Conservatisme 2.0

Is het conservatieve moment zojuist voorbij of juist aangebroken? Met de komst van Bush leek het aangebroken. Met diens vertrek lijkt het voorbij. Althans in de VS. In Europa, en ook in ons land, zijn er andere momenten, maar met dezelfde pendelbeweging: het conservatieve moment komt en gaat, komt en gaat, enz. Wie spreekt en denkt over en in conservatieve momenten, benadert het conservatisme op een politieke manier. Maar het conservatieve moment is hooguit een realissimum: een ervaringsmoment van de realiteit van het conservatisme als ideologie van de realiteit. Voordat over enkele weken de 2.0 versie van bitterlemon.eu het web opgaat, is het goed hier enige gedachten aan te wijden.

Het conservatisme in Nederland is niet dood. Het is wel klein. Een interessante 'draad' op het weblog van de conservatieve blogger Frank Verhoef toont aan dat er een reële behoefte is onder jonge conservatieven om zich te manifesteren. Waar conservatieven van een eerdere generatie te lijken zijn afgehaakt van de conservatieve trein, is het conservatisme toch krachtig genoeg om steeds maar weer jonge mensen te inspireren en te bewegen tot daadkracht in media en politiek.

Is er dus sprake van een conservatief moment? Er is zo vaak sprake van een dergelijk moment. Is het niet een 'conservatief' moment, dan is er wel een ander, gelijksoortig moment te bespeuren. Dan is er wel een toenemende aandacht voor de klassieken, voor religie of voor burgerlijk fatsoen te bespeuren. Voor wat het waard is. Maar het is net als met spirituele ervaring, of met een verliefdheid van het eerste uur: wie het moment wil vasthouden, krijgt er hoogstens een gestolde ervaring voor terug. Een gevoel dat je oproept door bepaalde rituelen van het eerste uur te herhalen. Wie zich blind staart op momenten, zal nooit vat krijgen op de werkelijke dingen. Men is pas werkelijk gelukkig wanneer men niet aan geluk (of juist ongeluk) denkt. Op een soortgelijke wijze is men conservatief indien men de conservatieve momenten - ervaringsmomenten - laat komen en laat gaan.

Momenten zijn dus vaak ervaringsmomenten. En zulke ervaringsmomenten worden niet zelden aangereikt door de omstandigheden. Zo kan een politieke impasse ruimte geven voor een dergelijk conservatief moment. Zo dacht men enige tijd dat alle interessante ideeën van rechts kwamen - zelfs Dick Pels dacht het. Dit leek zo omdat links verzwakt en verstoft was geraakt. Men vergat dat dit 'links' nog altijd zo'n 90 procent van het journalistieke en intellectuele corps uitmaakte, en nog steeds uitmaakt.

Rechtse, denkende mensen bevinden zich nog steeds in de marge van het maatschappelijk debat. Voortdurend vestigen ze hun hoop op iets of iemand - het CD(J)A, de opiniepagina van de Volkskrant, de PVV van Wilders of een roze opinieblad - om daarna teleurgesteld te raken. De komende en gaande 'conservatieve' momenten peigeren een normaal mens af. Je wordt er cynisch van, apathisch, je trekt je voor je het weet terug in je studeerkamer, om daar een onthecht leven van een conservatief te leiden, omgeven door rijen klassieke werken, achter een notenhouten bureau en een minzame trek op het gelaat.

De teleurgestelde conservatieven - voor zover ze zich nog conservatief achten - zullen toch ergens zijn - dus waarom niet in een studeerkamer? Na al het gerommel in conservatief Nederland zijn er de afgelopen jaren vele conservatieven bekeerd, opgestaan en gemobiliseerd, om daarna te 'verdwijnen'. Het gevolg is dat elk conservatief moment haar eigen 'conservatieven van de eerste uur' creëert. En de ervaring van de laatste jaren leert dat dezen ook weer snel die van 'het laatste uur' worden.

Het onvermogen, het gebrek zich voort te zetten, geeft het conservatisme in ons land iets steriels. Dit steriele karakter komt eveneens tot uiting in het exotische karakter van wat conservatieven 'conservatief' vinden. Veel schrijvers, boeken en ideeën komen uit Engeland of Amerika. Weinig tot geen ingrediënten uit Europa. En evenmin uit Nederland of Vlaanderen. Conservatisme in Nederland komt altijd van ver. En het komt van bovenaf. Conservatisme heeft hier weinig met volkscultuur, vaderlandse geschiedenis, kerk en tradities te maken, maar veel met klassieke werken, 'hoge cultuur' en onthechte politieke analyses.

Er zijn vele excuses en/of redenen voor te noemen. Het ontbreken van grassroots, van conservatieve partijen, van traditionele staatskerken kan er debet aan zijn. Maar hoe dan ook: conservatisme in Hollandse stijl heeft daarom een hoog eenrichtingsverkeergehalte. Het komt vaak uit studeerkamers of uit ivoren torens. Dat een huidige, jonge generatie conservatieven hier tegenaan loopt, getuige het eerder aangehaalde blog, is niet zo vreemd. De tijd is rijp om met het conservatisme een nieuwe fase in te gaan. En niet omdat er een moment zou zijn aangebroken, maar vanwege het simpele feit dat de noodzaak hiertoe nu eindelijk eens wordt uitgesproken.

En omdat enkele dingen bij elkaar komen. Sommigen weten het - veel mensen nog niet - maar de Burkestichting is al enige tijd op een succesvolle wijze bezig met studentenwerk in de vorm van meerdaagse Summerschools, en eendaagse winter- en lentescholen. Na de tegenslagen van enkele jaren terug, lijkt ze nu eindelijk een manier te hebben gevonden om haar bestaan te rechtvaardigen en de conservatieve zaak in ons land te dienen. Verder is er enige tijd geleden een conservatief podium opgericht - conservatismeweb van Erwin Wolff - dat verschillende rechtse, conservatieve en orthodoxe bloggers bij elkaar heeft gebracht. Tenslotte krijgt het conservatieve podium bitterlemon.eu een nieuwe impuls door over enkele weken (opnieuw) van start te gaan met een totaal nieuwe website met deels andere medewerkers. Samen met het Belgische politieke maandblad Nucleus van dr. Pieter Huys en conservatismeweb zal bitterlemon.eu proberen de signalen vanaf de basis serieus te nemen en er vorm aan te geven.

Onzes inziens is een initiatief als dit belangrijker en urgenter dan bijvoorbeeld een nieuwe politieke partij. Er kan op een liberaal-conservatief blog als DeDagelijkseStandaard dan wel geroepen worden dat er minder moet worden gelezen en gebabbeld, en dat er meer dadendrang aan de dag moet worden gelegd in conservatief Nederland, maar de vraag is hoe serieus we zoiets moeten nemen. Veel conservatieven zijn al politiek actief, zij het binnen partijen die weinig conservatief te noemen zijn. Het zij zo. Er is eenvoudigweg te weinig (expliciete) kritische massa voor de conservatieve zaak als het aankomt op het oprichten van een conservatieve partij. De voorbeelden van pogingen om toch zoiets te ondernemen, zijn niet alleen ontmoedigend, maar worden door dezelfde mensen die oproepen tot actie gedemoniseerd en met de grond gelijk gemaakt. Zoals door Joshua Livestro die geen goed woord over heeft voor initiatieven als conservatieven.nl, NieuwRechts of de PVV.

Laat zulke mannen maar praten. Als het tijd is voor daden, dan is het tijd voor daden in de vorm van artikelen, essays, boeken, theorieën en analyses. En voor cafés, persoonlijke ontmoetingen, leeskringen en barbecues. Conservatisme 2.0 krijgt in ons land straks de hulp van bitterlemon.eu 2.0. Met de mogelijkheid tot bloggen en het plaatsen van artikelen. Met een intern forum. En met toegang tot tal van bronnen. En hopelijk te midden van een groeiend netwerk van conservatieve studie- en leeskringen om zodoende real life-initiatieven te stimuleren.

Wat er allemaal uit voortkomt, zullen we wel zien. De potentie is groot; het aantal stappen dat gezet moet worden om iets te bereiken is zo mogelijk nog groter. Maar elke stap is er één. En elke stap brengt ons dichterbij ons doel. Want het conservatisme is springlevend. Alleen al omdat de realiteit voor ons pleit. Daarom zie ik de toekomst van het conservatisme in Nederland hoopvol tegemoet. Want conservatisme 2.o is al geboren - aan de basis. En ze krijgt ook steeds meer vorm in webmedia en real life samenkomsten. Over enkele weken hoop ik meer te kunnen vertellen over onze plannen met conservatisme 2.0.

Conservaditis

Hans Jansen heeft zijn biezen gepakt bij het conservatieve groepsblog De Dagelijkse Standaard. Dit blog is het zoveelste 'conservatief-achtige' project dat de wereld wil veroveren zonder duidelijke standaard. Waar staat men voor? Voor Amerika, kapitalisme, het Vrije Woord. Waar is men tegen? Dat er een milieuprobleem zou zijn, en dat er een kans bestaat dat de JSF er niet komt. Dit is tegenwoordig conservatisme; het conservatisme dat zelfs een krant als de Telegraaf wil bezigen in haar op te richten televisiezender 'voor wakker Nederland'. En als het conservatisme iets begint, dan is er meteen heisa in de eigen tent. Zoals nu bij De Dagelijkse Standaard. Voor mij een reden om mijn felicitatiemail aan dit blog terug te nemen.

Conservatieve heisa blijft een vreemd fenomeen. Er is heisa rond de creationismefolder die massaal in Nederland is verspreid. Er was heisa rond de perikelen in de katholieke kerk. Er is binnen de VN oppositie van onder meer enkele islamitische landen, Afrika en de katholieke kerk tegen de westerse plannen om homovriendelijkheid wereldwijd op te leggen. U leest erover. Maar niet of nauwelijks op De Dagelijkse Standaard. Of bij de Pluspost van Grimbert Rost van Tonningen, die bijna gelijkertijd van start ging. Daar leest u andere dingen. Bij de eerste 'liberaal-conservatieve' dingen; bij de tweede meer 'sociaal-liberale' dingen. Bij De Dagelijkse Standaard dus dingen waar conservatievelingen onderling heisa over maken. En waarbij de rest van de wereld mag toekijken.

Wat zijn dat voor dingen? Nu, bij De Dagelijkse Standaard is dit duidelijk. Zij schrijven voor iedereen die is geïnteresseerd in artikelen tegen het milieu, voor Amerika (tegen het Amerika van Obama), tegen de Saab Grippen (en voor de JSF), tegen de islam (en voor de Soefi). Geen cultuur, geen religie, geen 'buitenland' buiten de VS om, geen Lifestyle. Wel wat kaal voor een conservatieve stek, zeg nu zelf?

En het zag er nog wel zo veelbelovend uit. Een presentatie in het TV-programma De Wereld Draait Door en wat aandacht in de NRC zetten dit blog meteen op de 'conservatieve' kaart. De mooie lijst van medewerkers maakte de vreemde lay-out goed (met een foto van de haven van Sacramento bij nacht - of iets dergelijks): naast de initiatiefnemers Joshua Livestro en Michael van der Galien, waren dat: Derk Jan van Baar (de enige reden om HP/De Tijd te kopen), Derk Jan Eppink, Hans Jansen (de Arabist), Henk Steenhuis, Arend Jan Boekestijn, Hans Labohm en Bart Jan Spruyt. Bijdragen van derden waren niet welkom; de vaste medewerkers moesten alles volschrijven.

Dit volschrijven gebeurde in de blogvorm: allerlei stukjes en reacties en wat ook onder elkaar, zonder hiërarchie, zonder samenhang, zonder rubricering. Maar wel met 'grote namen'; groot in 'conservatief' Nederland of wat daar voor moet doorgaan. Al gauw bleek het een site te zijn die vooral word volgeschreven door Joshua Livestro en Michael van der Galien. Henk Steenhuis lijkt te druk met z'n andere websiteprojecten, Arend Jan Boekestijn is druk met VVD'er zijn, Derk Jan Eppink is net de EU-campagne voor Lijst DeDecker ingestapt, Bart Jan Spruyt plaatst stukjes die hij overal al plaatst: aankondigingen om door te klikken naar andere standplaatsen (ook hij is een drukbezet man).

Blijft over: Hans Labohm, de man van de duidelijke agenda. Er is volgens hem geen milieuprobleem en daarom houden we (houdt hij) een continue dialoog (monoloog) waarom elk debat hierover maar eens afgelopen moet zijn (Dat gezeur over het klimaat moet nu maar eens afgelopen zijn, 23 febr, en Opwarming van de aarde: is het wetenschappelijke debat nu afgesloten? ook op 23 febr.). Derk Jan van Baar komt er zo nu en dan eens bij kijken, maar voor de rest is de site heel veel Livestro en Van der Galien: door Livestro uitvoerig gepresenteerd als "opvallende nieuwkomer in dit gezelschap", "een man die in ons land nog onbekend is maar die in de Amerikaanse conservatieve bloggerswereld zijn sporen al ruimschoots heeft verdiend". Welke blogs zijn dat? Een aantal worden genoemd: Poligazette, Pajamas Media, Monsters & Critics, Andrew Breitbarts nieuwe site Big Hollywood en "de gezaghebbende politieke website" RealClearPolitics.

Daar kunnen weinig mensen aan tippen. Aangezien de standaard van conservatief Nederland in Amerika staat, is Van der Galien dus een topper. Iedereen was dus zwaar onder de indruk van de man (jongeman). Iedereen, behalve prof. Hans Jansen. Jansen voelde dat hij er in was getuind. Hij, de man bij uitstek die verkondigde dat er niet zoiets als een gematigde islam bestaat; hij, de strijder tegen de islamisering van Nederland; deze prof. Jansen was opeens onderdeel van een project waarin wel tegen de islamisering van Nederland mocht worden geschreven, maar niet tegen de islamisering van 'conservatief' Nederland.

