NA DE CHAMPAGNE BEGINT DE ELLENDE: na 1 juni

Champagnekurken knallen, zakken chips worden opengetrokken en vuurwerk wordt van achter uit de kast gehaald. Mensen zijn opgetogen, vliegen elkaar om de hals, want het is feest in Nederland. De democratie heeft een immers een overwinning behaald en dat moet gevierd worden. Het referendum is een succes geworden. Richtte het "positieve denken zich voor 1 juni nog op het "ja" voor de grondwet, nu richt datzelfde positieve denken zich op het referendum zelf. Zeker, Nederland leert Frankrijk een lesje. Maar dan wel in het feestvieren en het tellen van de zegeningen. Want net als Frankrijk kennen wij ook ons democratisch messianisme: het draaiorgel-messianisme.

Waar andere landen slinkse wegen moeten bewandelen om het volk, door middel van propaganda of repressie, te hersenspoelen en haar - met haar leiders - te doen vergeten, hoeft dat in Nederland niet. Want ben je op het ene moment nog vervuld met weerzin zoals een Jozias van Aartsen die de link legde tussen de Nederlandse nee-stemmers en de Franse "communisten en racisten", of vol met teleurstelling zoals Balkenende, of vol met wel erg speciale emoties zoals Femke Halsema: "Ik baal als een stekker" - het volgende moment kan diezelfde stekker in het stopcontact worden gestoken en kan het lichtorgel haar vrolijke deunen gaan spelen. Het volk van clowns en circusartiesten heeft er weer een reden tot feestvieren bij: het parlement en de regering staan in hun hemd, en dat moet gevierd worden.

Nu was mijn weerzin tegen de Europese Grondwet groter dan die tegen het referendum; daarom zal ik u mijn uitgebrachte "nee-stem" niet onthouden als het minste van twee kwaden. Maar nu 1 juni achter de rug is, vraag ik me af of we niet bezig zijn met het openen van de doos van Pandora. Hoeveel meer democratie kan een gezond mens nog verdragen?

Want laten we ons geen illusie maken: het resultaat mag er wezen, de weg ernaartoe stonk, het middel rammelde aan alle kanten en de argumenten en motieven - zowel pro als contra - zijn en waren in veel gevallen uiterst dubieus. Veel argumenten contra waren gewoon argumenten pro, en andersom. Wie tegen Europa was vanwege de te geringe garanties om de verzorgingsstaat veilig te stellen, was er in feite al voor als maar aan de juiste voorwaarden voldaan zou worden - door de EU wel te verstaan. En veel voorstanders willen wel degelijk bepaalde rechten en vrijheden veilig stellen - al is hun grenzeloze naïeve vertrouwen in machtsapparaten in dezen ontstellend.

De Europese manier van denken

Vele zogenaamde tegenstanders van de Europese Grondwet zijn niet zozeer tegen de bureaucratische machtsstaat. Ze zijn alleen niet voor zo'n machtsstaat op Europese schaal. Wat ze wel willen is een bureaucratische machtsstaat op natieschaal - dat wil zeggen: op Nederlandse schaal. Zo wil een SP wel degelijk een nog sterker Europa, maar dan wel een Europa naar haar beeld: een Europa dat de verzorgingsstaat versterkt en dat zich bemoeit met tal van terreinen op sociaal-economisch gebied.

De "Europese manier van denken": van bovenaf en vanuit een machtscentrum is zo'n beetje bij alle voor en tegenstanders van de Grondwet te vinden. Een klein voorbeeldje: Geert Wilders is tegen een districtenstelsel, omdat daarmee het algemeen belang uit het oog wordt verloren. Het algemene belang kan volgens hem dus het beste in het oog worden gehouden vanuit de centrale Haagse contreien...

