureaus.

De harde kant van de werkelijkheid dringt zich in die mate aan ons op, dat tal van nieuwe antwoorden op nieuwe problemen moeten worden gevonden. De bio-ethiek, de biopolitiek en de (eu)genetica staan steeds meer in de belangstelling van het politieke en ethische discours. Safranski wijst echter op een andere bedreiging, die van de blindheid voor het Kwaad. Want machines kennen geen traditie van het Kwaad.

Naast die crisis is er nog een crisis, die veel dieper gaat en zich veel meer onopgemerkt voltrekt. Dit is dat het bestaande discours van het Kwaad haar relevantie en haar werkelijkheidskarakter verliest. De westerse ethiek is gebaseerd op het bestaan van een geweten en op de koppeling tussen verantwoordelijkheid en de vrije wil. Dat geweten is oorspronkelijk verwant met een bovennatuurlijke oorsprong en bezat daardoor vanouds noties van goed en kwaad die er van bovenaf zijn ingelegd. In onze tijd is dat geweten een gevoelscomplex geworden dat veeleer psychologisch dan theologisch kan worden geïnterpreteerd. Maar belangrijker is het probleem van de vrije wil. De keerzijde van de nadruk op de vrije wil is dat, wanneer deze wil geconfronteerd wordt met overmachtige determinerende systemen, ze haar verantwoordelijkheid verliest. Als iedereen gekoppeld wordt aan een systeem, is iedereen tot slachtoffer geworden.

Deze denktrant is niet nieuw; in de processen van Neurenberg en in het proces tegen Eichmann kwam dit probleem al op ons af. Zijn radertjes in systemen, die slechts orders opvolgen, wel verantwoordelijk voor hun daden, en moreel schuldig? Toen werd deze vraag met ja beantwoord. Tegenwoordig zitten we met een erfenis van de omslag in de jaren '60 die iedereen in meerdere of mindere mate tot slachtoffer heeft bestempeld. De verzachtende omstandigheden waar deze generatie nog vanuit gaat zijn echter slechts kinderspel bij de omstandigheden die ons nog te wachten staan. De Duitse filosoof Rüdiger Safranski ziet dit en wilde in zijn studie Het kwaad – Het drama van de menselijke vrijheid het discours van het kwaad levend houden. Het is nog maar de vraag of hem dat is gelukt. Ook hij heeft geen antwoord op de systemen die ons boven ons hoofd – boven de menselijke maat – zijn gegroeid. Volgens Safranski zijn deze systemen, de structuren en de systeemlogica, zelfs een nieuw soort heiligen, rationeel en numineus tegelijk. Overgeleverd aan hun genade werken ze via ons, maar wij zijn we niet meer meester. Daarom moeten we ons volgens Safranski toevertrouwen aan hun macht. We moeten vertrouwen in de markt, in democratie, in wetenschap. De ijzeren kooi mag dan wel een gesloten systeem zijn; als het werkt, of als deze simpelweg te groot is om kritiek te kunnen uiten op haar werking, moeten we ons erbij neerleggen en ons in heilige verwondering overleveren aan deze systemen. Zij zullen voor ons zien.

Drie wegen

Wij zijn nog niet zover om te capituleren voor de machten. Wij willen, net als Denis de Rougemont, onze God kunnen danken dat we het Kwade hebben mogen aanschouwen. Wie in vrijheid wil leven, wil zien wat hij moet vrezen en moet bestrijden. Het geloof in een vrije wil als expressie van de menselijke ziel is dan niet genoeg. Het kwaad is volgens Safranski de altijd aanwezige mogelijkheid van de vrije wil. En het is de vraag of niet juist dit sterke geloof in de vrije wil de mens niet het vermogen ontneemt om het kwaad te zien. Hoe en waarmee zou de mens die veranderende gestalte van het kwaad herkennen? Juist de mens met een vrije wil maakt zichzelf maar al te graag tot slachtoffer van een overmacht. Want een ziel zonder ogen heeft een blinde wil die zich automatisch richt op de systemen van de wereld.

De wereld als ijzeren kooi raakt een van onze meest fundamentele zaken van onze cultuur: de vrijheid. Ook de wereld zonder God wil niet blind zijn. Daarom zoekt men oplossingen die liggen op het terrein van het creëren van vrijheid. De ene partij wil dat bereiken door de opheffing van de politiek, wat inhoudt dat de mogelijkheid van kwaad zoveel mogelijk moeten worden uitgeroeid, onder meer door een systeem van politieke correctheid of door – in een geheel andere richting – de eugenetica. De andere partij zoekt het in datgene dat valt te typeren met de term Gelassenheit. Het liberale en het Heideggeriaanse schuiven hier ineen in het zich toevertrouwen aan de invisible hand die op haar beurt het invisible evil moet reguleren. Een voorbeeld hiervan is onder meer Fukuyama die de noties globalisering en vertrouwen combineert. ‘Ironische ironieloosheid’ noemt de Amerikaan Richard Rorty dit. Nog weer een andere partij, zoals die van Claude Lefort, zoekt het in een politiek die zichzelf nooit opheft, maar immer het sociale conflict blijft voeden. Vrijheid is dan onderdeel zijn van een politieke geschiedenis die nooit af is. De geslotenheid van het systeem wordt verlicht met ‘openingen’ zoals grondrechten; het zijn diezelfde grondrechten die het sociale conflict in gang moeten houden.

De eerste twee oplossingsrichtingen schurken aan tegen het – al dan niet hedonistische – narcisme. "In Eutopia heerst de euforie," zegt Jacques Barzun. In de verstrooiing van deze euforie worden zowel de illusies van de vrijheid als die van de vrije wil gevoed in het exploiteren van het terrein van het kwaad in kunst, erotiek en literatuur. De mens wil vrijheid? De machine schenkt ons de vrijheid van de roes. Maar ook in de roes blijven de ogen naar binnen gericht en ziet de mens nog niets van Gott oder Teufel. De derde oplossingsrichting, een eeuwigdurende politieke strijd, is ook een illusie. Waar vindt deze strijd plaats? Binnen de harde kaders van staat en politiek. De autopoiese van de systemen voedt hier de dynamiek van onze levens, en bepaalt daarmee de grenzen van goed en kwaad.

Vrijheid en besef van God en Duivel is er slechts wanneer we de machine ontvluchten, of doen haperen om haar uiteindelijk te doen stoppen. De ogen in de machine – de camera’s in de fabriek in Modern Times en het idyllische Your Village – moeten kapot. Het kwade dient zichtbaar te worden. Want waar het kwaad weer zichtbaar wordt, merken we dat we nog steeds ogen hebben om te zien. En door te leren zien treedt het hart in werking en krijgt onze ziel nieuw leven. En zullen verstand, techniek, handen en wetenschap elkaar weer begrijpen. In een afsluitend artikel van dit ogen-drieluik zal ik beschrijven wat mij daarbij voor ogen staat.

Why Don't You Like Me?

2009-06-29T13:28:00.000+02:00

De wereld treurt. Om Michael Jackson. Om Farrah Fawcett. Om Yasmine. Donderdag 25 juni 2009 overleden drie vertegenwoordigers van de populaire cultuur. De "King of pop" Michael Jackson overleed waarschijnlijk aan een overdosis pijnstillers, de Amerikaanse actrice Farrah Fawcett overleed na een jarenlange strijd tegen kanker en de Belgische zangeres/presentatrice Yasmine pleegde zelfmoord. Hoogtepunt was de één minuut stilte in het Amerikaanse Congres. Terwijl de eigen jongens in Afghanistan hun leven op het spel zetten voor de veiligheid van hun land, eerde de volksvertegenwoordiging van de grootste democratie ter wereld Michael Jackson; een freak. Verschil moet er zijn.

Drie iconen van een moderne cultuur. Drie voorbeelden van hoe je van je leven een grote puinhoop kan maken om dan na je dood geëerd en beweend te worden. Laten de deugdzamen ophouden deugdzaam te zijn. Laten mensen stoppen om met hun handen van kinderen af te blijven. Laten moeders stoppen hun kinderen normaal op te voeden. Laten de burgers van alle landen ter wereld drie miljoen Dollar meer per jaar uitgeven dan er binnenkomt.

De meest deugdzame van het stel was Farrah Fawcett, die donderdag op 62-jarige leeftijd overleed. Het gratis dagblad Spits wist wat het deed toen ze op de voorpagina boven het doodsbericht van Jackson een grote foto plaatste met Farrah Fawcett in een rood badpak; de foto die haar veel 'roem' opleverde. Fawcett maakte furore door haar optreden in de serie Charlies Angels, een serie waarin drie knappe vrouwen onder leiding van een mannelijke schlemiel andere mannen of verleidden of voor blok zetten. Fawcett vertelde in 1977 waaraan het succes van de serie te danken was: ''Toen de show op de derde plek stond, dacht ik dat het door ons acteren kwam. Toen de show op de eerste plek kwam, wist ik dat het was omdat we geen bh droegen.'' Een carrière in B-films, C-series, posterposes, Playboy-naaktreportages en meerdere levenspartners werd afgesloten met een gefilmde strijd tegen kanker. De deugd overwint; de dood heeft het laatste woord.

Yasmine was een ander verhaal. Tien jaar geleden kwam ze ervoor uit dat ze lesbisch was. Volgens de Gazette van Antwerpen kreeg ze samen met haar vriendin c.q. 'vrouw' een kind. Wat zoveel betekent dat ze of als een baarkoe werd geïnjecteerd door een spermamachine, of dat ze lichamelijk werd geïnjecteerd door een medeburger die alleen maar wat 'materiaal' afstond. Kinderen zijn handelswaar en homoseksualiteit is een deugd die veel goedmaakt. Toen haar 'vriendin' haar in april in de steek liet voor een ander, raakte ze sterk depressief en vermagerd, totdat ze afgelopen donderdag een eind maakte aan haar leven. Symbool van huwelijksverminking en kinderhandel. En van het profiteurschap van de Vlaamse publieke omroep - niet de minst politiekcorrupte. Zo word je een symbool van de Holebi-beweging. En zo lig je in het graf. Het kan verkeren.

De grootste van de drie was Michael Jackson. Hij stierf op 50-jarige leeftijd aan tot nu toe onbekende oorzaken. Was het een overdosis pijnstillers? Of een overdosis slaapmiddelen om een eind te maken aan zijn leven? In ieder geval eindigde zijn muziekcarrière donderdag. Een commentator van het RD merkte op dat Jackson een voorbeeld was van hoe de Amerikaanse showbizz- en popcultuur haar eigens monsters baart: "De keerzijde van zijn succes als zanger was namelijk een steeds extremere levensstijl. Zo liet Jackson zijn gezicht verbouwen en werd hij van een zwarte negerjongen een blanke. De fysieke metamorfose resulteerde uiteindelijk in een spookachtig wit gezichtsmasker dat symbool stond voor het bizarre gedrag van het popidool in de persoonlijke sfeer. Jackson bleef tot aan zijn dood een kind, vereenzaamd en totaal de weg kwijt." Zo bekende hij in 2002 aan de Britse journalist Martin Bashir, in de documentaire 'Living with Michael Jackson', er geen kwaad in te zien het bed te delen met jonge kinderen. De massa rechtszaken ruïneerde de zanger financieel. Naast zijn exorbitante levensstijl kon hij iets dergelijks er niet bij hebben. In de VS kunnen allerlei beschuldigingen je bankroet maken; ook als er geen veroordeling op volgt. Amerika is nog steeds het land van de ongekende mogelijkheden.

Het zijn drie treurige levens. Treuriger is het land dat zulke mensen als helden prijst. Treuriger is een volksvertegenwoordiging dat een minuut stilte houdt voor Wacko Jacko alias Mr. Potato Head. Talloze goede, normale mensen zijn gestorven. Niemand die treurt. Alleen nabestaanden. Niet alleen de showbizzwereld creëert monsters, de moderne cultuur creëert ze. Levenloze wezens, zonder identiteit, zonder inhoud, zonder deugdzaamheid. Ze haten hun vaders en moeders. Ze minachten de vader van hun kind. Ze wisselen het natuurlijke in voor het onnatuurlijke.

Een goede indruk van het leven van Michael Jackson en dat van de andere freaks gaf (mede-monster) Frank Zappa, in zijn song "Why don't You Like Me?" [1]. Enkele tekstregels wil ik u niet onthouden:

"Why don't you like me?
Why don't you like me?
Why don't you like me?
Am I really that bad?
HE'S BAD, HE'S BAD, HE'S BAD

"I think you're a jerk! I'm moving from you!"
"Make me a sandwich."
"Moving to Venice."
"I'll be black."
(Jack! What?)
"Still white, Jim . . . "

I hate my mother
I hate my father
I AM my sister . . .
And Jermaine is a negro!
A NEGRO! A NEGRO! A NEGRO!"

Diverse varianten zijn mogelijk. In onze verwarrende cultuur worden mensen wijsgemaakt dat ze zichzelf creëren, en dat ze daar labels op kunnen plakken van icoon, fotomodel of lesbo-moeder. Ondertussen zit er niks achter deze labels. Alleen verwarde, ontspoorde en identiteitsloze freaks.

[1] "Why don't You Like Me?" van het album "Broadway The Hard Way" (1988), Frank Zappa.

Tuimelende vrijheden

2009-06-25T13:27:00.000+02:00

Het voorstel van de Commissie Brinkman, de tijdelijke commissie Innovatie en Toekomst Pers, om kranten geldelijk te ondersteunen door middel van Internetheffingen [1], is een logisch voorstel. Wie kranten onmisbaar vindt voor het functioneren van een democratische rechtsstaat kan niet met lede ogen toezien hoe deze kranten één voor één het loodje dreigen te leggen. De geïnformeerde burger is de basis van de staatslegitimiteit. Deze burger kiest immers haar vertegenwoordigers op basis van afwegingen die reëel zijn, want gedragen door een voldoende aanbod van informatie en achtergronden via onze pers. Valt dit aanbod weg, dan heeft de democratie een probleem. Op grond waarvan kiezen mensen dan nog? Op basis van autoriteit - de geïnformeerde ambtenaren en politici? Om dat te voorkomen, moet worden voorkomen dat de pers verdwijnt. Vandaar het logische voorstel van de Commissie Brinkman. Een erg fout voorstel voor wie niet gelooft in de fabels van de democratie; een erg goed voorstel voor alle democratische staatsaanbidders.

Het is een feit dat in het huidige bestel van infomatievoorziening en achtergrondvoorziening de kranten de belangrijkste spil zijn. Veel nieuwe media halen hun informatie weg bij kranten. Veel persbureaus drijven op abonnementen van kranten. Radio en TV vullen hoogstens wat gaten op. Deze media lenen zich niet voor het leveren van uitgebreide informatie. Dat doet alleen een geschreven pers: kranten en tijdschriften. En dat doen ook boeken. En al deze mediavormen staan onder druk van de vrije markt en het gedrag dat de vrije burger op deze vrije markten vertoont. De vrije burger ondermijnt zo een belangrijke bestaansvoorwaarde van diezelfde vrije burger.

Heeft een samenleving daarom een vrije pers nodig - als de vrije pers zo'n belangrijke voorwaarde is voor vrijheid? Voor onszelf, of ook voor landen als Iran? Iran verwijt Nederland dat ze metterdaad vanuit Amsterdam een radiostation ondersteunt van de Iranese oppositie. Minister van Buitenlandse Zaken Verhagen verdedigde dit door te wijzen op het recht op vrije pers dat ook voor Iraniërs zou gelden. Dat dit een merkwaardige discrepantie met zich meebrengt, zal Verhagen niet interesseren. Waarom zou hij ook? De zogenaamde 'vrije pers' van Nederlandse bodem interesseert zich er ook niet voor. Want 'vrije pers' in Iran betekent een door de Nederlandse staat gesteunde 'media' vanuit Nederland voor Iran. En tegelijkertijd klinkt er in Nederland een pleidooi voor een door de Nederlandse staat gesteunde Nederlandse vrije pers. Een pers is dus vrij indien deze door de Nederlandse staat wordt gesteund. Een pers is niet vrij indien deze door de Iranese staat wordt gesteund.

Natuurlijk kan men hier tegenin werpen dat 'onze' Nederlandse c.q. Iranese pers vrij is om te spreken wat ze wil. Dat is zo tot op zekere hoogte. Zolang je je houdt aan de regels van het democratische stramien, zul je 'gesteund' worden. Zodra je dit stramien inwisselt voor een stramien dat de democratie juist omver wil werpen, zul je erachter komen dat je niet gesteund wordt, en zelfs de kans loopt verboden te worden. De vrijheid van spreken dient dus als inhoud te hebben de vrijheden zoals die door ons worden aanvaard: vrijheden zoals opgevat in het kader van de mensenrechten. Een vrije pers is er dan om vrijheden te bewaren. Vrijheden staan namelijk niet op zichzelf, maar hangen samen. De vrijheid om jezelf te verenigen hangt samen met de vrijheid om zelf initiatieven te organiseren, waaronder politieke.

De hoofdredacteur van Trouw, Willem Schoonen, zegt het zo: "Probleem is wel dat de krant zijn sleutelfunctie in het democratisch bestel dreigt te verliezen. En er is niet één medium dat die functie overneemt. De meest schokkende uitkomst van het onderzoek van het Pew Research Centre, is niet dat de krant concurrentie heeft gekregen van andere nieuwsbronnen. De meest schokkende uitkomst is, dat van de jonge ondervraagden 34 procent zegt geen enkel nieuwsfeit van de vorige dag tot zich te hebben genomen. Niet via tv, niet via internet. Een samenleving waarin een groeiend deel van de bevolking helemaal niet meer op de hoogte is van het nieuws, moet zich ernstig zorgen maken."

Dat is het nu juist: de samenleving maakt zich geen zorgen; de staat maakt zich zorgen. En komt in actie. Ondermeer door plannen van mensen als Plasterk en Brinkman. Afgezien van de vraag in hoeverre onze vrijheden nog leven in ons staatsbestel, in de media en onder onze bevolking, moeten we iets anders vaststellen: de noodzakelijke voorwaarden voor een vrije maatschappij worden hoe langer hoe meer in stand gehouden door de staat. Niet de samenleving houdt de staat in stand, maar de staat houdt de samenleving in stand.

Door een omvangrijk subsidiestelsel onderhoudt en steunt met tal van verenigingen, stichtingen, partijen en andere initiatieven. Men steunt niet alleen, maar stimuleert en propageert zelfs bepaalde activiteiten, zoals op mediaal, cultureel of op homolobbyïstisch gebied. De staat bepaalt welke initiatieven wel of niet subsidie waard zijn. En we zien ingeval de SGP dat de staat kan besluiten - al dan niet onder dwang van een rechter - om bepaalde organisaties uit te sluiten van staatssteun, in dit geval de SGP.

De staat bepaalt wat nodig is voor haar functioneren en haar voortbestaan. Ze bepaalt ook wat we moeten denken. Met behulp van bepaalde lesprogramma's op scholen bepaalt de staat hoe de toekomstige burgers van Nederland moeten denken over vrouwen, homo's, seksualiteit, het ontstaan van de wereld en integratie - een lijst die steeds langer wordt. De zogenaamde vrijheid van mening volgt dus op de verplichting door de staat te denken zoals zij dat wil.

Deze verplichting geschiedt met name via het 'vrije onderwijs'. Dat onderwijs is zoverre vrij dat de staat bepaalt wat er op bepaalde gebieden gedacht dient te worden en dat de staat dit mag doen omdat zij dit onderwijs financiert. Afgezien van de vraag hoe het dan zit met het geld dat burgers aan deze staat afdragen om hun eigen onderwijs ingesnoerd te zien worden, is dit het punt dat ik wil maken: de vrijheid van onderwijs wordt, evenals de vrijheid van wetenschap, geregeld en gefinancierd door de staat. Niet alleen in theorie, maar ook in praktijk is het dus volgens verreweg de meeste burgers mogelijk, en zelfs wenselijk, een belangrijke basisvrijheid c.q. basisvoorwaarde voor een vrije samenleving te laten verlopen via de staat. De staat bepaalt de eisen wie er les mag geven. De staat bepaalt de lesinhoud. De staat controleert de kwaliteit. De staat financiert. In dit kader is het niet meer dan logisch dat Verhagen Iran niet opriep tot het invoeren van 'vrijheid van onderwijs', eventueel met Nederlands geld. Het Iranese stelsel van staatsonderwijs is immers ook het ultieme doel van de Nederlandse vrijheidsapostelen? Wat dat betreft, doet Iran het alvast erg goed.

Dat het onderwijs, en voor een belangrijk deel ook wetenschap en cultuur, een staatstaak is, en zelfs onderdeel is van de staat, is voor het gros van de burgers geen punt van discussie. Het wordt opeens anders als het gaat om de geschreven pers. Waar de radio en de televisie voor een belangrijk deel ook staatsgestuurd zijn, is de geschreven pers dat (nog) niet. Dit zou namelijk in strijd zijn met haar vrijheid die onafhankelijkheid veronderstelt.

