Conservatisme 2.0

Is het conservatieve moment zojuist voorbij of juist aangebroken? Met de komst van Bush leek het aangebroken. Met diens vertrek lijkt het voorbij. Althans in de VS. In Europa, en ook in ons land, zijn er andere momenten, maar met dezelfde pendelbeweging: het conservatieve moment komt en gaat, komt en gaat, enz. Wie spreekt en denkt over en in conservatieve momenten, benadert het conservatisme op een politieke manier. Maar het conservatieve moment is hooguit een realissimum: een ervaringsmoment van de realiteit van het conservatisme als ideologie van de realiteit. Voordat over enkele weken de 2.0 versie van bitterlemon.eu het web opgaat, is het goed hier enige gedachten aan te wijden.

Het conservatisme in Nederland is niet dood. Het is wel klein. Een interessante 'draad' op het weblog van de conservatieve blogger Frank Verhoef toont aan dat er een reële behoefte is onder jonge conservatieven om zich te manifesteren. Waar conservatieven van een eerdere generatie te lijken zijn afgehaakt van de conservatieve trein, is het conservatisme toch krachtig genoeg om steeds maar weer jonge mensen te inspireren en te bewegen tot daadkracht in media en politiek.

Is er dus sprake van een conservatief moment? Er is zo vaak sprake van een dergelijk moment. Is het niet een 'conservatief' moment, dan is er wel een ander, gelijksoortig moment te bespeuren. Dan is er wel een toenemende aandacht voor de klassieken, voor religie of voor burgerlijk fatsoen te bespeuren. Voor wat het waard is. Maar het is net als met spirituele ervaring, of met een verliefdheid van het eerste uur: wie het moment wil vasthouden, krijgt er hoogstens een gestolde ervaring voor terug. Een gevoel dat je oproept door bepaalde rituelen van het eerste uur te herhalen. Wie zich blind staart op momenten, zal nooit vat krijgen op de werkelijke dingen. Men is pas werkelijk gelukkig wanneer men niet aan geluk (of juist ongeluk) denkt. Op een soortgelijke wijze is men conservatief indien men de conservatieve momenten - ervaringsmomenten - laat komen en laat gaan.

Momenten zijn dus vaak ervaringsmomenten. En zulke ervaringsmomenten worden niet zelden aangereikt door de omstandigheden. Zo kan een politieke impasse ruimte geven voor een dergelijk conservatief moment. Zo dacht men enige tijd dat alle interessante ideeën van rechts kwamen - zelfs Dick Pels dacht het. Dit leek zo omdat links verzwakt en verstoft was geraakt. Men vergat dat dit 'links' nog altijd zo'n 90 procent van het journalistieke en intellectuele corps uitmaakte, en nog steeds uitmaakt.

Rechtse, denkende mensen bevinden zich nog steeds in de marge van het maatschappelijk debat. Voortdurend vestigen ze hun hoop op iets of iemand - het CD(J)A, de opiniepagina van de Volkskrant, de PVV van Wilders of een roze opinieblad - om daarna teleurgesteld te raken. De komende en gaande 'conservatieve' momenten peigeren een normaal mens af. Je wordt er cynisch van, apathisch, je trekt je voor je het weet terug in je studeerkamer, om daar een onthecht leven van een conservatief te leiden, omgeven door rijen klassieke werken, achter een notenhouten bureau en een minzame trek op het gelaat.

De teleurgestelde conservatieven - voor zover ze zich nog conservatief achten - zullen toch ergens zijn - dus waarom niet in een studeerkamer? Na al het gerommel in conservatief Nederland zijn er de afgelopen jaren vele conservatieven bekeerd, opgestaan en gemobiliseerd, om daarna te 'verdwijnen'. Het gevolg is dat elk conservatief moment haar eigen 'conservatieven van de eerste uur' creëert. En de ervaring van de laatste jaren leert dat dezen ook weer snel die van 'het laatste uur' worden.

Het onvermogen, het gebrek zich voort te zetten, geeft het conservatisme in ons land iets steriels. Dit steriele karakter komt eveneens tot uiting in het exotische karakter van wat conservatieven 'conservatief' vinden. Veel schrijvers, boeken en ideeën komen uit Engeland of Amerika. Weinig tot geen ingrediënten uit Europa. En evenmin uit Nederland of Vlaanderen. Conservatisme in Nederland komt altijd van ver. En het komt van bovenaf. Conservatisme heeft hier weinig met volkscultuur, vaderlandse geschiedenis, kerk en tradities te maken, maar veel met klassieke werken, 'hoge cultuur' en onthechte politieke analyses.