Door het leggen van primaat bij de Europese politiek, in plaats van bij de Europese werkelijkheid, versterkt men op tal van wijzen de politieke werkelijkheid vanuit Den Haag, Brussel en Straatsburg. De opmars van dit imperiale denken is al dermate gevorderd dat men zelfs klassieke als subsidiariteit en representativiteit in het systeem ingekapseld heeft. Overgenomen uit het Rooms-katholieke sociale denken, hebben de (RK-)oprichters van de Europese Gemeenschap - Adenauer, Schumann en Gaspardi - zo'n "subsidiair" klimaat gecreëerd in de "gemeenschap der volkeren" die de EU (c.q. EEG) moest zijn.

Maar was voorheen (bij de Rooms-katholieken) de subsidiariteit verbonden met het diepe besef dat verantwoordelijkheden daar gedragen moeten worden waar ze primair thuishoren (gezin, locale gemeenschap, kerk en vereniging) en dat een centrale overheid niet alleen beperkt is in haar mogelijkheden, maar ook in haar verantwoordelijkheden en handelingslegitimiteit [1]; de moderne subsidiariteit denkt daar anders over. Voor haar staat de daadkrachtigheid voorop. Zo spreekt ook Geert Dales over subsidiariteit wanneer hij tegelijkertijd pleit voor schaalvergroting van gemeenten, om zo daadkrachtiger bestuur te genereren.

Het oprukken van de roep om politieke daadkracht en handelingsbevoegdheid "gebruikt" subsidiariteit om het werkingsgebied te vergroten van haar politieke ambitie. De moderne subsidiariteit wil zo juist de beperkingen van handelen en legitimiteit opheffen, en is zo vooral een exponent van de "Europese gedachte" van de onafwendbaarheid van schaalvergroting en ongebreidelde competitie.

Imperiaal denken

In zijn studie Rondom de vloedlijn [2] duidt de jonge filosoof Vincent Blok deze wijze van denken als "imperiaal denken". Volgens Blok is het imperiale van het moderne denken dusdanig alomtegenwoordig, dat dit imperiale niet alleen de intermenselijke verhoudingen doortrekt, maar ook de cultuurkritische protesten daartegen. Vincent Blok zegt daarover:

"Als het imperialisme niet alleen alomtegenwoordig is maar ook elk verzet daartegen doortrekt, dan heeft het een hermetisch karakter. Het vermoeden van de "onwaarheid" ervan kan dan niet langer worden gevoed door dit verzet. Dit vermoeden dan worden getoetst door de vraag naar het wezen van de macht." [Rondom de Vloedlijn, 13]

Het defaitisme van Heidegger (en van Vincent Blok) stelt ons voor de vraag: is er een uitweg uit de alomvattende druk van de imperiale krachten, dat alles lijkt te doortrekken? Is er een barrière op te werpen tegen dit imperiale? Of - als uiterste redmiddel: is er nog een vrijplaats mogelijk om het "eigene" in stand te houden?

Volgens Heidegger - en vele anderen - uiteindelijk niet. Zijn slotsom is niet zo verwonderlijk, zeker gezien zijn aandeel in de "Totalschlacht" die het Duitse Nazidom over ons continent heeft uitgegoten - een nasleep waarin we nog steeds ondergedompeld lijken te zijn, getuige alleen al de "verdediging" van de Grondwet. Want juist het beroep op het onafwendbare en de positieve grondhouding benadrukten het irrationele en totalitaire karakter van de Europese eenwording. En ook hier heeft Vincent Blok in zekere zin gelijk, wanneer hij stelt dat het anti (de terugtrekking) in wezen negatief afhankelijk is van datgene waar men zich tegen afzet.

"Alleen een god kan ons redden"Zag de "mislukte oude Duitse filosoof" Heidegger geen uitweg meer uit het imperialisme; zelfs Nietzsche bleek hem daarvoor te "metafysisch" - het was ook "de mislukte oude man" Heidegger die ons toeriep: "Alleen een god kan ons redden." Niet dat Heidegger zelf in zo'n "God" geloofde - hij zag hem althans niet. Maar slechts een nieuwe macht die voor een omwenteling zou zorgen, kon ons redden uit de huidige toestand van zijnsvergetelheid, d.i. de totale ontworteling van de moderne mens en haar maatschappij. Wij zouden ook kunnen zeggen: Heidegger duidt op de maatschappij die totaal op op drift is geraakt door het losraken uit oude banden en die daardoor ten prooi is gevallen aan talloze krachten als de volkswil, en aan andere imperiale krachten als techniek en economie.