Livestro was namelijk zo netjes geweest Jansen niet te melden dat zijn onvolprezen vriend Van der Galien een bekeerde moslim is, een moslim die al het goede in de islam ziet (zij het de soefische variant) waarbij het kwade in de islam afkomstig is van het christendom. Voorwaar een merkwaardig gezichtspunt voor een Europese conservatief. Hier wordt immers de Europese cultuur tot Indo-Europese cultuur omgedoopt en verdringen de Turkmeense elementen die van het christendom - dat overbodige ding waar conservatief Europa geen boodschap aan hoeft te hebben, en waar De Dagelijkse Standaard dus ook geen boodschap aan heeft?

Jansen was dus niet zo onder de indruk van deze Van der Galien. Integendeel: hij ergerde zich aan deze "scholier" die zich de gelijke achtte van "Einstein": "Scholier correspondeert met Einstein en beschouwt zich dan verder als een belangrijk natuurkundige." Jansen doelde op de discussie tussen Robert Spencer en Van der Galien op de site JihadWatch. En Jansen ergerde zich aan de manier waarop Livestro prof. Jansen aansprak: "Joshua stelt zich tegenover mij op als een leidinggevende die een groepje lastige ondergeschikten moet aansturen." Wie de mails leest die op internet zijn geplaatst, moet prof. Jansen gelijk geven. Livestro biedt geen verontschuldigingen aan voor het feit dat hij heeft verzwegen dat Van der Galien een moslim is; dat had Jansen immers maar uit de Poligazette moeten halen - de stek die blijkbaar iedereen dient te kennen, volgens Livestro.

Dit soort flauwigheden moet een respectabel geleerde als Jansen zich maar laten welgevallen. Conservatief Nederland geeft maar weer eens aan net zo egalitairistisch als Geenstijl of HetVrijeVolk te zijn; elke prof is de gelijke van de student, zolang beide zich maar 'conservatief' noemen (of iets wat erop lijkt). De puriteinse gelijkheidsidee dat de gezamenlijke strijd de verschillen aan de kant zet, is illustratief voor veel rechtse blogs. Rijp en groen dartelt en spartelt daar door elkaar. Natuurlijk, ook bij gebrek aan serieuze media, maar goed: Jansen moest volgens Livestro zijn plek weten en mocht geen vraagtekens zetten bij de enorme staat van dienst van Michael van der Galien.

De resultaten zijn irritant en zelfs stuitend. Aan de ene kant doet men neerbuigend naar het gepeupel toe. Zoals een prominent conservatief intellectueel dat ooit eens zei: "Het volk is het oerschuim" - dat was niet positief bedoeld. Men minacht het volk dat lui is en niet tot hun 67e wil doorploeteren en moeilijk doet over werken voor een loon beneden het minimumniveau. Het volk deugt niet. De hoop moet op iets anders worden gericht: een nieuwe elite, een aanstormende horde. Met wie als voorbeeld? En dan is er ook weer een probleem. De voorbeelden deugen ook niet - ik trek het 'conservatisme' nu wat breder dan De Dagelijkse Standaard. Roger Scruton is dan wel geen fascist, maar past volgens diverse Nederlandse conservatieven wel in het rijtje van uiterst foute Duitse denkers. Of hij is niet accuraat genoeg om als wetenschapper serieus te worden genomen. Dat de staat van dienst van Scruton die van alle Nederlandse conservatieven doet verbleken, mag niet deren.

Ondertussen kreeg ik de afgelopen jaren het advies op te passen voor prof. Von Schrenck-Notzing, en voor Paul Belien, en voor iedereen die uit Duitsland komt, of met Rockford Institute heeft te maken, of met Buchanan. En ondertussen zou Junge Freiheit niet deugen. En zou het oeuvre van iemand als Robert Lemm verbleken bij elke willekeurige column van een of ander conservatief helder licht.

Wat deugt wel? De lijst is gevarieerd. Om me te beperken tot het leesvoer van De Dagelijkse Standaard: Sarah Palin, Livestro, Labohm, Amerika (zonder de Democraten), Van der Galien, de reaguurders op De Dagelijkse Standaard (die niet worden geweigerd, zoals mijn persoon), Soefi, JSF, geld, National Review, vrijheid van meningsuiting, Condoleezza Rice, lage belastingen.

En Hans Jansen? Die deugde eerst wel, maar nu niet meer. Hij moet eerst maar eens zijn plaats leren kennen: naast elke 'conservatieve' student en onder de zelfverklaarde conservatieve Internet-elite. Jansen moet leren dat de conservatieve morele standaard toelaat dat Emails zonder toestemming op internet kunnen worden verspreid. En dat eergevoel iets is voor Burke (en die is allang dood) en niet voor mannen als Jansen. En hij moet de Soefi bestuderen. En hij moet leren dat in het huidige conservatieve Nederland een éénregelige mail al als volwaardige communicatie geldt (niet zo vreemd in een land waar Burke, De Maiste, en Groen zijn verdreven door bloggers en columnisten).

En dat laatste is een punt van kritiek dat elke conservatief ter harte moet nemen; mezelf incluis. Bloggen en schrijven is mooi, leuk en belangrijk. Maar we mogen niet het doel vergeten. Bij De Dagelijkse Standaard moet ik gissen naar dat doel. Jammer, want ik had gehoopt dat het in ieder geval iets zou worden. Nu heeft dat 'iets' een bijsmaak dat het voorlopig ook niet kwijtraakt: die van conservaditis, de ziekte om overal heisa te maken alvorens de standaard het slagveld zelfs maar heeft betreden.

De weg terug (2) - Proposition 8

“Our remedies oft in ourselves do lie, which we ascribe to Heaven.” (William Shakespeare)

Het jaar 2008 was het jaar van de nederlaag van de Republikeinen in Amerika; hoe dan ook een bittere pil voor ons, Europeanen. Of we ons nu conservatief noemen of niet – zonder Amerikaanse conservatieven en gelovigen stelt het klassieke denken in het westen weinig meer voor. Maar het conservatisme is door Bush Jr. en zijn neocons in diskrediet gebracht; zodanig dat zelfs Amerikaanse katholieken zich weinig gelegen lieten liggen aan wat hun bisschoppen zeiden. En al eerder werd duidelijk dat de Christian right nauwelijks nog in staat is eensgezind op te treden rond ethische kwesties als abortus en homohuwelijk. Voor wie in Europa zijn hoop had gevestigd op een redding vanuit Amerika was 2008 dus geen goed jaar. De weg terug lijkt daarmee verder weg dan ooit.

Veel vitaal christendom, conservatisme en katholiek geloof is in het westen nog slechts in de VS te vinden. En de verleiding is groot om na de nederlaag van de Republikeinen het klassieke, conservatieve en christelijke denken op z’n gat te zien liggen en het daar ook te laten liggen; althans voor een lange tijd. Een prominente Nederlandse conservatief, Bart Jan Spruyt, verzuchtte na de nederlaag van McCain dan ook dat “de conservatieve beweging jaren of misschien wel decennia nodig (heeft) om de eigen grondslagen opnieuw te doordenken.” Want, zo zegt hij: “een eenvoudige terugkeer naar oude principes volstaat (…) niet.”

Het ‘doordenken’ van ‘grondslagen’, waarover Spruyt spreekt, impliceert allereerst ‘het denken’. Termen als ‘grondslagen’ van een ‘beweging’ en dan nog wel een ‘conservatieve’ – welke arbeider, welke moeder, welke pasgetrouwde laat zich vangen door dit soort abstracties? Wat hebben deze mensen met ‘het doordenken van grondslagen’ zonder terugkeer naar oude principes’? Het nieuwe denken vraagt nieuwe principes – principes die het ‘oude’ volk dus niet kent. Het resultaat van talloze denktanks die sinds Reagan het Amerikaanse ‘denken’ hebben bepaald, heeft het conservatisme niet kunnen redden. Volgens Spruyt was de neergang van het Amerikaanse conservatisme zelfs “onafwendbaar” en werd slechts versneld door het rampzalige beleid van Bush.

Zolang het behoudende deel van de westerse intellectuelen meent dat de redding wordt bewerkt door het ‘denken’, zal de Europese kar in de modder blijven steken. Met de vlucht naar het ‘denken’ en ‘doordenken’ van ‘oude grondslagen en nieuwe principes’ (op zichzelf al een merkwaardig tweetal) doet men juist dat wat deze tijd niet vraagt. Waar talloze mensen hun baan verliezen, hun pensioen zien verdampen, hun vrijheden zien afnemen, vragen deze mensen niet om de terugkeer van het denken, maar om de teruggave van het leven zelf. In de crisis vraagt de mens om het goede leven dat hem is afgenomen, of dat hij is kwijtgeraakt. Hebben conservatieven, of katholieke en andere christenen, in een tijd van crisis de mens niets meer te bieden dan een bundel abstracties?

De crisis van het conservatieve denken laat zien dat conservatisme door en door modern is, tot in haar crisis toe. Net als het modernisme blijkt het conservatisme een zeepbel; een product van academici. Wie aandelen had in het conservatisme is zijn geld kwijt. In de kredietcrisis mogen dan vele miljarden zijn verdampt; het conservatisme schijnt ook in lucht te zijn opgegaan.

Crises

De Europese, de westerse cultuur is de cultuur van de elkaar opvolgende crises. Nu is er een kredietcrisis; er waren al de klimaatcrisis, de demografische crisis en de islamcrisis. En elke crisis wordt gekenmerkt door een zeepbel die uit elkaar spat. De multiculturele maatschappij werd kapot geprikt door de aanslagen op 11 september, de ongebreidelde economische groei door het instorten van de financiële luchtbel in Amerika. De grootste liberale luchtbel, namelijk die van ‘Het Einde van de Geschiedenis’ (Fukuyama) wordt keer op keer lek geprikt door voorspellingen op het gebied van klimaat, voedsel- en watervoorziening.

Tegelijk is duidelijk dat het juist de crises zijn die de contouren van onze beschaving weergeven. Waar de crisis is, daar is de moderne beschaving. Economie, klimaat, wereldvrede, gelijkheid en laïcisme vormen de pijlers van onze cultuur; elke aantasting van deze pijlers is een aantasting van onszelf. Waar de kranten niet vol van staan, is: de teloorgang van het christendom, het instorten van de geboortecijfers, de afnemende huwelijkscijfers. Hier betreft het geen crises – hier betreft het dus niet de werkelijkheid van ons bestaan.

De werkelijkheid van Europa bestaat uit hypotheken, politieke correctheid, inflatiecijfers en radicale ongebondenheid. Waar het concrete bestaan wordt bedreigd, is er geen crisis. Waar huwelijken kapot lopen, dragers van de moraal omvallen, volken uitsterven, vormt de concreetheid en feitelijkheid van deze zaken als het ware de garantie van hun onbelangrijkheid voor onze moderne cultuur. Een cultuur waarin niet alleen de waarden zijn omgekeerd, maar waarin alles is omgedraaid: wat virtueel is, is echt en wat concreet is, is slechts schijn. De vervreemding van de mens, waar marxisten en neomarxisten nog zo bang voor waren, is opgelost door de vervreemding tot het ware leven te verheffen. Kwam voor de klassieke mens het leven nog voor de filosofie (‘Primum vivere deinde philosophari’), voor de moderne mens geldt: ‘eerst de filosofie, pas daarna het leven’. En lees voor ‘filosofie’ ook: idealen, politieke realiteiten, wensdromen.

Denken vanuit de zeepbel

Modern denken, is denken vanuit de abstractie. Niet vanuit het ondernemerschap, maar vanuit het kapitalisme. Niet vanuit concrete, geboren kinderen als verzekering voor de oude dag, maar vanuit pensioenfondsen die worden gevuld door carrièrebeluste tweeverdieners. Moderne politiek gaat niet meer over de concrete belangen van kinderen en van gezinnen, maar over de dekkingsgraad van onze pensioenfondsen. En moderne economische politiek heeft niet meer de belangen van de concrete ondernemer of middenstander op het oog, maar de toepassing van algemene principes waardoor Nederlandse, Duitse en Belgische ondernemers opeens moeten gaan concurreren met Poolse of Chinese concurrenten die zich niets hoeven aan te trekken van een torenhoge hypotheek of strenge milieuvoorschriften. Of een plaatselijke kapper moet dan opeens concurreren met Walmart-achtige megastores.

Het denken vanuit de zeepbel kent bizarre consequenties. Een oude dag is mogelijk zonder kinderen. Een kapitalistische vrijmarkteconomie is mogelijk zonder ondernemerschap – ergo: een markt is denkbaar zonder ondernemers. Het vrije verkeer van mensen, goederen en diensten heeft geleid tot ongekende schaalvergroting in tal van sectoren. Supermultinationals vervangen tal van zelfstandige ondernemers en elimineren elk ondernemerschap: slechts zetbazen die spelen met andermans kapitaal spelen het kapitalistische spel.

Het moderne conservatisme heeft het kapitalisme omhelst, maar de waarschuwingen wat betreft het kapitalisme in de wind geslagen. Waar Burke waarschuwde tegen de invloed van “sophisters, calculators and economistst” op het economische leven, voorzag Joseph Schumpeter het einde van het kapitalisme door de overwinning van de intellectueel op de ondernemer. Niet de arbeider, maar de intellectueel vervreemdde zich volgens Schumpeter meer en meer van de reële economie: niet de arbeider bij Philips, maar de intellectueel die in staat is om Plato te lezen. De vervreemding zit de moderne intellectueel in het bloed. En om de vervreemding te boven te komen, is er de vlucht in de maakbaarheid.

De crisis van onze cultuur is haar moderne hang naar een maakbaarheidsdenken dat het leven op de tweede plaats stelt. Dit breekt ons op. Steeds weer is er namelijk een werkelijkheid die het denken inhaalt. Het marxisme werd ingehaald door de werkelijkheid van de economische wetten. De neoliberale dromen over een ongebreidelde economische groei worden gedwarsboomd door sombere klimaatontwikkelingen. Katholieke en christelijke denkers hebben de hoofdrol gespeeld in het opzetten van een Europese Gemeenschap en een Verenigde Naties, en zelfs een Amnesty International. Het bleken na verloop van tijd instrumenten te zijn die zich tegen het christelijke waarden keerden; het geflirt van kerk en christendom met democratie en mensenrechten heeft ons zodoende niet verder geholpen, maar heeft daarentegen het ‘denken vanuit de zeepbel’ versterkt: de vervanging van de realiteit door wensdromen.