Op radio en TV zien we dat de meeste serieuze nieuwsvoorziening, achtergronden, cultuuraanbod, etc. verloopt via de publieke, staatsgestuurde zenders, en niet via de kanalen van de vrije markt. Vergeleken met radio en TV is de geschreven pers dus opeens een heel ander verhaal. De geschreven pers zou niet alleen onmisbaar zijn voor een moderne democratische rechtsstaat, haar onafhankelijkheid evenzeer.

Niet iedereen denkt er zo over. Veel jongeren denken er namelijk anders over. Zij lezen geen kranten meer en het al dan niet voortbestaan ervan laat ze koud. Zelfs in grote steden met veel jonge, hoogopgeleide mensen, is deze trend merkbaar. In de Verenigde Staten verwacht men zelfs dat sommige grote steden het straks zelfs helemaal zonder gedrukte krant moeten stellen, zoals de stad San Francisco. De burgemeester van San Francisco reageerde op dit bericht vrij luchtig. Volgens hem zullen de mensen onder de dertig het niet eens merken.

Nu is San Francisco geen schoolvoorbeeld van een normale samenleving. Ik wil weten op wie ik stem. Ik wil weten wat zijn achtergronden zijn, wat de achtergrond is van het nieuws. Wat de betekenis is van het gedachtegoed van een partij. Ik wil de denkers lezen die weer anderen inspireren tot bijvoorbeeld vrije marktdenken, of juist een kritiek erop. Ik wil dus niet alleen kranten lezen, ik wil ook tijdschriften en boeken lezen.

Als al deze markten onder druk staan, is er binnen ons bestel maar één oplossing: de staat neemt niet alleen de kranten onder haar hoede, maar ook de gehele geschreven pers en de boekenuitgeverijen incluis. Ik wil mij bovendien als toekomstige 'decision maker' internationaal oriënteren. Dus waarom zou de staat ook niet de reisbureaus onder haar hoede nemen, zeker in een tijd van hoge brandstofprijzen en teruglopende vakantieboekingen? En als de staat zich dan toch met de opvoeding van mijn kinderen bemoeit, waarom dan niet met mijn relatieleven? Ik heb het te druk om dat zelf te regelen. En een stabiele relatie brengt stabiel stemgedrag met zich mee en dus een stabiele rechtsstaat.

Het is de logische gang van de rechtsstaat dat deze alles in zich opneemt dat cruciaal is voor haar bestaan. Wat is het meest cruciale element van een vrije samenleving? Juist. U en ik; de burgers. Alles wat deze burgers aangaat is dus belangrijk voor de rechtsstaat. De burger zelf is belangrijk. Daarom: nationaliseer niet alleen de kinderen, het initiatief en de informatie, nationaliseer dan ook meteen maar het leven van de burger. En daarmee ben je er nog niet. Want wat als de burger zelfs geen staatsgesteunde, of zelfs in de toekomst genationaliseerde, NRC Handelsblad wil lezen? Dat is niet erg. Een burger die nooit een krant of een boek heeft gelezen, begrijpt ook niet het constitutionele probleem van de niet-geïnformeerde burger. Zo'n burger blijft geloven in de democratie. Het enige probleem is zijn onvrede. Deze kan men beheersen door de onvrede te nationaliseren. Heropvoeding op scholen (gebeurt al), in slaap sussen door democratische fantasieën (gebeurt ook reeds) en het afwentelen van onvrede op elementen die uit de weg moeten worden geruimd (religie, traditie, patriarchaat, etc.).

De staat is de oplossing van de maatschappij. Negentig procent is al opgelost. Die andere tien procent kan daar ook nog wel bij.

[1] Zie hier de website van de Commissie Brinkman.

De partij van de Unieloze Christenen

2009-06-23T13:26:00.001+02:00

De ChristenUnie is een debatronde gestart over de islam in Nederland: de Islam-tour Nederland. Dit is een initiatief van Gert-Jan Segers, directeur van het Wetenschappelijk Instituut van deze partij. Zaterdagavond deed hij in een vraaggesprek op de radio uit de doeken wat de bedoeling van deze tour is. Behalve debat denkt Segers aan een concrete ´verbondssluiting´ tussen de onderlinge groepen in onze maatschappij, waaronder de islamieten. Onduidelijk was of hij een contract tussen burgers onderling bedoelde, of dat hij inspeelde op het contract tussen burgers en staat. Maar gisteren werd duidelijk wat de ChristenUnie ermee bedoelt: het op een achterbakse manier in de steek laten van je vrienden van de SGP. Terwijl men de islam begripvol tegemoet treedt, trapte men gisteren de SGP uit een Europees samenwerkingsverband van 25 jaar om daarna de pseudoconservatieven te kietelen.

Al voor de verkiezingen voor het Europees parlement waren er contacten tussen de ChristenUnie en de nieuw gevormde Euro-fractie van conservatieven en Euro-realisten: "European Conservatives and Reformists". Dit samenwerkingsverband wordt voor een belangrijk deel gedomineerd door de Engelse conservatieve Tories. In de contacten voor de verkiezingen werd door de Tories al duidelijk gemaakt dat de SGP voor hen een hobbel was die ze niet wilden nemen. Met name het vrouwenstandpunt van deze partij - men weigert nog steeds vrouwen verkiesbaar te stellen - is voor de Engelsen onverteerbaar.

De Britse conservatieven formuleerden daarom een harde eis richting de SGP: vrouwen op de lijst en positieve discriminatie invoeren voor vrouwen ten nadele van mannen. Het was van meet af aan duidelijk dat de SGP hierin niet mee wilde gaan. Men participeert niet in het democratische systeem om zich door een Britse partij de les te laten lezen. De reactie van de ChristenUnie was ook voorspelbaar. Men had natuurlijk zelf ook kunnen eisen van de deelnemers van de "European Conservatives and Reformists" dat men conservatieve standpunten zou hanteren inzake ethische kwesties. Met name de Lijst DeDecker kan wel wat daarvan gebruiken. Zijn de Britse Tories ongeveer zo conservatief als de PvdA; de LDD is ongeveer net zo conservatief als een D66. Bij dit soort partijen voelt de ChristenUnie zich blijkbaar wel thuis.

De situatie was natuurlijk minder vervelend geweest indien de CU gewoon van begin af aan open en duidelijk was geweest: "Laten we stoppen met samenwerking want wij c.q. onze achterban c.q. de buitenwereld belieft jullie niet. Dan halen jullie geen zetel, krijgen wij op termijn de volle christelijke kiezersmep en is het begin van het verdwijnen van de SGP in gang gezet en zullen deze kiezers straks wel op ons stemmen bij gebrek aan alternatief."

Men heeft voor de slinkse manier gekozen. Van tevoren heeft men de pin op de SGP-neus langzaam aangedraaid door steeds grotere kritiek c.q. eisen te stellen inzake vrouwen op de Europese lijst en het bijstellen van al te Euro-kritische standpunten. Gert-Jan Segers deed een eigen aftrap door enige tijd geleden al een link te leggen tussen de theocratische gedachte van de SGP en 'Iran'. In de campagne ging de vernedering door. De SGP werd totaal genegeerd en weggedrukt door de ChristenUnie. Op de verkiezingsavond mocht SGP'er Belder zijn mond houden en moest hij aanhoren hoe de ChristenUnie had gewonnen - de gemeenschappelijke lijst bestond klaarblijkelijk allang niet meer in de beleving van de CU.

De SGP valt te verwijten dat ze met zich liet ringeloren. Tot het laatst had men bij monde van partijvoorzitter Kolijn 'begrip' voor de stap van de ChristenUnie, al was men vooral geschokt en teleurgesteld vanwege de stap van de CU. Dit teken van fatsoen werd door CU-politicus Peter van Dalen meteen tegen de SGP gebruikt. Nadat de SGP had verklaard dat er wat betreft haar sprake was van een "onverkwikkelijke gang van zaken" en dat "vorige week al duidelijk werd dat de ChristenUnie de SGP feitelijk liet vallen.’’ reageerde Peter van Dalen bot. Niet alleen vond hij de SGP-uitspraken "beschamend" en verwerpelijk, hij refereerde aan het begrip van de SGP vorige week nog toonde voor hun stap. Tja, dat je begrip kunt hebben zonder er mee in te stemmen, gaat Van Dalen boven de pet. Deze man die op de verkiezingsavond niet in staat was fatsoenlijk Nederlands te spreken, blinkt niet uit in begrip.

De jovialiteit van de CU is stuitend. Men heeft weliswaar alles gedaan om de SGP binnenboord te houden, maar dit deed men echter pas nadat men had besloten zonder de SGP plaats te nemen in de nieuwe fractie. Nadat men wist van de onverbiddelijke eis van de Tories en de totale onwaarschijnlijkheid dat de SGP haar vrouwenstandpunt zou wijzigen omdat de Tories dat wilden. De inzet van de CU was dus alleen een inzet om de SGP een samenwerkingsovereenkomst te geven; als paria en gestigmatiseerde. Het verbond dat men met de SGP had gesloten bleek niets waard te zijn. Hoogstens een Dhimmie-status voor de SGP. Want voor de Tories is de SGP een extremistische partij als de PVV of de Deense Volkspartij.

En zoals wel vaker: wie in het klein zondigt, doet in het groot de mond wijd open. Met andere woorden: wie zijn broeders en vrienden in de steek laat en voor heel Europa voor schut zet, begint meteen dit te verbloemen door over maatschappelijke contracten met islam te spreken, wat dit ook moge betekenen. Het geeft de islam-tour van de CU een wrange bijsmaak.

Via een omweg heeft ChristenUnie zich kunnen losmaken van de in haar ogen al te harde islamkritiek van de SGP. Onder het mom van vrouwenstandpunt is men verlost van de ballast uit het verleden toen SGP, RPF en GPV in staat waren om eendrachtig samen op te trekken. De ChristenUnie heeft niet alleen afscheid genomen van de SGP, maar ook van haar eigen verleden. Want de rechttoe rechtaan wijze van optreden van de vorige lijsttrekkers staat in schril contrast met het stiekeme gekonkel van de huidige CU-politici. Men maakt mij niet wijs dat de stap van Van Dalen buiten partijbestuur en partijleiding om is gegaan. En dat het voor de verkiezingen al niet in kannen en kruiken was.

In plaats van samen te willen werken met fatsoenlijke partijen als Vlaams Belang, kiest de CU voor samenwerking met een volstrekt immorele Lijst DeDecker. Voor de SGP is dit het begin van het einde. Bij een volgende EP-verkiezing zal men waarschijnlijk niet op eigen houtje een zetel kunnen halen. En opnieuw een gezamenlijke lijst aangaan, zou onwaarachtig zijn. Ondertussen wordt de resterende samenwerking op landelijk, provinciaal en gemeentelijk niveau onder druk gezet.

Ondanks de kritiek die je op de mensen van de SGP kunt hebben, is het jammer dat het zo moet gaan. Als christenen - die de mond vol hebben van verbond, federatie en unie - al zo met elkaar omgaan, wat moet er dan nog van anderen worden verwacht die niet eens weten van 'verbond' betekent? Zowel de Britse Tories als de Nederlandse ChristenUnie hebben niet in de gaten dat het enige Eurorealisme is: geen duimbreed toegeven aan moderniteit en externe druk en niet alleen principes, maar ook bondgenoten nooit prijsgeven als een publieke opinie of een politiek moment daarom vraagt. Wie dat niet begrijpt, is geen Eurorealist, maar een Eurocynicus.

Bronnen: "CU en SGP in Europa uiteen", Nederlands Dagblad d.d. 22 juni; "CU en SGP in Europa uit elkaar", Reformatorisch Dagblad d.d. 22 juni.

Kijken naar de Untergang des Abendlandes met een dikke, vette joint

2009-06-19T13:09:00.000+02:00

Hoe gaan we om met Wilders? De meeste conservatieven hebben hun antwoord klaar: we verwerpen hem, en met hem de ontwortelde massa's, de platte cultuur. Een goede vriend van mij omschreef de houding van veel conservatieve en christelijke intellectuelen als die van iemand die met een dikke, vette joint op een berg naar de Untergang des Abendlandes zit te kijken.

Ik moet hier wel eens aan denken als ik reacties lees van conservatieve en christelijke commentatoren, bloggers of schrijvers. Men staat per definitie buiten het geheel en kan zo fantastisch zien wat er mis gaat en wat er nooit meer goed zal komen. Men huilt niet, men knarst de tanden niet van woede, men slijpt de messen niet om in te grijpen, nee, men analyseert. Men analyseert zonder zelf onder te gaan, in de analyse dat iedereen ten onder zal gaan. Dat is knap. Daarvoor heb je een dikke, vette joint nodig.

Er zijn verschillende joints die men kan roken: bijvoorbeeld de libertarische, de cultureel onthechtte, of de godsdienstig bewogen joint.

Met een libertarische joint behoud je je eigen waarden voor jezelf, maar interpreteer je de Untergang als het dynamische krachtenspel van vrije markt, vrijheid, politiek. De eerste joint is dus vrij plat en wordt vooral door liberalen met al dan niet christelijk burgermansfatsoen gerookt. Cultuur, dat is Untergang, en daar moet je je in zien te handhaven.

De cultureel onthechtte joint is complexer; je ziet de werkelijkheid gebeuren, maar je maakt er zelf geen onderdeel van uit. Je hebt een dodelijke ziekte en denkt erover na via je weblog. Een vijand is een gestalte uit de klassieke Griekse literatuur. Schoonheid en andere ultieme ervaringen houden je op de been; of is het de gedachte dat het gepeupel deze ervaringen niet kent, die je op de been houdt? De cultureel onthechtte joint is een elitaire joint; niet iedere plebejer die hem rookt kan op een zelfde wijze als de elite genieten van de Untergang.

De godsdienstig bewogen joint is de meest irritante. Die zijn de mensen die tussen elke haal roepen: "Het moet gebeuren! We moeten naar de haaien! Het staat immers beschreven in de Apacalyptische visioenen van De Grote Jointroker. Maar er is redding! Alleen niet hier, maar elders: aan de andere kant van de het land, in de grond, tussen de puinhopen van de stad na de Untergang. Tot die tijd moeten we bewogen zijn en diep inhaleren. We zijn immers allemaal schuldig, en zullen allemaal untergehen."

Voor mensen die vechten voor de stad, die iets van een Untergang vermoeden, die geen antwoorden weten dan een vlucht in het bekende, het simpele, overzichtelijke leven van democratie, hedonisme, kleine verantwoordelijkheden, etc. is de houding van de toeschouwer onbegrijpelijk. Zodanig onbegrijpelijk dat ze agressie oproept. De jointroker kan nog zoveel goede bedoelingen hebben, de massa, het land, de stad heeft er niets aan. De Untergang staat immers voor de deur. En moeten wij, als volk, dan maar het beste er van maken? En als we het doen dan deugen we ook niet? Dan zijn we plat, genotzuchtig, modern?

Ik zou willen pleiten voor het hebben van clementie met de gewone man. Ook de gewone man die rondraast in het modernisme. En daarom bepleit ik ook houding van clementie voor Wilders als dè exponent van de Gewone Man. Is hij ontworteld; wij zijn het ook. Is hij modern; wij zijn het ook, al vechten we ertegen. Zit hij verstrikt in verworvenheden van de moderniteit; wij zijn het niet minder. Wij zijn het voorbeeld van Wilders en niet andersom. De aangepaste, onthechtte conservatief, de moderne christen, de fatsoenlijke HBO-plus burger: zij zijn hem voorgegaan in alle laakbaarheden.

Ik zou het daarom willen omdraaien. Niet de mensen die stemmen, op Wilders stemmen, zijn per definitie ontworteld; veel van de critici zijn het. Een stem op verkiezingsdag stelt niet veel voor. Een klein kind kan op een knop drukken. Voor het leveren van commentaar komt meer om de hoek kijken: pen, papier, een computer, wat denkwerk, analytisch vermogen, etc. en volkomen normaal mens kan zomaar pardoes door het rode licht fietsen, of per ongeluk voor een rood licht wachten als er verder in het verkeer geen kip te bekennen is. Ondertussen is hij niet per definitie voor het rijden door rood licht; wellicht zelfs in het geheel niet. Voor het schrijven van een verhandeling waarin rijden door rood licht wordt verdedigd komt meer om de hoek kijken. Zo iemand kan zich er niet vanaf maken: het was een "slip of the pen/mind/tongue".

Wil ik hiermee vooral de denkende mensen op hun nummer zetten die op Wilders hebben gestemd? Nee. Ik wil mensen die stemmen buiten beschouwing laten. Het is onzinnig te discussieren over de verantwoordelijkheid van hen die op het verkeerde willekeurige moment op het knopje van de flipperkast hebben gedrukt: de stemmachine. Mensen stemmen om te protesteren, ze stemmen niet om te protesteren. En niemand ziet ze, behalve zijzelf en Maurice de Hondt.

Hoe gaan we om met Wilders? Zien we hem in de eerste plaats als een ontwortelde modernist met kwalijke middelen? Bijvoorbeeld door de maatschappij als een lichaam te beschouwen "dat verziekt wordt door een fremdes Element. Het falen van een bevolkingsgroep is niet te wijten aan de cultuur die wij allen delen, maar aan het specifieke geestesmerk van die groep." Deze opmerking komt van conservatieve blogger Rutger Schimmel. Hij en andere conservatieven maken zich druk om het fenomeen Wilders. Schimmel: "Wilders draagt verkeerde oplossingen aan voor terechte sentimenten. Conservatieven (aannemend dat die zich zullen verenigen) zouden hun eigen zaak weinig goeds doen door met hem in zee te gaan." Olivier van Renswoude is hier al op ingegaan, maar ik wil er nog wat aan toevoegen.

Ik ben allereerst benieuwd daar deze "terechte sentimenten", maar dit terzijde. Ik bespeur bij Schimmel en andere conservatieven net zo weinig, of eigenlijk nog minder verworteling dan bij Wilders. Ook moderne conservatieven gruwen van homofobie, zijn niet categorisch tegen kindermoord, hebben niets met nationalistische of etnische categorieën. Zien een godsdienstige samenleving als een bedreiging; ook een streng christelijke. Vallen de Kerk aan zoals deze zich heeft opgesteld in het verleden. In alle vriendelijkheid: ook deze 'moderne' conservatieven hebben geen 'last' van primaire reacties; zijn schijnbaar hoogstens verworteld via de klassieke boekjes die ze lezen en bestuderen.

Wilders leest, voor zover ik weet, geen Great Books. Geen Burke, Plato of Tocqueville. Maar hij komt nog wel op voor werkende Nederlanders, voor AOW'ers, voor slachtoffers van het globalisme zonder zich primair ook maar iets aan te trekken van de wetten van de vrije markt. Zijn primaire insteek is bij het volk, terwijl de primaire insteek van veel moderne conservatieven is gelegen in abstracte wetten van markt, democratie, 'hoge cultuur' en rechtsstaat.

Natuurlijk: Wilders is modern. Maar niet alleen. Geen enkel mens is puur de inhoud van een ideologisch label. Een liberaal is geen liberaal, maar een natuurlijk mens met historische wortels, levend in een sociaal weefsel wat hij dan wel kan ontkennen, maar het is er wel. Een modern mens is nooit primair een modernist, hoogstens secundair. Als er iets zal ondergaan, dan is het de moderniteit: de tweede natuur van de mens. De eerste natuur is niet weg te poetsen. Ook homo's worden geboren uit de daad van (hetero)seksualiteit. We kunnen de organische samenlevingverwerpen als fascistisch, omdat dit denkmodel uitgaat van 'vreemde elementen die een gezond lichaam verzieken'. Feit blijft dat de natuur wel zo werkt, ook ons eigen lichaam. Sociaal werkt het ook zo. Een televisie die aanstaat, is een stoorzender in een gesprek. Een eerwraak is een 'fremdes Element' (waarom Duits?) in een fragiel constitutioneel bouwwerk.

Conservatieven zouden deze wetten moeten begrijpen. Ze zouden in precies dezelfde werkelijkheid moeten staan als Wilders en kornuiten. Naast hen moeten gaan staan. Niet om overal mee in te stemmen, maar om precies hetzelfde te ervaren als wat veel mensen ervaren. Dezelfde woede, dezelfde weerzin, dezelfde strijdlust. Maar dan dieper, breder. Maar niet minder betrokken. En zeker niet vanaf de Berg der Joint.

Mensenrechten en de Kerk van het Oosten

2009-06-17T12:23:00.001+02:00

De Gemeenschap van Protestantse Kerken in Europa (CPCE) heeft onlangs een verklaring uitgebracht waarin kritiek wordt geleverd op de Russisch-Orthodoxe Kerk en met name op de opvattingen van deze kerk over mensenrechten. De organisatie, waarbij ook een Protestantse Kerk Nederland (PKN) en de Anglicaanse Kerk zijn aangesloten, reageert daarmee op een document dat de Russisch-Orthodoxen juni vorig jaar hebben uitgebracht. Daarin werd in voorzichtige termen op de tekortkomingen gewezen van het concept 'mensenrechten'. Mensenrechten zouden volgens de Russische Kerk voorbij gaan aan culturele verschillen tussen volken, te eenzijdig uitgaan van rechten, en teveel het 'beeld van God zijn' vereenzelvigen met een algemene menselijke waardigheid.