In De toekomst van vrijheid [3], noemt de Amerikaan Fareed Zakaria zo'n "god" - goddelijk obstakel; namelijk de representativiteit. Deze barrière tegen het ongeremde imperiale van de volkswil, deze tegenhanger van de volledig transparante dictatuur van de moderne democratie, moet volgens Fareed Zakaria weer herontdekt en gewaardeerd worden. Zowel in de VS als in Europa. Want volgens Zakaria hebben "referendums en initiatieven het proces versneld waarbij macht is ontrokken aan politici, en is overgedragen aan "het volk", maar altijd via een voortdurende groeiende klasse van professionele adviseurs, lobbyisten, opiniepeilers en activisten." (Zakaria, 186)

Afstand en ondoorzichtigheid zijn basisvoorwaarden voor een democratie waarin vrijheid gekoesterd wordt. Volksraadplegingen zijn volgens Hans Wiegel namelijk „de bijl aan de wortel van de democratie.” Politici moeten zelf de problemen aanpakken en ze niet „bij de kiezer over de schutting gooien.” [4]. Want als de politici de verantwoordelijkheid afschuiven op het volk, is er in feite niemand meer verantwoordelijk. Wie spreekt namelijk het volk aan zonder afgestraft te worden? Het pijnpunt is echter pijnlijker dan we denken. Politici kunnen dan wel de verantwoordelijkheid naar zich toetrekken; maar als deze verantwoordelijkheid niets meer inhoudt dan doen wat het volk wil, behelst ook deze verantwoordelijkheid niet meer dan beantwoorden aan de onverantwoordelijkheid van het volk.

De volkswil van de ongetemde massa

De ongebreidelde wensen van het volk, de ongerichtheid van deze diffuse wensen en de eveneens ongebreidelde drang van politici om aan deze wensen te beantwoorden is een cynische variant van de Mobilmachung van Ernst Jünger, die deze Mobilmachung omschreef als “een groeiende omzetting van leven in energie ten gunste van de beweeglijkheid van de vluchtig wordende bindingen”. Volgens Vincent Blok duidt deze omzetting niet op een afbraak van alle dingen, maar op het verdwijnen van het transcendente wezen van alle dingen, waaraan het animal rationale zich gebonden wist. Vincent Blok: “De werkelijkheid ontleent haar betekenis niet langer aan een vaste waarde of grootheid, maar is potentiële energie die haar waarde ontleent aan de mate waarin ze vruchten afwerpt in verschillende situaties.”

De cultuurhistorische implicaties van de Mobilmachung laten we hier rusten, maar in het kader van onze “Europese gedachtegang” moeten we ons afvragen of de mobilisatie van de massa nog wel overweg kan met een notie als representativiteit, en zelfs subsidiariteit. In hoeverre is de mens die gesubsidieerd wordt nog verantwoordelijke, en in hoeverre nog slechts uitvoerder van de volkswil? En in hoeverre is de representant nog in staat om als animal rationale de massa’s te temmen en te sturen?

Is het voor de moderne mens nog zinvol te spreken over een “hoger geplaatste persoon” die tal van anderen – anoniem – belichaamt in zijn “ambt”? Reeds enige tijd geleden heeft Paul Cliteur erop gewezen dat de monarchie een aflopende zaak is omdat de monarchie staat of valt met het geloof in haar roeping. Deze roeping duidt op een “kracht van boven” die de ambtsdrager – monarch – sterkt en legitimeert. Zonder “boven is er geen roeping, en zonder roeping is er geen ambt. En wat voor de monarchie geldt, geldt in wezen ook voor de gehele politiek: zonder ambt is er geen representativiteit. Er is namelijk geen buffer van transcendentie om de constante druk van volkswensen af te weren. De eigen carrière, de komst van verkiezingen en de noodzakelijke bereidheid om mee te werken aan besluiten bij het volk kunnen niets met een “politicus versus massa”.