Er zijn vele excuses en/of redenen voor te noemen. Het ontbreken van grassroots, van conservatieve partijen, van traditionele staatskerken kan er debet aan zijn. Maar hoe dan ook: conservatisme in Hollandse stijl heeft daarom een hoog eenrichtingsverkeergehalte. Het komt vaak uit studeerkamers of uit ivoren torens. Dat een huidige, jonge generatie conservatieven hier tegenaan loopt, getuige het eerder aangehaalde blog, is niet zo vreemd. De tijd is rijp om met het conservatisme een nieuwe fase in te gaan. En niet omdat er een moment zou zijn aangebroken, maar vanwege het simpele feit dat de noodzaak hiertoe nu eindelijk eens wordt uitgesproken.

En omdat enkele dingen bij elkaar komen. Sommigen weten het - veel mensen nog niet - maar de Burkestichting is al enige tijd op een succesvolle wijze bezig met studentenwerk in de vorm van meerdaagse Summerschools, en eendaagse winter- en lentescholen. Na de tegenslagen van enkele jaren terug, lijkt ze nu eindelijk een manier te hebben gevonden om haar bestaan te rechtvaardigen en de conservatieve zaak in ons land te dienen. Verder is er enige tijd geleden een conservatief podium opgericht - conservatismeweb van Erwin Wolff - dat verschillende rechtse, conservatieve en orthodoxe bloggers bij elkaar heeft gebracht. Tenslotte krijgt het conservatieve podium bitterlemon.eu een nieuwe impuls door over enkele weken (opnieuw) van start te gaan met een totaal nieuwe website met deels andere medewerkers. Samen met het Belgische politieke maandblad Nucleus van dr. Pieter Huys en conservatismeweb zal bitterlemon.eu proberen de signalen vanaf de basis serieus te nemen en er vorm aan te geven.

Onzes inziens is een initiatief als dit belangrijker en urgenter dan bijvoorbeeld een nieuwe politieke partij. Er kan op een liberaal-conservatief blog als DeDagelijkseStandaard dan wel geroepen worden dat er minder moet worden gelezen en gebabbeld, en dat er meer dadendrang aan de dag moet worden gelegd in conservatief Nederland, maar de vraag is hoe serieus we zoiets moeten nemen. Veel conservatieven zijn al politiek actief, zij het binnen partijen die weinig conservatief te noemen zijn. Het zij zo. Er is eenvoudigweg te weinig (expliciete) kritische massa voor de conservatieve zaak als het aankomt op het oprichten van een conservatieve partij. De voorbeelden van pogingen om toch zoiets te ondernemen, zijn niet alleen ontmoedigend, maar worden door dezelfde mensen die oproepen tot actie gedemoniseerd en met de grond gelijk gemaakt. Zoals door Joshua Livestro die geen goed woord over heeft voor initiatieven als conservatieven.nl, NieuwRechts of de PVV.

Laat zulke mannen maar praten. Als het tijd is voor daden, dan is het tijd voor daden in de vorm van artikelen, essays, boeken, theorieën en analyses. En voor cafés, persoonlijke ontmoetingen, leeskringen en barbecues. Conservatisme 2.0 krijgt in ons land straks de hulp van bitterlemon.eu 2.0. Met de mogelijkheid tot bloggen en het plaatsen van artikelen. Met een intern forum. En met toegang tot tal van bronnen. En hopelijk te midden van een groeiend netwerk van conservatieve studie- en leeskringen om zodoende real life-initiatieven te stimuleren.

Wat er allemaal uit voortkomt, zullen we wel zien. De potentie is groot; het aantal stappen dat gezet moet worden om iets te bereiken is zo mogelijk nog groter. Maar elke stap is er één. En elke stap brengt ons dichterbij ons doel. Want het conservatisme is springlevend. Alleen al omdat de realiteit voor ons pleit. Daarom zie ik de toekomst van het conservatisme in Nederland hoopvol tegemoet. Want conservatisme 2.o is al geboren - aan de basis. En ze krijgt ook steeds meer vorm in webmedia en real life samenkomsten. Over enkele weken hoop ik meer te kunnen vertellen over onze plannen met conservatisme 2.0.