De Russisch-Orthodoxen zien de mensenrechten niet los van de culturele en morele verloedering van onze wereld. Waar mensen wel rechten hebben, maar niet worden gewezen op morele plichten, hebben ze in feite een vrijbrief in handen voor immoreel gedrag dat alleen eigenbelang najaagt. De patriarch van Moskou Kyrill zegt: "In veel landen wordt vrijheid gebruikt als een excuus voor het opzetten van een commerciële industrie die de samenleving bestookt met propaganda voor een onzedelijke leven." En in 2007 stelde Kyrill onomwonden: "De kerken staan aan de vooravond van een nieuwe scheiding: een morele. Dat we geloven in dezelfde drie-eenheid is niet genoeg. We hebben een morele basis nodig. Kerken zullen moeten kiezen. Bijvoorbeeld tussen de waarde van het gezin en de geldigheid van homoseksuele relaties."

In de verklaring Human Rights And Morality [1] repliceren de protestantse kerken van de CPCE het standpunt van de Russisch-Orthodoxen met de opmerking dat er nu eenmaal verschillen bestaan tussen opvattingen van kerken en voegen daar een verwijzing naar de mensenrechten bij: "Persoonlijke vrijheid en mensenrechten dragen bij aan een vreedzaam en respectvol samenleven in een pluralistische maatschappij. Deze rechten komen alle mensen toe vanwege hun van God gegeven waardigheid. Net zoals geen enkele wereldlijke macht de mens deze rechten kan schenken, kan geen macht ze van hem afnemen." Deze rechten houden volgens de protestanten onder meer vrijheid van godsdienst en democratische rechten in.

De Gemeenschap van Protestantse Kerken in Europa geeft de Russisch-orthodoxe kerk gelijk als zij zegt dat bij rechten ook plichten horen en dat bij vrijheid verantwoordelijkheid hoort, maar de protestantse kerken weigeren hier expliciet de rechten als meer te zien dan het regelen van de relatie tussen staat en individu. Expliciet wordt de terminologie van de Orthodoxie verworpen als het gaat om het belang van natie en volk. Dit doen de protestanten door de universele betekenis van de woorden van Jezus te benadrukken. De rol van de Kerk in de relatie tussen Kerk en Staat is voor wat betreft de protestanten vooral een kritische c.q. profetische rol.

Een aantal opmerkingen.

Ten eerste valt het abstracte karakter op van wat zowel de protestanten te zeggen hebben als wat er in het algemeen rond de mensenrechten wordt gezegd. Staat en individu zijn voor protestanten gegevenheden, evenals het concept rechten', zonder expliciet duidelijk te maken dat dit taal- en denkconstructies betreft met een laag werkelijkheidsgehalte.

Ten tweede is er een merkwaardig theologische verhaal. Voor de protestantse kerken vallen 'beeld van God zijn' en algemene menselijke waardigheid samen. Bij de Orthodoxen ligt het minder simpel. Voor hen is er een algemeen 'beeld van God', van ieder mens, maar waardigheid is er pas als er door de mens wordt beantwoord aan dit 'beeld' c.q. roeping. Pas de mens die door genade het kwaad overwint heeft 'recht' op waardigheid. Waardigheid is dus een genade waar een verdienste uit voortkomt; het is niet een algemeen menselijke eigenschap. Iemand die zondigt, doet de waardigheid teniet. Iemand die in de genade blijft, behoudt zijn of haar waardigheid. Waardigheid hangt dus samen met waardig zijn en met zich waardig gedragen. Volgens de Orthodoxie gelooft een waardig mens in God en doet Zijn wil. Orthodoxie is: zich houden aan de Twee Grote Geboden: het liefhebben van God boven alles en met alles, en de naaste liefhebben als zichzelf. Protestantisme lijkt in de verklaring van de CPCE vooral een geloven zonder God. Het is geloven in de mens, de medemens, in zichzelf, in de Staat en in de door mensen geformuleerde mensenrechten. God mag worden weggelaten. Dat bij de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens het voorstel van de Nederlandse pater Leo Beaufort, een van de medeopstellers van deze verklaring, om God er in te vermelden, werd afgewezen, sprak boekdelen. Mensenrechten zijn een vervanging van God als laatste en hoogste instantie om zich moreel op te beroepen.

Ten derde valt het eigenbelang op van de CPCE en de kronkels die men maakt om het modernisme de hand boven het hoofd te houden, zoals te lezen is in de zinsnede: "The achievements of freedom of faith and conscience for which the churches have fought for many centuries, paricularly in Europe, should not be relativised by the church's invitation bo bear witness to the truth and reject false doctrine, giving rise to a legal restriction of freedom of conscience and freedom of opinion. Many European churches are minority churches in their particular context. For them is protection of freedom of faith and conscience is an existential question." De eenheid van volk en kerk is niet wenselijk omdat de meeste kerken een minderheid zijn. Vrijheid van geloof is voor hen zelfs een existentiële zaak. Dat geloofsvrijheid in een atheïstische staat niets voorstelt, daar kunnen de Russische kerken van getuigen. En van de eeuwenlange Europese strijd voor mensenrechten hebben de gekoloniseerde volken weinig gemerkt; deze strijd ging gepaard met grof geweld tegen Afrikanen en Aziaten. Dat de Russen niet veel beter waren, doet hier niets aan af. Verder valt op dat men vrijheid van geloof en geweten in rangorde omwisselt met het handhaven van de waardheid en het verwerpen van de valse leer. De tweede mag namelijk niet de oorzaak ervan zijn dat de eerste tekort wordt gedaan. Dat dit relativisme de kerken deels heeft vernietigd, zegt protestanten van de CPCE niet veel. Dat het geloof verdwijnt wordt meer dan goed gemaakt door democratie en mensenrechten...

Ten vierde valt het spreken van protestantse kerken zelf op. Wie is het die spreekt? Wat spreekt er, en namens wie? Voor de Orthodoxen is de Kerk, evenals voor de Katholieken, een sacraal lichaam waarvan het hoofd spreekt namens het geheel. De visie als onderdeel van een lichaam, van volk en van kerk, biedt duidelijkheid voor de hoorder. Het is de Kerk die spreekt namens de gelovigen. Bij protestanten ligt dat anders. Bij de meesten van hen is de kerk een voluntarische grootheid, waarvan de gelovigen vooral als individuen met een persoonlijk geloof en een persoonlijke verantwoordelijkheid worden gezien en niet als een corporatief geheel. Een ieder spreekt dus namens zichzelf, en elke vergadering is niet meer dan de weergave van de stand van zaken van een bepaald moment. Protestanten lijken eerder de spreekbuis te zijn van de democratische rechtsstaat en lijken hier hun kracht aan te ontlenen. De moderniteit lijkt voor hen de hoogste autoriteit en daarin lijkt eveneens de overtuigingskracht te liggen. Protestanten van de CPCE zijn blijkbaar vergeten dat profeten niet alleen tegenover het volk stonden, maar ook deel uitmaakten van het volk. Russisch-Orthodoxen lijken dit meer te beseffen.

Er valt uiteraard veel meer te zeggen over mensenrechten. Deze rechten, zoals opgesteld door de VN, miskennen de zondigheid van de mens en de centrale positie van God als schepper (begin) en rechtsspreker (einde). Ze miskennen het Nieuwe Verbond als universele heilsboodschap. Ze onderkent niet dat de Bijbel een veel betere bron voor morele toetssteen is dan de mensenrechten, en dan met name de Tien Geboden. Te verwijzen valt naar de encycliek Centesimus Anno, waar onder meer wordt ingegaan op de 'mensenrechten' zoals die door het Vaticaan worden geformuleerd. In dit kader is voldoende dat mijn belangstelling in de Russisch-Orthodoxe Kerk sterker is geworden. Kyrill werd eerst voorgesteld als een vernieuwer; hij blijkt geestelijk en moreel een vaste koers te varen. Westerse kerken, en dan met name de Katholieke Kerk, kunnen iets leren van de anti-moderne houding van de Oosterse Orthodoxen. Waar de Katholieke Kerk voor 1962 een bastion was tegen de moderniteit, is de Kerk van het Oosten dat nog steeds. En ondanks de vele ontberingen die deze Kerk heeft moeten leiden onder de Moderniteit in de gedaante van het communisme, is haar ziel niet gedoofd en haar wil niet geknakt.

Noot

[1] Lees hier voor de verklaring van de CPCE. Lees hier voor de berichtgeving hierover in het dagblad Trouw: Kerken van Oost en West ruzieën over 'gevaarlijke mensenrechten', d.d. 16 juni 2009.

Eigen rotvolk eerst

2009-06-15T12:19:00.001+02:00

Wilders heeft weer stof doen opwaaien. Met een standpunt dat al lang en breed bekend was. Criminele moslims moeten volgens hem namelijk Europa worden uitgezet. Dit is een variant op zijn reeds bekende opvatting dat criminele moslims Nederland dienen te worden uitgezet. Niets vreemds dus onder de zon. De PVV is de Europese arena binnengetreden, dus worden eigen standpunten Europees vertaald. Nieuw is dat de PVV veel zetels heeft gewonnen en dat andere partijen hun wonden likken. En dat men daarom nog meer gebeten is op zogenaamde ‘foute uitspraken’ van de voorman van deze partij.

Dat PvdA-minister Van der Laan uithaalt naar Wilders is dus niet zo vreemd. Het is de logische watergooiende beweging van een drenkeling richting de persoon die hem in het water heeft gegooid. Vreemder is het gedrag van allerlei niet-socialisten. Waarom zouden conservatieven zou te hoop lopen tegen Wilders? Op rechtse groepsblogs gebeurt dat namelijk wel. Voorheen prominente conservatieven als Michiel Visser en Joshua Livestro zijn daar onvermoeid bezig Wilders in de fascistische en nazistische hoek te drijven. Vooral Wilders’ opmerking dat het om ‘miljoenen’ moslims gaat, is bij veel lieden in het verkeerde keelgat geschoten.

Wilders is duidelijk. Blijft duidelijk. Dat is wat anders dan dat hij zich voortdurend als ‘underdog’ zou opstellen; een cliché dat je vaak hoort. Wilders: “Het is nu nog een minderheid, maar zodra ze sterker worden, zullen ze van toon veranderen en zal het te laat zijn om terug te vechten.” Dus zodra ze crimineel gedrag vertonen, of zich gunstig uitlaten over Jihad of Sharia moeten ze weg. Weg uit Europa. Terug naar waar ze vandaan komen.

Waar liberalen een blind geloof hebben in het systeem: een zelfreinigende democratische rechtsstaat, heeft Wilders niet zo’n blind geloof. De aard van het beestje is niet zo makkelijk te veranderen. Een rechtsstaat wordt gedragen door welwillend volk. We moeten er volgens hem niet blindelings vanuit gaan dat ons systeem vanzelf miljoenen niet-welwillende personen corrigeert, reinigt of verandert in liberale koorknaapjes.

Iets van het gebrek aan naïviteit dat Wilders kenmerkt, is ook de Nederlandse conservatieven toe te wensen. Evenals iets van het gevoel van urgentie. Waar is het besef dat D66 en soortgelijke lieden (Plasterk en anderen) bezig zijn onze beschaving te vernietigen en onze kinderen naar de ondergang te voeren? Dat veel conservatieven en christenen hun energie spenderen in het bestrijden van Wilders en niet van een D66 is een veeg teken.

Niet dat de islam het grootste probleem is. Het is een groot probleem, maar niet het grootste. De islam wordt demografisch een groot probleem. De snelle aanwas in Frankrijk en Spanje is niet zomaar weg te wuiven. En wanneer de Europese Unie adviezen van sommige van haar beleidsorganen opvolgt, en de komende jaren 50 miljoen immigranten wil toelaten om het demografische gat op te vullen, moeten we niet zo naïef zijn om dan aan te nemen dat dit 50 miljoen liberale seculieren zullen zijn.

Maar de islam is een groot potentieel en toekomstig gevaar; het liberalisme is echter het actuele en overheersende gevaar. Het zijn de liberalen die de moslims hier naartoe hebben gehaald. Of toegelaten. Of illegale immigratie hebben goedgepraat. Voor liberalen is iedereen gelijk, iedereen van goede wil en is een eigen volk een gedachtenspinsel uit de tijd van de Tachtigjarige Oorlog.

Het is daarentegen een goede reflex van Wilders om te stellen dat zelfs het rotvolk niet gelijk is. Eigen rotvolk mag blijven omdat ze hier horen en hier gestraft dienen te worden. Andermans rotvolk mag vertrekken. Het liberalisme ziet dit niet in. Een liberaal ziet het liefst een puntensysteem; heb je genoeg punten, dan mag je als Derde Werelder Europa in, en mag je je volksgenoten laten creperen in Verweggistan. Het zou daarom consequent zijn indien Wilders een duidelijk afscheid zou nemen van dit liberalisme. En niet alleen wat betreft de moslim-immigratie. Eigen inwoners die generatieslang hier wonen hebben privileges. Zelfs als ze rotvolk worden. Want niet alleen culturen en godsdiensten zijn niet gelijk; mensen zijn ook niet gelijk. Zelfs criminelen niet.

Update: Lucas Hartong in het Europees Parlement

2009-06-11T13:11:00.000+02:00

Onderstaande tekst is geschreven voordat bekend werd dat nog niet vast staat hoe de extra zetel berekend gaat worden. De rechter zal uitspreken of het een 'restzetel' betreft, zoals van tevoren ook is aangegeven, of een 'normale' zetel, zoals de Partij van de Dieren eist.

Lucas Hartong komt straks toch in het Europees Parlement. Vandaag maakte de Kiesraad in Den Haag bekend dat als straks Nederland een 26ste zetel krijgt in Europees Parlement, deze zal worden bekleed door Lucas Hartong van de PVV. Lucas Hartong is iemand die zichzelf duidelijk verbindt met christendom en conservatisme en vanuit zijn christenzijn op 29 mei nog in het Katholiek Nieuwsblad zei: ”Ik sta als christen voor de PVV op de lijst voor Europa, mede om heel bewust dat erfgoed te verdedigen. Ik denk dat wij binnen Europa het joods-christelijke erfgoed moeten koesteren als fundament. Iets wat de paus overigens beter uitdraagt dan de protestantse Kerken." En zijn conservatieve standpunten onderstreepte hij nog eens duidelijk op het laatst gehouden Conservatief Café in Gouda.

Als straks alle EU-landen het Verdrag van Lissabon hebben ondertekend zou Nederland deze extra zetel bij de huidige 25 krijgen. Het mag ironisch klinken dat het Verdrag van Lissabon vooral de PVV een extra zetel oplevert, maar dat is toch niet geheel juist. De PVV zou deze vijfde zetel al hebben gekregen wanneer de linkse partijen geen lijstverbinding zouden hebben aangegaan waardoor GroenLinks er een zetel bij kreeg. Of wanneer rechtse partijen minder krampachtig met een PVV om zouden gaan dan de linkse partijen met een extreemlinkse partij als GroenLinks: een partij die openlijk ex-communisten en ex-terroristen herbergt. Maar het cordon sanitair dat eenzijdig tegen een PVV in werking is gesteld heeft buiten de waard gerekend. Het is juist ironisch dat een Verdrag van Lissabon heeft gezorgd voor een sterke PVV; dit zout mag zelfs in de open wonde die D66 heet flink schrijnen, als het aan ons ligt.

Natuurlijk mag men van een PVV denken wat men wil, maar Lucas Hartong is iemand die zich van begin af aan heeft gepositioneerd als orthodoxe christen met conservatieve opvattingen. Als zodanig is hij na jaren betrokkenheid bij de PVV op de Europese lijst geplaatst - iets wat bij een VVD, een PvdA of een D66 nooit zou zijn gebeurd. En het is op z'n minst een goede zaak dat de ettelijke kiezers uit de kringen van CDA/CU/SGP die bij de laatste verkiezingen op de PVV hebben gestemd, nu ook daadwerkelijk c.q. persoonlijk vertegenwoordigd worden door iemand die hen van binnenuit begrijpt. Wat dat betreft mogen de vele katholieke en protestantse kiezers uit plaatsen als Volendam en Urk tevreden zijn.

De eenarmige bandiet

2009-06-11T13:08:00.000+02:00

De PIN-plicht komt eraan. Moet er daarom een wettelijk recht komen op het betalen met contant geld? Als het aan het bedrijfsleven ligt niet. Volgens hen moet contant geld zelfs verdwijnen. Uiteraard met nobele motieven. Maar ondertussen. Ondertussen ontneemt men de burger elk benul van wat hij verdient, wat hij uitgeeft en wat hij bezit. Na de Euro, het makkelijke geldlenen is er nu: de gedwongen PIN.

Het nieuwste plan van de Nederlandse supermarkten om een alternatief voor de PIN te ontwikkelen, is een zoveelste telg aan de boom waaraan straks de laatste niet-pinnende burger komt te hangen. De supermarktbranche wil binnen enkele jaren proberen het betalen met contant geld uit te bannen. Samen met consumentenorganistaties wil de Koepelorganisatie Centraal Bureau Levensmiddelen (CBL) een manier van betalen ontwikkelen voor "ouderen, kinderen en klanten met een handicap", omdat deze onvolgroeide (of doorgerijpte) burgergroepen niet in staat zijn met een PIN te betalen.

U leest het goed: bent u een burger die graag zelf overzicht houdt over de inkomsten en uitgaven, die niet wil dat allerlei organisaties van staatswege of van marktwege inzicht krijgen in uw betaalgedrag, dan valt u volgens het CBL onder één van de volgende categorieën: 1) kind; 2) bejaarde; 3) gehandicapte. Want deze groepen maken veel minder gebruik van de PIN en betalen veel vaker met contant geld.

Het doel van de supermarkten is nobel: men wil het aantal overvallen terugdringen (en verplaatsen naar kleinere winkels en particuliere woningen). Want een winkel zonder cash is niet interessant voor overvallers. Tot zover het nobele doel. Er is ook een andere uitwerking: mensen die pinnen hebben nauwelijks besef van wat ze uitgeven. Contant geld is namelijk een directe indruk van wat men te besteden heeft (of wil besteden), en een PIN geeft dat inzicht niet. Met een PIN geef je dus gauw teveel geld uit. Dat is voor een supermarkt niet erg. Mensen kopen overbodige spullen, kopen teveel en te duur en daar verdien je geld mee. En een PIN versterkt dat gedrag. Net als makkelijk geld lenen. Of de invoering van een nieuwe munt als de Euro.

Voor moeilijke consumenten die met hun gedrag gewelddadige overvallen in stand houden of zelfs stimuleren – kinderen, bejaarden en gehandicapten – wil men een prepaid systeem ontwikkelen. CBL-directeur René Roorda: ,,Technisch gezien is het mogelijk om over te schakelen naar een volledig cashvrije supermarkt. In andere landen wordt bijvoorbeeld gebruik gemaakt van prepaid kaarten waar geld op gezet kan worden. Maar je kunt ook denken aan afrekenen met de mobiele telefoon of contactloos betalen zoals dat met de ov-chipkaart gebeurt.''

Het is dus allemaal erg simpel. Nieuwe technieken maken cash overbodig en zijn door een kind te gebruiken. Krijgen mensen, waaronder genoemde groepen – daardoor een beter inzicht in hun uitgavenpatroon? Leren kinderen en gehandicapten daardoor beter omgaan met geld? Nee. Niets van dit alles. Waar steeds meer mensen in de problemen komen door uitgaven die niet meer te beheersen zijn, men denke aan leengedrag of aan mobiel belgedrag, komt er straks een blauwdruk voor een samenleving waarin burgers geen enkel direct besef meer kunnen hebben van wat ze uitgeven. Alleen de ontwikkelde voorhoede van girale Euro-liberalen is dan in staat verder te denken dan de goedgevulde portemonnaie lang is. Een leuke bijkomstigheid is dat straks elke financiële burgertransactie kan worden vastgelegd. Het is wachten op een voorstel vanuit de Tweede Kamer die dit mogelijk zal maken (en zal afdwingen).

In een politiek systeem waarin de burger steeds meer wordt afgemeten aan zijn of haar sociaal-economische status, wordt juist deze status ondermijnd. Iedere organisatie wordt straks gedwongen zich elektronisch aan te sluiten op een gesloten betalingsverkeerssysteem waarin elke vorm van cash geld tot het verleden zal behoren. Tot en met de bedelende zwerver op straat toe. De burgerconsument komt steeds meer in een positie waarin hij geen partij meer is voor ‘het systeem’. Als straks banken op de fles gaan, heeft de burger zelfs niet meer de mogelijkheid om met baar geld een appeltje voor de dorst te hebben. Economisch vrij verkeer is straks een tot in de finesses van staatswege geregeld en vastgelegd verkeer.