Het Europese denken

Zakaria wijst in feite op de toenemende illusie van democratie die niets anders in gang zet dan een toenemende macht van de bureaucratie. En horen wij hierin niet de echo van de pro-Europese proaganda die ons steeds maar meer democratie belooft? Waar representativiteit een subsidiair karakter krijgt, is representativiteit zo niet meer dan een dekmantel voor ongecontroleerde macht van onder meer een "Brussel en de EU".

Wie daartegenover slechts het referendum weet te plaatsen, doet echter nog meer mee met het verdampen van het algemeen belang en van de fundamenten ervan. Niemand geeft namelijk de garantie dat het Volksempinden steevast het algemene belang zoekt. Niet dat ambtenaren en politici dat wel doen, maar het referendum holt ook nog eens de verantwoordelijkheid en de daarmee verbonden representativiteit uit als middelen het democratische teveel te doen keren. Teveel transparantie verlamt voor je het weet de politiek en zal elke "oplossing" forceren in de vorm van een experimenteerdrang.

Referenda functioneren niet anders dan in een confederale setting, zoals Zwitserland of de USA. Maar dan nog moeten we ons de vraag stellen of het "loutere volk" in de huidige cultuur een ander belang kent dan het haar aangepraatte economische belang. De Zwitserse tendens belooft in dezen weinig goeds [5]. En als er iets de mogelijkheid vergroot voor manipulatie, dan is het wel een hegemonie van het economische belang.

Maar we mogen niets uitsluiten, en zeker niet de Haagse - of de Brusselse - slimmigheid. De doos van Pandora kon wel eens geopend zijn om het referendum als middel op te blazen en om zo het volk opnieuw in de hegemonie van de nieuwe regenten te laten vallen. Spelen met vuur is moderne bestuurders niet vreemd, getuige alleen al de brutaliteit van de afgelopen campagneweken ...

Noten

[1] Zie over het Rooms-katholieke sociale denken: C. van Gestel O.P., Kerk en sociale orde - Historische ontwikkeling en leerstellige inhoud van de sociale leer der kerk, Leuven 1956; m.n. p. 289: "Dient de staat zich te ontlasten van funkties, die niet tot zijn bevoegdheid behoren, met des te groter zorg moet hij zich wijden aan zijn eigen taak."
[2] Vincent Blok, Rondom de vloedlijn - Filosofie en kunst in het machinale tijdperk, Een confrontatie tussen Heidegger en Jünger, Soesterberg 2005
[3] Zie over het boek van Fareed Zakaria, De toekomst van vrijheid, Amsterdam/Antwerpen 2003, ook het artikel van Henk Kievit: In de beperkingen bewijst zich politiek meesterschap.
[4] Reformatorisch Dagblad d.d. 06/06/05, Wiegel heeft niets met Liberaal Manifest
[5] Zo stemden de Zwitsers onlangs in met een toetreden tot het verdrag van Schengen, primair op economische gronden: eenvoudiger verkeer van personen zou het tourisme kunnen bevorderen en de toegang tot de Europese markt zou vergemakkelijkt kunnen worden. Zie hiervoor Reformatorisch Dagblad d.d. 06/06/05: Zwitsers stemmen in met Schengen.

EU: DE BLIK NAAR HET OOSTEN?; op weg naar 1 juni

Met 1 juni in het vizier komt de ware aard van Europa aan het licht. Na de groteske uitspraken van minister Donner en de aangekondigde dreiging van een nieuwe Holocaust door de vice-voorzitter van de Europese Commissie Margot Wallström [1], was het de beurt aan de VVD.

Voortbordurend op het aloude thema van ''60 Jaar Eeuwige Vrede'' had de VVD een mooi reclamespotje in elkaar gefröbeld; een spotje waarin onomwonden wordt gesteld dat wanneer het Nederlandse volk tegen de Europese grondwet stemt, we dan opnieuw aansturen op een Holocaust en op Srebrenica-achtige toestanden [2].