Realisme

Volgens de Amerikaanse socioloog Robert Nisbet is een belangrijk kenmerk van het moderne denken dat dit denken de mens niet benadert uit wat deze mens werkelijk is, maar vanuit dat wat deze mens volgens hen zou moeten zijn of worden. Niet de feitelijke ongelijkheid bijvoorbeeld, maar de gewenste gelijkheid is dan een uitgangspunt. Iemand als Louis de Bonald liet in zijn boek over echtscheiding, Du divorce (1801), zien dat het revolutionaire denken over het huwelijk dat ook weer verbroken kan worden, berustte op de illusie dat het huwelijk slechts een contract is tussen twee mensen. De Bonald liet zien dat het huwelijk meer is dan dat, namelijk kenmerk van de familie als basis van de sociale orde en hij toonde aan dat een huwelijk altijd vele aspecten heeft: sociale, economische, religieuze. Een man is niet alleen echtgenoot, maar ook vader, schoonzoon en nog veel meer. Robert Nisbet beschouwt het werk van De Bonald als één van de grondleggende werken van de sociologie.

Nu is sociologie geen garantie tegen vervreemding. Juist in een tijd waarin de sociale wetenschappen de maatschappij hebben getransformeerd, is de vervreemding groter dan ooit. De sociologie waar Nisbet op doelt, is dan ook niet die van de maakbaarheid, maar die van de feitelijkheid van sociale gegevenheden van alle tijden. Nisbet ziet de sociologische benadering van De Bonald in de lijn van de historische benaderingen van andere contrarevolutionaire tijdgenoten: Savigny, Von Haller, De Maistre en Burke.

Al deze denkers kenmerkten zich door een mijden van elke abstractie. Bij hen treft men geen overdreven natuurrechtelijke manier van denken, hoogdravende pleidooien voor klassieke deugden, vrije markten of wereldwijde democratieën.

Het moderne christelijke en conservatieve discours heeft zich hiervan vervreemd. Het dweept hoogstens nog met Burke, maar ratelt aan één stuk door over klassieke deugdenleren, vrije (nog vrijere) markteconomieën en democratische verworvenheden. Niet alleen mannen als Nisbet, of meer recent Claes G. Ryn, maar vooral Paul Edward Gottfried toont in zijn laatste boek, Conservatism in America, aan dat het conservatieve denken daarmee is verzand in dode abstracties. ‘Value-conservatism’ noemt Gottfried het, haast smalend. Voer voor de studeerkamer, maar meer niet. Dit ‘waardenconservatisme’ weerhoudt ons, volgens Gottfried, van het aanspreken van de concrete burger. Het weerhoudt ons, in de woorden van Claes Ryn, van een “new spirit of ethical realism”; een ethisch realisme dat meer op persoonlijk karakter en de concrete leefgemeenschap is gebaseerd dan op vage noties van hulp aan alle verschoppelingen op deze aarde. Een realisme dus, niet in filosofisch opzicht, maar een realisme van vlees en bloed: concrete mensen, concrete gemeenschappen. Zoals Pat Buchanan dat doet: zich richten op geschoolde arbeiders, autochtone Amerikanen of christenen. Elke reddingspoging zonder concrete sociale basis, zo betoogt Gottfried, maakt zo’n poging vatbaar voor corruptie en machtspolitiek.

Proposition 8

Volgens Ryn, Buchanan en Gottfried begint de weg terug dus bij concrete mensen en concrete gemeenschappen. Wie de weg terug wil bewandelen, moet niet terugschrikken voor religieuze, etnische of sociaaleconomische implicaties. Je kiest niet voor de familie waarin je wordt geboren; hetzelfde geldt voor het volk waar je deel van uitmaakt. Kiezen voor de weg terug, betekent afleggen van de vrijblijvendheid. Dus geen ‘christelijke waarden’ zonder kerk en christendom. En geen spreken over de gelijkwaardigheid van man en vrouw zonder de fundamentele mannelijkheid van de man en de vrouwelijkheid van de vrouw onder ogen te zien.

Met het waardenconservatisme, dat ook bij ons hoge ogen gooit, kom je niet verder. Hopen op elitevorming en culturele renaissances bezorgt je veel eerder blikvernauwing: het niet zien welke uitdagingen er werkelijk liggen, zoals het Californische referendum over het homohuwelijk, over het amendement Proposition 8, liet zien.

Dit referendum werd tegelijkertijd met de presidentsverkiezingen gehouden. De aanloop van het referendum werd bepaald door aanvaringen tussen progressieve blanke elites uit film- en gaywereld enerzijds, en de spraakmakende evangelical kerken anderzijds. De homolobby verstoorde kerkdiensten, vernielde winkels en restaurants van hen die de anti-homohuwelijkcampagne hadden gesteund, totdat...

Totdat het amendement tegen het recht op homohuwelijk werd aangenomen. Toen bleek wie er vooral tegen hadden gestemd: de zwarte bevolking. Juist de zwarte bevolking die massaal op Obama had gestemd, juist zij met schrikbarende criminaliteitscijfers, gestempeld door gebroken gezinnen, stemde massaal tegen het homohuwelijk. De homo’s waren razend; meteen ontstonden er razzia’s waarin homobendes zwarten opjoegen en vervolgens molesteerden.

De linkse elite is (nog) niet in staat de moraal van de zwarte gemeenschap om te turnen. De rechtse elite is niet in staat aansluiting te vinden bij de aanwezige morele reserves van de zwarte gemeenschap. Wie de belangen van arbeiders en proletariaat veronachtzaamt, vanuit een elitaire houding afstand neemt tot het gepeupel en weigert de handen vuil te maken door middel van actie, religie of populisme, èn wie weigert de deugdenretoriek, de kapitalismeretoriek of de waardenretoriek overboord te kieperen, heeft geen boodschap aan zwarten en heeft geen verhaal voor deze mensen.

Proposition 8 laat zien dat gediscrimineerde’, vaderloze, criminele mensen in staat zijn hun identiteit te stijven door het laatste restje moraal vast te houden. Wie concreet denkt, snapt het stemgedrag van de zwarten. Zwarten zijn ‘Democraat’ omdat de vrijemarktideologie hen niets te zeggen heeft. Wie vanuit klassieke deugden naar deze mensen kijkt, verwacht niets van hen. Maar de Californische feiten liegen er niet om: juist degenen die hechten aan vorming en moraal, zijn, als het erop aankomt, vervreemd van de echte moraal. Het zwarte schorem heeft niets; ze bezit slechts de moraal – waar men zelf vaak niet aan kan voldoen. Voor de echte conservatief ligt er onder de zwarte misère dan ook een basis voor hoop.

Proposition 8 leert ons dat de weg terug niet begint bij abstracte waarden, of bij het ‘overdenken van principes’; de weg terug begint vaker bij rauwe leven en bij de onverwoestbare natuur, zelfs tot in de zwarte getto’s in L.A..

Het bekeerde onverstand

"Als je 20 bent en niet links heb je geen hart, als je 40 bent en nog steeds links heb je geen verstand." (Churchill)

Na de inauguratie van Barack Obama tot president van de Verenigde Staten van Amerika verandert er waarschijnlijk wel wat, maar niet dit ene: de bekeerlingen blijven de baas. Na de bekeerling Bush is er nu de bekeerling Obama die het Witte Huis bewoont. De Heilige Apostel Paulus waarschuwde de Kerk tegen een te grote rol voor bekeerlingen. Bekeerlingen zijn te weinig verworteld, leven nog teveel in de roes van de verandering. De moderniteit kan het niets schelen: bekeerlingen brengen een frisse wind, zijn authentiek, hebben een levensverhaal en verkondigen "change".

In de Amerikaanse politiek tuimelen ondertussen de bekeerlingen over elkaar heen. Bush grossierde in ex-trotskisten die neoconservatief waren geworden. Hijzelf was een bekeerling in de zin van een geloofskeuze voor Jezus, net als Obama. Bekeringen waarover men spreekt zijn niet de klassieke bekeringen van de massa: de geleidelijke. Bij katholieken, calvinisten en orthodoxen is een bekering dikwijls een geleidelijk gebeuren dat niet los is te maken van de basis en de wortels van de bekeerling: je keert terug tot wat je al was. Zoals in het Bijbelse verhaal over de thuiskomst van de Verloren Zoon: deze keerde terug naar het huis waar hij was geboren en dat hij zelf had verlaten zonder te zijn weggejaagd. De Verloren Zoon keerde terug naar zijn roots: het verbond, de rechten, de familie en het vaderschap.

Een Amerikaanse bekering is wat anders: het is een stap van het duister in het licht, van de verlorenheid in de geborgenheid, van het zwerversbestaan in het geborgen thuis. Een klassieke bekering deed de bekeerling zijn plaats kennen: die van nederigheid, deemoed en dankbaarheid. De Amerikaanse bekering doet de bekeerling groeien: juist de bekering geeft hem gezag. De Amerikaanse bekeerling heeft iets van God gezien - is met charisma vervuld. Er zit hier iets in van de erfenis van het puritanisme met haar Great Awakenings. Bij een Revival of een Great Awakening is de ondergrond dood. Het leven moet er nog in komen. De wereld is van brandhout, door de Geest van God kan het nog iets worden. Hoe komt deze Geest? Door het "ja" van de mens, de bekeerling. De Amerikaanse bekeerling c.q. gelovige "does God make happen", zoals Peter Sloterdijk het treffend zegt in één van zijn kleinere geschriften.

De Amerikaanse bekering is spectaculair en zet de bekeerling in het middelpunt. Maar over het algemeen was het nog wel zo dat Amerikanen zich vooral tot God bekeerden. Met Bush trad er een ander soort bekeerling aan het licht: de communist of trotskist die neoconservatief werd. Zo kon het dus blijkbaar ook. "To make God happen" kon dus ook zijn: "to make conservatism happen". Of je bekeert je tot God, of je bekeert je tot democratie en vrije markt, of tot vrijheid en gelijkheid. Onder Bush liepen deze dingen door elkaar - God, Markt, Democratie - onder Obama zal dat niet veranderen. In zijn jongste boek, Day of Reckoning - How Hubris, Ideology, and Greed are Tearing America Apart, legt Patrick Buchanan de vinger op deze plek. Volgens Buchanan is de grote fout van Bush het verafgoden van de democratie; een gevaar waar Buchanan al eerder voor waarschuwde in het essay "America First - and Second and Third" 1991:

"With the Cold War ending, we should look, too, with a cold eye on the internationlist set, never at a loss for new ideas to divert U.S. wealth and power into crusades and causes having little or nothing to do with the true national interest of the United States. High among these is the democratist temptation, the worship of democracy as a form of governance and the concomitant ambition to see all mankind embrace it, or explain why not. Like all idolatries, democraticism substitutes a false god for the real, a love of process for a love of country." [1]

Naast de vervanging van de reële God door de god van de democratie, noemt Buchanan in zijn essay ook de vervanging van 'liefde tot een land' door 'liefde tot een proces'. Het reële en concrete worden in de ideologische verafgoding vervangen door het abstracte die bestaat zonder noodzaak van volk, cultuur, plaats en dogma.

Waar concrete dingen weliswaar elkaar analogieën, of evenbeelden kunnen vormen, blijven deze dingen altijd zichzelf. Het concrete kenmerkt zich immers door afgrenzing van zichzelf tot het andere c.q. de ander. Familie en volk lijken op elkaar, hebben structuurelementen, karaktertrekken e.d. gemeen, maar zijn toch twee verschillende entiteiten met een eigen bereik en een eigen verantwoordelijkheid.

Dit is anders met een abstractie. Abstracties lopen in elkaar over. Wie 'volk' of 'natie' vervangt door 'democratie' verliest al snel het eigen karakter van naties uit het oog. En wie ook nog eens het gezin of het huwelijk als een contractuele samenlevingsvorm ziet, verliest ook het zicht op het eigene van de familie ten overstaan van een democratie. Concrete godsdiensten zijn makkelijk uit elkaar te houden; het 'religieuze' echter niet: dan zijn islam en christendom opeens één pot nat.

De bekeerling Bush Jr. meende na zijn ommekeer de zaken met een scherp oog te kunnen waarnemen. Wat hij echter waarnam, waren echter zaken als wereldwijde democratie, vrijemarkteconomie, mensenrechten. Een bekeerling keert terug, en terugkeren kan alleen tot het concrete: God of godsdienst, vrouw of man, familie, land of plaats. Je kunt niet terugkeren tot iets dat al overal is of overal zou moeten heersen. Als een overspelige man terugkeert naar zijn familie is de wens na zijn bekering niet de invoering van het 'vrouwelijke' of 'iedereen één grote familie'. Hij keert terug naar zijn concrete vrouw en zijn concrete kinderen en wenst oprecht dat ieder gezin gevrijwaard wordt van het binnendringen door buitenstaanders. En wie bijvoorbeeld terugkeert tot het christendom, verkondigt daarna dit christendom en niet een abstracte vrijheid van godsdienst.

Bush zwoer bij abstracte waarden. Daarbij verwisselde hij de liefde tot het Amerikaanse volk met die tot het Irakese en het Israëlische c.q. Joodse volk. En verwisselde hij de belangen van de Amerikaanse arbeiders (en die van hun gezinnen) met die van de Mexicaanse en Chinese arbeiders. Bush was in zeker opzicht een liefdeloos mens, want oprechte liefde richt zich op een concrete man, vrouw of volk en niet op alle mannen, vrouwen en volken in het algemeen.

Obama is natuurlijk niet veel beter. Zijn onwaarachtige capriolen rond de geestelijken Rick Warren en Gene Robinson laten zien dat godsdienst voor hem niet iets is van leven brengende waarheid, maar iets is dat verdraagzaamheid en gelijkheid en welvaart bevordert. Maar het Obama-verhaal is nog maar net begonnen. Ons interesseert nu nog het verhaal van het mislukte neoconservatisme van Bush en trawanten.