Wie hier anders over denkt is volgens de commercie of kinderlijk, of achterhaald of gestoord. Nee, dan heeft men liever met de gewone, vooruitstrevende, meedenkende, pinnende, meewerkende burger te maken die niet in de gaten heeft dat de economie een kabelkast is geworden waarin zijn harde Euro’s niet meer dan een bliepje zijn. En dat de pinnende burgerconsument straks net zoveel benul heeft van geld als de gemiddelde gokverslaafde die zijn zuurverdiende centjes afdraagt aan de eenarmige bandiet: de gokautomaat. Pardon, dit moet natuurlijk zijn: de pinautomaat.

De ogen van de wereld

2009-06-09T13:30:00.000+02:00

In onze wereld van camera´s en beelden "heeft de mens", zoals de Russische dichter Joseph Brodsky ooit zei "ogen over het hele lichaam". De mens ziet alles en alles van hem wordt gezien. Niet alleen heeft de moderne mens zelf overal ogen, ook zijn er buiten hem overal ogen die hem aanstaren in een constante druk van beleving en ontbinding. En waar overal ogen zijn, is iedereen blind.

Ik heb ze niet gezien, de beelden waarin mensen omhoog schoten toen ze werden geraakt door een zwarte auto die nietsontziend op hen inreed. Koninginnedag 30 april 2009 in Nederland was het feest van de ongeremde beelden. Waar de Nederlandse Koninklijke familie met Koninginnedag elk jaar een of meer plaatsen bezoekt om kennis et maken met de bevolking, terwijl in het gehele land de festiviteiten in volle gang zijn, was het ditmaal de beurt aan de stad Apeldoorn om het Nederlandse vorstenhuis te ontvangen.

Tot de middag verliep alles zoals het hoorde. Maar het ogenblik dat de bus met de Oranjes het monument "De Naald" langsreed, toen gebeurde het. Op dat moment reed een zwarte, kleine auto met grote snelheid door de dranghekken heen het publiek in. Naar later bleek had de bestuurder het gemunt op de Koninklijke familie, aangezien zijn laatste woorden deze waren: "In naam der Koningin". In naam der Koningin zou de dader de dag na Koninginnedag zijn huis worden uitgezet omdat hij de huur niet meer kon betalen. In naam der Koningin mocht dader Karst T. zijn kinderen niet meer zien na een echtscheiding.

De beelden waren direct en meerduidig. Niet alleen waren de lugubere gebeurtenissen goed te zien en te herhalen voor media en publiek. Ook waren er andere dingen te zien, zoals de passiviteit bij de omstanders richting de slachtoffers, de dader die bloedend uit het raam van zijn auto hing, slachtoffers die werden gereanimeerd. En er was te zien dat agenten de andere kant opkeken toen de zwarte auto aan kwam reden en de ramp zich voltrok. Een enkele columnist wees zelfs op het passieve gedrag van de Kroonprins die als hoge legeroverste misschien meer had kunnen doen dan met zijn hand voor de mond te staan en verder te rijden.

Niet alleen de gebeurtenissen waren aangrijpend, de door de beelden vastgelegde passiviteit van veel omstanders bleef velen ook op het netvlies hangen. En het zijn deze steeds weer herhaalde en rondzingende beelden die mede verantwoordelijk zijn voor herhaling van gebeurtenissen als op 30 april in Apeldoorn. Volgens Uri Rosenthal, voorzitter van het Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement, zijn er "steeds meer woorden en beelden in omloop die mensen op gedachten kunnen brengen en tot handelen kunnen aanzetten." En Rosenthal heeft het dan over de geweldsuitbarstingen waarbij een ouder zijn of haar kinderen doodt, of waarbij een scholier het vuur opent op leerkrachten en medescholieren.

Beelden doen iets met een mens en met een samenleving. Volgens de Amerikaanse essayiste Susan Sontag zorgt de alomtegenwoordigheid van fotografie mensen voor een houding van "anti-interventie". Door beelden aanschouwen we de wereld meer dan dat er actief in participeren. Het beeld maakt ons een toeschouwer. Sontag: "iemand die objectief registreert, kan niet interveniëren en iemand die intervenieert, niet objectief registreren." Een cultuur waarin alles wordt vastgelegd en in beelden wordt doorgegeven, maakt van haar inwoners toeschouwers, want: "foto’s verschaffen ons de positie van consument ten opzichte van gebeurtenissen."

Het gevolg is volgens Sontag werkelijkheidsverlies. Natuurlijk, de werkelijkheid zelf blijft, want het is "slechts onze ervaring van de werkelijkheid die erodeert, de werkelijkheid zèlf blijft bestaan." De werkelijkheid van pijn en intenties, en ook de werkelijkheid van diepere lagen, bredere verbanden. Susan Sontag wil er maar mee zeggen dat de beelden niet onze werkelijkheid uitmaken, al stompt de niet aflatende stroom van deze beelden ons en onze werkelijkheidservaring wel af. En dit uit zich in passiviteit. Van toeschouwers, van agenten en zelfs van politieagenten. De veelheid aan indrukken maakt ons afgestompt; dezelfde veelheid die de werkelijkheid stom maakt.

Het is dus een nuttige analyse, die van Susan Sontag, en die van Uri Rosenthal is een aardige aanvulling. Het is echter nog maar de vraag of beelden ons zicht op de werkelijkheid belemmeren of verstoren. Zien we dan meer als we de beelden van ons afschudden en direct handelen als de situatie ons erom vraagt?

Ogenschijnlijk wil Susan Sontag de werkelijkheid redden door ons zeggen dat de werkelijkheid echter is dan wat de fotografen ons voorschotelen. Maar (ongemerkt?) laat ze iets anders gebeuren: ze creëert een tegenstelling tussen dat wat onze ogen zien en de werkelijkheid die achter de beelden schuilt. Maar als we de echte dingen niet meer zien – hebben we dan wel ogen? Als het Gebot der Stunde ons steeds meer koud laat, en interveniëren ons steeds lastiger afgaat – zijn wij dan nog wel in staat om te ervaren en te voelen wat er achter verlammend beeldmateriaal schuilgaat? Hebben wij dan geen ogen nodig? Heeft het beeld het dan toch gewonnen van onze ogen? Doen ogen er dan niet meer toe?

Sontag’s analyse is weliswaar interessant, maar volstrekt ontoereikend. Onze ogen zien wel, maar bemerken niet. Onze oren horen wel, maar luisteren niet. Onze handen tasten wel, maar voelen niets. Het zijn niet alleen de beelden die ons misleiden. Al onze zintuigen worden door de maatschappij om te tuin geleid. Al de waarnemingen van onze zintuigen gaan ten onder aan de directheid van de belevingsgezelschap waarin we leven. We zien niets meer omdat er geen ogen meer zijn. Onze wereld heeft geen ogen. En dat is een probleem, want de mens ziet slechts door deze ogen: de ogen van de wereld. Zonder deze ziet de mens niet, maar gaat in zijn ervaring ten onder aan zijn lust. "Want alle lust wil diepe, diepe eeuwigheid" (Nietzsche).

Wie beter begrijpt wat er aan de hand is, is de Duitse cultuursocioloog Gerhard Schulze. Zijn kritiek op de belevenisgezelschap laat ons zien dat ‘gevoel’ en ‘intentie’ geen manieren zijn om de werkelijkheid te behouden, de daadkracht van haar inwoners te bewaren en aanslagen te voorkomen. In zijn boek Die Erlebnisgesellschaft – Kultursoziologie der Gegenwart spreekt Schulze over de omschakeling van de klassieke overlevingsmaatschappij naar de huidige belevingsmaatschappij. Deze maatschappij laat zich volgens Schulze leiden door lust en beleving.

Schulze hanteert in zijn boek het klassieke beeld van de paardenmenner uit Plato’s Politeia die een span van drie paarden ment: Logos, Thymos en Eros. Het zijn de drie krachten in de mens, in de maatschappij, die door de wil in balans moeten worden gehouden. De Logos – het hoofd – staat voor waarheid. Thymos – de borst, bloed of adem – voor eer. En de Eros – de buik – voor lust. Schulze spreekt analoog aan deze eigenschappen over drie maatschappijtypes. Als voorbeeld van een maatschappij die de zingeving (waarheid) benadrukt, noemt hij de corporatieve maatschappij. Een maatschappij die zich kenmerkt door eer, trots en distinctie noemt hij een competitieve maatschappij. En ten derde is er de maatschappij die zich laat leiden door lust en beleving: de huidige maatschappij. Staatkundig zouden we kunnen spreken over de volgende driedeling: 1) corporatief; 2) institutioneel; en 3) systematisch of sferisch.

Afgezien van de vraag in hoeverre deze drie maatschappijtypen samen kunnen vallen, heeft Schulze een punt wanneer hij de huidige maatschappij reduceert tot de samenleving van de buik. Beleving en prikkels domineren het staan van de mens in zijn wereld. Er is geen ruimte tot interpreteren, er is geen afscherming van de individu door corporatieve instellingen of instituties. Er is een voortdurende, totale en totalitaire belevingsdruk op de mens, een druk om keuzes te maken, om iets van je leven te maken, om iets te ervaren, en om voortdurend dingen te doen òm te ervaren. Benjamin, Heidegger, Baudelaire spreken in dit kader van een shockmaatschappij. De moderne mens leeft in een constante shock. Wat bedoelen zij hiermee? De moderne mens leeft in een constante shock. We staan onbeschermd, continue bloot aan een overdaad van prikkels die we geen plek kunnen geven, en die we niet aankunnen. De mens staat voortdurend onder hoogspanning, onder druk van wat Walter Benjamin "de totale beleving" noemt die volgens hem levensgevaarlijk is. Er is een voortdurende terreur van goede bedoelingen, van politieke correctheid, van afrekening met het verleden. De Duitse filosoof Peter Sloterdijk spreekt in dit verband over de terreur van de schrik, of de terreur van de Eros. De Thymos is weggevallen ten bate van de alleenheerschappij van de Eros. En dit is volgens hem een groot verlies. Niet alleen verliest onze cultuur daarmee een sterkere drift als de Eros, ze levert het volk – volgens Sloterdijk – daarmee uit aan "de politiek van het begeren". Door het wegvallen van de "corporatieve tegenkrachten" en van instituties als kerk en natie dreigt voor de enkele individu "de opsluiting van de afzonderlijke consumentburger in de vergiftigde eenzaamheid van een tot mislukken gedoemde begeerteprikkeling." Door het wegvallen van de traditionele vormen, ziet Sloterdijk het verdwijnen van de dingen waardoor de mensen "in vorm werden gehouden." De mens verliest de werkelijkheid door erin op te gaan. Door alles te zien, verliest hij zijn ogen. Door alles te ervaren, verliest hij de dingen om zich heen. De mens is blind. En verkeert in een voortdurende shock.

Een vergelijkbaar geluid liet voor de Tweede Wereldoorlog Eric Voegelin horen. Te midden van de opkomst van het Nazisme ontwaarde Voegelin de verschijning van een blinde en transcendentieloze wereld waarin goed en kwaad, God en duivel niet meer van elkaar te onderscheiden waren. Voegelin haakte in bij de constatering van Max Weber dat de moderne mens in een ‘ijzeren kooi’ leeft; het verlies van transcendentie maakt deze mens blind voor alle genoemde zaken.

Deze blindheid heeft grote gevolgen, want wie niet juist ziet, kan ook niet juist handelen. Voegelin zag de oorzaak van de maatschappijcrisis in de jaren ’30 dan ook in de geslotenheid van de moderne wereld. Het moderne kenmerkte zich volgens hem door haar neiging de openheid op te heffen. En ze doet dit door het transcendente in een immanent politiek systeem vast te leggen. Deze gnostische wereld, waarin alle tegenstellingen en afstanden zijn opgeheven, is echter een gesloten werkelijkheid die ons vervreemdt van de echte werkelijkheid. Want elke immanentisering van het transcendente maakt ons blind voor het transcendente, voor God en duivel, goed en kwaad.

Er was Voegelin veel aan gelegen de openheid te bewaren, om de geschiedenis te behoeden voor elk zogenaamd ‘einde’ ervan. In een wereld zonder geschiedenis is immers elke ervaring ontdaan van haar historische interpretatiekader. Elke politieke oprisping is dan meteen een gebeurtenis zonder weerga. Elke inbreuk op de idylle is dan meteen crimineel; elk nieuw inzicht is dan vooruitgang; elk verzet tegen deze vooruitgang onvergeeflijk.

De beleveniscultuur staat bol van het lichamelijke, het gevoel en zelfs het driftmatige. Volgens Schulze heeft dat te maken met het feit dat de zin van het leven door moderne mensen daaraan wordt afgemeten. Mensen willen een mooi, fascinerend, interessant leven. Eén van de gevolgen hiervan maakte onlangs de Nijmeegse psycholoog Jan Derksen duidelijk. Volgens hem wordt de Nederlandse jeugd steeds narcistischer vanwege "de algemeen toenemende zelfverheerlijking die de opvoeding van kinderen in de weg staat. De eigen behoeftebevrediging staat centraal." Volgens Derksen moeten ouders leren het gedrag van een kind te remmen. Niet ieder kind, ieder mens is bijzonder, en door net te doen alsof dat wel zo is creëren we volgens Derksen jongeren die helemaal niet meer tegen kritiek kunnen. In de shockmaatschappij is elke mens bijzonder totdat een mislukking het leven zinloos maakt.

Zo’n mislukking was Karst T. die met zijn aanslag op het Koningshuis een einde maakte aan zeven mensenlevens, waaronder dat van hemzelf. In blinde razernij reed hij door de afrastering van het beeldmateriaal heen. Als voer voor de kijkers werd hij illustratiemateriaal van een maatschappij die blind is voor God en duivel. De actie van hem deed toeschouwers verlammen. Tot hij zelf zijn ogen sloot om even later, als hersendode, de laatste adem uit te blazen. De laatste shock kwam hij nooit te boven.

Als wij deze shockmaatschappij willen ontvluchten, is het nodig dat we leren zien. Een mens van goede wil kan leren zien omdat hij weet dat de wereld wel degelijk ogen heeft. Op een ander moment hoop ik aan te tonen dat deze ogen ons helpen de echte werkelijkheid te zien. Ook na 30 april 2009.

Infectiepolitiek

2009-06-08T13:12:00.000+02:00

D66 is geen partij, maar een agenda die zo nu en dan meer of minder zetels haalt. Het is de agenda van een politieke omslag die gaande is en het belang van de overwinning van Wilders in de schaduw stelt. Niet de PVV, maar de D66 manifesteert de denkomslag in onze huidige cultuur. Waar alle ogen zijn gericht op een PVV als stuiptrekking van de gangbare politiek, is de eigenlijke gebeurtenis van de laatste verkiezingen de overwinning van mensen als Pechtold, Lousewies en Hans van Mierlo.

Enkele dagen na de verkiezingen is er nog steeds weinig zinnigs te melden over deze verkiezingen. In bijna alle Europese lidstaten zijn de nationale regeringen afgestraft; bijna nergens lijkt Europa zelf de hoofdrol te hebben gespeeld tijdens de verkiezingen voor het Europese Parlement. In sommige landen, zoals Nederland, is er een sprake van een verval van het politieke centrum en een trek van de kiezers naar de flanken van het politieke spectrum. In andere landen is het stuivertje wisselen bij gebrek aan aansprekende flanken, zoals Duitsland en Engeland.

Er is sprake van een steeds groter verkeer van kiezers tussen partijen. Op basis van onvrede over bestaande regeringspartijen waaieren kiezers naar alle kanten uit. In Nederland zagen we dat vertaald in een uitslag waarin zowel de Eurokritische PVV als de Eurotoejuichende D66 fors wonnen. De meeste ogen zijn gericht op de winst van de PVV. Het fenomeen Wilders lijkt de factor van onzekerheid te zijn als het gaat om de komende, landelijke verkiezingen: houdt hij de winst vast en weet hij die zelfs te vergroten? En wat voor gevolgen heeft dit voor de regeerbaarheid van ons land? Gaat Nederland steeds meer uit de pas lopen met de rest van Europa? En wat voor gevolgen heeft dit voor onze positie in Europa?

De PVV van Wilders lijkt een verandering te illustreren die er zich zou voltrekken in het Nederlandse politieke spectrum. Partijen sluiten de PVV bij voorbaat uit, doen dat juist niet of corrigeren hun standpunt in dezen, zoals een ChristenUnie dit weekeind deed. Met andere partijen doet men dat niet. Tekenend was de reactie van de ChristenUnie-lijsttrekker Peter van Dalen tijdens de verkiezingsavond. Voor de vorm feliciteerde hij weliswaar PVV-lijsttrekker Barry Madlener, maar hij voegde daar aan toe dat hij tegelijkertijd ook de winst van de PVV betreurde en dat deze partij mijlenver van een ChristenUnie af zou staan. De winst van een D66 ging blijkbaar geruisloos langs deze man heen - evenals ze langs andere commentatoren heenging. De boodschap is dat het systeem wordt bedreigd door een PVV en niet door een D66 die namelijk net als de meeste andere partijen representant is van het huidige systeem. Het is deze illusie die een daadwerkelijk begrijpen van de politieke ontwikkelingen in de weg staat. Niet PVV, maar D66 manifesteert de transformatie van de moderne politiek. En niet D66, maar een PVV is representant van de oude politiek.

De media - de politiek en andere ´systeemdenkers´ - willen ons wat anders doen geloven. Volgens hen lieten deze verkiezingen geen duidelijk beeld zien behoudens een groei van de flanken, een toename van onvrede en Euroscepsis en zelfs xenofobie. Deze eenvoudige voorstelling van zaken was de laatste dagen vaak te horen of te lezen. De ontwikkelingen in de moderne politiek zijn echter niet voldoende te begrijpen als louter een wisseling en/of een tegenstelling van standpunten. De politiek is aan het verschuiven. De oorzaak is een onderliggende paradigmaverschuiving; het paradigma van de democratische, redelijke en geïnformeerde burger die kiest is nodig aan herziening toe.

In de ogen van het systeem is de burger een wezen zijn dat op een redelijke wijze zijn of haar belangen afweegt in het licht van het publieke belang en op basis van de uitkomst van deze afweging beslist welke partij het beste in staat is de publieke zaak te dienen op zodanige wijze dat de eigen belangen daarin mee worden genomen. Nu had deze burger al last van tal van discrepanties: in plaats van alleen te kiezen met zijn rede, koos deze burger vaker met andere instrumenten: sentiment, religie, eigenbelang, irrationaliteit. Het door de liberalen bedachte (beter gezegd: in de praktijk omgezette) systeem van parlementaire volksvertegenwoordiging, was niet alleen blind voor het verholen eigenbelang van de liberale opstellers, maar kreeg door de uitbreiding van het kiesrecht ook te maken met andere stoorzenders. De belangrijkste stoorzenders waren die van socialisme en christendom. Met het socialisme was het liberalisme al van meet af aan verbonden door enerzijds een gemeenschappelijke oorsprong in verlichting en revolutie en het primaat van de rede; anderzijds door een dialectische verhouding op sociaal-economisch gebied. Deze door de liberalen opgeworpen dialectiek zou het paradigma van de moderne politiek bepalen. De dialectiek van 'haves' en 'have nots' - van bezittende klasse en proletariaat, zou een belangrijke motor zijn van de ontwikkeling en emancipatie van en binnen de moderne cultuur.

Zoals gezegd was het christendom een storende factor. Natuurlijk: privé waren veel liberalen (en ook socialisten) nog wel verbonden met dit christendom, maar in de politieke praktijk was het slechts een denken vanuit motieven economie, vrijheid en rationalisering wat de klok sloeg. Als geseculariseerde loten van de christelijke stam meenden de liberalen (en de socialisten) een adequater antwoord te hebben op de moderniteit dan de klassieke modellen van traditie en geïnstitutionaliseerd christendom. Ironisch hierbij was wel dat de dialectiek van 'haves' en 'have nots' slechts kon bestaan bij de gratie van datzelfde christendom (c.q. traditie). En wel op tweeërlei wijze. Cultureel was het christendom nog steeds de dragende factor van onze cultuur. De strikte houding van 'seculiere' rationaliteit was slechts gemeengoed onder een bepaalde groep binnen de elite; veel 'volgelingen' c.q. ondernemers, arbeiders dachten en voelden echter nog lange tijd in zaken als traditioneel huwelijk, traditionele moraal, vaderlandsliefde, ontzag voor autoriteiten, plicht tot naastenhulp, etc. Illustratief in dit opzicht is het feit dat veel oudere liberalen als Bolkestein en Wiegel in hun jeugd wel zondagsschool en/of catechisatie hebben gevolgd. Maar behalve dragende factor was het christendom in politiek opzicht ook een dempende factor binnen het liberale systeem van dialectiek tussen 'haves' en 'have nots'. Door in te steken bij waarden als bezit en vrijheid - waarden die in de praktijk slechts waren toebehouden aan een elite, en tegelijkertijd het kiesrecht uit te (laten) breiden, had men - gewild of ongewild - de eigen positie dermate afgezwakt dat men voor de politieke continuïteit was aangewezen op christelijke (of conservatieve) krachten. Het geforceerde inzetten bij de positie en de waarden van de bezittenden klasse was in de praktijk namelijk een inzet bij een structurele minderheid terwijl de structurele minderheid dialectisch werd opgezet tegen de regerende minderheid.