In de nasleep van tal van stomme uitspraken van de ministers Brinkhorst, Zalm en Verdonk besloot men toch maar het niet uit te zenden. Minachting voor de geestesgesteldheid van het volk is niet verkeerd, zo moet men gedacht hebben, maar een teveel aan dosis kan dodelijk zijn voor de politieke carrières en eigenbelangen.

Achteraf probeert men de reeks uitglijders weg te poetsen of te negeren door, zoals premier Balkenende of VVD-kamerlid Van Baalen, de aandacht te verleggen van "de valse emotie" en de "angst" naar de "feiten". Men vergeet daarbij echter één ding: in al het overdrijven doen genoemde lieden slechts niets anders dan verder marchanderen in de lijn van het verenigde Europa zoals dat al vanaf het begin duidelijk werd: om oorlog te voorkomen moet Europa samenwerken, samengaan en economisch aan elkaar vastgeklonken worden. Alle nationalisme moet worden uitgebannen ten faveure van een supranationale eenheid. Ook in de folder die de regering bij alle burgers in de brievenbussen meende te moeten deponeren staat wel degelijk dat een Europese grondwet er moet komen "om de vrede, voorspoed en veiligheid van de afgelopen 60 jaar vast te houden".

Nu is dat een grote leugen. En wel om twee redenen van verschillende aard. Na de Tweede Wereldoorlog was het al meteen duidelijk dat Duitsland, Italië en Japan overtuigend verslagen waren en dat de dreiging vanuit een geheel andere richting kwam: vanuit het Oosten. De grote legers van communistisch Rusland, dat de Jalta-conferentie Oost-Europa in de schoot geworpen had gekregen, waren de nieuwe bedreiging voor het vrije en zojuist bevrijde Westen. Het einde van WO II luidde het begin van een Koude Oorlog in die tot de val van de Muur zou duren.

De dreiging kwam dus van buiten het "verenigde Europa", namelijk vanuit Rusland. De vorming van een EEG (via de EGKS) had dan wel als doel om oude aartsvijanden als Duitsland en Frankrijk (samen met een land als Italië) te verenigen in een Europese gemeenschap, de dreiging voor Europa kwam op dat moment niet van binnenuit! Niet vanuit Duitsland en niet vanuit Frankrijk.
Niet het verenigde Europa van de "zes" en later van de vele andere landen, trotseerde het communistische gevaar, maar de landen die zich verenigd hadden in de NAVO, onder leiding van supermacht Amerika. En dat niet alleen. De nucleaire dreiging van de USSR werd niet zozeer door de Britse kernmacht gepareerd, of door haar Franse zusje de "Force de Frappe", maar door het enorme nucleaire arsenaal van onze Atlantische vriend de Verenigde Staten van Amerika.

Het is een flink staaltje van geschiedvervalsing om de vrede en veiligheid van Europa op het conto van een EU te schuiven. Wat had de neutraliteit van landen als Zweden en Oostenrijk, de halfslachtigheid van Finland, de (semi-)pacifisme van IJsland, Ierland en Denemarken, de abominabele defensie-inspanningen van landen als Duitsland, België, Noorwegen, Portugal en Luxemburg te maken met een succesvolle “verdediging” van Europa? Niets. Het historische argument deugt dus van geen kant.

Maar behalve op historisch terrein, mankeert er bij de “EU-politici” het één en ander op het gebied van de logica. Om de EU een instrument te laten zijn voor het waarborgen van de vrede, door latente bedreigende machten samen te brengen in een supranationaal orgaan, moet men de burgers eerst maar eens duidelijk maken: wie zijn die bedreigende landen c.q. machten? Het is een lachwekkende suggestie die er ligt in de historische verwijzing naar landen als Duitsland, Frankrijk en Italië. Deze aftandse naties bezitten nog niet eens genoeg gewelddadig potentieel om hun nageslacht ter wereld te brengen. Om de logica van het argument van “vrede door samenvoeging van potentiële tegenstanders” te volgen zal er dus in een andere richting moeten worden gekeken.