Het geval Bush, de man die volgens Buchanan zwichtte voor de "temptation of democracy", staat niet op zichzelf. Bush was en is exponent van een beweging van talloze dwepers met abstracte waarheden. Waaronder dus ook talloze zogenaamde 'bekeerlingen'. die Bush terzijde stonden en hem ook beïnvloedden. Onlangs stierf, 8 januari 2008, één van deze neoconservatieve bekeerlingen: prof. Richard John Neuhaus [2]. Samen met katholieke intellectuelen als Michael Novak en George Weigel vormde hij een belangrijk onderdeel van de neoconservatieve voorhoede van het Amerikaanse christendom. Neuhaus was oorspronkelijk een progressieve, Lutherse theoloog die in de jaren zeventig de overstap maakte naar het "conservatieve kamp". Samen met Michael Novak, een katholiek die ooit de marxistische bevrijdingstheologie aanhing, verbond hij zich in de jaren '70 aan het American Enterprise Institute, één van de belangrijkste neoconservatieve bolwerken van de VS.

De ommezwaai van Neuhaus was opmerkelijk. Van iemand die de gewapende revolutie verdedigde, veranderde hij in iemand die president Bush het morele fiat gaf om Irak binnen te vallen, ongeacht wat een VN zou zeggen. En passant bekleedde hij een hoofdrol in de gemeenschappelijke aanval van progressieve media en neoconservatieven rond neocon media als National Review van William Buckley en Commentary op het paleoconservatieve Rockford Institute. Dit instituut zou ruimte laten aan een enkeling om antisemitische uitlatingen te publiceren. Na aanvallen op de John Birch Society en Robert Taft uit dezelfde kring, ditmaal vanwege vermeende vijandigheid ten opzichte van zwarten, was het Rockford Institute aan de beurt [3]. Prof. Paul Gottfried, zelf joods, toont in zijn laatste werk, Conservatism in America - Making Sense of the American Right, hoe doorzichtig deze aanvallen waren [4]. Was immers Buckley, volgens Gottfried, ook niet gevrijwaard gebleven van 'foute' connecties? En had Podhoretz in Commentary niet tot in de jaren zestig uiterst negatief over negers geschreven? En bovendien hadden zowel de John Birch Society als Robert Taft zwarten in de medewerkerskring. Naast wat Gottfried schrijft kan ook nog vermeld worden dat Rockford Institute joodse medewerkers had. Het mocht niet baten. Ondanks pleidooien van de befaamde rabbijn Jacob Neusner (ook wel bekend als Paus Benedictus XVI meest favoriete rabbijn) en Robert Nisbet, gingen Neuhaus en George Weigel door met de beschuldiging van antisemitisme en racisme aan het adres van Rockford Institute. Met een vernietigend resultaat: een deel van het instituut werd ontmanteld vanwege weggevallen inkomsten.

Neuhaus profiteerde van de breuk met Rockford door een eigen instituut op te zetten èn hij profileerde zich als slachtoffer van onredelijk rechts [5]. In de reeks van voortdurende aanvallen van neoconservatieven op de Old Right, en dit vaak met behulp van linkse en liberale krachten, speelde Neuhaus dus een belangrijke rol. Dat Neuhaus als oprichter van het blad First Things in de meeste (Nederlandse) conservatieve kringen voornamelijk een positief imago heeft, is dan ook onbegrijpelijk [6]. Daarmee past hij in de reeks van Amerikaanse neoconservatieven die de conservatieve c.q. Old Right zaak grote schade hebben berokkend. Iemand als William Buckley speelde een hoofdrol in het passeren van Bradford ten gunste van William Benett, vriend van onder meer Gertrude Himmelfarb, behalve bekend van haar boek One Nation - Two Cultures, minder bekend om haar virulente haat tegen het christendom. Tenslotte noem ik hier de aanvallen op Buchanan en elke stap die hij onderneemt.

Wat Neuhaus, Novak en andere neoconservatieve bekeerlingen kenmerkt(e) is hun dwepen met abstracties enerzijds en hun haat ten opzichte van grassroots en Old Right anderzijds. Men verwisselt niet alleen het concrete door de abstractie; men haat ook zoiets als volk, cultuur en afkomst. Zelfs een pleidooi tegen ongebreidelde immigratie, door Chronicles-hoofdredacteur Thomas Fleming, omdat dit ten koste zou gaan van de Europese identiteit van de Verenigde Staten, leverde hem de beschuldiging op van "nativism", door onder meer Neuhaus en Weigel - overigens een beschuldiging die later ook Samuel Huntington zich moest laten welgevallen.

Daarnaast is nog een ander kenmerk opvallend: de pretentie van het spreken. Men bekeert zich als het ware wel van de duisternis naar het licht - of in het geval van Neuhaus: van de gewapende linkse revolutie naar pro-life en pro-war - maar men gaat in één ruk door met het aanvallen van vermeende tegenstanders en het spelen van machtsspelletjes. Echte bekeerlingen doen zoiets niet. Die treden eerst terug en maken een pas op de plaats. Zoals de bekeerling Paulus, die van zichzelf zei: "Ik ellendig mens."

Een bekeerling die zich weer ergens naar toekeert - terugkeert - moet eerst weer in het reine komen en worden aangenomen. Hij komt immers niet uit het niets, maar is van de waarheid afgevallen, of heeft zijn broeders verraden of zelfs vervolgd. De houding van Neuhaus en vele andere neoconservatieven in de VS staat hiermee in schril contrast. Zonder schaamte wisselde men communisme of marxisme in voor conservatisme, of modern christendom voor een orthodoxere variant. De klassieke kerk was huiverig om een bekeerling de leiding te geven over een kerkelijke gemeente; het moderne christendom deinst er niet voor terug een bekeerling de geestelijke leiding toe te vertrouwen over honderd miljoen gelovigen of meer.

De gevolgen waren en zijn nog steeds merkbaar. De teloorgang van de Amerikaanse industrie, de uitzichtloosheid rond het Joods-Palestijnse probleem neemt alleen maar toe, Amerika is financieel een kolonie geworden van landen als China, massa's sloebers zijn de VS ingeslopen terwijl grote delen van de bevolking jarenlang en structureel financieel zijn beschadigd. Politiek en electoraal is de basis voor de Republikeinse Partij voor lange tijd - en misschien wel voor altijd - aangetast. De Amerikaanse bekeerlingen van Bush en de zijnen zijn een ramp gebleken voor de conservatieve basis in dat land. Dat een bekeerling als Obama hier verandering in zou brengen is uiterst onwaarschijnlijk.

Wie op z'n twintigste links was en op z'n veertigste opeens rechts blijkt te zijn, moet men wantrouwen. Want zo iemand is ook op latere leeftijd vaak nog steeds links, maar dan omkleed met rechtse praatjes. Zoals de neoconservatieven, zoals velen in tal van Europese landen. Het onverstand kan zich bekeren, maar laat het niet een land regeren.

Noten

[1] Patrick J. Buchanan, Day of Reckoning - How Hubris, Ideology, and Greed are Tearing America Apart, p. 73, New York 2007
[2] Richard John Neuhaus (1936-2009)
[3] Magazine Dispute Reflects Rift on U.S. Right, in New York Times, 16 mei 1989.
[4] Paul Gottfried, Conservatism in America - Making Sense of the American Right, New York 2007
[5] Unpleasant business - Richard John Neuhaus and Rockford Institute separate, in National Review, June 16, 1989
[6] Hierbij laten we nog de vraagtekens omtrent zijn theologische positiekeuze buiten beschouwing; zie hiervoor Konvertit zum Neokonservatismus gestorben, op Kreuz.net, 10. Januar 2009

DE PRINSES OP DE ERWT

De moderne seculiere liberaal kenmerkt zich door een aantal zaken. Allereerst door een hypergevoeligheid ten aanzien van alles wat maar tegen zijn eigen denken ingaat. Ten tweede door een totale ongevoeligheid voor de belangen van concrete andere personen. En ten slotte door een enorme keel die wordt opengezet als onze liberale prinsessen weer eens een erwtje hebben ontdekt: een of andere uitspraak die hen niet welgevallig is.

Worden onze liberalen dan nooit moe? Of gaan ze pas met een gerust hart slapen als de hele wereld naar hun liberale Filistijnen is? Toegegeven, uitspraken van een aartsbisschop Williams of een Turkse minister-president roepen ook bij mij een spontane wrevel op. Maar waar komt dit gevoel vandaan? Door een oprechte verontwaardiging over wat er tegen alle goede moraal en fatsoen indruist? Mijns inziens niet. Zo heel gek waren veel van de gewraakte uitspraken van Williams en Erdogan niet. De wrevel van de seculieren - en dus ook mijn aanvankelijke wrevel - komt dus ergens anders vandaan. Mijns inziens uit het moderne onvermogen daadwerkelijke verschillen te kunnen verdragen. Vanwege dit onvermogen bestempelt men elk geluid dat tegen de liberale hoofdstroom ingaat meteen te als een vals geluid? Iedereen die niet liberaal is, is achterlijk, slecht of een nar. Tja. Soms hebben narren gelijk. Zoals de Anglicaanse aartsbisschop Williams. Deze zei in een lezing dat wat hem betreft de islamieten in Groot-Brittannië eenzelfde status als de joden mogen hebben. Dat zou volgens hem betekenen dat de islamieten, net als de joden, eigen rechtbanken mogen hanteren voor het afhandelen van financiële conflicten en echtscheidingszaken. Daarvoor zou dan dat deel van de sharia kunnen gaan dat daar mee te maken heeft. Net zoals de joden in Engeland al eeuwen hebben: eigen rechtbanken voor een beperkt aantal civiele zaken.

Dit had hij natuurlijk beter niet zo kunnen formuleren. Want door de term "sharia" zo te gebruiken, liet de bisschop blijken van een zeldzaam soort onnozelheid te beschikken dat doorgaans alleen onder christenen wordt gevonden die ondanks alles in de goede bedoelingen van de seculiere aasgieren blijven geloven. De sharia is immers een mijnenveld vol ongevaarlijke planten tussen gevaarlijke boobytraps [2]. Maar toch zat er een kern van waarheid in wat hij zei; om daarna meteen langs de hoofdzaak te schieten, dat wel - maar toch. De kern van waarheid is dat bepaalde - in relatie tot de meerderheidscultuur vreemde - bevolkingselementen nu eenmaal een eigen rechtsgevoel bezitten dat afwijkt van het doorsnee rechtsgevoel van de inheemse Europeaan en dat het daarom niet zo'n slecht idee is om deze bevolkingsgroepen een aantal onderlinge zaken te laten uitvoeren op basis van eigen regels die direct aansluiten bij het rechtsgevoel van deze bevolkingsgroepen. Het is een opvatting met oude papieren. In oude samenlevingsverbanden, zoals de rijksvorm, was er altijd sprake van een territorium dat door meerdere naties werd gedeeld en waar de eenheid bestond in "troon en altaar": keizer en kerk. Het door elkaar wonen van verschillende bevolkingsgroepen bestond al sinds tribale tijden, en was de realiteit in grote delen van Europa dat in de lijn van deze oude Europese volksrealiteit bleef staan: Rusland, Oostenrijk-Hongarije. Met de komst van de natiestaat veranderde dit echter. [3]

De natiestaat - of soevereine staat - die doorbrak rond de Franse Revolutie, maar al in de daar voorafgaande eeuwen werd voorbereid, veroorzaakte een breuk met het volks- en rechtsdenken van voorheen. De vervanging van traditie, gewoonterecht en religie door abstracte staatsopvattingen en rechtsbeginselen, creëerde de centralistische natiestaat. Daarin vielen territorium, volksverband, staatsbereik samen in één gemeenschappelijk staatsbereik: de natiestaat. Vanuit dit eenheidsdenken van de natiestaat - volgens elke rechtgeaarde conservatief een onaanvaardbare abstractie - werd er een legitimatie van de staatsmacht verzonnen die binnen het bereik van de natiestaat zou moeten gelden. De idee van de natiestaat – die dus niet zo heel oud is, en pas in zwang is geraakt sinds de negentiende eeuw – verdraagt zich niet met een gedeelde staat. De vooronderstelling van de natiestaat is de eenheid van de politieke tekentafel. Deze eenheid is, historisch gezien, meestal een geforceerde en met geweld afgedwongen eenheid waar de bevolking – de aanvankelijke slachtoffers van het streven van de natiestaat – zich uiteindelijk aan heeft aangepast. Zodanig dat ze deze aanpassing als normaal heeft aanvaard en alles wat daar tegenin gaat als crimineel beschouwt. Anders gezegd: dat er in geheel Europa sinds de Franse Revolutie voortdurend een politiek is gevoerd die gericht was tegen kerk en godsdienst, tegen minderheidstalen en minderheidsculturen heeft het volk weliswaar getransformeerd, maar de nazaten van de getransformeerden – van de slachtoffers – keren zich met het grootste gemak tegen dezelfde zaken als dat de transformators deden ten koste van de voorouders. Bijvoorbeeld: in Frankrijk is er gedurende de afgelopen twee eeuwen een keiharde politiek gevoerd tegen de Rooms-katholieke kerk in het bijzonder en tegen religie en godsdienst in het algemeen. Nog in 1908 werd het leger grootschalig ingezet tegen de katholieke kerk. Een van de speerpunten van de Franse staat was – en is nog steeds – de eliminering van het instituut kerk. Het volk leed onder deze politiek van liberale machthebbers die datzelfde leger met hetzelfde gemak inzetten tegen opstandige arbeiders of mijnwerkers om diezelfde militairen in de Eerste Wereldoorlog um sonst de dood in te sturen. Nu is het Franse volk wantrouwend ten opzichte van de staat en soms zelfs vijandig. Je zou dus denken: het volk kiest de kant van de slachtoffers van de staat: de voorouders, de kerk en de traditie. Maar neen. Het volk dat is geseculariseerd door de elite, met behulp van dwang, geweld en revolutie(s), kiest uiteindelijk de kant van de transformators en kiest positie tegen de getransformeerden. Met andere woorden: de natiestaat, de moderne staat, creëert voortdurend haar eigen gelijk.