Het christendom was niet alleen de noodzakelijke buffer - naast de dragende kracht van de Europese cultuur - maar zorgde er ook voor dat de dialectiek meervormiger werd dan het belevingsvermogen van de meeste liberalen (en socialisten) toeliet. In de praktijk bewoog de politiek van de moderniteit zich dus niet enkel en allen langs scheidslijnen van bezitters versus niet-bezitters en ondernemers versus werknemers, maar ook via de dynamiek van platteland versus stad, christelijk versus seculier, sociaal versus individualistisch, confederalisme versus etatisme.

Het christendom als dragende, bindende en essentiële kracht was in zekere zin te beschouwen als de stukgeslagen spiegel. Wat bedoel ik hiermee? De politiek van de moderniteit kan men beschouwen als het geheel van de scherven van een stukgeslagen spiegel; waar in premoderne tijden de samenleving een organisch geheel was waarin mensen nooit een enkele belangengroep toebehoorden, maar altijd onderdeel uitmaakten van een weefsel van tal van belangen, verplichtingen en levenssferen, werd de 'arbeidsverdeelde' en maatschappelijk geklassificeerde burger speler van een meervoudig dialectisch spel zoals dat van de klassenstrijd, de strijd rond de culturele revolutie en later die van de milieubelangen.De moderne politiek hanteerde voor zichzelf nog steeds de idee van de publieke zaak (de herinnering aan de hele spiegel als werkelijkheid verwoord in het 'sociaal contract'). Deze idee - of herinnering - was en is nog steeds levensgroot aanwezig in noties c.q. termen als 'recht', 'ambt', 'geweten', 'roeping', 'volk' en 'publieke zaak'.

Het paradigma van de redelijke burger die in de politieke dialectiek zijn of haar eigen vooruitgang stuurt, kent dus nogal wat hiaten. Maar ook zonder rekening te houden met deze hiaten moeten we stellen dat het paradigma op de schop staat. Wat we ook - negatief - kunnen denken en zeggen over de politiek van de moderniteit, altijd was er in de politieke uitingen iets aanwezig van een normale reflectie, van het opkomen voor een normaal, gerechtvaardigd persoonlijk belang dat niet haaks hoefde te staan op het publieke belang. Het streven van de socialisten was weliswaar eenzijdig; toch was het opkomen voor de arbeider die loon waard is een goed streven. Net zoals nationale vaderlandsliefde, waardering voor eigen initiatief en zelfstandig ondernemerschap gezonde zaken zijn in het geheel geplaatst!

In de optelsom van alle deelbelangen zat tot nu toe altijd nog iets van de contouren van een - weliswaar scheefgetrokken en scheefgegroeide - publieke zaak die samenviel met een concrete levensgemeenschap, waardengemeenschap op een concrete plaats met een concrete historie en gebondenheid. PVV is daar nog een echo van. D66 niet meer.

D66 ging de verkiezingscampagne in met de boodschap dat we positief moeten zijn over Europa. Iedereen moet iets van zijn of haar leven maken. Niet lang daarvoor had oud-voorman Hans van Mierlo al laten weten al dat gepraat over nationale identiteit maar filosofische borrelpraat te vinden. Had Pechtold al laten weten dat de arbeidsmarkt moet worden geflexibiliseerd door het ontslagrecht flink te versoepelen. En liet D66 weten dat iedereen zonder uitzondering (!) tot zijn of haar 67e moet doorwerken - uitzonderingen zijn volgens deze partij namelijk veel te lastig. De D66 is de partij met een waslijst van aanvallen op het sociaal fundament en cement van onze samenleving voor zover dat nog bestaat. Het publieke belang is het belang van de redelijke individu die verantwoordelijkheid afwentelt op een staat die volstrekt willekeurig is. Nederland en Europa zijn voor deze liberalen slechts ruimtes waarin de sterke individu vorm geeft aan zijn of haar levenswerk. Politiek en levenskunst grijpen in elkaar. Met positief denken kom je er wel. Je kunt als D66-liberaal jezelf sociaal noemen en ondertussen de banen op de toch zetten van alle economisch zwakkeren. En afgebeulde stratenmakers zich tot hun 67e laten afbeulen omdat ook zij gelijk zijn aan leraren die 12 weken vakantie per jaar hebben.

De boodschap van D66 was dat deze partij er niet is voor het eigen volk, voor de eigen natie. Dat men niets kan met eigen identiteit, specifieke grondrechten, religie, historische verbondenheid, etc. Het is de partij van de welvarende, individualistische jonge Nederlander. Die tegelijkertijd dus geen Nederlander is (en geen Europeaan). En die voor democratie is, maar geen verantwoordelijkheden heeft ten aanzien van vaderlandse vrachtwagenchauffeurs en metselaars. Het is de partij die meer met homo's dan met gezinnen heeft, die meer met gedwongen zondagswerk voor de lagere sociale klassen heeft dan met gezinspolitiek.

D66 is de trend. Het is de vleesgeworden infectie die alle politiek sinds haar oprichting infecteert. Waar PVV een merkwaardig rommelmix is van oude, klassieke deelbelangen en althans nog probeert een eigen, nationale zaak te behartigen, is de mentaliteit van D66-liberalen een geheel andere. Het is de partij van de nieuwe mens, zonder publieke zaken, zonder volksbelangen. Van mensen die iets van hun leven willen maken en die als ze je als 50-plusser de straat op trappen je nog zeggen: "zie het als een uitdaging, grijp je kansen!"

Misdadige vaderliefde

2009-06-04T13:13:00.000+02:00

Waar zware misdaad nog niet genoeg voorhanden is, creëren we er wel een paar bij. Een vrij actuele zware misdaad is die van de ontvoering van het kind door de ouders. Zwaarder dan hulp bij doding of zelfdoding is het hulp te bieden aan een ouder die zijn kind wil meenemen naar zijn eigen huis. De zogenaamde ontvoering van de 7-jarige Katja Leendertz uit Ede is hiervan een recent voorbeeld. Het meisje woonde in Ede bij haar Oekraïense moeder terwijl beide ouders in een juridisch gevecht met elkaar waren over de voogdij van het kind. In Nederland wordt die automatisch aan de moeder toegewezen, behalve dan in het geval van zware ongeschiktheid van de moeder (drugsprostituee, meerdere moordpogingen op het kind, etc.).

In sommige andere rechtsstaten op deze planeet werkt dit klaarblijkelijk niet zo. De vader, een Amerikaans staatsburger, heeft in zijn land namelijk de voogdij gekregen over zijn dochter. Deze vader is niet gek en heeft daarop zelf zijn dochter naar Amerika toegehaald. Om - naar eigen zeggen - te voorkomen dat de moeder de benen zou nemen naar de Oekraïne en aldaar onvindbaar te raken. En dus te voorkomen dat de 7-jarige Katja werkelijk 'vermist' zou raken en onvindbaar voor welke Amerikaanse of Nederlandse justitie dan ook.

In Nederland denkt men anders. Wat hebben vaders met kinderen te maken? Niets toch zeker? Alleen om alimentatie te betalen en om homoadopties uit te voeren. Maar anders: waar bemoeien vaders zich mee? Want een Nederlandse vader heeft geen automatische voogdij over zijn kind. Wie dat wel heeft is de Nederlandse staat. De echte misdaad van de vader is dat hij het kind heeft onttrokken aan de voogdij van deze staat. Deze misdaad moet hem dan ook zwaar worden aangerekend. Verschillende mensen zijn al opgepakt - twee - wegens vermeende hulp aan de dader, en weer vrijgelaten. Naar een derde verdachte is de politie nog op zoek.

De vraag blijft: waarom erkent de Nederlandse rechter niet een uitspraak van een Amerikaanse rechter? Er is volgens het Nederlandse recht zelfs geen sprake van een patstelling. Waarom niet? Omdat in Nederland de uitslag al bij voorbaat vast staat? Namelijk: het kind gaat altijd naar de moeder, en als dit niet kan naar instanties (en alleen als de moeder dood is?naar de vader)? De rechtspositie van vaders in ons land is ronduit slecht. Elke ongefundeerde klacht van de moeder kan hem zijn kop kosten. Elke loze beschuldiging van verkrachting (zelfs binnen het huwelijk) of intimidatie zorgt ervoor dat de vader zich vrij moet pleiten, zelfs al is er geen bewijs.

Veel vaders kijken niet naar hun kinderen om. Maar zij die dit wel doen, kunnen het net zo goed niet doen. En een vader die alles wil doen om zijn kind te behouden is een misdadiger. Dat Katja Leendertz nu in Amerika zit, is jammer voor de moeder, maar het dubbeltje kan naar twee kanten vallen. Of komen straks 'opeens' verschrikkelijke misstappen van de vader aan het licht? Dat die nu al niet over straat gaan, zegt mijns inziens genoeg. Het is beter dat justitie deze zaak daarom laat rusten.

De genadeslag

2009-06-03T13:14:00.001+02:00

Bijna vergeten, de Europese verkiezingen? Ik in ieder geval wel. Het gemeentelijke uitstalbord met talloze afgerafelde verkiezingsposters staat al zoveel weken voor mijn huis - even irritant als dat er wel eens een oude auto voor mijn huis staat van iemand een paar huizenblokken verderop. Irritant, maar uiteindelijk glijdt je blik er elke dag zonder nadenken langs. Net als de NRC Next die voor vijf weken (voor vijf Euro) elke dag in mijn brievenbus glijdt. Dit propagandablaadje voor de Europeesche Gedachte deed me in het begin nog wel eens verbazen over de steeds maar weer vertoonde obscene foto's, artikelen van irritante journalisten en politici en de nooit irritante columns van Jan Blokker (daarvoor is een ander woord nodig; een woord dat nog moet worden verzonnen).

Bijna vergeten, totdat iemand afgelopen zaterdag erover begon. En afgelopen maandag weer. Zelfs in meervoud. "Wat ga je kiezen?" "Je gaat toch wel stemmen?" "Zijn de verkiezingen nu woensdag of donderdag?" (De laatste was mijn reactie). Europa is belangrijk, zegt men. Zo langzamerhand is alles belangrijk, behalve mijn persoon. Als één van de half miljard stemgerechtigden zou ik een gat in de lucht moeten springen van blijdschap. Hoe kleiner mijn aandeel, hoe groter de macht is waar ik deelgenoot van mag zijn. Wat een vreugde!

Ik heb een stemtest gedaan. Ik ben niets wijzer geworden. Ik ben voor ritueel slachten (van dieren, niet van columnisten), voor stierengevechten in Spanje (niet bij ons), voor overleg met Hamas en Hezbollah (waarom niet? Rouvoet overlegt toch ook met Plasterk?), voor de Paus (tegen zijn opvattingen over doodstraf waar hij tegen is), voor Europa (tegen Europese politici), voor helderheid (tegen stemwijzers). Het advies aan mij was om een mix te stemmen van CU/SGP, PVV, VVD en SP. Maar geeneen van deze partijen is voor stierengevechten. Of staat achter Paus Benedictus.

Ben ik te afgestompt? Of snap ik gewoon weinig van de Europeesche Gedachte? In de NRC Next van vanmorgen stond er een mooie meditatie van Merel Boers: "Waarom mag ik als Europeaan geen vinkje zetten voor Boris Johnson, de hyperintelligente en superpraktische burgemeester van Londen. (...) Dan gaat Europa vanzelf boeien. Als we ongewone mannen en vrouwen mogen kiezen voor de top van de organisatie." Ja. Maar waar zijn ze? De politici die zowel achter het Pauselijke condoom- en pillengevecht als achter het stierengevecht staan? In de NRC kom ik alleen Jan Blokkers tegen, Rob Wijnbergs en Aaf Brandt Corstiussen (waar ken ik die laatste naam ook alweer van?). Zijn dat ongewone Europeanen?

Nee. Stemvee van het hogere echelon. Net als ik volgens hen stemvee ben. Ongesubsidieerd, leeggemolken, lopend op twee gebroken klompen. En afgestompt. De laatste stomp kwam van een evangelische leidinggevende, werkzaam bij het Leger des Heils. Hij zou op de D66 stemmen omdat deze partij in ieder geval duidelijk maakt waar ze ingeval Europa voor staat. Een ongewone partij dus. Met ideeën en opvattingen waar een doorsnee christengelovige de kriebels van krijgt. Maar dit was waarschijnlijk een ongewone gelovige die in het Europese spel rustig in zijn eigen voeten schiet.

Ik ben zo in de richting gestompt van een Europa dus van ongewone mensen en ongewone partijen. Mijn standpunten doen er eigenlijk niet toe. Evenals wat ik stem. Als ik me maar laat stompen. Door ongewone mensen. Met blauwe plekken strompel ik donderdag naar het stemhokje. Om daar de genadeslag te ontvangen. En uit te delen.

Constitutioneel populisme

2009-06-02T13:14:00.001+02:00

Het initiatiefwetsvoorstel van Mark Rutte om de vrijheid van meningsuiting uit te breiden heeft nogal wat stof doen opwaaien. Niet zozeer de inhoud van zijn voorstel, maar de eventuele absurde consequenties lagen meteen al onder vuur. Wat wil de VVD van Rutte? Men wil zaken als godslastering, haatzaaien en het aanzetten tot discriminatie uit het wetboek van strafrecht schrappen met als voornaamste doel mensen als Wilders voor toekomstige strafvervolging te beschermen. Al gauw ging de discussie over een ander gevolg: het toestaan dat de Holocaust wordt ontkend. Een absurd voorbeeld. Maar moderne mediatiek is reductio ad absurdam. En we bedrijven politiek en journalistiek; niet omdat het absurd is, maar om alles in het absurde te trekken.

Rutte kan hierover meepraten. Zijn wetsvoorstel om de vrijheid van meningsuiting tot in het oneindige op te rekken werd door politiek en media op een eenvoudige doch doeltreffende manier geëlimineerd door een verwijzing naar de Holocaust. Absolute vrijheid van meningsuiting is immers ook de vrijheid om de Holocaust te ontkennen? Rutte trapte erin en door te zeggen dat zoiets ingeval zijn wetsvoorstel zou worden aangenomen zeker mogelijk zou zijn. Rutte werd dus gevloerd door een element dat hijzelf als wettelijke vrijheid wilde vastleggen: door alles mogelijk te maken wordt zelfs degene die dit mogelijk maakt onderuit gehaald door datgene wat hij mogelijk wil maken: iets in het absurde trekken, doorspoelen en op zoek gaan naar de volgende rel.

De liberalen proberen al geruime tijd van twee walletjes te eten. Enerzijds probeert men de wind uit de zeilen te halen van de 'harde' populisten; anderzijds wil men de schijn ophouden dat men nog iets heeft met de klassieke rechtsstaat. Maar zijn die twee - populisme en constitutionalisme - wel met elkaar te verdedigen? Populisme gedijt het beste in een cultuur waarin de gevestigde orde - volgens de populist althans - politiekcorrect is en een karkas in stand houdt van wat ooit een liberale, constitutionele democratie heette. Oud-VVD-coryfee, wijlen prof. J.A.A. van Doorn verweet ooit zijn partij, de VVD, dat deze haar constitioneel-liberale beginselen prijs zou hebben gegeven voor populistische retoriek. In plaats van hoeders van de Grondwet van 1848, stelde zijn partij zich sinds enige jaren steeds meer op als de waterige variant van dijkendoorprikkers als PVV, D66 en Verdonk. Zijn vasthoudende constitionele inzet zorgde ervoor dat Van Doorn binnen de VVD van 'criticus van rechts' tot een 'criticus van links' werd. De constitutie was in zijn ogen immers niet aan het 'links-rechts'-paradigma gebonden?

De VVD van Mark Rutte meent de tegenstelling populisme versus constitutionalisme te kunnen overstijgen. Populisme is in de ogen van veel liberalen dan een zinvolle reactie van een volk dat reageert op problemen die door de elite stelselmatig genegeerd worden en werden. Het is aan de politiek om het populistische moment te verzilveren en om te zetten in een omvorming van het constitutionele raamwerk. Met andere woorden: maak van het recht van meningsuiting een superrecht, naast het artikel 1 dat volstrekte gelijkheid tussen mensen afdwingt, en je bent van alle problemen af. Moslims hebben dan geen vrijbrief meer om anderen te beledigen; iedereen heeft dan namelijk zo'n vrijbrief en geen rechter die daar dan nog wat aan kan veranderen. Het zogenaamde zelfreinigend vermogen van een democratie loopt volgens liberalen als Mark Rutte en Atzo Nicolaï, opsteller van het concept van het initiatiefwetsvoorstel, dus via het zogenaamde 'vrije woord'. Dit vrije woord is de uitdrukking van de vrije burger. Daarbij vallen een aantal zaken op.

1) De nadruk op vrije meningsuiting is uitdrukking van een denken dat zich omkleedt met termen van macht. Vrije meningsuiting is instrument van de machtigen om machtelozen zwakker te maken en iedereen machteloos. Wat is namelijk het geval? Niet iedereen heeft toegang tot de instituties die meningen verbreiden en nagenoeg niemand heeft de macht instituties in te stellen die dit doen. Gelet op de eenzijdige samenstelling van de media, en dan niet zozeer als eenzijdige afspiegeling van de bevolking, maar vooral als eenzijdige afspiegeling van elk relevant discours is elke absolute vrijheid van meningsuiting een dode letter voor de machtelozen en een vrijbrief voor hen die de media controleren.

2) Machteloosheid is uitgangspunt van de liberale benadering van de grondrechten. De twee supergrondrechten zijn volgens hen juist de niet-instiutionele grondrechten c.q. interpretaties ervan. Naast het fundamenteel onbegrensde gelijkheidsbeginsel, hanteert men een nagenoeg onbegrensde vrijheid van meningsuiting die de vrijheid van drukpers naar het land der antiquiteiten verwijst. Waar de enkeling voorheen nog kon teruggrijpen op de bescherming van instituties, is deze zelfde enkeling in liberale ogen volledig aan zichzelf overgelaten.

3) De mening komt boven de overtuiging. Het gemak waarmee liberalen als Cliteur en Nicolaï de vrijheid van meningsuiting sorteren onder die van meningsuiting toont aan dat de moderne maatschappij volgens de liberalen geen ruimte hoeft te bieden aan concurrerende levensovertuigingen. Een set van overtuigingen, zoals een levensbeschouwing of godsdienst, is namelijk een belijden en een in de praktijk brengen van diezelfde overtuigingen. Liberalen hebben hier geen oog voor en benadrukken bovendien de negatieve relatie tussen godsdienst en mening, zoals Nicolaï in de NRC Handelsblad van afgelopen zaterdag deed. Nicolaï vindt het schandalig dat een dominee op grond van de vrijheid van godsdienst homofilie een vuile zonde mag noemen, en dat hij dat niet mag. Dat hij zelf mede schuldig is hieraan, namelijk door het ondersteunen van het antidiscriminatiebeginsel van art. 1, laat Nicolaï gemakshalve maar even buiten beschouwing. Opvallend is de liberale bejegeging van (vrijheid van) godsdienst; namelijk als uitzondering die voor schandalige ongelijkheid zorgt. Maar in plaats van de eigen levensbeschouwing als set van overtuigingen ernaast te zetten, zet Nicolaï in bij de mening.

4) Het voorstel van de liberalen zorgt voor een disbalans tussen de grondrechten. Absolute meningsuiting creëert een discours aan de rand. De praktijk laat zien dat de emancipatie-, democratiserings- en vooruitgangsmotoren elk discours naar de rand jagen. Niet de normaliteit is voor de media interessant, maar de abnormaliteit zoals een "Toppers" op een Eurosongfestival dat dan ook weer gekoppeld kan worden aan andere randverschijnselen zoals een homoparade in Moskou. Moderne meningsuiting gebruikt instituties om te deïnstitutionaliseren. Impliciet verbergt het voorstel van de liberalen een opdracht aan de instituties deze deïnstitutionalisering te aanvaarden. Deze aanvaarding moet bij de politiek beginnen. Immers: hoe kan er een positieve relatie worden verondersteld tussen toegestane extreme meningen en een net zo grote vrijheid tot uitoefening van deze meningen? De politieke praktijk zal dan ook zijn dat beiden worden losgekoppeld.