Conservaditis

Hans Jansen heeft zijn biezen gepakt bij het conservatieve groepsblog De Dagelijkse Standaard. Dit blog is het zoveelste 'conservatief-achtige' project dat de wereld wil veroveren zonder duidelijke standaard. Waar staat men voor? Voor Amerika, kapitalisme, het Vrije Woord. Waar is men tegen? Dat er een milieuprobleem zou zijn, en dat er een kans bestaat dat de JSF er niet komt. Dit is tegenwoordig conservatisme; het conservatisme dat zelfs een krant als de Telegraaf wil bezigen in haar op te richten televisiezender 'voor wakker Nederland'. En als het conservatisme iets begint, dan is er meteen heisa in de eigen tent. Zoals nu bij De Dagelijkse Standaard. Voor mij een reden om mijn felicitatiemail aan dit blog terug te nemen.

Conservatieve heisa blijft een vreemd fenomeen. Er is heisa rond de creationismefolder die massaal in Nederland is verspreid. Er was heisa rond de perikelen in de katholieke kerk. Er is binnen de VN oppositie van onder meer enkele islamitische landen, Afrika en de katholieke kerk tegen de westerse plannen om homovriendelijkheid wereldwijd op te leggen. U leest erover. Maar niet of nauwelijks op De Dagelijkse Standaard. Of bij de Pluspost van Grimbert Rost van Tonningen, die bijna gelijkertijd van start ging. Daar leest u andere dingen. Bij de eerste 'liberaal-conservatieve' dingen; bij de tweede meer 'sociaal-liberale' dingen. Bij De Dagelijkse Standaard dus dingen waar conservatievelingen onderling heisa over maken. En waarbij de rest van de wereld mag toekijken.

Wat zijn dat voor dingen? Nu, bij De Dagelijkse Standaard is dit duidelijk. Zij schrijven voor iedereen die is geïnteresseerd in artikelen tegen het milieu, voor Amerika (tegen het Amerika van Obama), tegen de Saab Grippen (en voor de JSF), tegen de islam (en voor de Soefi). Geen cultuur, geen religie, geen 'buitenland' buiten de VS om, geen Lifestyle. Wel wat kaal voor een conservatieve stek, zeg nu zelf?

En het zag er nog wel zo veelbelovend uit. Een presentatie in het TV-programma De Wereld Draait Door en wat aandacht in de NRC zetten dit blog meteen op de 'conservatieve' kaart. De mooie lijst van medewerkers maakte de vreemde lay-out goed (met een foto van de haven van Sacramento bij nacht - of iets dergelijks): naast de initiatiefnemers Joshua Livestro en Michael van der Galien, waren dat: Derk Jan van Baar (de enige reden om HP/De Tijd te kopen), Derk Jan Eppink, Hans Jansen (de Arabist), Henk Steenhuis, Arend Jan Boekestijn, Hans Labohm en Bart Jan Spruyt. Bijdragen van derden waren niet welkom; de vaste medewerkers moesten alles volschrijven.

Dit volschrijven gebeurde in de blogvorm: allerlei stukjes en reacties en wat ook onder elkaar, zonder hiërarchie, zonder samenhang, zonder rubricering. Maar wel met 'grote namen'; groot in 'conservatief' Nederland of wat daar voor moet doorgaan. Al gauw bleek het een site te zijn die vooral word volgeschreven door Joshua Livestro en Michael van der Galien. Henk Steenhuis lijkt te druk met z'n andere websiteprojecten, Arend Jan Boekestijn is druk met VVD'er zijn, Derk Jan Eppink is net de EU-campagne voor Lijst DeDecker ingestapt, Bart Jan Spruyt plaatst stukjes die hij overal al plaatst: aankondigingen om door te klikken naar andere standplaatsen (ook hij is een drukbezet man).