Elke stem die de vanzelfsprekendheid van de nationale opdelingen in modernistische zin aan de kaak stelt, is een welkome stem. Ook al is het de stem van een nar: zoals in dit geval aartsbisschop Williams. Het voorbeeld van de positie van de joden in Groot-Brittannië is een goed voorbeeld. Joden hebben in Groot-Brittannië al eeuwenlang eigen rechtbanken om conflicten te bemiddelen in de relationele en de financiële sfeer. Al eeuwen kennen de joden in dit land deze uitzonderingspositie die hun – ditmaal – niet is verleend door een revolutionairliberaal bewind, maar door achterlijke (en dus "verwerpelijke") voorgangers van de moderne liberalen is verleend. Deze uitzondering van de joodse gemeenschap paste uitstekend in het beeld van het klassieke Engeland waar niet de abstractie en de centralistische eenheidsstaat regeerde, maar waar gewoonterecht en lokaliteit de samenleving bepaalde, evenals christendom en feodalisme. Wie dit naast de woorden van Williams legt, ziet nogal wat lacunes in diens spreken. Williams spreekt over de rechten van de islamieten naast de joden. Maar hij identificeert ondertussen wel het christendom met moderne, seculiere, liberale rechtstaat. Dezelfde Britse staat die erover denkt het propageren van de oude Britse of christelijke visie op homoseksualiteit strafbaar te stellen met hoge gevangenisstraffen. En dezelfde staat die het huwelijk net zo te grabbel gooit als dat regeringen in bijvoorbeeld Nederland dat doen.

Christenen in Engeland krijgen het steeds moeilijker. De joden moeten maar afwachten hoelang hun uitzonderingspositie nog duurt in een liberale maatschappij. Joodvriendelijkheid is geen liberale eigenschap – al wil de linkse mythe ons anders doen geloven. Een uitzondering bepleiten voor islamieten helpt de positie van joden en christenen niet verder, maar verergert deze waarschijnlijk eerder. Williams zet namelijk de wereld op de kop door de actuele problemen van het christendom in Groot-Brittannië buiten beschouwing te laten, maar ondertussen wel op te komen voor een islam die in Groot-Brittannië ook onaangename kanten kent. De grondidee van aartsbisschop Williams is dus goed; zij het dat de toepassing absurd is. Het klassieke christendom kent – evenals het doorsnee Jodendom – een maatschappijvisie die is ingesteld op begrenzing en waardering van traditie en gewoonte [4]. De (moderne) islam kent deze visie niet of in veel mindere mate. De islam is – evenals liberalisme en communisme – totalitair van aard. Dat wil zeggen: men kent geen principiële waardering toe aan gewoonte en traditie en wil deze componenten van de Europese cultuur vervangen door abstracte, absolute en – derhalve – totalitairistische en moderne abstracties. Liberalisme en islam zijn beide vormen van politiek autisme. Men schreeuwt voortdurend moord en brand als de ander iets doet wat niet aanstaat, maar is pertinent blind voor eigen totalitaire aanspraken. Nu projecteert Williams de christelijke idee van begrenzing en waardering van de gewoonte op de islam, onterecht, en verdoezelt hij niet alleen het ware karakter van de islam, maar tevens dat van een andere actuele stroming in onze cultuur: het liberalisme. Want waar het klassieke christendom van oudsher uitgaat van de inculturatie- en de incorporatiegedachte (waarbij termen als kerstening en heiliging een belangrijke rol vervullen), gaan liberalisme en islam uit van absolute breuken en radicale vervangingstheorieën. Het christendom is naar haar aard verdraagzaam; islam en modernisme niet. Dat er in het huidige Polen nog steeds islamitische dorpen zijn, is te danken aan de verdraagzaamheid van de Donaumonarchie. Dat er in Frankrijk nauwelijks en in Wallonië geen streektalen of dialecten meer worden gesproken en dat veel landen afstevenen op een radicaal-geseculariseerd, materialistisch toekomstbeeld, is het gevolg van de onverdraagzaamheid van de liberale cultuur. In de liberale cultuur wordt iedereen gedwongen liberaal te zijn, onderdanigheid te beoefenen richting de zogenaamde rechtstaat, schatting te betalen aan de machthebbers en de eigen traditie zo nodig te schimpen. Pas daarna mag men "enigszins" zichzelf zijn. Maar ondertussen is men dan natuurlijk allang gebroken. Waar de waardigheid, de eer en het zelfvertrouwen zijn doorgesneden, is elke mogelijke sterke levensovertuiging de pas afgesneden.

Waar Williams de vinger legde op de opgelegde rechtsgevoel van de kunstmatige eenheidsstaat, gat de Turkse premier Erdogan een ander interessant schot voor de boeg. Tijdens een bijeenkomst in Keulen riep hij zijn Turkse volksgenoten in Duitsland op om niet hun Turkse identiteit op te geven; "integratie, maar geen assimilatie" [5]. Op zich genomen een redelijk standpunt. Waarom zou je Turken oproepen te integreren in een liberaal systeem dat niet zozeer een Leidcultuur voorstaat, maar juist het tegenovergestelde: een systeem waarin culturen worden afgebroken. Sec beschouwd zijn de woorden van Erdogan dus wel te begrijpen. Vooral de kritiek vanuit Duitsland was extra vreemd, aangezien juist dit land net als Turkije een visie hanteert op Duitser zijn die niet samenvalt met de natiegrens. Ook "volksduitsers" die drie eeuwen geleden naar Rusland zijn geëmigreerd, waren in ieder geval tot voor kort "rechtens het bloed" (volgens het jus sangui) Duitser en mochten terugkeren naar de Duitse bondsrepubliek. Wat Duitsers mogen, mogen Turken ook. Toch wringt hier de schoen. Turkije hanteert in eigen land de idee van de centralistische eenheidsstaat die geen minderheidsculturen toestaat. Daarbuiten om - daarnaast - hanteert ze rustig een volksnationalistische opvatting die zich niets aantrekt van natiegrenzen. Dit klopt natuurlijk niet.

Zowel Williams als Erdogan zeggen op het eerste gezicht dingen die niet zo heel gek zijn. Natuurlijk: wie verder kijkt, ziet de onzinnigheid van hun voorstellen of ideeën. Maar dat is met zoveel opvattingen of voorstellen het geval. Een rustig gesprek over deze opvattingen moet echter mogelijk zijn. Echter niet voor liberalen. Want ja, liberalen schreeuwen voortdurend moord en brand, dus nu ook: Erdogan is volgens Syp Winia van de Elsevier zelfs "een wolf in schaapskleren". En dat is zo'n beetje één van de netste dingen die er over hem wordt gezegd. En ook Williams is volgens deze lieden natuurlijk gevaarlijk en idioot. En ga zo maar door. De toon is schel, de ondertoon is geniepig dankbaar. Want ondertussen lijkt men blij met de uitspraken van Erdogan: "ha fijn, een argument om Turkije buiten de EU te houden." En men is blij om de uitglijder van Williams, want nu kan men tenminste onbeschaamd de vrijheid van godsdienst gaan knevelen. Afshin Ellian zegt het Spinoza na: "Imams, priesters en politiek. Wat een mengsel! Wat een explosief mengsel! Alles zou, volgens Spinoza, stabieler zijn, als deze lieden zo kort worden gehouden dat ze uitsluitend op vragen antwoord geven, en intussen slechts algemeen aanvaarde zaken en de meest gewone gebruiken onderwijzen en in de praktijk brengen." [6]

Het wordt door liberalen en neoconservatieven steeds meer hardop gezegd: godsdiensten, kerken en gelovigen moet de mond worden gesnoerd en moeten worden "kort gehouden". Zoals ik in het begin al zei: de overgevoeligheid is kenmerkend. Andersdenkenden worden per definitie gedemoniseerd. Naar diepere lagen in de onwelkome boodschappen wordt niet gevorst. Elk voorval wordt gebruikt om te generaliseren ten behoeve van het eigen straatje. Het voorval "Williams" is een mooie reden om alle imams en priesters maatschappelijk buiten werking te stellen. Naïviteit staat in deze liberale visie gelijk aan misdadigheid. Voor de onwetenden is er geen excuus. Net als in de islam. En de verlichte "wetenden", dat zijn zij. Want "zij" hebben de liberale Hadith: Spinoza, Hirsi Ali en Robespierre. Of iets dergelijks. Deze Hadith maakt onze liberalen overgevoelig. Als een prinses op de erwt schrikt men op van elke oneffenheid in het modernistische tafellaken. Met de opgefokte vijandigheid die hedendaagse liberalen aan de dag leggen ten aanzien van alles wat hun onwelgevallig is, wordt het echte denken afgeschaft dat immers altijd meer inhoudt dan kleiduivenschieten met tegenstanders; namelijk een aftasten van ongekende mogelijkheden en het openleggen van diepere lagen in ogenschijnlijk oppervlakkige zaken, gebeurtenissen of uitspraken. Het op voorhand er vanuit gaan dat islamieten en religieuzen niet integer zijn en dus niet serieus mogen worden genomen, toont niet alleen de achterlijke cultuur aan waaruit sommige opinieleiders afkomstig zijn (zoals Afshin Ellian), maar verduidelijkt ook de achterlijkheid die steevast gepaard lijkt te gaan met modern liberaal "denken". Dit liberale denken is een hypergeventileerd denken. Zoals in het sprookje van de prinses op de erwt, maar dan anders: een stuk kinderachtiger dan de princses. De liberale prinses slaapt weliswaar op twintig matrassen, maar bij elk gedroomd erwtje springt ze op en gilt moord en brand om zo het gehele kasteel te doen ontwaken. Elke onnozelaar, elke andersdenkende kost een volle nachtrust. met als gevolg dat niet alleen prinsesjes als Ellian gek aan het worden zijn (als ze het al niet zijn), maar dat als het zo doorgaat iedereen knettergek wordt van dit gedrag. Of vermoeid. Laten we het maar op het laatste houden: liberalen zijn dodelijk vermoeiend.

Noten

[1] Groot-Brittannie moet sharia overnemen op Elsevier.nl d.d. 7 februari 2008.

[2] Zie Visie dr. Williams op sharia naief door Patrick Sookhdeo, in Reformatorisch Dagblad d.d. 12 februari 2008.

[3] Ik gebruik hier de term "nationalisme" in de meest gebruikte zin: die van "staatsnationalisme".

[4] Al moet ik daarbij zeggen dat het (evenals in de islam) kunstmatige karakter van het moderne Jodendom eerder wordt begrenst door haar niet-missionaire grondhouding die voortkomt uit haar godsdienstig/etnische exclusiviteitsdenken.

[5] Erdogan tegen Turken: niet te veel aanpassen op Elsevier.nl d.d. 11 februari 2008.

[6] Neutrale rechtsstaat, behoed ons voor Eurabie door Afshin Ellian op Elsevier.nl d.d. 13 februari 2008.

HYPERBOLISCHE TAFERELEN

De rechtse trein gaat binnenkort ernstig ontsporen. De eeuwenlange traditie van Westerse waarden lijkt te zijn uitgemond in ernstige vormen van gederailleerd denken. De overdracht van goederen is gestopt. De brandstof is op. Er is niet meer genoeg personeel om de trein te bemannen en te onderhouden. De nieuwe generatie "rechtsen" - neorechts - is niet geïnteresseerd in kennis, kadervorming, traditie en kracht. Men wil gehoord worden en de eigen IPod overschreeuwen met ranzige taal. Het is tijd voor een schifting binnen "rechts" waarbij oudrechts afscheid neemt van neorechts. Laat oudrechts leren van het falen van haar schreeuwende meelopers, laat ze zich hergroeperen en laat ze doorgaan. Want het is nooit te laat. Ook al ligt de trein onderaan de dijk.

De rechtse beweging is een lachertje aan het worden. Nog maar eventjes en ze kan worden weggeworpen. Wie ziet wat er op rechtse blogs verschijnt, zakt de moed in de schoenen. De domheid en de vuiligheid tuimelen van de scherm wanneer je een rechtse site aanklikt zoals Elsevier.nl. We leven in een tijd waar een klassieke sociaaldemocraat vaak betere manieren bezit dan een moderne liberaal of neoconservatief. Terwijl het andersom zou moeten zijn. En in alle domheid en vuiligheid werpt men zich op als dè voorvechters van grondrechten, vrijheden, democratie. Een lachertje dus.

Al eerder – in Naar een rechtse lente – poneerde ik dat onze westerse wereld links is geworden. Rechts heeft zich geëvolueerd tot de radicale voorvechter van linkse principes zoals gelijkheidsdenken, antidiscriminatie, homo-emancipatie, individualisme en normloosheid van kunst, media en cultuur. De hoofdstroom van onze cultuur is links. De academies, de media, de kerken - niet alleen inhoudelijk, maar ook structureel zijn ze links geworden en onderdeel van eenzelfde netwerk. Rechts - wat er van over is of wat zich nog zo noemt - bestaat uit enkelingen, losse groepjes en marginale blaadjes en websites. Dit gebrek aan traditie en instituties begint rechts zo langzamerhand behoorlijk op te breken. Als een bende zwijnen vreet men elkaar de oren van de kop. Want men wil gehoord worden. Om de vrijheid en de autonomie te onderstrepen heeft men lak aan alle etiquette, meent men voortdurend de waarheid in pacht te hebben - en dit terwijl men ondertussen meestal het concept "Waarheid" verwerpt.

Rechts gaat gepaard met een simpele – simplistische – kijk op de werkelijkheid. En dit is weinig opzienbarend. Want voor wie zoals de meeste “rechtse Europeanen – de metafysica of de bovennatuur verwerpt – of als niet ter zake doend acht – is de werkelijkheid één- of tweedimensionaal. Elke charge wordt zo een vlucht naar voren. Elk politieke manoeuvre heeft dan tot doel in één klap de vijandelijke linies te doorbreken. En elk falen of niet gehoord worden versterkt het gevoel van onrechtvaardig behandeld te worden. De autonome mens moet immers serieus worden genomen.

Hyperbolische structuur

Deze hyperbolische – overtreffende of overdrijvende – structuur van het rechtse discours begint steeds groteskere vormen aan te nemen. Reacties, beschimpingen of uitlatingen worden steeds – disportioneel – sterker. De verdraagzaamheid neemt af, de offensieve vlucht naar voren in steeds sterkere bewoordingen of voorstellen onderstreept. Elk opkomen voor de zondagsrust, elke oppositie tegen porno of de publieke omroep, elk afwijkend standpunt ten aanzien van de rol van vrouwen in de politiek – zoals van een partij als de SGP – leidt zo langzamerhand tot een vloed van mediagekrakeel waarin geen spaander overblijft van de boodschap, de boodschapper, de intentie van de boodschapper en het gedachtegoed van deze boodschapper.