5) De discussie rond vrijheid van meningsuiting toont een verandering in functie van grondrechten. Vanouds articuleren de grondrechten de preconstitutionele maatschappelijke fundamenten die aan elke legitimatie voorafgaan. Met andere woorden: de klassieke grondrechten veronderstellen èn zetten aan tot praktisering van de basiselementen die een maatschappij in stand houden. Bijvoorbeeld: vrijheid van godsdienst wijst op het belang dat wordt (werd) toegekend aan godsdienst en de institutionele uitoefening ervan. Vrijheid van godsdienst impliceert een vrijheid van de kerk; die van drukpers impliceert de vrijheid van diezelfde drukpers. Die van onderwijs en die van vereniging idem dito. Moderne vrijheid van meningsuiting is er echter niet op gericht de pre-constitionele orde en de buiten-statelijke instituties te versterken.

6) De inzet bij de mening ten koste van de institutionele benadering van de zelfstandige levenssferen draait de orde om. Niet de historisch, maatschappelijk gegroeide en gefundeerde instellingen bepalen voortaan het publieke, politieke en democratische discours, maar dit laatste - de politiek - bepaalt in het vervolg de onderliggende levenssferen. De reductie van levensbeschouwing tot 'mening', welke bovendien ook nog eens onder het gelijkheidsbeginsel valt (daar tornt de VVD immers niet aan), ontneemt de burger zich in de vormgeving van zijn leven te beroepen op extrapolitieke argumenten. De verheffing van meningsuiting tot superrecht maakt daarom de burger machteloos. Immers: elk beroep op een instantie buiten de politiek (godsdienst, historie, traditie, institiutie) is bij voorbaat kansloos. Sterker nog: elk beroep op zo'n instantie zal als een indruisen tegen de democratische consesus worden gezien.

7) Ten slotte: de meningsuiting-cult zorgt ervoor dat het sterke door de politiek zwak wordt gemaakt, en dat het waardeloze door diezelfde politiek een schijn van kracht wordt verleend. De mens wordt datgene afgenomen wat hem of haar tot nu toe sterk maakte: zijn diepste levensovertuigingen en de vrijheid c.q. vermogen deze overtuigingen in samenhang in de praktijk te brengen. Deze vrijheid van praktisering is straks (nu) hoogstens het resultaat van een debat met eindeloze mogelijkheden. De levenssfeer wordt de burger afgenomen; hij krijgt er een meningsvrijheid voor terug. Deze meningsuiting is een vrijbrief om alles wat waardevol, heilig en goed is te besmeuren en aan te vallen. Elk verweer zal of een knieval zijn voor de meningsuiting (men gaat noodgedwongen mee in de relativering van de eigen absolute waarden), of zal de verdediger noodzaken zich te verlagen tot dezelfde lage instrumenten die de geoefende beoefenaars van de meningsuiting in de praktijk brengen: laster, blasfemie, relativering, etc. om diezelfde waarden te verdedigen.

In plaats van de instituties te versterken en - dus - te beschermen, en zo de samenleving te versterken, kiest de liberale politiek voor een tegengestelde richting: afbraak van de instituties, ontkenning van de levensovertuigingen en verzwakking van de samenleving. De islam is in de ogen van de liberalen een bedreiging. Het zij zo. Maar in plaats van op te komen voor de eigenheid van onze cultuur, verklaart de VVD van Rutte iedereen voor vogelvrij.

Ik ga verder op bitterlemon.eu

2009-05-29T20:49:00.003+02:00

Op zoek naar de orde achter de dagelijkse werkelijkheid van onze cultuur schrijf ik regelmatig bijdragen over politiek, cultuur en geloof. Mijn zoektocht brengt me bij enkele bronnen van onze Europese cultuur: katholiek christendom, traditioneel gemeenschapsleven en klassieke wijsheid. Deze bronnen staan onder druk door het oprukken van het liberalisme. Met mijn artikelen probeer ik op mijn manier wat bij te dragen aan een beweging die Europa en haar cultuur wil bewaren. Dit doe ik door met rechtse en conservatieve argumenten de liberale mythe te ontmaskeren. De meeste van mijn bijdragen verschijnen op bitterlemon.eu, een samenwerkingsproject van bitterlemon en Nucleus.

Re: The glory of Aduard: Rusland aan de Noordzee

2009-05-29T13:16:00.000+02:00

Het noorden van ons land heeft iets weg van Rusland. Een paar steden waar nog wat gebeurt; een platteland dat verpaupert, vergrijst en schijnbaar nooit cultuur heeft gekend. Goed, de kerken zijn niet verwoest, zoals in Rusland vaak het geval is geweest, maar de mensen die er wonen hebben iets grauws, net als veel dorpen en wijken van grotere plaatsen. Wie in Hoogezand loopt, weet wat ik bedoel. Maar het is een vertekend beeld. Net als Rusland is een groot deel van Nederland, waaronder Groningen, bewust verpauperd en vergrauwd. Handelskapitalisme en Reformatie hebben een kaalslag teweeggebracht die generaties lang neer is geslagen in de psyches van de mensen. Aduard is niet alleen een sleutel om het verleden van deze streken meer te verstaan, het is ook een sleutel tot het verstaan van de Russificatie van de Nederlanden onder bewind van handelskapitalisten in grote steden als Amsterdam en Groningen.

Evenals Tom Zwitser bezocht ik onlangs het plaatsje Aduard. En sprak er de man die het plaatselijke museum beheert. Tegenover het gebouw van de Hervormde Gemeente - de enig overgebleven ziekenzaal van de minimaal drie die er voor de verwoesting van het klooster hebben gestaan, is dit museum gevestigd in het oudste gebouw van Aduard buiten de 'kerk' om. Verbazing was ook mijn deel, toen ik de verhalen van de beheerder aanhoorde. Als niet-Groninger was die verbazing nog anders dan die van de inheemse Groninger die erachter komt dat zijn streek geheimen in zich bergt waar hij van tevoren geen weet van had.

Als niet-Groninger bekijk ik deze provincie met een blik vanuit het westen van ons land: een achtergebleven, deels verpauperd en troosteloos gebied. De 'provincie'. Perifeer tot en met. Wie neit beter weet, denkt dat dit altijd zo is geweest. Slechts de stad Groningen had wat cultuur en wetenschap, wat handel en welvaart, maar de rest behoorde tot het ene grote Ommeland van Amsterdam. Vanuit Amsterdam bekeken is Nederland vol met achterlijke streken: Limburg, Brabant, Friesland en ook: Groningen. Het verhaal van Aduard confronteert ons met een ander verhaal: dat van een opgelegde achterlijkheid vanuit politiek-economische en deels religieuze motieven. Aduard was in de Middeleeuwen één van de ruim 35 hoofdkloosters in die streek, met talloze bijkloosters erom heen. Het land was bezaaid met terpdorpen, kasteelachtige hoeven ('borgen') en fraaie woningen.

Veel is afgebroken. In Aduard zou begin jaren '90 het oudste huis ook worden gesloopt. Tot de huidige bewoner dat met veel moeite wist te voorkomen. Toen ik vorig jaar in Westeremden was, had ik eenzelfde ervaring. De prachtige middeleeuwse oude pastorie naast de kerk was met eigen handen opnieuw opgebouwd door de huidige bewoner. Op het ruime grasland aan de andere kant van de kerk had ooit een grote, fraaie - tot de grond toe afgebroken - 'borg' gestaan. De geschiedenis van Groningen is bezaaid met vernietigde cultuur. Het was niet altijd een volstrekt perifeer gebied; het is zo gemaakt door gewelddadig ingrijpen door een handelsklasse en een opkomende nieuwe religie.

Het verhaal van Groningen staat niet alleen. Ook Brabant is nog steeds 'achterlijk'. Haar steden zijn grauw, haar inwoners meegaand en oppervlakkig - althans volgens het oordeel van de Hollandse elite. Maar ooit was datzelfde Brabant, samen met Vlaanderen, een belangrijk centrum van de Europese cultuur. Daar kwam vrij snel een einde aan door toedoen van de Hollanders die het noorden van Brabant bezetten en daar binne enkele jaren een onbeduidend gebied van wisten te maken. De afsnijding van de Zuidelijke Nederlanden en het zich onttrekken aan het Duitse Rijk heeft grote delen van Nederland gedegradeerd tot periferie van Holland. Die ontwikkeling was reeds lang aan de gang; het uiteindelijke breek- en snijpunt is makkelijk te traceren: de tweede helft van de zestiende eeuw.

Eerder dan in een land als Engeland vond er in Nederland een bewuste politiek van proletarisering plaats die oude centra van cultuur heeft vernield. Het (handels)kapitalisme gaat immer gepaard met proletarisering. De burgerlijke rust van de latere fase van liberalisme en kapitalisme is altijd vooraf gegaan door een eerdere fase van geweld, vernieling en onderdrukking. Wie in Groningen rijdt, ziet de uitwerking van het beleid de proto-Hayekiaanse Chicago School Boys van de zestiende en zeventiende eeuw: een regentenpolitiek van constructive destruction ten behoeve van handel en markt die de randen kaal slaat en het centrum oppompt. Wat Amerikanen in Rusland hebben gedaan, hebben de Hollanders al veel eerder gedaan. Er is weinig nieuws onder de zon.

Rollende zuurtjes

2009-05-28T13:22:00.000+02:00

Er wordt nogal geklaagd over asociaal gedrag. En dan met name over dat van jongeren die hangen, zuipen, blowen, brutaal zijn, SMS-Nederlands spreken. En dan kijkt men naar de ouders die of allebei fulltime werken, steeds meer gescheiden opereren terwijl men over de kinderen een oorlog voert. Dit alles ten koste van hun geliefde hangkroost. Maar ouders van brutale kinderen hebben zelf ook weer ouders. Volgens PVV, SP en anderen moeten we daar respect voor hebben; zij zouden immers ons land hebben opgebouwd. Nu, vergeet het maar. De mondige oudjes van nu gaan niet vrijuit. Bij hen wordt zichtbaar wat de rest van de samenleving weg kan schuiven: sterven als de beesten en met die waarheid in het achterhoofd je krimpende territorium verdedigen. Desnoods ten koste van anderen.

Zo eens in het jaar gaan mijn twee oudste kinderen op schoolreisje. Als de één gaat, heeft den ander een dag vrij, en andersom. De oudste had een reisje en ik was die woensdag thuis en had dus het ´beheer´ en de zorg over de jongste twee. Wat doe je op zo´n papa-dag? Ik dacht: we gaan naar de markt die wekelijks bij het winkelcentrum wordt gehouden. Ik ga niet vaak naar een markt, en zeker niet doordeweeks. Maar marktkooplui zijn altijd interessant en er is leven genoeg.

De markt als levendig straatleven is een aftakelend gebeuren. Wat je ziet zijn vooral oudere mensen, wat moeders, veel allochtonen, natuurlijk de marktkooplui en een enkeling die toevallig vrij is en toevallig in de buurt was. Waar je zaterdag niet door de mensen heen kunt komen, is het doordeweeks een ander publiek. En beweegt het publiek zich anders voort. Marktkooplui rijden er met grote wagens, nog meer dan in het weekend. Moeders hebben allemaal een fiets aan de hand. Allochtonen lopen met boodschappenkarretjes, en oudjes lopen achter rollators of rijden in rolstoelen rond.

Ik vond het geen barst aan. Te midden van fietsen en rollators scheurden rolstoelen rond, maakten plotselinge bochten en draaiden zonder om te kijken om naar een andere willekeurige plek. Daartussen reden nog wat vrouwen uit asociale milieus op hun scooters rond. En tel daar de fietsen bij op. En dat alles op voetgangersgebied. Waar ik mijn kinderen goed bij me moest houden.

Te midden van overdag uitgestorven woonwijken waar papa en mama werken, de kinderen op staatsopvoedingsinstellingen zijn ondergebracht - te midden van deze grauwe, saaie moderne woonwijken zijn er nog hier en daar wat plekken van leven. Zoals een doordeweekse markt. Oudjes zoeken het leven op waar ze geheel zijn buitengesloten. In de toekomst wordt dit erger. Mensen werken dan nog langer door, kinderen moet dan waarschijnlijk al met hun derde (of nog eerder) onder staatstoezicht worden gesteld, zelfs allochtonen moeten dan werken en voor marktkooplui is er dan geen droog brood meer te verdienen.

Ik zou het van me af hebben gezet, ware het niet dat ik de dag erna een krantenartikel las in de plaatselijke krant. Oude mensen klaagden over kinderen, moeders met fietsen die een belemmering vormden voor ouderen met rollators en rolstoelen. Op de foto drie oude mensen tegen de achtergrond van het winkelcentrum waar ik de dag ervoor nog was geweest. Richting de lezer van de krant richtten ze hun woede. Woede op kinderen die op voetgangersgebieden de rollator en rolstoelen hinderden. Met name in het winkelcentrum waar ik was geweest.

Toen ik het las, dacht ik: 'welke kinderen'? Ik had ze nauwelijks gezien. Alleen die twee van mij. Omringd door honderden scooterende, fietsende en rollende mensenwezens. Waarvan er één afstapte om in de bakker te eisen eerder te worden geholpen dan mijn persoon. Glimlachend probeer je dan maar de woedende blik te negeren van deze vrouw op leeftijd. Die woedende blik zag ik dus ook de dag erna in de krant. Drie paar woedende ogen die mij aanklaagden: "Blijf uit de buurt van ons, van wielbewoners, van uitkeringstrekkers!"

Spelende kinderen op straat worden schaarser, wandelende mensen idem dito - uitzondering zijn zij die hun honden uitlaten (die weer worden ingezet om spelende hangjongeren te weren van voetbalveldjes). Onze steden sterven, op straat, overdag, buiten. Winkelpromenades zijn 's avonds uitgestorven. Evenals bedrijventerreinen en kantoorgebieden. Woonwijken zijn overdag uitgestorven. En 's avonds is men te druk om op visite te gaan of om de tv-knop uit te zetten. Men leeft snel, mobiel, ontplooiend. Tot alles op oudere leeftijd tot stilstand komt. Wat dan overblijft zijn verzuurde oude mensen, rollaterende wezens die kinderen als obstakel zien voor hun laatste gang in hun leven.

De generatie waar we respect voor konden hebben is allang uitgestorven, op een enkeling na. Wat er nu 60 of 65-plus is, is de generatie van de profiteurs, van hen die dit land hebben vernield. In de roes van welvaartsgroei, caravangroei, gezinskrimp, partnerabortus en religicide ontstond er sinds de jaren '60 een mens die mobiel zijn of haar eigen leven leidt. Die kinderen kregen die nog erger waren, en met kleinkinderen die uit puur onbenul de laatste restjes beschaving wegspoelen. Er is niks charmants aan een voortstrompelende hippie achter een rollator. Of aan een gepensioneerde kraker of aan een rentenierende ambtenaar die mee heeft geholpen honderdduizenden immigranten ons land binnen te loodsen.

Natuurlijk; op sommige plekken, zoals op het platteland, tref je nog zo hier en daar de besjes van weleer; in de steden zijn echter de zuurtjes in de meerderheid: de rollende zuurtjes. De generatie die ervoor heeft gekozen te sterven als de beesten - bij gebrek aan besef dat het leven meer is dan markt, welvaart, sociaal vangnet en Darwinisme. Moderne mensen reduceren zichzelf tot 'denkend dier'. In de volle kracht van het leven kan zoiets nog een bepaalde betovering oproepen - althans bij de goegemeente. Maar als het 'denkend dier' gebrekkig wordt - en het 'beesteneinde' naderbij komt - bevindt dit 'dier' op leeftijd zich opeens in uitgestorven stadsgebieden die een voorsmaak bieden van de enkele doodse, betonnen loods die hun einde zal zijn: het crematorium. Met dezelfde muziek als op de winkelpromenade, met hetzelfde publiek, rolleert men dan de oven in. Om een einde te maken aan de verzuring. Willen wij dit wel? Zo leven en zo sterven? Ik niet. En ik hoop: u ook niet.

De wet van de pil

2009-05-26T13:25:00.000+02:00

Het westen heeft zo haar eigen taboes. Eén ervan is de 'pil´ ter anticonceptie bij vrouwen. Zonder deze 'pil' was vrouwenemancipatie immers niet zo stormachtig over ons heen gekomen. Zonder 'pil' geen vrije seks. Met de 'pil' was er geen vrouw meer die nog gechanteerd kon worden door de wetten van de baarmoeder. De 'pil' maakte het immers mogelijk seks te hebben zonder angst te hebben dat er kinderen uit voort zouden komen? En zorgde de 'pil' er niet voor dat vrouwen carrière konden maken en hun moederschap op de tweede (of tigste) plaats konden zetten? De 'pil' is dus goed voor vrouwen (moderne vrouwen), goed voor liberale en socialistische politici en goed voor de pillenindustrie. En goed voor linkse (dus alle) journalisten die er het Vaticaan op kunnen aanvallen. Want sinds Vaticanum II heeft dit Vaticaan zich immers pontificaal tegen onnatuurlijke anticonceptie gekeerd. Tot groot ongenoegen van alle Obama's van deze wereld.

Maar is de 'pil' ook goed voor mannen? Volgens de Israëlische wetenschapper dr. Ronit Haimov-Kokhman niet. Verbonden aan het Hadassa-ziekenhuis in Jeruzalem heeft deze Haimov de spermakwaliteit onderzocht van de aan het Hadassa-ziekenhuis verbonden spermabank. Wat bleek? Het profiel van de spermadonoren is hetzelfde (jonge, gezonde studenten en soldaten die niet roken en voor 200 sjekel hun bijdrage leveren). Maar de zaadkwaliteit is niet hetzelfde. Tweederde van de potentiële klanten moet tegenwoordig worden weggestuurd vanwege de slechte zaadkwaliteit. Volgens Haimov is de grootste oorzaak van deze toenemende onvruchtbaarheid de grote hoeveelheden oestrogeen in het drinkwater. Dit vrouwelijke hormoon is afkomstig van vrouwen die de pil gebruiken en gebruik maken van sanitaire voorzieningen - wie doet dat niet? - of gewoon zwemmen in meren of iets dergelijks. Voor veel vissen is een hoge concentratie oestrogeen erg slecht. Mannetjesvissen gaan bijvoorbeeld vrouwelijke kenmerken vertonen.

Maar voor mensen zou dit dus volgens dr. Haimov ook het geval zijn. Mocht dit waar zijn, dan is dit een bittere pil voor de Israëlische drinkwaterprojecten waar men zo hoog van opgeeft. Geen land ter wereld doet zoveel aan hergebruik van drinkwater (zo'n 70 %). Maar waterzuiveringsinstallaties zuiveren het drinkwater niet van vrouwelijk hormoon. Bij voortdurend hergebruik van water en bij gelijkblijvend gebruik van de 'pil' zal de concentratie van dit hormoon dus alleen nog maar enorm stijgen. En naar de opvatting van Haimov heeft dit tot gevolg dat de Israëlische man over enkele decennia nog maar zo'n 20 miljoen cellen per kubieke centimeter 'produceert'; dit was een aantal jaren terug nog zo'n 106 miljoen. Volgens de WHO is het niveau van 20 miljoen hetzelfde als 'onvruchtbaarheid'.

De wet van de pil is geen Israëlisch fenomeen. Begin dit jaar was er in de media ook al opschudding over het feit dat een medische commissie van het Vaticaan waarschuwde voor de kwalijke gevolgen van de 'pil'. Wat was er gebeurd? In de Vaticaanse krant Osservatore Romano had José Maria Simón, voorzitter van de 'Internationale Federatie van katholieke Medische Verenigingen', gewaarschuwd voor de gevolgen van de 'pil'. Deze zou niet alleen de moraal aantasten, maar ook de mannelijkheid. Ook hij wees erop dat er door de 'pil' allerlei vervelende stoffen via het toilet in het riool terecht komen, en daarna via open water in het drinkwater. Om daarna als vervuild drinkwater de mannelijke potentie aan te tasten, zo zei Simòn. En hij voorspelden dan ook, net als dr. Haimov, ernstige gevolgen voor de vruchtbaarheid van de man die uiteindelijk zou resulteren in een demografische ramp in geheel Europa.

Simón werd belachelijk gemaakt. Maar Simón was niet de enige die dit zei. Ook de uitvinder van de 'pil', de Oostenrijkse biochemicus Carlo Djerassi, was tot dezelfde conclusie gekomen. Hij schreef in een opiniestuk in Der Standard dat het hem speet dat hij ooit de pil had uitgevonden. Met lede ogen zag hij hoe seks en moraal uit elkaar waren getrokken en hoe geboortecijfers, ook in zijn eigen land Oostenrijk, drastisch waren ineengeschrompeld.