Blijft over: Hans Labohm, de man van de duidelijke agenda. Er is volgens hem geen milieuprobleem en daarom houden we (houdt hij) een continue dialoog (monoloog) waarom elk debat hierover maar eens afgelopen moet zijn (Dat gezeur over het klimaat moet nu maar eens afgelopen zijn, 23 febr, en Opwarming van de aarde: is het wetenschappelijke debat nu afgesloten? ook op 23 febr.). Derk Jan van Baar komt er zo nu en dan eens bij kijken, maar voor de rest is de site heel veel Livestro en Van der Galien: door Livestro uitvoerig gepresenteerd als "opvallende nieuwkomer in dit gezelschap", "een man die in ons land nog onbekend is maar die in de Amerikaanse conservatieve bloggerswereld zijn sporen al ruimschoots heeft verdiend". Welke blogs zijn dat? Een aantal worden genoemd: Poligazette, Pajamas Media, Monsters & Critics, Andrew Breitbarts nieuwe site Big Hollywood en "de gezaghebbende politieke website" RealClearPolitics.

Daar kunnen weinig mensen aan tippen. Aangezien de standaard van conservatief Nederland in Amerika staat, is Van der Galien dus een topper. Iedereen was dus zwaar onder de indruk van de man (jongeman). Iedereen, behalve prof. Hans Jansen. Jansen voelde dat hij er in was getuind. Hij, de man bij uitstek die verkondigde dat er niet zoiets als een gematigde islam bestaat; hij, de strijder tegen de islamisering van Nederland; deze prof. Jansen was opeens onderdeel van een project waarin wel tegen de islamisering van Nederland mocht worden geschreven, maar niet tegen de islamisering van 'conservatief' Nederland.

Livestro was namelijk zo netjes geweest Jansen niet te melden dat zijn onvolprezen vriend Van der Galien een bekeerde moslim is, een moslim die al het goede in de islam ziet (zij het de soefische variant) waarbij het kwade in de islam afkomstig is van het christendom. Voorwaar een merkwaardig gezichtspunt voor een Europese conservatief. Hier wordt immers de Europese cultuur tot Indo-Europese cultuur omgedoopt en verdringen de Turkmeense elementen die van het christendom - dat overbodige ding waar conservatief Europa geen boodschap aan hoeft te hebben, en waar De Dagelijkse Standaard dus ook geen boodschap aan heeft?

Jansen was dus niet zo onder de indruk van deze Van der Galien. Integendeel: hij ergerde zich aan deze "scholier" die zich de gelijke achtte van "Einstein": "Scholier correspondeert met Einstein en beschouwt zich dan verder als een belangrijk natuurkundige." Jansen doelde op de discussie tussen Robert Spencer en Van der Galien op de site JihadWatch. En Jansen ergerde zich aan de manier waarop Livestro prof. Jansen aansprak: "Joshua stelt zich tegenover mij op als een leidinggevende die een groepje lastige ondergeschikten moet aansturen." Wie de mails leest die op internet zijn geplaatst, moet prof. Jansen gelijk geven. Livestro biedt geen verontschuldigingen aan voor het feit dat hij heeft verzwegen dat Van der Galien een moslim is; dat had Jansen immers maar uit de Poligazette moeten halen - de stek die blijkbaar iedereen dient te kennen, volgens Livestro.

Dit soort flauwigheden moet een respectabel geleerde als Jansen zich maar laten welgevallen. Conservatief Nederland geeft maar weer eens aan net zo egalitairistisch als Geenstijl of HetVrijeVolk te zijn; elke prof is de gelijke van de student, zolang beide zich maar 'conservatief' noemen (of iets wat erop lijkt). De puriteinse gelijkheidsidee dat de gezamenlijke strijd de verschillen aan de kant zet, is illustratief voor veel rechtse blogs. Rijp en groen dartelt en spartelt daar door elkaar. Natuurlijk, ook bij gebrek aan serieuze media, maar goed: Jansen moest volgens Livestro zijn plek weten en mocht geen vraagtekens zetten bij de enorme staat van dienst van Michael van der Galien.

De resultaten zijn irritant en zelfs stuitend. Aan de ene kant doet men neerbuigend naar het gepeupel toe. Zoals een prominent conservatief intellectueel dat ooit eens zei: "Het volk is het oerschuim" - dat was niet positief bedoeld. Men minacht het volk dat lui is en niet tot hun 67e wil doorploeteren en moeilijk doet over werken voor een loon beneden het minimumniveau. Het volk deugt niet. De hoop moet op iets anders worden gericht: een nieuwe elite, een aanstormende horde. Met wie als voorbeeld? En dan is er ook weer een probleem. De voorbeelden deugen ook niet - ik trek het 'conservatisme' nu wat breder dan De Dagelijkse Standaard. Roger Scruton is dan wel geen fascist, maar past volgens diverse Nederlandse conservatieven wel in het rijtje van uiterst foute Duitse denkers. Of hij is niet accuraat genoeg om als wetenschapper serieus te worden genomen. Dat de staat van dienst van Scruton die van alle Nederlandse conservatieven doet verbleken, mag niet deren.