Het huidige risico van geweldsdreiging ligt in landen als Rusland, Tsjetsjenië, Algerije, Egypte, Iran, Syrië en Irak. Om deze haarden van geweld of van potentieel geweld te kunnen beteugelen en te bezweren zal er gegrepen moeten worden naar het wapen van de Economische Vereniging. Anders zullen vrede en veiligheid immers niet gewaarborgd kunnen worden?

Volgen we dus de logica van de regering Balkenende, van de Europese Commissie, en van vele anderen, dan ziet het toekomstige Europa er totaal anders uit dan nu: ver uitstrekkend tot in het Oosten, tot over de Oeral, tot aan de Ganges en de Indus zal er een regime heersen van “eeuwige vrede”. Met de Iraanse Ayatollahs in de straten van Utrecht en Amsterdam kan Donner ons ten volle verzekeren: “Mensen, slaap maar zacht, ik en mijn collega’s uit Teheran, Algiers en Bagdad zullen over u waken.”

Noten

[1] Zie het artikel van Daniel Hannan in Die Welt van 14 mei: Euroskeptiker_riskieren_einen_neuen_Holocaust
[2] Zie het artikel Spanning_stijgt_om_referendum in het Reformatorisch Dagblad van 21 mei.

DE EUROPESE VREDESDREIGING: op weg naar "1 juni"

Het valt niet te ontkennen dat de naderende Europese Grondwet door zowel voor- als tegenstanders van het verenigde Europa als een belangrijke mijlpaal wordt gezien. Het palet van argumenten pro en contra is veelkleurig en sterk geurend. Zo horen we dat de Grondwet in feite niets anders is dan een samenbundeling van reeds bestaande bepalingen - dus in feite niets nieuws onder zon. Daarnaast horen we echter schrille geluiden van onder meer een minister Donner die oorlogsdreiging bespeurt, mocht de invoering van de Grondwet niet doorgaan.

Met het referendum van 1 juni in het vooruitzicht vragen wij ons af: men spreekt dan wel over een verenigd Europa, maar waar zijn haar inwoners: de Europeanen? Daarmee doelen we niet op de massa kuddedieren die moet worden gesust met zoethoudertjes of juist dient te worden opgeschrikt door onheilspellende scenario's over opdoemende Joegoslavische burgeroorlogen, zoals minister Donner dat onlangs deed. We denken dan aan Chesterton die sprak over de traditie als over de democratie van de doden. Het is dit "Europa van de doden" dat ontbreekt in het huidige Europa. En zonder de doden hebben wij geen boodschap voor de toekomende generaties. Want wie zelf geen boodschap heeft aan sprekende doden, zal zelf in zijn eigen dood slechts zwijgen.

De Europese droom

De Europese droom van eenheid werd (en wordt) vooral gevoed door dit ene woord: "Ne jamais", "Nie wieder", "Nooit meer" oorlog. Sinds Nicolaas van Cusa, Rousseau en - vooral - Immanuel Kant is het koor van vredeszangers aangezwollen in kracht en maakt haar gang naar de "Eeuwige Vrede" waarvan Kant en vele anderen droomden. Het is deze droom die Donner op 16 april j.l. deed zeggen dat de "Europese samenwerking zestig jaar vrede en voorspoed heeft gebracht". En met verholen dreiging voegde hij eraan toe: "Wie denkt dat het niet zo'n vaart zal lopen, moet even aan de Balkan denken."
De woorden van onheil en dreiging zijn veelvuldig, maar komen van de politici die zich bedreigd voelen door het volk. Dezelfde politici hebben na de Tweede Wereldoorlog de loopgravenoorlog vervangen door een economische oorlog. Door het volk te temmen richting economische voorspoed, en door de macht van het Geld te larderen met het "hogere" - de subsidie-cultuur - meende men een deksel te hebben gevonden om het "gevaar" Europa toe te kunnen dekken. De EU ontstond als Economische Gemeenschap. Dat is belangrijk om te vermelden. Het ging en gaat om stoffelijke welvaart, opgesierd met Cultuur. En dit Europa van Brood en Spelen wil geen Balkan. Tot elke prijs dient elke oorlogsdreiging die er vanuit de burger zou kunnen opspelen, de kop vermorzeld te worden.