Kijk, zoiets mag niet gezegd worden. Dat we landbouwgrond en water vergiftigen met spul dat onze voortplanting op het spel zet mag immers niet ernstig heten. Toen Simón en Carlo Djerassi hun verhaal deden, deed Marcel Hulspas dat in De Pers af als 'die Oostenrijkers zijn altijd al fout geweest' (waarna hij niet de 'Oostenrijkse' pil fout noemde, vreemd), en het Vaticaanse verhaal werd bespot met de mededeling dat we dat allang wisten en dat vooral vis, brood en wijn besmet zouden zijn. Een snerende Hulspas: "Maar dat kan niet. Daar was Jezus nou juist dol op." In feite gaf Hulspas daarmee gewoon toe dat het Vaticaan een punt had, maar dat het hem niet interesseerde. In de Groene Amsterdammer werd op eenzelfde wijze gereageerd op de bevindingen van dr. Haimov. Eerst ridiculiseerde men het verhaal als vervelend zijnde voor "Israëlische macho's van weleer, de gespierde en gebronsde Rambo's in battledress die hun land verdedigen". Voortplanting is dus volgens linkse journalistes ridicuul machogedrag. Helemaal mooi was de zin: "Zelfs de pauselijke zegen die vorige week over het Israëlische volk werd uitgesproken, kan de situatie niet meer redden." Wablief? Nu wordt het Vaticaan uitgespeeld tegen de resultaten van Haimov? Hoewel ze in feite hetzelfde zeggen?

Waar Haimov, het Vaticaan en Carlo Djerassi nog geloven in de wetten van de natuur, het gezond verstand en die van de baarmoeder, is de wet van de 'pil' klaarblijkelijk alleen geïnteresseerd in aanvallen op het Vaticaan. En op de mannelijkheid. En op voortplanting. En op schoon drinkwater. En op zichzelf.

Re: Bedenkingen bij de Bolk

2009-05-25T13:41:00.000+02:00

"De oplossing van Bolkestein zet geen zoden aan de dijk". Zo is de conclusie van Ronald Vliegen in zijn laatste posting. Volgens hem zet ook Bolkestein weer in bij de staat die we als conservatieven zo verafschuwen en/of bekritiseren: "Er wordt nog steeds geen recht gedaan aan het feit dat er realiteiten buiten de staat bestaan, of in ieder geval zouden moeten bestaan. Het net van de almachtige staat sluit zich alleen maar verder. Want vandaag geen onderwijsvrijheid voor moslims, wat morgen? Het precedent is dan gezet."De kritiek sluit aan bij die van Jonathan van Tongeren die wel vindt dat Bolkestein de spijker op de kop slaat, maar toch ook nog een paar keer had moeten slaan om de spijker er ook daadwerkelijk in te krijgen. Conclusie: de Bolk spreekt mooie woorden, maar we schieten er weinig mee op.

De schrijvers hebben gelijk. Toch is het gepast om tevreden te zijn met de opmerkingen van Bolkestein. Mijns inziens heeft Bolkestein, als hij het heeft over de voorrang van het christendom boven de islam, ook inzake de vrijheid van onderwijs, het niet over een willekeurig gelegenheidsargument, maar hanteert hij juist argumenten die de willekeurigheid van het moderne liberale paradigma overstijgen. Bolkestein hanteert de gedachte van de privilege die is verworteld - en daarmee gerechtvaardigd - in de historische werkelijkheid. En dan wel de historische gegevenheid die onlosmakelijk is verbonden met de huidige constitutionele stand van zaken. Het is voor hem een principieel punt. Bolkestein kijkt daarbij niet naar getalsmatigheden, maar hanteert het instrument van het objectieve christendom. Naast de plaats van het christendom in de historische bedding van onze vaderlandse cultuur, wijst hij dus ook op de inhoudelijke kernpunten van het christendom die volgens Bolkestein zelfs onderdeel zijn van onze constitutionele ratio. Of dit politiek iets uitwerkt, waag ook ik te betwijfelen. Maar feit is dat Bolkestein de verhouding liberale rechtsstaat - christendom niet ziet als een rechtstaat met daarin ruimte voor het christendom, maar als een maatschappij waarin fundament, verband, weefsel en denken eerst worden bepaald door christendom en pas daarna door het liberalisme.

Tot zover mijn 'verdediging' van Bolkestein. Op twee andere punten wil ik echter beide medebloggers concreet tegemoet komen. In beide postings proef ik een zeker wantrouwen ten opzichte van de inzichten van deze liberale senior. Ik deel dat wantrouwen, maar dan niet als gevolg van zijn uitspraken, en zelfs niet als gevolg van diens liberaal-zijn, maar als gevolg van iets anders. Bolkestein spreekt als een typische, oud-Nederlandse (van voor '68) intellectueel: onthecht, elitair, met een ondertoon van scepticisme, zij het in veel gevallen een 'eerlijk' scepticisme. Hij maakt een analyse maar laat het erbij. Want waarom niet een pleidooi voeren voor het hernieuwd verwijzen naar de Tien Geboden in het beginselprogram van een VVD als hij erkent dat deze Tien Geboden nog steeds onze cultuur stempelen? En waarom niet de christelijke component als onderdeel van het openbare lesprogramma invoeren? Ronald Vliegen heeft gelijk: na de 'ochtendplas' c.q. de analyse, worden de oude '(here)boeren'-reflexen weer van stal gehaald: ruimte voor minderheden en een denken vanuit de staat. Het liberalisme is blijkbaar toch een ziekte die het gezonde denken dusdanig in de weg staat dat zelfs de eigen overpeinzingen niet serieus kunnen worden genomen. Het is een constatering die als punt van kritiek ook ons als conservatieven zou moeten raken. Onthechtheid is ook al te makkelijk een conservatieve pose die ons weliswaar kan beschermen, maar die zonder aanvalshouding vervalt tot vrijblijvende afstandelijkheid.

Aansluitend op dit punt wil ik het denken vanuit de bovenkamer noemen. Bolkesteins uitspraken over de islam laat ik deels over aan de islamvreters onder ons. Mij interesseert het bovenkamerdenken in diens uitspraken over de islam. Bolkestein: "Als godsdienst is de islam wat mij betreft welkom. De vraag is alleen of de islam zich ook geheel aan onze cultuur kan aanpassen. In het verleden (en nu komt het, EvG) liep de moslimwereld ver vooruit op de christelijke. Een tentoonstelling heeft eens een vergelijking gemaakt tussen Bagdad uit het jaar 800 en Aken, dat toen een van de hoofdsteden van Karel de Grote was. Die vergelijking viel ruim in het voordeel van het Midden-Oosten uit. De islamitische cultuur heeft gebloeid en tot en met de twaalfde eeuw zie je daar met denkers als Averroës voorbeelden van."

Steeds maar weer vallen liberalen, net als humanisten en doorsnee atheïsten door de mand als het over cultuur gaat. Als men de kleinschalige, pluriforme, organische cultuur van de eigen voorvaders ziet, is men niet onder de indruk. Men is pas onder de indruk van grote gebouwen, onthechtte filosofieën; men neemt de despotische elementen voor lief. Men klaagt over de 'verstening' van die culturen, zoals ook Bolkestein doet, zonder zich af te vragen waar dat toch door kwam? Waarom kon Europa wel doorgroeien en zij niet? Dat is voor de cultuurdenkers een oninteressante vraag. De cultuurdenkers zijn als een oude boom die vol walging kijkt naar de humusrijke bodem waarin hij verworteld staat. Geef hem maar een ondergrond van mooi geslepen kiezelstenen! Of van mooi aangeharkt woestijnzand! Ook hierin is Bolkestein net een moderne conservatief. Voor veel conservatieven zijn er slechts klassieken en Great Books; wie vanuit het gewone leven, de traditie of het gewoonterecht denkt, zoals onder meer Scruton, is in het beste geval een romanticus, in het slechtste geval een fascist.

En toch moeten we mensen niet zomaar afschrijven. Geen conservatieven die zich vergalopperen met hun klassieken; en ook niet een Bolkestein die toch maar zegt dat liberalisme zonder christendom een lastig verhaal is. Hij gaat niet ver genoeg. Maar het zou al mooi zijn als conservatieve liberalen en soortgelijk volk net zover zouden gaan als Bolkestein, of nog verder. En dat is mijn hoop die er is als ik de woorden van Frits Bolkestein lees.

Leve de Bolk

2009-05-23T13:41:00.000+02:00

Frits Bolkestein heeft weer gesproken. In een interview vandaag met het Nederlands Dagblad deed deze liberale voorman weer een aantal opmerkelijke uitspraken. Om meteen maar met de deur in huis te vallen: "Wij leven in een gelijkheidscultuur. Maar mensen zijn ongelijk. En godsdiensten ook." En: "De Nederlandse cultuur - en in mindere mate ook de Europese - is seculier. Men houdt niet zoveel van afwijkende meningen."

Zelden heb ik zoveel goede uitspraken uit de mond van een liberaal bij elkaar zien staan in één enkele krantenartikel. "Het proces van secularisatie heeft, denk ik, ertoe bijgedragen dat Europa nu minder zelfbewust is. " "Als je aan een Europeaan vraagt, wat zijn waarden zijn, krijg je te horen: democratie, mensenrechten en oog voor minderheden, en zo. Als je dezelfde vraag zou stellen aan een Amerikaan of een Argentijn krijg je precies hetzelfde te horen. Met andere woorden: dat beroemde rijtje heeft geen onderscheidend vermogen." Een pleidooi voor gezinspolitiek in plaats van immigratie, het ontkennen van een Eruopese identiteit, maar wel een nadruk op onze joods-christelijke waarden: naastenliefde, barmhartigheid, Tien Geboden. Wie het interview wil lezen, moet de krant maar kopen of 'm anderszins zien te krijgen.

Bolkestein kan dan volgens sommigen een proefballon-intellectueel zijn; zijn hele ballonnen en halve waarheden bevatten meer inhoud dan wat de meeste andere zogenaamde 'denkers' ons hebben te melden. Bolkestein zegt veel goeds en het is jammer dat hij de consequenties van zijn eigen woorden niet ver genoeg doortrekt. Zoals in zijn uitspraak: "Artikel 23 is begin vorige eeuw uitonderhandeld na honderd jaar schoolstrijd. Het is dus helemaal verweven met de Nederlandse samenleving. Er is geen enkele reden om dat recht ook aan andere scholen zoals islamitische te gunnen." Ik wil daar toch iets over zeggen, zonder vervelend te willen zijn. Met alle respect.

Volgens Bolkestein kun je door strijd een recht verwerven. Door deze strijd - hij noemt als voorbeeld de schoolstrijd - raakt de mogelijkheid waarvoor je vecht zelfs verweven met onze cultuur. Als wat vechten mensen? Als individuele inwoners of vreemdelingen? Of als groep van inheemse rechthebbenden? Bolkestein is hier te impliciet. Nederland was een christelijk land met een christelijke meerderheid. En een liberale minderheid die aan de touwtjes trok. Men streed in feite voor een mogelijkheid die al volop aanwezig was in onze cultuur, maar die door een kleine elite werd genegeerd. Er was dus niet sprake van een fenomeen dat door een emancipatiestrijd als novum werd geïntroduceerd om daarna te worden opgenomen in het weefsel van onze cultuur; er was sprake van een werkelijkheid waar eindelijk recht aan werd gedaan.

Een tweede opmerking in dit kader betreft de stand van zaken omtrent het weefsel. Bolkestein spreekt over verwevenheid; wie spreekt over verwevenheid spreekt over 'weefsel'. Ergens anders in het interview spreekt Bolkestein - naar aanleiding van het door secularisatie verminderde zelfbewustzijn - over het 'verband': "Het algemene kader is weggevallen. Toen het liberalisme in de achttiende eeuw werd geformuleerd, was het christendom nog universeel. Maar dat bezielend verband, of zoals sommigen het noemen de gedeelde mythe, is er niet meer. En nu is de vraag of we ook zonder dit verband goed kunnen functioneren." Het is een vraag die Bolkestein weifelend doch ontkennend beantwoordt. Zowel 'weefsel' als 'verband' hebben betrekking op de samenleving, een samenleving die is gestempeld door het christendom, door de bezieling van het christendom bij elkaar is gehouden en (door strijd) mede door christenen is gevormd. Het christendom is primair; het liberalisme secundair. Dit is een opzienbarende gedachte - niet voor ons - en geen willekeurige, gezien de tal van citaten en gedachtes die Bolkestein verwoordt en die deze gedachte onderstrepen.

Deze primaire werkelijkheid is nu aan het verdwijnen. En daarmee de mogelijkheid dat de samenleving nog gevormd zou kunnen worden. Moderne, liberale, gelijke en democratische individuen kunnen namelijk niet meer strijden, doch slechts protesteren. Zonder primaire voorwaarden is elke fundamentele strijd een bedreiging voor de status quo. Bolkestein zei dit in feite ook met zijn opmerking "De Nederlandse cultuur is seculier. Men houdt niet zoveel van afwijkende meningen". Het is ernstig als afwijkende meningen niet meer kunnen worden gewaardeerd en zelfs worden bestreden. Bolkestein ziet dit, al raakt hij in het interview te voorzichtig de voorbeelden aan: de affaire Buttiglione (Bolkestein was tegen diens vertrek) en het recht van ouders om hun kinderen niet in te enten - al vergroot dit het risico op bijvoorbeeld polio. Maar Bolkestein toont hiermee dat hij niet slechts een klassieke liberaal is, maar tevens een gezonde Nederlander die meer in huis heeft dan moderne verworvenheden.

Het grootste gevolg van een seculiere samenleving is wel dat mensen niet meer strijden. Zonder weefsel, rechtsongelijkheid ten gunste van het christendom, bezieling, ruimte voor afwijking, groepsrechten die uitgaan boven algemene grondrechten, raakt de gewevenheid - het weefsel - van onze samenleving los. Bolkestein heeft gesproken. Laten anderen zijn woorden ter harte nemen.

Gevaarlijke geschiedenis

2009-05-23T13:40:00.000+02:00

President Medvedev van Rusland heeft een commissie aangekondigd om de Russische geschiedschrijving te bewaken. Hij wil voorkomen dat sommigen het verleden gebruiken om Rusland te beschadigen. Het verwijzen naar de kwalijke praktijken van het Rode Leger in Oost-Europa en in de Baltische staten na 1945 zal als het aan Medvedev ligt, niet meer plaatsvinden. Het westen gruwt van deze ontwikkeling. Deze 'herschrijving' van de Russische geschiedenis is namelijk in onze ogen niet los te zien van het toenemende Russische nationale bewustzijn. Met argusogen volgt het westen deze ontwikkelingen, die volgens velen Rusland richting een niet-democratische, totalitaire schijndemocratie drijven. Maar waar Europa de natiestaten opruimt, gaat men in Rusland een andere weg op: die van de sterke natiestaat. En daarin past geen kritische geschiedschrijving die van de glorie van dit land weinig over zou kunnen laten.

Geschiedherschrijving - dat doen we in Europa ook. De moderne Europeaan heeft niets met niet-herschreven geschiedenis. Voor hem is geschiedenis een Afrekening met datzelfde verleden. De geschiedenis is de schaduwvlek waarmee we de vooruitgang kunnen meten. Geschiedschrijving in Europa is het ambacht van de maalstenen. Met stenen als 'Holocaust', 'Vrouwenonderdrukking', 'Homofobie', 'Kruistochten', 'Kerk' wordt elke historische waarde fijngemalen. Het zijn machtige wapens om elk gevoel van trots, identificatie, identiteit en superioriteit de kop in te drukken. De cultureel-Marxistische c.q. liberale agenda van het westen ziet traditie en historie als ketenen waarvan we bevrijd dienen te worden. En de geschiedenis wordt hiervoor voortdurend herschreven - overgeschreven - met als doel moderniteit en discontinuïteit te benadrukken. Geschiedenis is voor ons drama en entertainment met de modernist als Good Guy en de historische figuur als Bad Guy. Zoals in de onlangs verschenen film The Young Victoria van de regisseur Jean-Marc Vallée - een film waarin Koningin Victoria wordt neergezet als prototype feministe; de sterke vrouw die alle mannen met gemak weerstaat. Waar het Victorianisme in haar hypocrisie en benepenheid staat voor donkerheid, is Victoria boegbeeld van viriel feminisme. Dat heeft niets met werkelijke geschiedenis te maken.

Medvedev kan dus nog veel van ons leren. En hij zal alle van ons afgekeken truuks uit de kast moeten halen om de vele wandaden uit het Russische verleden weg te poetsen. Zoals de vele doden onder Lenin en Stalin. Het wanbeleid van de communisten. Of de oorlogsmisdaden van het Rode Leger. Maar het is niet meer dan logisch dat Medvedev deze 'feiten' niet op hun beloop laat. De zwarte bladzijden zijn namelijk dermate overweldigend dat elke derderangs liberaal kan prijsschieten op de Russische volksziel; elk schot is raak. Ik snap Medvedev wel dat hij zoiets niet toe kan staan. Het is dan wel het modernisme geweest dat zo gruwelijk heeft huisgehouden in de Russische geschiedenis, maar dat wat er is overgebleven van de Russische identiteit is nauwelijks nog los te zien van datzelfde monster van de moderniteit. Ontkennen is onmogelijk; vervorming is de enige optie. Zonder ingrijpen krijgt Rusland namelijk zijn eigen 'Holocaust' voor de kiezen. En Duitsland laat zien dat een kapotgeschoten natie die wordt verleid door welvaart en geld een al te gemakkelijke prooi is voor de selfdestructing history vanuit het westen.

Rusland zoekt daarom haar eigen weerhouding - een katechon - tegen de machten die de laatste resten Russische cultuur willen vernielen. Als het ware een redmiddel om te ontkomen aan de vernielingen die de Amerikanen en zijn bondgenoten in het Rusland van vlak na de val van het communisme hebben aangericht. De bewuste (sociaal-economische) politiek - van onder meer de Chicago School Boys - van 'constructieve destructie' verschilde in uitwerking weinig van bombardementen zoals die op Dresden in '45. Naomi Klein citeert in haar boek Shockdoctrine op overvloedige wijze westerlingen - Amerikanen met name - die openlijk een beleid voorstonden van totale vernietiging van de Russische cultuur en van een algehele vernietiging van alle Russische sociale structuren. De citaten zijn onthullend: niet alleen economisch, ook sociaal en cultureel moest het land kapot. En ging het ook bijna finaal kapot.

Met nog minder culturele reserves als Duitsland vlak na de oorlog, maar met het grote voordeel de onafhankelijkeheid te hebben behouden, moest - en moet - Rusland wel grijpen naar onoirbare middelen als herschrijving van de geschiedenis. Dat het daarbij in haar versie van herschrijving niet terugschrikt voor bizarre historische combinaties - bijvoorbeeld door de Georgiër Stalin niet af te vallen en tegelijk de Russisch Orthodoxe Kerk in ere te herstellen; dezelfde kerk die door Stalin haast is uitgeroeid - is teken van hoop. Rusland wil geen terugkeer naar het donkere verleden, maar wil juist iets van een verleden behouden. Desnoods door de Duivel met een Beëlzebul te verdrijven.

Re: Valse godsdienst onder de vlag van joods-christelijk

2009-05-20T13:39:00.000+02:00

Het is moeilijk om onbewogen te blijven onder de jongste blogposting van Jonathan van Tongeren. Zijn fraaie gedachten roepen louter instemming op. De kritische kanttekeningen die ik bij zijn bijdrage wil plaatsen, moeten dan ook uitsluitend worden beschouwd als kanttekeningen in de marge. In de grond der zaak zijn we het eens; zijn korte analyse verraadt een gelijkluidende visie op de fenomenen 'staat' en 'democratie'.

Of de kerk zelf heeft bewilligd in een rol als bijwagen van de staat waag ik te betwijfelen. Om haar situatie af te bakenen richting de Duitse keizers was toch eerder iets dat haar werd opgedrongen? En de opstelling van de Franse koningen, met hun centralisatie-ijver, liet vaker een zwakke Kerk zien, dan een afgebakende en een zich afbakenende Kerk? En trouwens: was de onderscheiding tussen Kerk en wereldlijke overheid (en niet: Staat) in het oude Israël, waar de oudsten, de adel en de koning een omvattender macht bezaten dan de priesterklasse een voorbode van de onzalige scheiding tussen Kerk en Staat zoals wij die nu kennen? Ik geloof het niet.

De christelijke natie wordt geregeerd door christelijke wereldlijke heren en overheden, van beneden naar boven, en de Kerk is altijd een corrigendum, een principe dat van binnenuit werkt, waar dan ook, in elke tijd. De Berberse denker en historicus Ibn Khaldoen verbaasde zich in de veertiende eeuw erover dat geestelijke en wereldlijke overheden in Europa in feite gescheiden opereerden. Toen al! En voor de islam was dit een ondenkbare situatie. Maar toch moeten we ons afvragen of er wel sprake was van een gedeeldheid. De christelijke eenheid kenmerkt zich altijd door een eenheid in verscheidenheid; of nog beter: een algemene eenheid die wordt bewaard door de bijzondere middelen tot correctie. Het christelijke ene Europa werd bewaard door een Kerk die er dicht bovenop zat, maar niet zelf alle macht naar zich toe trok. Of men zich in de Kerk bewust is geweest van de centraliserende tendensen die immer met toenemende macht en ontwikkeling gepaard gaan, valt te betwijfelen. Centralisatie roept tegenkracht op, en tegenkracht organiseren is in de praktijk hetzelfde als centralisme aanwakkeren. Want waar twee onderscheiden terreinen zich voortdurend centraliseren, valt uiteindelijk niet alleen de samenleving in tweeën, maar zal uiteindelijk de sterkste alle macht naar zich toetrekken. En dat is dus in deze setting altijd de Staat.