Ondertussen kreeg ik de afgelopen jaren het advies op te passen voor prof. Von Schrenck-Notzing, en voor Paul Belien, en voor iedereen die uit Duitsland komt, of met Rockford Institute heeft te maken, of met Buchanan. En ondertussen zou Junge Freiheit niet deugen. En zou het oeuvre van iemand als Robert Lemm verbleken bij elke willekeurige column van een of ander conservatief helder licht.

Wat deugt wel? De lijst is gevarieerd. Om me te beperken tot het leesvoer van De Dagelijkse Standaard: Sarah Palin, Livestro, Labohm, Amerika (zonder de Democraten), Van der Galien, de reaguurders op De Dagelijkse Standaard (die niet worden geweigerd, zoals mijn persoon), Soefi, JSF, geld, National Review, vrijheid van meningsuiting, Condoleezza Rice, lage belastingen.

En Hans Jansen? Die deugde eerst wel, maar nu niet meer. Hij moet eerst maar eens zijn plaats leren kennen: naast elke 'conservatieve' student en onder de zelfverklaarde conservatieve Internet-elite. Jansen moet leren dat de conservatieve morele standaard toelaat dat Emails zonder toestemming op internet kunnen worden verspreid. En dat eergevoel iets is voor Burke (en die is allang dood) en niet voor mannen als Jansen. En hij moet de Soefi bestuderen. En hij moet leren dat in het huidige conservatieve Nederland een éénregelige mail al als volwaardige communicatie geldt (niet zo vreemd in een land waar Burke, De Maiste, en Groen zijn verdreven door bloggers en columnisten).

En dat laatste is een punt van kritiek dat elke conservatief ter harte moet nemen; mezelf incluis. Bloggen en schrijven is mooi, leuk en belangrijk. Maar we mogen niet het doel vergeten. Bij De Dagelijkse Standaard moet ik gissen naar dat doel. Jammer, want ik had gehoopt dat het in ieder geval iets zou worden. Nu heeft dat 'iets' een bijsmaak dat het voorlopig ook niet kwijtraakt: die van conservaditis, de ziekte om overal heisa te maken alvorens de standaard het slagveld zelfs maar heeft betreden.

Het vergeten conservatisme

Waar is Burke gebleven? En Nisbet? En Weaver? En tal van anderen? Deze vragen drukken me dikwijls met de neus op de feiten. Er is veel naamconservatisme in ons kleine landje. En er zal nog meer naamconservatisme bijkomen als nieuwe neoconservatieve en liberale internetmedia straks als paddenstoelen de grond uitschieten. Maar het echte conservatisme lijkt steeds meer een vergeten zaak. Wanneer men het werk van Robert Nisbet leest, dan merkt men het verschil meteen. Tegenover het fletse hedendaagse neoconservatisme dat bepaalde items najaagt als islam, meningsuiting, democratie en vrije markt, is het lezen van Nisbet een verademing voor conservatieve geesten.

Enkele jaren geleden werd in Nederland het conservatisme nieuw leven ingeblazen door de oprichting van een Edmund Burke Stichting. Mannen als Kinneging, Spruyt en Livestro strooiden toen kwistig rond met grote boeken van grote namen als Burke, Weaver, Kirk en ook Nisbet. Dat was in het begin. Na enkele jaren was en is er nog maar weinig Burke te bespeuren. Wat restte was Plato, Leo Strauss en wat aanvullend materiaal, veelal tijdloos en ahistorisch van karakter. Nu zal ik hier niet alleen maar kwaad over spreken; het was onder meer een stuk politieke urgentie en intellectuele onderbezetting die tot keuzes leidden waar men achteraf al dan niet gelukkig over kan zijn. Maar jammer is het wel. Zeker in een tijd waarin politiek pragmatisme en populistische hysterie in elkaar over lijken gaan.