Een zodanig vredesmotief klinkt nobel. Maar waartegen moet Europa beschermd worden. "Tegen de geesten die bezit kunnen nemen van de weerloze moderne zielen van de Europeanen Anno 2005?" Want alleen het zichtbare en tastbare, het gedemysticificeerde en geseculariseerde residu van wat Europa eens was mag meedoen. Het laagste moet worden uitgebannen door het hoogste te vernederen: door God te vermorzelen bannen we de oorlog voor eeuwig uit. Donner: Wie de staatsmacht gebruikt om zijn geloof te belijden (...) eindigt doorgaans met bloed aan zijn handen. En: "Degene die de staat tot een hemel wil maken, maakt hem tot een hel. De sneer naar Gods geboden doet Donner vergezellen met een sneer naar ons allen. Want het is alsof hij zegt: "En Europa moet bovendien beschermd worden tegen de Europeanen". Om een Balkan te voorkomen, zullen we maar zeggen. Maar ondertussen verklaart dit "Europa" zich tot een constante bedreiging ten aanzien van haar burgers.

Het Europa van het Geld

Door God te vervangen door de Economie en de Kerk door het Geld verklaart het nieuwe Europa de eeuwige oorlog aan het Oude Europa; aan haar goden, de geesten beneden en boven de wateren en aan de Europeanen zelf. Het beteugelde gevaar Europa kan immers niet los worden gezien van ons, haar bewoners? De panische angst voor dat wat Europa werkelijk is, is vleesgeworden in een minister Donner. In hem manifesteert zich de algemene angst voor het sterke en viriele, voor dat wat zich niets aantrekt van onze kunstmatige regels, protocollen en constituties. Voor datgene dat zich tooit met namen als een Samir A. of een Mohammed B.

Op de een of andere wijze weigert men in te zien dat deze mensen niet zozeer een gevaar zijn, maar klassieke aloude vijanden. Een vijand is een concrete persoon die een concrete - en wel degelijk gevaarlijke (!) - macht vertegenwoordigt. Een vijand kun je respecteren en liefhebben door hem te voeden als hij op de grond ligt. Maar wanneer hij zich heeft gesterkt, dient men hem te verslaan of te bekeren voor de eigen zaak.

Door vijanden te transformeren tot gevaar ontkomt men aan elke concrete verantwoordelijkheid. Een gevaar is abstract en kan met effectieve maatregelen worden verholpen. In het gevaar manifesteert zich de therapeutische, liefdeloze en eerloze geest van het Ersatz-Europa van Donner c.s. Dit Europa heeft geen "zaak" waar men zich toe kan bekeren. En ook geen "zaak" waarvoor men kan vechten, sterven en als het moet: doden. Het atheïstische Europa van Cliteur, Chirac, Donner en Balkenende is een Europa zonder geloof om te sterven, te doden en te leven. Zonder zicht op de reële mens die niet begrepen kan worden zonder zijn "laagheid" en zijn "hoge staat", borduurt het verenigde Europa voort op de Verlichtingsmachine die zich meer met de productie van idealen en abstracties bezig houdt, dan met echte mensen van vlees en bloed.

Het eeuwige gevaar

Maar er speelt meer. Door te verwijzen naar het eeuwige gevaar appelleren Donner en de zijnen verder op de oerangst van Europa: de angst van alles tegen iedereen – de angst van een ieder voor zichzelf. In Donners woorden manifesteert zich het feit dat wij allemaal een gevaar vormen voor de eeuwige vrede van het moderne Europa. Want de mens is een gewelddadig wezen. En de eeuwige gewelddadigheid van de Europese mens roept om een eeuwig-sterk, verenigd en "vredelievend" Europa. Het "vlees zonder God" en de "natuur zonder genade" is een constant gevaar voor zichzelf. Slechts schaalvergroting biedt de oplossing: het creëren van een doolhof waarin zelfs de sterkste geest zichzelf verliest.