Zo gek is dit niet. Elk dwepen met abstracties leidt op den duur tot hyperbolische taferelen. En de moderne maatschappij kenmerkt zich juist door een overmaat aan abstracte begrippen die haar grondslag vormen: vrijheid, gelijkheid, democratie, vrijheid van ... (vult u maar in), secularisme, tolerantie, respect, etc. Van elk van deze begrippen is niet duidelijk waar de grens ligt, waarin de fundamentele verworteling in het concrete – zoals de natuur – zit en waar precies de oorsprong ligt. Of de rechtvaardiging. Wat democratie is, blijft na al die eeuwen volkomen vaag, maar wel duidelijk is dat democratie altijd betekent: meer democratie, en ook is duidelijk dat democratie goed is omdat alle andere systemen nog slechter zijn. Democratie op zichzelf is namelijk niets. Het begrip “gebruikt” weliswaar de term “volk” (want demos betekent volk), maar in het maatschappelijk debat fungeert democratie juist als een tegenhanger van de sfeer waartoe zoiets als “volk” behoort. Het concrete van het volk, als gemeenschap met een gezamenlijke cultuur en geschiedenis en een gezamenlijke bloedband, verdraagt zich immers niet met de abstracte invulling van het moderne democratie. Het is zelfs zo dat wie teveel het volk benadrukt, dikwijls voor ondemocratisch wordt uigemaakt, aangezien deze persoon een onveranderlijke categorie opvoert die nooit onderwerp kan zijn van de per definitie veranderlijke wil van het volk (dat dus geen volk mag zijn).

Hyperbolische rechten en vrijheden

De abstractie van basisbegrippen wordt kwalijker indien er sprake is van zogenaamde “rechten” die dienen te worden toegepast en te worden gehandhaafd, zoals het recht op gelijkheid en dat van non-discriminatie. Samen met het door rechts voorgestane individualiteitsdenken vormen deze abstracties een bonte verzameling van instrumenten; alles met één enkel doel: het creëren van eenheidsworst. Waar nergens in de natuur zoiets voorkomt als “gelijkheid” en (dus) het daarvan afgeleide zogenaamde nondiscriminatiebeginsel nergens op is gebaseerd, gooit dit gelijkheidsdenken in onze tijd hoge ogen. Gelijkheid op zich is niets en betekent niets. Gelijkheid betekent pas iets als alles ‘steeds gelijker’ wordt. Gelijkheid is een expansieve beweging die zich overal mee bemoeit. Waar de oude grondrechten waren afgebakend (de persvrijheid ging over de pers, en die vrijheid was er alleen voor die daadwerkelijk deze vrijheid wilden benutten) gaat gelijkheid iedereen aan. Elke Zuid-Hollandse atheïstische homoseksueel kan bezwaar maken tegen een Noord-Groningse katholieke heteroclub die Noord-Groningse, atheïstische homo’s uitsluit. De toepassing van het abstracte nondiscriminatiebeginsel is absoluut en oneindig; het kent geen inherente begrenzing zoals de klassieke grondrechten.

Want zoiets als ‘gelijkheid’ is in principe totalitair. Het begrip kent geen grenzen. Bij vrijheid van vereniging moeten de mensen al dan niet een vereniging oprichten. Bestaat zo'n vereniging dan kunnen anderen al dan niet lid worden. Wordt je geen lid, dan maal je er niet om. Wordt je wel lid dan leg je je vast en laat je je handelswijze bepalen door de begrenzing van de vereniging, haar leden en haar doelstellingen. Bij gelijkheid ligt dat anders. Gelijkheid betreft niet iets concreets, maar betreft de toepassing van een abstract moreel besef dat in haar handhaving geen insistente grens bezit. Gelijkheid stopt uit zichzelf pas, als alles gelijk is.

Vanwege dit oneindige karakter van het moderne beginsel, moet gelijkheid dus steeds gelijker. Homoclubs, bijvoorbeeld, zijn dan ook nooit tevreden. Nadat de wet gelijke behandeling in de praktijk wordt gebracht, er een homohuwelijk is, adoptie voor homo’s, miljoenen aan subsidies, moet er nog meer gebeuren. Alle kinderen moeten verplicht homovriendelijke voorlichting krijgen. Geïntegreerd in algemene vakken zoals taal en rekenen. En daarna moeten de ouders worden “voorgelicht”. Dus ook de opvoedingssituatie in de gezinnen moet worden aangepakt. En de uitzondering van de kerken inzake de non-discriminatiebepaling moet worden geschrapt. Dit betekent dat als het moet een Rooms-katholieke kerk maar moet worden verboden en zo mogelijk worden vervolgd. Voorstellen als deze worden geuit door via de overheid gesubsidieerde en gerespecteerde homo-organisaties. Door mensen die advies uitbrengen aan de regering. Het zijn clubs waar het gros “rechts” stemt: VVD, PVV (Geert Wilders) of TON (Rita Verdonk).

Gevolgen van deze voortschrijding

De voortschrijdende gelijkheid tussen mensen en de oneindige, onbegrensde toepassing van het nondiscriminatiebeginsel door rechters, politici en beleidsmakers heeft enkele belangrijke gevolgen. Ten eerste wordt de mens ontdaan van al zijn klassieke eigenschappen en uitgekleed tot individu. Deze individu – wezen zonder wezenlijke eigenschappen – is het enige voorwerp van beleid aan het worden. Wat er over is aan “wezenlijke eigenschappen”, dat wil zeggen: identiteitsbepalende kenmerken zoals religie, cultuur en afkomst, is daarmee onderdeel van de marge. Principieel zijn, betekent ‘marginaal zijn’ en wie zich aanpast aan de culturele hoofdstroom van gelijkheid en individualisme zoekt dus het ‘midden’. En dat is het tweede gevolg van de antidiscriminatiegolf; naast de mens zonder eigenschappen is dat de mens die steeds het midden zoekt. Het midden is gevuld met de mens die zijn vertrouwen stelt op gelijkheid, individualisme en de bewaking en toepassing van deze “rechten” door de overheid. De flanken van het moderne midden wordt bevolkt door de bewakers van dit midden. Aan de rechterkant zij die hameren op de principes van het midden: vrijheid van meningsuiting, gelijkheid en emancipatie. Aan de linkerkant zij die hameren op verdeling, solidariteit, gelijkheid en emancipatie.

Zo bezien zijn zowel partijen als PVV, TON als de SP onderdeel van het midden. Voor al deze partijen is de mens zonder eigenschappen uitgangspunt. De seculiere staat, de scheiding tussen kerk en staat, de gelijkheid van man en vrouw, de amoraliteit van zowel de staat als van haar wetten, de soevereiniteit van deze staat boven de eigenschappen van de burgers – alle partijen van links tot rechts hanteren deze slogans van het midden, misschien alleen de SGP enigszins uitgezonderd. Een PVV fundeert dit midden op onder meer de joods-christelijke traditie; een SP fundeert dit midden door zich af te schermen van deze traditie. Het resultaat is hetzelfde. Een PVV en een TON eisen een onmiddellijke onderwerping aan dit midden; een SP gelooft in de (marxistische) maakbaarheid van alle vreemdelingen tot aangepasten aan het midden. Het verschil hier is slechts een kwestie van tijd. Bij alle stromingen van het midden heeft het individu het primaat. Bij alle stromingen valt de staat samen met de optelsom van al de individuen en vormt zo het collectief.

Neorechts en de individu

Met name in het laatmoderne neorechts wordt de individu losgezien van alles. Net als in het neo-marxisme, worden opvoeding, religie en traditie als indoctrinatie gezien waartegen de burger moet worden beschermd. De bekende Ayaan Hirsi Ali heeft in dezen vele “rechtse” epigonen gecreëerd. Haar befaamde stok om de islam te slaan werd al gauw richting anderen gezwaaid. Het procedé om mensen te beschouwen los van hun natuurlijke, traditionele, religieuze, culturele en pedagogische Umwelt is niet nieuw. Vooral het neo-marxisme was er bedreven in om dit Rousseauaanse concept te vertalen in een transitideologie die de moderniteit verder zou moeten leiden via de fase van de postmoderniteit richting een verder doel: een nieuwe samenleving zonder alle verfoeilijke elementen van historie, natuurwet, religie, etc.

Neorechts forceert daarmee een grote breuk. Stonden oude ideologieën zoals het communisme, socialisme en liberalisme nog in de Hegeliaanse traditie waarin elk voor zich zichzelf beschouwde als de onafwendbare (eind)fase van de wereldgeschiedenis, breekt neorechts met de historie als rechtvaardigingsgrond. Waar het oude communisme in al haar varianten nog een historische verklaring zocht en ook probeerde haar ideologie een zekere historische en maatschappelijke rechtvaardiging te geven, en het klassieke liberalisme en het oude anarchisme iets soortgelijks deden, breken de laatmoderne ideologieën met deze wijze van opereren. Het nazisme, het radicale fascisme (systeem- of staatsfascisme), het neoliberalisme, het neo-marxisme – alle breken ze radicaal met de categorieën van historie en traditie.

Bij de moderne ideologieën worden deze categorieën zogenaamde anticategorieën die in hun getoonde verder het bewijs moesten leveren van de eigen stellingen. Geschiedenis, religie en traditie werden tot verzamelingen illustraties van waanzin, geweld, onderdrukking en achterlijkheid. De mens moest niet leren, maar moest losgemaakt worden - tot in zijn psyche en sociale relaties moest hij therapeutisch worden omgevormd, afgepeld tot het loutere "zelf". De mens is niet een gemeenschapsbepaald wezen dat slechts verstaan kan worden door afkomst en andere determinanten; nee, de mens is een losse existentie die zelf zijn bestaan kan en moet vormgeven, los van alles en is een wezen dat bevrijd moet worden van allerlei traditionele kluisters die zijn toestand van existentiële vervreemding in stand houden.

Individu en collectief zijn complementair

Het is deze zelfde mens- en maatschappijvisie - het neomarxisme of het cultureel marxisme - die steeds krachtiger is te horen binnen "rechts". Het individualisme en de zelfontplooiing van het neoliberalisme convergeren blijkbaar uitstekend met de dialectiek van individue-collectief èn de zelfontplooiing van het cultureel marxisme. Ook het neo-Nietzscheaanse pathos van "levenskunst" past uitstekend in deze convergentie. Het doorgeslagen individualisme leent zich niet voor bondgenootschappen, ideologievorming en kadervorming. Een individualist is het vleesgeworden dogma; het is het onbewust solipsisme dat ervan uitgaat dat alleen bestaat wat de individu waarneemt. De individu wordt geloofd, de uitwerking ervan niet. Een zo'n uitwerking is de staatsafhankelijkheid. Deze staatsafhankelijkheid leidt tot verkapt hypercollectivisme. Bij links is dit sterke staatsdenken expliciet en daarmee een expliciete leidraad voor overheidsbeleid; bij neorechts is dit staatsdenken impliciet, maar daarom niet minder sterk, want ook bij neorechts is de staat steeds het vooronderstelde voor elk beleid.

Elke vorm van staatsdenken is echter een variant op het collectiviteitsdenken. Ook een denken dat uitgaat van de minimale staat. Een staat die zich slechts richt op veiligheid en ordehandhaving zal deze terreinen juist maximaal proberen te realiseren in de samenleving. Immers, wie veiligheid en ordehandhaving zo belangrijk vindt dat er op deze terreinen desnoods een sterke staat moet zijn, zal dus ook een maximaal nastreven van doelen voorstaan op de genoemde terreinen. In de praktijk betekent dit, dat elk levensterrein wordt gericht naar een algemeen belang dat cirkelt rond het genoemde ‘veiligheid en orde’. Elk aspect van het leven is zo ondergeschikt aan het bereik van de staat.

Dus ook de minimale staat voor een ongebreidelde staat. Want ook hier geldt: elk denken dat de staat voorop stelt, zoals inzake het geweldsmonopolie of het belastingmonopolie van de staat, stelt in feite het collectief voorop en degradeert de mens tot individu zonder eigenschappen. Elke eigenschap is dan nog slechts toegestaan; elke eigenschap die niet matcht met het belang van het collectief – dat is de staat – is dan niet meer toegestaan. Elke eigenschap wordt daarmee ‘verleend’ door de staat en is daarmee niet meer een eigenschap van de mens, maar een factor binnen het maatschappelijk – dat is het collectieve – discours.

Elke preek in de kerk, elke opvoeding in het huisgezin vallen dan onder de meetlat van ‘veiligheid en orde’. Alles wat zich kan verzetten tegen de orde, dus alles wat uitgaat van een ander primaat van gezag – zoals godsdienst, traditie, cultuur of afkomst – gaat dus in tegen de veiligheid. Alles wat uitgaat van een andere orde, zoals de orde van het gezin die tegen het geweldsmonopolie van de staat kan besluiten tot het uitdelen van een corrigerende tik aan een opstandig kind, gaat dus ook in tegen de orde. En dit gaat verder: elke werkeloze zonder uitkering is een gevaar voor de stabiliteit van de orde, en daarmee een risico voor de veiligheid. Elke onwelgevallige mening kan ook de orde in gevaar brengen. En elke ongelijkheid tussen mensen idem dito. Door het wegvallen van de verschillen tussen individu en collectief, en tussen de minimale staat en de maximale staat, is er geen wezenlijk onderscheid meer tussen links en rechts – neorechts. Het onderscheid tussen de polen van het politieke discours rust daarom steeds meer in de overdrijving, in de roep om een harde aanpak, om snelle oplossingen, om een daadkrachtig bestuur.

Een hyperbolisch discours

Zonder wezenlijke verschillen tussen mensen, bestaan er ook geen fundamentele verschillen meer in de politiek. Met andere woorden: het gaat nergens meer om. De verschillen die er zijn, zijn verschillen in stijl, in aanpak, in accenten. En zonder werkelijke tegenstellingen, worden er vanzelf tegenstellingen gecreëerd. En worden er als vanzelf schijnproblemen gecreëerd. Enerzijds gaat men uit van zogenaamde verworvenheden. Verworvenheden zijn altijd modernismen die haaks staan op traditie, religie en afkomst. Verworvenheden gaan daarom altijd in tegen het premoderne. Een zo’n verworvenheid is de scheiding tussen kerk en staat. Maar zoals elke verworvenheid, is ook deze verworvenheid nooit ‘af’. En bovendien: ook deze verworvenheid moet constant worden ‘bewaakt’. En om te bewaken, moeten steeds meer mensen worden overtuigd van de waarde van deze verworvenheid; moet deze verworvenheid dus steeds absoluter worden gesteld en in robuustere woorden worden verdedigd. Wat zogenaamd ingaat tegen deze verworvenheid, wordt dan door zowel Femke Halsema, Geert Wilders, Afshin Ellian als Doekle Terpstra bestempeld tot ‘as van het kwaad’.