Om deze weinig opzienbarende constateringen kracht bij te zetten en in te vullen, hebben we, als conservatieve leeskring in Groningen, besloten het werk van Nisbet ter hand te nemen. Robert Nisbet (1913-1996) heeft tal van boeken geschreven, maar één boekje leek ons een goede inleiding tot zowel Nisbet als tot het traditionele conservatisme: Conservatism – Dream and Reality, een werk waarin Nisbet de contouren schetst van de conservatieve ideologie (sic!). Hieronder volgt een weergave van het eerste hoofdstuk uit dit boek, genaamd: "Sources of Conservatism".

Robert Nisbet legt het jaartal 1830 ten grondslag aan het conservatisme; het jaar waarin in Engeland voor het eerst het zogenaamde conservatisme onderdeel ging uitmaken van het politieke discours. Qua filosofische inhoud was het echter Edmund Burke die vanaf 1790, met name in diens Reflections on the Revolution in France, de conservatieve thema’s naar voren schoof die vanaf dan de gehele negentiende eeuw hun weg zouden vinden binnen het conservatieve denken. Burke zag in dit werk niet minder dan een Europese revolutie met daaraan ten grondslag de Franse Revolutie. Jaren later zag op soortgelijke wijze iemand als Alexis de Tocqueville zijn werk Old Regime and the French Revolution oorspronkelijk als het eerste deel van een groter werk: The European Revolution.

Deïnstitutionalisering, verstatelijking

De Revolutie kwam niet uit de lucht vallen. Historisch gegroeide structuren zoals: feodalisme, patriarchale familie, locale gemeenschap, kerk, gilde en regio speelden al in de zeventiende en achttiende eeuw al geen noemenswaardige rol meer binnen het politieke denken van Europa. Al het denken vond plaats vanuit de individu als harde realiteit. Denkers als Hobbes, Locke en Rousseau benaderden de traditie of vijandig, of op z’n vriendelijkst vaag of neutraal.

Burke bracht hier verandering in teweeg. Hij startte een beweging – een anti-Verlichting – waarin de negentiende eeuw zich duidelijk ging onderscheiden van de achttiende eeuw. Gedurende de achttiende eeuw was het besef van “traditionalisme als principe” gegroeid, in weerwil van invloedrijke denkers als Diderot, D’Holbach en Voltaire. Een grote reeks historische denkers trad aan: Savigny, Haller, Hegel, Donoso y Cortes, Balmes, De Maistre, De Bonald, Chateaubriand, Coleridge, Southey, John Adams, Alexander Hamilton en Randolph of Roanoke.

Deze ontwikkeling maakte deel uit van een bredere ontwikkeling. Begin negentiende eeuw trad er in Europa namelijk een interessante tegenstelling op: enerzijds de philosophes, anderzijds aan de universiteiten tal van denkers die nog steeds geworteld waren in de orthodoxie van de Kerk. Deze laatsten poneerden tegen de claim van het natuurrecht denken vanuit de zeventiende eeuw, de traditie die Europa reeds duizend jaar had bepaald en gevormd. Een heuse hausse stak op met een intense fascinatie voor de Middeleeuwen. Vooral in Duitsland en in Oost-Europa, maar ook in grote delen van bijvoorbeeld Engeland en Frankrijk was er een reactie te bespeuren tegen de oprukkende Verlichting: belangstelling voor geschiedenis, heiligen, dialecten, volksliteratuur, etc.

Maar ver voordat er een Franse Revolutie had plaatsgevonden, was er bij Burke al een duidelijke weerzin tegen het Franse rationalisme te bespeuren. Nisbet constateert dit naar aanleiding van Burke’s opvattingen in diens Annual Register. Al vanaf Burke’s prilste optreden was er een nadruk te bespeuren op The Great Tradition. Nisbet wil er maar mee zeggen dat, hoewel het begrip conservatisme pas vanaf 1830 politiek een rol ging spelen, en dan met name als reactie op de verwoestende effecten van de Franse Revolutie, dit conservatisme in extenso reeds lang aanwezig was in het Europese denken, van onder meer Burke. Impliciet pareert Nisbet hiermee het verwijt aan het conservatisme dat Burke niet meer zou zijn geweest dan een geschrokken liberaal. Want was Burke immers geen Whig? En niet een Tory? Nisbet is hiervan niet onder de indruk. Er was namelijk een innige vriendschap en een inhoudelijke verwantschap tussen de ‘Whig’ Burke en de ‘Tory’ dr. Samuel Johnson. En op het feit dat Burke juist door Whigs als Charles Fox onder vuur kwam te liggen vanwege diens visies op Traditie en de Franse Revolutie.