Het sterke Europa van veiligheidsdiensten, sociale regelgeving, Brusselse bureaucratie en antikartelwetgeving is in feite één grote tegenspraak met haar eigen Preambule: de waarden van de Verlichting en van het Humanisme. De Rede en de Zeden hebben het namelijk niet gered. Het is zoals prof. Kees Schuyt van de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid en medeopsteller van het WRR-Rapport Waarden, normen en de last van het gedrag, het zegt: waarheid is mooi, maar het veroorzaakt vooral ruzie. Volgens hem moet de overheid zich in het kader van normen en waarden niet zozeer richten op idealen en denkbeelden, maar op het onderliggende gedrag. En een Gabriël van den Brink van het CDA valt hem hierin geruisloos bij.

Het cynische hart van het nieuwe Europa heeft een newspeak ontwikkeld om alles uit te leggen in haar tegendeel. Ze is werkelijk in staat om tegelijkertijd de waarden van Verlichting, Franse Revolutie en Humanisme te bejubelen en dit "Europa van de gedeelde waarden" (Balkenende) te gebruiken als wapen. En als het aan Donner ligt: als pistool op de borst.

En de newspeak liegt er niet om. Zo zal het nieuwe Europa instaan voor het vrije ondernemerschap. De werkelijkheid is echter dat ze de schaalvergroting voedt van bestuur en bedrijfsleven en zo de werkelijke ondernemer kapot vermaalt in de molens van de ambtelijkheid en de multinationals. Hetzelfde kan van de democratisering worden gezegd. Men poogt daadwerkelijk de mythe op te voeren dat hoe meer mensen mogen stemmen over steeds meer zaken, dat dan de burger sterker zal worden. Als een half miljard mensen gaan bepalen wat ik morgen op mijn bord krijg is het ultimum van de Europese democratie een feit.

Het werkelijke gevaar

Niet iedereen legt zich bij de Euro-hausse neer. Tal van groepen, van links tot rechts komen in actie om de burger te bewegen op 1 juni "nee" te zeggen tegen de Europese Grondwet. Met dezelfde beginselen in de hand als degenen die zweren bij de nieuwe grondwet: vredesdrang, Verlichting, Humanisme en Revolutiedrang, komt men in actie tegen een Europa dat men niet wil. Maar ook hier is onze vraag: is angst de drijfveer of zijn er ook hier nog hogere idealen: dat van het Oude Europa dat geen vrede tot elke prijs wil en zich niet schaamt voor haar geschiedenis van God en duivel van vlees en geest?

Het beeld van het huidige Europa is het beeld van een Europa dat bang is voor zichzelf en vooral bang is voor haar inwoners en de inhoud van haar verleden. Het verenigde Europa is dan ook een Europa zonder Europeanen. En wie deze vredesdreiging wil tegenhouden, zal meer dienen te verzinnen dan louter en alleen voor of tegen te stemmen. Die zal dienen in te zien dat achter de doodsmaskers van een vleesgeworden oorlogsdreiging van alles tegen iedereen de doodsmaskers grijnzen van Verlichting, Revolutie en Humanisme. Die zal niet meer gerust kunnen slapen bij enkel en alleen verhaaltjes over “culturele diversiteit” en een “sociaal manifest”. Dit zijn slechts middelen om de massa’s in toom te houden en te misleiden. En de massa’s, dat zijn in Brusselse ogen U en ik.

Noot

Enkele tegenstanders van de nieuwe Europese grondwet hebben zich verenigd onder EU_NEE. Met name het artikel Een Grondwet om Europa te vernietigen van Bill Jamieson is de moeite waard.