Want het is waarschijnlijk dat de primaire macht de grootste en uiteindelijk de enige macht zal zijn. Immers: de Kerk was van meet af aan een corrigendum: geen vervanging van maatschappij en leven. Behalve een historische uitwerking van dit proces, is de vraag belang of dit een onafwendbaar proces betrof, of dat er een onafwendbaarheid is gecreëerd door het niet overzien van de gevolgen van het toegeven aan centralisatie aan beide kanten van de streep.

Nu komt mijn (milde) kritiek: Ik proef bij Jonathan een zeker fatalisme. In een bericht op zijn eigen blog gebruikt hij richting Tom zelfs de term ‘idealisme’. De massaliteit van de ontwikkeling naar de allesoverheersende staat mag ons niet ontmoedigen of doen vluchten naar een eschatologische kunstgreep – zoals die van ‘idealisme’. Een bepaalde somberheid mag ons in de praktische politiek nopen tot behoedzaamheid en laveerkunst; op fundamenteel niveau dienen wij echter elke vorm van fatalisme af te leggen en de ontologische kwestie serieus te nemen.

Deze ontologische imperatief moet ons dwingen de ontmanteling van deze staat ter hand te nemen, en terwijl we zoeken naar de fouten van de Kerk dienen we samen een richting uit te denken waarin de Kerk weer de hoedster wordt van een samenleving zonder excessen als ‘Staat’ en ‘democratie’. Dit project moet mede op bitterlemon.eu opgestart worden. We kunnen beginnen met essays over de 'verlinksing van het christendom'. Wellicht een goed thema voor onze 'debatplaats'?

Aanval op de democratie (II) - Over weigerambtenaren en weigerpartijen

2009-05-18T13:38:00.001+02:00

Een groot deel van de Nederlandse ambtenaren weigert om onder een bestuurder van de PVV te werken. Dit bleek uit een enkele dagen geleden gehouden onderzoek van het ambtenarenblad re.Public. Zo'n 54 procent van ambtenaren op rijks-, gemeente- en provinciaal niveau ziet het niet zitten om onder een politicus te werken die tevens aanhanger is van de partij van Wilders: de PVV. Op aandragen van de PVV heeft Minister van Binnenlandse Zaken Guusje ter Horst opgemerkt dat dit ontoelaatbaar is: "Een ambtenaar die zich om andere redenen niet kan verenigen met het beleid dat hij moet uitvoeren, zal ten slotte een andere baan moeten zoeken".

Nu is een groot deel van het Nederlandse ambtenarencorps, net als de leraren en de journalisten, sociaal-democraat of 'links'-liberaal (zeg maar: D66). Uit de mond van de enkele rechtse ambtenaar die er bestaat en die een cursus doet in het kader van zijn of haar werk wordt dit beeld bevestigd. Over het algemeen zijn ambtenaren qua partijpolitieke voorkeur in te delen bij partijen die weigeren met de PVV in de regering te zitten: PvdA, GroenLinks, D66, SP en ChristenUnie. Voor wat betreft weigerambtenaren zal dit niet veel anders zijn. De vraag is: waarom is het ontoelaatbaar dat een ambtenaar weigert voor een bestuurder te werken die namens een democratisch verkozen partij in het kabinet zit, en waarom is het daarentegen toelaatbaar dat partijen zelf weigeren met zo'n partij als de PVV samen in het kabinet te zitten?

Dit laatste is namelijk een ernstige zaak. Onze constitutie kent niet het verschijnsel 'partij'. Wel de gekozen volksvertegenwoordiger die samen met de andere verkozenen de Staten Generaal vormen. Elke volksvertegenwoordiger is niet slechts de vertegenwoordiger van zijn achterban. Hij is weliswaar verkozen door de achterban en kan afgevaardigde zijn van een groep van kiezers, maar elke verkozen volksvertegenwoordiger vertegenwoordigt heel het volk. Niet de wil van de achterban, maar het algemeen belang van het volk dient de leidraad te zijn van elke parlementariër. "Zonder last en ruggespraak" dient een Kamerlid zijn of haar afweging te maken en een stem uit te brengen.

Daarom wordt in de media altijd gemeld: "De Tweede Kamer heeft besloten... (etc.)", en niet: "een deel van de Kamer heeft besloten (en een ander deel niet)". Het behoort tot de zogenaamde democratische principes dat ieder parlementariër zich op voorhand neerlegt bij een eventueel besluit van de volksvertegenwoordiging. En van het volk wordt hetzelfde verwacht. De eenheid van volkswil en uitvoerende macht wordt in ons land nog eens onderstreept door het feit dat ministers in dienst zijn van de Kroon die boven alle partijen staat en dat de regering (in dienst van de Kroon) het volk regeert en niet het parlement. Het parlement geeft de stem van het gehele volk. En deze volkswil wordt soeverein uitgevoerd door een kabinet dat regeert namens het hele volk.

Een partij die dus op voorhand weigert met een andere partij in een kabinet te zitten, weigert dus het volk en haar vertegenwoordiging te erkennen. Niet slechts een deel, maar in principe het volk als geheel (wat iets anders is als het gehele volk als optelsom van individuen elk met een eigen mening). Wie weigert op voorhand met een partij in een kabinet te zitten, moet zich afvragen wat hij of zij als partij in een parlement te zoeken heeft. Het parlement is er voor de regering, en niet andersom. Wie voor zichzelf een deel van het volk - en theoretisch zelfs eventueel de meerderheid - uitsluit van de regering, verwerpt het regeren namens het volk, en verwerpt bovendien het parlement als vertegenwoordiging van het volk. Let wel: ik spreek niet over het proces van kabinetsformatie; ik spreek over de principiële bereidheid de ander te erkennen als vertegenwoordiger en zelfs als drager van een (eventueel meerderheids-)kabinet.

De weigering van genoemde partijen om op voorhand met een PVV samen in één kabinet te zitten, is dus een aanval op de democratie. Je mag als partij iets onwaarschijnlijk achten, maar dat is principieel nog iets heel anders dan onaanvaardbaar. Wie van tevoren het "onaanvaardbaar" uitspreekt, zet op voorhand al het behoorlijk bestuur op losse schroeven. Het gemak waarmee veel partijen dus een banvloek uitspreken over de PVV zegt dus iets over het onvermogen ook daadwerkelijk te geloven in de democratie waar men anders zo de mond vol van heeft. Deze zaak is uiteraard niet uitsluitend op een PVV terug te voeren, maar ook en allereerst op een uitsluiting van de SGP door veel partijen in dit land al in een veel eerder stadium.

Dat uitsluiting sinds jaar en dag schering en inslag is, betekent wellicht dat de huidige democratische gesteldheid bij veel 'democraten' een wassen neus is. Dat uitsluiting wellicht onvermijdelijk is, betekent wellicht dat de democratie zelf een wassen gebouw is.

Daarom is het vreemd dat partijen wel, en ambtenaren niet mogen weigeren een kabinet (of ander bestuurlijk orgaan) met de PVV als deelgenoot te ondersteunen. Een partij is in een democratie immers van groter gewicht dan een ambtenaar? Of vergis ik me hier en dienen slechts ambtenaren zich op te stellen als democratische horigen, maar mogen partijen, volksvertegenwoordigers en bestuurders er een eigen democratie op na houden? Met een eigen volk en een eigen opvatting over wie wel of niet tot dit volk behoort?

Aanval op de democratie (1) - Egbert Schuurman

2009-05-13T15:54:00.003+02:00

Is het de democratie die haar eigen kinderen opeet, of zijn het haar kinderen die de democratie opeten? Ik denk allebei. Natuurlijk zeker het eerste: democratie relativeert de orde kapot, vernielt het gezag, plaatst de macht van het getal boven de waarden van traditie, gemeenschap en verbondenheid. Hierover op een ander moment meer. Van het tweede geval: de kinderen van de democratie die hun moeder opeten, zijn de laatste tijd (zo sinds het ontstaan van de democratie) vele voorbeelden te noemen. En dat blijft opmerkelijk. Nu geef ik niet zoveel om democratie. Niet dat ik zo zucht onder het bestel, maar mijns inziens wordt onze beschaving niet primair gedragen door democratie, maar wordt bepaald door andere factoren. Maar daarom is het des te verbazingwekkender dat het juist de voorstanders van democratie zijn die dit stelsel moedwillig de nek omdraaien. Een voorbeeld hiervan is het nieuwste voorstel van Egbert Schuurman, senator voor de ChristenUnie in de Eerste Kamer der Nederlandse Staten Generaal.

De heer Schuurman wil een zogenaamde 'crisistax' invoeren; een belasting voor Nederlanders die meer dan premier Balkenende verdienen, dus meer dan zo'n 125.000 Euro per jaar. Boven dit bedrag zouden mensen in plaats van 52% zo'n 60 % belasting moeten gaan betalen, en dan zo dat men geen gebruik kan maken van hypotheekrenteaftrek wat betreft het bedrag dat men in deze hoogste schijf aan de Staat dient af te dragen. Volgens senator Egbert Schuurman komt deze zogenaamde 'crisisbelasting' tegemoet aan een "breed beleefd, sluimerend gevoel in de samenleving, dat de hogere inkomens nu echt eens moeten worden aangepakt''. En: "De mensen zijn het spuugzat, dat sommige bazen van onderwijsinstellingen, ziekenhuizen en woningcorporaties zo vreselijk veel verdienen. Er is behoefte aan een krachtig signaal van de overheid.'' Een aantal opmerkingen wil ik hierbij plaatsen.

Allereerst is het opmerkelijk dat Schuurman er niet voor terugdeinst gedrag te vertonen dat partijgenoten zouden kunnen aanmerken als 'populisme'. "De mensen zijn het spuugzat". Dan bedoelt Schuurman de mensen minus de meerverdieners. En: "hogere inkomens moeten worden aangepakt". Hoger dan wat? Hoger dan dat van premier Balkenende. Schuurman maakt graag gebruik van simpele voorstellingen. Wie is de hoogste in het land? De koningin? Nee, premier Balkenende. Wie zijn de veelverdieners? "Sommige bazen van onderwijsinstellingen, ziekenhuizen en woningcorporaties". Is dat zo, meneer Schuurman? Verdienen alleen bazen uit de overheids- en semi-overheidssector meer dan onze premier? En niet zelfstandigen, ondernemers, filmregisseurs, etc.?

Schuurman is een populist. Zijn hele leven heeft hij doorgefilosofeerd over één thema: de vertechniserende maatschappij - een 'geleend' thema van zijn leermeester prof. H. van Riessen. Nu, met loodgieterslogica is veel te begrijpen. Als iets niet past, dan pruts je er toch gewoon een ander onderdeeltje aan vast? Dat mensen in de collectieve sector volgens de huidige politieke maatstaven niet meer zouden mogen verdienen dan de Balkenendenorm is in zekere zin logisch: de hoogste ambtenaar moet het meeste verdienen van alle ambtenaren. Maar nu komt het: volgens Schuurman moeten alle Nederlanders minder verdienen - of mogen eigenlijk niet echt meer verdienen - dan de hoogste ambtenaar: de premier. Alle Nederlanders zijn blijkbaar in dienst van de staat - of hebben een vergelijkbare status. Het lijkt erop dat burgers in crisistijd ondergeschikten zijn van een staat en zich moeten schikken naar de wensen van hun meerderen. De maatschappij is in dienst van de politiek.

Raar. Het zou toch andersom moeten zijn? Minister betekent toch 'dienaar'? 'Dienaar' van de Kroon, van het volk of het algemeen belang? Wie inzet bij de dienaar kan dus beter inzetten bij de minstverdienenden. Dus bij hen die beneden het sociaal minimum zitten. Laten zij die het sociaal minimum hebben en erboven zitten maar bloeden. En laten om te beginnen Balkenende en Schuurman hun salarissen aanpassen op de minst verdienende dienaren van dit land; de 'Schuurman-norm' is dan geboren.

Schuurman borduurt zijn hele leven voort op het werk van zijn leermeester Van Riessen. Diens hoofdwerk was "De maatschappij der toekomst". In de maatschappij van Schuurman is er geen ruimte meer voor toekomst. Voor de toekomst van een maatschappij is er ruimte nodig voor nieuwe initiatieven vanuit deze maatschappij. Ook financiële ruimte. Welnu, wie straks meer verdient, moet zijn geld afstaan aan de Staat. Het is straks niet meer mogelijk om vanuit de maatschappij eigen initiatieven te ontwikkelen èn te bekostigen! Daarvoor zijn immers mensen nodig die iets meer kunnen missen. Volgens Schuurman moet iedereen die iets kan missen, dit laten afvloeien naar de staatskas. De overheid bepaalt immers wat er wordt geïnitieerd en wat er gebeurt, en niet de burgers.

Schuurman keert de verhoudingen om. Vrije ondernemers zijn ambtenaren geworden. Vrij burgers staatslakeien. Zelfs de notie van solidariteit, van 'de sterkste schouder, de grootste lasten' is niet de werkelijke drijfveer. Het werkelijke motief van deze senior van onze Eerste Kamer der Staten Generaal is tegemoet komen aan sluimerende gevoelens in de samenleving. Wat nu, als meerverdieners grote financiële verantwoordelijkheden blijken te bezitten? Richting ouders, landbezittingen, kerkelijke of charitatieve instellingen? Daar heeft Schuurman lak aan. Zoals zijn partijgenoten in het kabinet meewerken aan het creëren van een politiestaat waarin elke fatsoenlijke burger onder curatele wordt gesteld, zo pakt Schuurman het anders aan. De financiële mogelijkheden om zich te handhaven tegen het staatsgeweld moeten eraan geloven. Het initiatief van het volk moet worden gebroken.

Ten slotte een citaat van prof. dr. ir. H. van Riessen, de leermeester van Schuurman: "Het is immers zo dat de maatschappelijke tendenties in de richting van de totalitaire maatschappij wijzen, maar bovendien (blijkt), dat de benadering van onze samenleving met de idee en de praktijk van haar planmatige beheersing haar op een weg voert, waarop men van kwaad tot erger voortschrijdt. Door de opheffing van de soevereiniteit in eigen kring, krijgt de maatschappij reeds een totale, collectieve structuur, terwijl door de overschrijding van het critische punt in de balans van gezag en vrijheid ten behoeve van de gecentraliseerde beheersing der toekomst, men gedwongen wordt tot een slechts door de mogelijkheden van de planning gelimiteerde procedure van vrijheidsbeperking."

Schuurman heeft veel boekjes gelezen en geschreven, maar heeft er klaarblijkelijk van meet af aan niets van opgestoken.

Leuke actie

2009-05-06T12:52:00.004+02:00

Sinds vanochtend lees ik de NRC Next. Vijf weken lang voor slechts vijf Euro, en dan op zaterdag in plaats van de NRC Next de NRC Handelsblad zelf. Daar moet dus flink geld bij worden gelegd. En dat is ook de reden waarom ik het doe. Voor vijf Euro krijg je vijf weken lang genoeg bewijsmateriaal door de brievenbus over het misdadig karakter van de journalistieke elite van Nederland, en bovendien draai je ze ook nog eens een financiële poot uit. Het gaat al slecht met de NRC en haar zusje Next. Als iedereen ingaat op deze aanbieding zal er weer een linkse journalist de laan uitgaan.

In de Next van vandaag een groot artikel van Rob Wijnberg over Susan Sontags filosofie van de beeldcultuur: "Kijken, kijken, maar vervolgens niets doen".
xxxxx

Dodenherdenking 2009

2009-05-05T09:10:00.009+02:00

Een samenleving die de dood naar de rand van haar bestaan heeft verdrongen, is een onwerkelijke samenleving. Ondanks de Heideggeriaanse wijsheid dat juist de begrensdheid van het leven door de dood dit leven zinvol maakt, is mijn ervaring precies andersom: waar de dood naar de rand is geduwd, wordt de wereld gek. Behalve voor hen die in de nabijheid van Onze-Lieve-Vrouwe de liturgie van wijn en sigaren vieren.

Maar nog steeds voelen wij ons in Nederland Anno 2009 verplicht om aan de vooravond van 5 mei, Bevrijdingsdag, op 4 mei 'onze doden' te herdenken. En ook de zogenaamde 'Dodenherdenking' van dit jaar werd in ons land wel heel bijzonder gevierd. Met dreigementen aan reeds overleden personen. Want wat is het geval? Het Algemeen Dagblad had gisterochtend op de voorpagina een foto geplaatst van de dader van Koninginnedag. Het bleek een 'verkeerde' Karst T. te zijn. Het AD had de foto van Hyves gehaald nadat SBS 6 hetzelfde had gedaan in een televisie-uitzending. Maar waar SBS nog een balkje voor de ogen had geplaatst, liet het AD zelfs dit weg. En toen bleek het een andere, een 'verkeerde' Karst T. te zijn die men had geplaatst. Zelfs geen familie. Een verkeerde, ondanks - naar zeggen van het AD - de getuigenverklaringen van vier bekenden van Karst T. die hadden verklaard dat dit de juiste Karst T. was.

En nu komt het: de 'verkeerde' Karst T. kreeg meteen talloze dreigementen, haat- en dreigmails toegezonden. Dreigmails aan iemand die al dood is - je vraagt je af: hoe slim zijn al die dreigende Nederlanders?

Maar goed: dit plaatst het fenomeen Dodenherdenking in een ander perspectief. Doden hoef je niet alleen te herdenken (zeven minus één); je kunt ze ook bedreigen. Waarmee? Met mails en met haat.

Is dit surreëel? Niet minder surreëel dan de dag na Dodenherdenking een popfestival organiseren waarmee alle vrijheden anno 2009 worden gevierd en dit direct koppelen aan WO II en Anne Frank en de hele rataplan.

Eén van die vrijheden die met popfestivals worden 'gevierd', is het ongeremd haat spuien op Internet. Een andere vrijheid is het plaatsen van foto's van onschuldige personen op de voorpagina van kranten en ze presenteren als meervoudige moordenaars. En de vrijheid om de doden te haten. En natuurlijk de vrijheid van het AD om de 'verkeerde' Karst T. af te schepen met een bosje bloemen en een paar honderd Euro schadevergoeding (dit laatste is natuurlijk giswerk).

Een ander surreëel moment beleefden afgelopen zondag enkele Apeldoornse kerken. Diverse kerkdiensten werden verstoord door Duitse sekteleden die de kerken ervan beschuldigden schuldig te zijn aan de moord op Koninginnedag. Omdat ze 'net als Lot bij Sodom bleven wonen'. Nu werd Lot later in het Nieuwe Testament een rechtvaardige genoemd, maar sekteleden zijn blijkbaar niet zo Bijbelvast. Zelfs de dode Lot wordt gehaat en dreigementen vliegen in het rond.

Een laatste surreëel moment beleefde ik gisteren in Antwerpen. Ik zat in het Hilton Hotel te eten, samen met mijn vrienden dr. Pieter Huys en Tom Zwitser. Zo rond het moment van herdenken begon een bejaarde vrouw te raaskallen. Ze was waarschijnlijk dronken. Door enkele personeelsleden werd ze 'begeleid' naar meer gepaste oorden. En we kregen een excuus. "Waarvoor?", vroeg ik, want wij hadden geen last van haar gehad, "zolang het personeel maar niet schreeuwt, valt het nog wel mee". De Nederlandse stagiaire keek me niet begrijpend aan en liep weg. Niet de vrouw was onwerkelijk, wel onze Nederlandse stagiaire. Na de maaltijd stonden we op en staken een sigaar op: een Justus van Maurik.

Onder de voet van de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal vroeg ik me af: waarom herdenken we de doden? Doden herdenken doe je in de kerk door een Heilige Mis op te dragen. De dood zelf herdenk je niet - de dood is niet te denken, laat staan te herdenken. Je kunt wel doden herdenken die in werkelijkheid nog leven. Zelfs na het sterven. En ook het sterven is te gedenken. Hierdoor zijn we in staat ons leven zo te leven dat het zelfs voor onze kinderen tot een gedenkwaardig leven wordt.

De liturgie van de oude wereld loopt niet synchroon met die van de nieuwe wereld. Voor mij vielen gisteren het gedenken van het sterven en het vieren van de vrijheid samen in het drinken van een glas wijn met vrienden, in het oudchristelijk 'tolereren' van een raaskallende oude vrouw en in een goede sigaar achteraf. In het moment dat de rook van Justus van Maurik omhoog slingerde langs de spits van de Onze-Lieve-Vrouwe.