Ziehier de ingrediënten voor een politiek discours. In eerste instantie is alles goed: de verworvenheid maakt het leven goed. Dit goede leven is het politieke leven dat haaks staat op het niet-politieke leven van religie, natuur en traditie. Dit is dus slecht. De crisis en de bedreigingen liggen dus altijd op de loer. Want zowel religie, natuur als traditie zijn taai en niet (of moeilijk) uitroeibaar. Moderne politiek is daarmee een variant op het Schmitteaanse adagium: “politiek is het onderscheid maken tussen vriend en vijand”. Zij het dat de moderne politiek van het midden stelt: wijzelf, de politiek, zijn de “vriend”, en het niet-politieke – of het prepolitieke –, dat is de “vijand”. Bij het hyperbolisch discours hoort dus het spelen met de crisisgedachte. De werkelijkheid van religie, rolpatronen, oude gezagsstructuren, instincten – van noem maar op – is een constante voedingsbodem voor latente crises. Tegenover de latente crisis van het prepolitieke moet dus constant een tegenwicht worden geboden: het positieve denken. Dat is: het denken in vooruitgangstermen, in oplossingen waarin iedereen zich zou moeten kunnen vinden.

Enerzijds is er dus het gevaar van crisis, van etnische, religieuze en culturele spanningen. Anderzijds is er het politieke denken dat structureel positief moet zijn: samenbindend. De politicus moet er voor iedereen zijn. Wat dus niet mag is polariseren. In de politiek van het midden past geen doemdenken. En geen paniekdenken. We moeten blijven geloven in de kracht van Verlichting, democratie en beschaving. Maar opeens slaat de stemming om. Bij elke zweem van moraal, regent het beschuldigingen van fatsoensrakkerij of van betutteling van de burger. Bij elk vraagteken bij porno op de televisie, bij elke kritiek op de Gay Pride, bij elke locale verordening die de zondagsrust wil beschermen, deugt er plotsklaps niets meer.

Wanneer het geweten van de prepolitieke mens, van de pre-Verlichte Europeaan gaat opspelen en gaat spreken, dan zijn alle gewoonten, principes en van gewone burgers verdacht, achterhaald en gevaarlijk. Bijvoorbeeld wanneer een meerderheid van het volk tegen een Europese Grondwet stemt. Of dan staat er een Rita Verdonk op die tijdens haar ministerschap ooit zei: “vertrouwen is goed, maar controle is beter”, zich waarschijnlijk onbewust van het feit dat ze hiermee Lenin citeerde.

Vervelend

Het hyperbolische discours is stomvervelend. Steeds weer zijn er de vermoeiende charges, is er de monotone herhaling van thema's. Bij elke kritiek op de doorgeslagen homo-emancipatie klinkt er de beschuldiging van homohaat. En is er de halve blik op een overheid of een rechter die moet ingrijpen. Om de kritiek te smoren. Steeds weer is er de immer herhaalde riedel van onderwerpen zoals: demografie, de politieke islam, multiculturalisme of onderwijs. We moeten dus enerzijds positief denken, maar moeten ons anderzijds laten bedelven onder levensgrote problemen. Europa islamiseert, het niveau van het onderwijs zakt in elkaar en de terreur dreigt immer. Elke paar maanden wordt er een wet ingevoerd waarmee de terreur kan worden bestreden. Elke paar maanden klinkt er weer een homovriendelijk voorstel. De daadkracht moet voor positief denken doorgaan. En men moet ook wel. Want er zijn wel veel problemen, maar ondertussen mag er immers niks aan de hand zijn? De staat faalt immers nooit? En is en blijft toch nodig om de enorme problemen te lijf te kunnen gaan?

Tja. We zijn superieur en hebben van alles het beste in huis. Maar we zijn niet weerbaar, we planten onszelf nauwelijks meer voort, we verkwanselen onze cultuur, wetenschap en moraal. En ondertussen is er niets aan de hand, terwijl er tegelijkertijd van alles aan de hand blijkt te zijn. Maar de aanval op de doemdenkers gaat voort. Vooral die op de milieubeweging. Van daaruit komt immers een zware walm van doem en van onoplosbare problemen? En de religies moeten het ontgelden. En traditionele mannen en vrouwen. Men – neorechts – is voor een sterke staat. En tegelijkertijd voor een civil society al is het dan één die alleen uit ondernemers bestaat. Men zegt dat immigratie niet nodig is, maar men klaagt ondertussen wel over de lage geboortecijfers (of over de vergrijzing die de hogere arbeidsparticipatie van vrouwen nodig maakt – een andere manier om hetzelfde te zeggen). Men is trots op onze verlichte cultuur, maar men pleit ondertussen wel voor een klassiek curriculum. Om bij dit laatste in te steken: op basis waarvan? Op basis van de liberale burgermansmoraal van Frits Bolkestein? Met veel Verlichting en geen christendom? In een door de staat afgedwongen kwaliteitseisenpakket gegoten?

Reactionair en dom, maar wat dan?

Doorsnee neorechts is reactionair. Nu hoeft een reactionaire houding op zich nog niet fout te zijn, maar daar mag het nooit bij blijven. En doorsnee neorechts is dom. Het bestaat platweg gezegd uit scheldpartijen en een enkel pleidooi voor klassieke curricula. Zonder tegengas, zonder conflict bestaat men niet. Maar het mag geen consequenties hebben. Rechts is spookrijden om het spookrijden, maar zonder ooit een ongeluk te willen maken. Te midden van dit hyperbolische parcours moet fatsoenlijk rechts zich staande proberen te houden. Klassieke conservatieven hekelen de toon van politici als Wilders en het gebrek aan diepgang bij bijvoorbeeld een Verdonk, maar wat zien zij als alternatief?

Men heeft nauwelijks een alternatief. Natuurlijk: ook klassiek rechts is voor klassieke curricula – waar veel gewoon volk nooit aan zal kunnen tippen. En men wil elitevorming – zonder dat men het volk nodig heeft. Men wil fundamentele kritiek leveren – zonder echter fundamentele omwentelingen na te jagen. Klassiek rechts heeft dikwijls de neiging de hysterie van politiek en media te ontlopen door in te zetten bij het hyperklassieke. Tegenover de immer klinkende beschuldiging van links, namelijk dat rechts overhelt naar fascisme en extremisme, kleedt men zich in door een grote afstand te bewaren tot alles wat zweemt naar rechts, nationalistisch, reactionair, volks of revolutionair. Maar wanneer het blijft bij tergende redelijkheid of een repeterend pleidooi voor de klassieken en andere zwaarwichtige wijsheid, is hier dan ook geen sprake van deelname aan het hyperbolische discours, of men het nu wil of niet? Erger nog: Plato of Calvijn citeren is nog geen denken. Verontrust zijn ook niet. Ook domheid kan zwaar academisch worden ingekleed.

Klassieke dikdoenerij

Klassieke zwaardoenerij kan ook een manier zijn om je aan je taak als intellectueel te ontrekken. Als het daar bij blijft, heeft de klassieke houding eenzelfde uitwerking als ordinair schelden: ze versterkt de hyperbolische structuur van het discours door een overdreven tegenstelling tussen academisch en ordinair, tussen wijsheid en domheid, tussen reactionair extremisme en een terughoudende klassieke houding. Ook de klassieke, conservatieve rechtse houding schiet hopeloos tekort. Je ontloopt het hyperbolische discours niet door een steeds dikkere buik op te zetten van gewichtigheid en eruditie. Er zijn teveel slimme, erudiete en doortrapte linkse en liberale denkers om deze houding lang vol te houden. Op den duur val je door de mand.

Zodra klassiek rechts zelf gaat denken, valt elke samenhang in dat denken in duigen. De linkse kritiek dat rechts denken dikwijls eclectisch is, is dan ook vaak terecht. Want rechts is niet alleen wars van ideologie, ze is ook wars van enige vorm van theorie en daarom doet men maar wat. Men gaat als het ware de maatschappelijke problemen te lijf met Plato en Aristoteles en men meent het hyperbolische discours te neutraliseren door het te ontstijgen met klassieke inzichten, sombere analyses en ondoorgrondelijke wijsheden en tactieken. En voor men het weet, zit men midden in de abstracties die men verafschuwt. En raakt men verzeilt in machtsdenken zonder basis. Want elk denken dat zich lijkt te funderen op abstracties is een uiting van machtsdenken. Zo’n denken is per definitie als een rivier die steeds maar weer buiten haar oevers treedt. Om op den duur overal te stromen, behalve in haar oorspronkelijke bedding.

Trek je nergens wat van aan

Vestig geen vertrouwen op hyperbolische mensen: neorechtse mensen. Scheidt je er vanaf. Zij willen altijd meer dan ze zeggen. Ze willen altijd oneindig meer. Toegeven heeft geen enkele zin. Ontstijgen of ontvluchten ook niet. Hyperbolische mensen zijn nooit onder de indruk van wijsheid en kennis. Daarvoor is een houding van dankbaarheid nodig, en die heeft men niet. Hyperbolische mensen zijn ondankbare mensen. Verwacht nooit dankbaarheid, verwacht nooit iets terug. Is men dankbaar voor het christendom dat ook het modernisme zoveel geschonken heeft? Nee, natuurlijk niet. Is men dankbaar voor het goede burgerschap dat zoveel christelijke, klassieke en conservatieve burgers ten toon spreiden? Nee. Goed gedrag is volgens de neorechtsen immers het gevolg van strenge overheidsoptreden en van staatscontrole.

Trek je als rechtse, conservatieve persoon dus nergens wat van aan. Sluit bondgenootschappen met ogenschijnlijk foute mensen die echter volgens jou (potentieel) goed zijn of zelfs veelbelovend. Durf midden tussen het volk te gaan staan en de dag erop midden tussen de academici. Durf Plato te bewieroken om het een week later weg te lachen. Weet wel dit: er zijn slechts twee posities in dit leven: die van de orde of die van macht. Het machtsdenken heeft in onze tijd de overhand. Dit denken uit zich in democratie, vrije markt en gelijkheid van ieder mens. Het is het denken van de mens met de managementblik op zowel het eigen leven als op dat van anderen. Maar tegenover de hoofdstroomcultuur van macht en abstractie en overdrijving is er de rechtse werkelijkheid van de Orde poneert. Deze werkelijkheid is geordend volgens eeuwige principes. Ze is bezield tot in de kleinste vezel van het bestaan en ze is verbondsmatig – confederaal – opgebouwd: relaties en verbondenheid bepalen het bestaan.

Durf het hyperbolische discours te negeren door in te zetten bij persoonlijke relaties. Oefen in geduld. Speel spelletjes met schelden, overdrijvingen en abstracties als ‘rechtstaat’, ‘democratie’ en ‘gelijkheid’. Ontwikkel een dodelijke humor. De rechtse trein moet immers verder gaan. Verlost van de neorechtsen staat ze immers zo weer op de rails.

Gewelddadige kunstpolitiek

Wat hebben rechtse mensen toch met ultralinkse wereldverslechteraars? Ik bedoel dan de kunstenaars, asocialen, cultuurwaanzinnigen en machtswellustelingen? Veel, heel veel. De nieuwe goden van rechts zijn de oude demonen van weleer. De affaire rond het Haagse kunstmuseum is daarvan de zoveelste illustratie.

Er is in moslimshatend Nederland een proces aan de gang waarin de haters uiterlijk steeds meer gelijkenis gaan vertonen met dat wat zij haat: de respectloze, gewelddadige extremistische islam. Maar er is meer aan de hand. Men hanteert een dialectische centrifuge annex koffiemolen van neomarxisme en fascisme. De oude demonen zijn voor de moderne linksconservatieven uiterst bruikbaar. Maar allereerst de aanleiding:

Een 34-jarige Iraanse kunstenares (twee potentiële krankzinnigheden achter elkaar) Sooreh Hera had het in haar hoofd gehaald een kunstproject op te zetten, genaamd "Adam en Ewald", waarin twee homoseksuele mannen te zien zijn met maskers op van Mohammed en zijn schoonzoon Ali. Verder maakte mevrouw Hera voor haar project foto’s van homoseksuele Nederlandse mannen. Na aanvankelijk toegehapt te hebben, trok het Haagse Gemeentemuseum haar aanbod om haar project te exposeren terug. Uit "angst" voor eventuele represailles [1].

Daarna kwam het zogenaamd "rechtse" circus weer op gang. De vooraanstaande ex-nationaalsocialist - pardon: ex-communist Afshin Ellian mocht samen met zijn kompaan Leon de Winter weer eens spuwen hoe weldenkend Nederland erover denkt. [2] Volgens hun zou de directeur van het Haagse museum zou een NSB-hondje zijn omdat hij weigert de "kunst" van de Iraanse "kunstenares" ten toon te stellen.

Ook Rob Hoogland, vaste columnist van de Telegraaf, deed een duit in het zakje [3]. Deze zei het volgende: "De Nederlander bestaat niet, vindt Máxima. Nou, hij bestaat wel degelijk. Kijk, daar staat-ie, terwijl het angstzweet zijn hemd aan zijn lijf doet kleven. Met bevende vingers doet hij vrijwillig een dikke prop in zijn mond. En vervolgens plakt hij er een grote pleister overheen. Als vanzelf borrelde dit beeld van de ultieme vorm van zelfcensuur in mij op, toen ik vernam dat het Haags Gemeentemuseum de kunstfoto’s en de video waarop de Iraanse kunstenares Sooroh Hera een homoseksueel een masker laat dragen waarin men de profeet Mohammed zou kunnen herkennen, bij nader inzien niet zal exposeren omdat het werk misschien beledigend is voor "bepaalde groepen in de samenleving"."

Rechts en linksconservatief Nederland is dus geschokt door de "aanval" op de autonome kunst: het moderne heilige der heiligen waar tal van videoknutselaars, cabaretiers en schunnige dweilen die van Hilton Hotels afspringen hun drek over de samenleving uitstorten: "kunst". Betaald uit de portemonnee van u en mij heeft men als doel de samenleving te "verheffen" door grote ladingen stront uit te kieperen over alles wat heilig en weerloos is.

Want, en ik citeer nogmaals Hoogland, als men hier tegenin gaat, is men "bang voor het extreme wangedrag van religieuze fascisten, die vrouwen slechts iets boven honden en varkens plaatsen, die fatwa’s uitspreken over cartoonisten die grappig hebben gedaan over de profeet, die schrijvers, vertalers, cineasten en homoseksuelen genadeloos afslachten, die onverbloemd tot Jodenhaat oproepen, et cetera, bang voor dat soort middeleeuwse idioten snoeren wij onszelf de mond, waardoor de islam bijvoorbeeld ook geen mikpunt van spot meer is voor onze al even angstige cabaretiers. Als zelfs de kunstenaar zich niet meer vrij kan uiten, is het eind zoek."

Zet hier de woorden van Ellian/De Winter naast: "Het is voor dit kabinet onaanvaardbaar dat in Nederland in 2007 een museumdirecteur zich laat leiden door wat religieuze extremisten wel of niet aanstootgevend vinden", en het is duidelijk: wie om religieuze redenen aanstoot neemt is dus een extremist en een fascist.

Waardeert men het dan dat mensen geen aanstoot nemen? Nee. Christenen die alles over zich heen laten gaan, maar wel vinden dat anderen (!), zoals Doekle Terpstra (Ellian noemt hem een "linkse christen" [4], dat laat ik dan maar zo) niet mogen worden bespot zijn tot een spot voor de neocons. Maar christenen die ook aanstoot nemen aan beledigingen aan hun eigen adres zonder te dreigen zijn echter ook voorwerp van spot van diverse neocons. Want ook de geweldsloze ChristenUnie kan het immers nooit goed doen bij genoemde linksconservatieven.

Het gaat dus niet om constitutionele zaak. Niet om de basisvrijheid ondanks dat iemand tegen het zere been getrapt zou kunnen worden. Nee. Daar heeft men geen boodschap aan. Men wil spotten en afbreken. Men staat er als opinieleiders niet boven, maar men staat aan één kant: de kant waarvandaan kan worden geschoten op alles wat weerloos is. Want zo zegt Ellian: "Bijbel, God en Allah zijn weerloze begrippen." [4] Instituten mogen bespot worden, heilige zaken besmeurd. Het dierbare van individuen mag kapot gemaakt worden. Als de individu maar buiten schot blijft, want zo zegt de rechtsgeleerde Ellian: "...alleen de rechten van het individu (worden) bij het uitoefenen van hun religie door de overheid gerespecteerd."

De mens is een individu met rechten. Maar alles wat deze individu als eigenschap heeft, en tot mens maakt, valt dus buiten deze rechten: godsdienst, cultuur, traditie, instituties, opvattingen, moraal, etc. Wat valt dan wel binnen de rechten? Waarschijnlijk niks. Prof. J.A.A. van Doorn mocht immers worden bespot door linksconservatieven als De Winter en Spruyt vanwege zijn ouderdom (hij is eind tachtig) of vanwege zijn gebreken (terwijl hij botkanker blijkt te hebben). Gezien de steun van diverse linksconservatieven aan de steunverklaring van de - alweer bijna vergeten - Ehsan Jahmi, blijkt dus ook opvoeding en ouderlijk gezag tot de "weerloze" zaken te behoren die geschimpt mogen worden.

Alles wat weerloos is, mag (moet?) worden bespot, gekrenkt en in de hoek worden getrapt. Ook oude, doodzieke mannen met kanker. En zij die bespot worden, moeten hun mond houden. Terwijl het publieke terrein volloopt met vuil waar men zich zo langzamerhand niet meer aan kan onttrekken, en terwijl de publieke middelen massaal worden aangewend om vuil te produceren, moeten burgers dit over zich heen laten komen. Kinderen moeten naar musea waar de diepste waarden van thuis pornografisch worden verkracht. Ze moeten college lopen bij Iraanse vluchtelingen zonder enig besef van fatsoen of moraal.

Weerloos moet de burger dit alles laten welgevallen. De striemen op zich neer laten komen. De radio op de werkvloer, in de supermarkt of waar dan ook waar popmuziek, cabaret en pornocratie elkaar afwisselen. Het Elliaanse hoogtepunt (dieptepunt) was voor mij toen enkele jaren geleden - nog bij het leven van Juliana en Bernhard, op een Radio 538-achtige zender een paar lolbroeken elke zaterdagmiddag Prins Bernhard belachelijk meenden te moeten maken. Met als "hoogtepunt" de vraag aan de "fake" Bernhard of hij zijn "Juliana nog ... (ik laat dit weg, het kwam neer op tegennatuurlijk seksueel verkeer)". Die dat "bevestigde" tot grote hilariteit van de radiopresentatoren. De oude, dementerende ex-koningin en de prins die op handen werd gedragen door het Nederlandse verzet. Zo neergezet.

Ik werd kwaad. Ik zal dit dieptepunt niet gauw meer vergeten. Het heeft mijn woede "geïnstitutionaliseerd". Is dit is cultuur? Nee, dit vuilnis vult onze lege zielen. Onze cultuur is ziek. Ik moet denken aan de begintijd van het Groninger Museum waar toen een expositie werd gehouden met foto's waar onder meer een vrouw met haar hand in de anus van een man zat. Deze vrouw werd voor het Journaal geïnterviewd en vertelde van haar vertrouwde gevoel toen ze dit deed. Enkele maanden terug hoorde ik doordeweeks, 's ochtends om half elf een studente vertellen dat je met oefenen je eigen hand in je eigen rectum kon stoppen. Het was een "Kassa-achtig programma" voor zover ik me kan herinneren op Radio 1. De presentatrice reageerde lachend welwillend. Ik kan u vertellen dat mijn woede alleen maar sterker is geworden.

En ik kan me de woede van islamieten goed voorstellen als Mohammed en zijn schoonzoon op een soortelijke wijze als anaal gefixeerden (laat ik het maar "Freudiaans" inkapselen…) worden neergezet die het ook nog eens met elkaar doen. En ik kan me voorstellen dat de woede toeneemt als dit soort vuilnis wordt gepresenteerd als hoogtepunt van onze cultuur, als onaantastbaar bastion van "principes" (Hoogland). En wie schrikt van deze woede is dan een "NSB-hondje": een handlanger van Nazi's en een landverrader.

Wat is dat toch met onze radicale linksconservatieve bepleiters van de radicale spot? Bestaan er dan geen grenzen in het "grapjes maken", "kunst maken" of "debatje maken"? Bestaat er dan geen eerbaarheid? Kunnen mensen niet meer worden aangetast?

Wie hier over nadenkt, bespeurt bij de linksconservatieven drie vreemde paradoxen. Ten eerste wil men kunnen beledigen tot het uiterste, maar schrikt men terug voor de gevolgen van een uiterste belediging. En ten tweede gelooft men weliswaar in de kracht van het woord, maar verwerpt men de uitwerking van dat krachtige woord. En men verwijt Terpstra tegen het kwade te strijden, maar ondertussen doet men zelf niet anders.

Er zit dus meer achter het optreden van de linkse conservatieven. Het gaat ze niet om vrije kunstuitoefening. Het gaat ze om afbraak van respect, heiligheid en eerbied. Het gaat ze om het alleenrecht van haat zaaien. Want de haat druipt van de apologieën van genoemde heren af; men doet zelfs geen moeite enigszins objectief over te komen. Het is de haat van de constructieve destructie; een symptoom waar - zo heeft Claes G. Ryn laten zien in zijn America the Virtuous - ook Amerikaanse neocons last van hebben. Het is de haat van neomarxisten die geloven in afbraak om een betere wereld te laten ontstaan.

Er is dus sprake van een dieperliggende "strategie" - of beter gezegd: van een cultureel-psychologische dispositie. Het volgende citaat van Ellian is kenmerkend voor de immorele manier van denken van linksconservatief Nederland: "De mogelijke gevolgen van het tentoonstellen van door sommigen als beledigend of provocerend geachte kunstwerken verdienen onze aandacht, maar zijn een verantwoordelijkheid van de Nederlandse opsporings- en ordediensen, i.c. de AIVD en de politiekorpsen."

Dus de verantwoordelijkheid voor onze handelingen, de moraal - rust volgens hem niet bij ons, maar bij de geweldsbevoegde instanties? Burgers en instituties zijn niet meer verantwoordelijk voor hun eigen daden? Het neomarxistische dogma van het nastreven van een autonome cultuur die niet meer wordt gehinderd door geweten, moraal, verleden en traditie komt hier duidelijk naar voren.

Want de vraag is natuurlijk: wat als deze instanties - zoals de regering - zich hiermee zouden bemoeien? Het antwoord laat zich makkelijk raden: zoiets zou natuurlijk niet op prijs gesteld worden door deze heren. Het werd al niet op prijs gesteld dat een drietal ministers zich inlieten met Wilders' initiatief een anti-islamfilm te maken. Laat staan dat een kabinet een museumdirecteur zou verbieden een tentoonstelling door te laten gaan waarin Mohammed wordt beledigd. En ik geloof eerlijk gezegd ook niet dat genoemde heren hopen op een rechterlijke macht die belediging van "Mohammed" zou verbieden. De opmerking van Ellian over het individuele karakter van rechten spreekt hier boekdelen.

Nee, de geweldsbevoegde instanties moeten natuurlijk worden ingezet om "de ruimte" te bewaken (lees: de totale maatschappij) waarin de islam getergd kan worden, desnoods met pertinente onwaarheden. Het geweld moet worden gebruikt om de islamieten op afstand te houden en elke potentieel islamitisch gevaar te elimineren. Zoals het christendom is geëlimineerd door de scheiding van kerk en staat en koest is gemaakt. En zoals de grondrechten en de kracht van de burgers is geëlimineerd door grondrechten te individualiseren. Het probleem is de weerbaarheid van de islamieten. Die moet worden geknakt. Daarvoor moeten alle moslims ontdaan worden van hun natuurlijke eigenschappen: gekrenkt worden als het dierbaarste wordt besmeurd. En daarvoor moeten alle moslims tot "extremist" en "fascist" worden verklaard.

Tenzij ze meespotten - verlicht worden - en hun eigen "eigenschappen" mee bespotten. En daardoor tot moderne nobodies worden. "Ni Dieu ni maître"; zoals prof. Van Doorn zei en in die ook aangaf dat hij niet was gekrenkt door Leon de Winter omdat diens woorden hem koud lieten - het raakte hem niet. Alsof hij boven zijn eigen aftakelende lichaam staat. Huiveringwekkend. Tenzij de verachting er natuurlijk wel was, maar niet werd uitgesproken om zijn tegenstander (De Winter) het plezier niet te gunnen. Maar toch. Het "Geen God en geen heer" van de Franse Revolutie werd voorafgegaan door het "Geen troon en geen altaar". Eerst moesten de instituties wijken - rechten en eigenschappen werden geïndividualiseerd c.q. gelaïceerd. Troon en altaar werden bespot. Gevolgd door een bespotten van God en meester. Daarna gevolgd door een bespotten van gelovigen, conservatieven, "reactionairen" en traditionele mensen.

De mens is pas immuun voor spot - de spot en de uitwerking ervan zijn past ten einde, wanneer de mens is losgeraakt van weerloze eigenschappen: God, allah, Bijbel, geloof, moraal, et cetera. De spot moet de mens tot in het diepst onzeker maken. Aan het twijfelen brengen. Vanzelfsprekendheden moeten wijken. Ouders moeten zich ongemakkelijk voelen als hun kinderen bij hun zijn. Het onbevangen aanhoren van moraal en evangelie moet worden verpest met herinneringen en indrukken die "belachelijk" maken en "doen schamen". De schaamteloze mens is immuun voor moraal en evangelie.

Er zijn dus twee bedoelingen bij deze rechtse heren. De eerste is neomarxistisch: door verdachtmakingen, persiflages, belachelijkmakingen en krenkingen een diepe twijfel zaaien, de vanzelfsprekendheid van moraal, traditie en godsdienst wegvagen. De eerbaarheid en de heiligheid ridiculiseren.

De tweede doelstelling is fascistisch. Men creëert woede en gekrenktheid. Wanneer de beledigden ervaren dat ze machteloos zijn tegen deze krenkingen op alle niveaus van de maatschappij, dan zal dat resulteren in gezagsverlies van imams, ouders en tradities. Of het zal resulteren in negatief gedrag dat maatschappelijk schadelijk is (en waar de politiek dus weer in kan springen en waar de media dan zout in de wonden kunnen wrijven). Of men verdringt het niet en men uit zich: als beledigde en gekrenkte. In gradaties, mogelijk uitlopend in geweld. Als de islamieten zich uitspreken dan men doorgaan met negeren of belachelijk maken. Als de islamieten stevige woorden gebruiken, kan men underdogje spelen of aangifte doen. En als men geweld gebruikt kan men een openlijke oorlog uitlokken en aandringen op repressie. Zoals ten tijde van de Weimar-republiek.

Men hanteert het provoceren om uit te lokken. Om daarna af te knijpen of in de pan te hakken. Men hanteert de methode van de centrifuge, de koffiemolen, de dialectiek zum Tode. Het is een demonische slechtheid die deze heren manifesteren. Het is een optelsom van neo-marxisme en fascisme. Een optelsom die heenleidt naar een situatie waarin tegenstanders op elkaar gaan lijken. Radicale islamieten zijn daardoor steeds moeilijker te onderscheiden van radicale verlichtingsdrijvers. Een opmerkelijke ontwikkeling.

Noten

[1] "Haags museum wil homo-Mohammed niet tonen" op elsevier.nl d.d. 1 december 2007
[2] Trotse museumdirecteur, of een laf NSB-hondje? op elsevier.nl d.d. 3 december 2007
[3] Angst, in de Telegraaf d.d. 3 december 2007
[4] Linkse christen Terpstra vecht tegen het kwaad op elsevier.nl d.d. 4 december 2007