Veel is er al gezegd over Burke’s houding ten overstaan van de Amerikaanse Revolutie, en dit in vergelijking met de Franse. Een belangrijk punt van onderscheid w is volgens Nisbet: “The American Revolution had sought freedom for actual, living human beings and their customs and habits. But the French Revolution was far less interested in the actual and the living – the peasants, bourgeoisie, clergy, nobility, etc. – than in the kind of human beings the Revolutionary leaders believed they could manufacture through education, persuasion and when necessary force and terror.”

Er is hier sprake van een analogie met de Reformatie met haar nadruk op “total spiritual remaking” en met het ideaal van de wederdopers, dat van de “nieuwe christelijke mens” die evenals de latere revolutionairen een ontmanteling voorstonden van alle instituties die het ideaal van de Revolutionaire Mens in de weg stonden. Belangrijk is het Burkeaans gezichtspunt, later ook naar voren gebracht door Tocqueville, namelijk dat de Franse Revolutie werd bepaald door politieke intellectuelen (“men of letters”), terwijl de Amerikaanse werd bepaald door burgers. Nisbet stelt met Burke dat de Franse Revolutie in feite een strijd was voor de absolute macht, en tegen de vrijheid.

De Franse Revolutie was de moeder van alle revoluties, ook in taal (vol abstracties en clichés) en symboliek. Burke, en na hem Tocqueville, wijzen als ‘hoofdschuldige’ van deze omwenteling naar Rousseau. Het waren de onweerstaanbare fantasieën over vrijheid, gelijkheid en absolute gerechtigheid die, onder meer door toedoen van Rousseau, in de hoofden van ‘the men of letters’ waren gekomen. Rousseau, de man die als niemand anders het volk naar voren schoof, bevrijd van de ketenen van de historisch gevormde instituties, en een Wetgever bepleitte die in de naam van dat volk nergens voor terug zou deinzen.

In de geest van Rousseau begon de Revolutie deze barrières op te ruimen. Ze begon met de adel, maar daarna moesten de gildes eraan geloven, de kloosters, de zelfstandige kerk, de patriarchale familie, etc. Door verandering in erfrecht, het mogelijk maken van echtscheiding e.d. werd de band tussen familie en grond (lees hiervoor Nisbets’ Twilight of Authority) doorgesneden en de samenleving door en door geïndividualiseerd. Nisbet wijst fijntjes op het mobiliseren van kapitaal na en door de onteigening van adel en kloosters. Iets waar ook H.W. von der Dunk op wijst wanneer hij een conservatieve samenleving beschrijft als een immobiliteit van kapitaal door het persoonsgebonden en plaatsgebonden karakter van kapitaal. (Lees hiervoor ook Christopher Lasch en diens Revolt of the Elites.)

Illustratief zijn de woorden van de wetten van ‘Le Chapelier’, de eerste bepalingen die door de Assemblée National in 1791 werd aangenomen: “There is no longer any corporation within the state; there is but the particular interest of each individual and the general interest.” Om dit te bereiken vertoonde het revolutieproces een aantal karakteristieken zoals: het samengaan van deugd, terreur en ongebondenheid. Deze ongebondenheid zag Burke in de ontmanteling van de traditionele structuren om het ontstane vacuüm direct te vullen met nieuwe instrumenten van de Staat.

Mechanisering en proletarisering

Van de Franse Revolutie (en haar navolgers zoals de Russische Revolutie van 1917) stapt Nisbet over op de Industriële Revolutie (p. 28). Nisbet wijst in dit verband op Thomas Carlyle die in Past and Present sprak over ‘the disease of modernity’ en ‘spreading disorganization’ tegenover de door hem bewonderde Middeleeuwen stelde. Hiermee stond Carlyle in de traditie van Southey, Blake en Coleridge. De sfeer van het institutionele leven werd ingewisseld voor een leven bepaald door het mechanische en het economische. Nisbet spreekt over de “tookover” van de “new imperatives of production”, en van “a new form and intensity of individualism materialized.”

Eenvoudige natuurlijke verhoudingen moesten concurreren met nieuwe, complexe hiërarchieën. Een nieuwe elite kwam op, rijk geworden door oorlog (de Napoleontische) en eiste een plek op. Hier zaten ook feitelijke ontwikkelingen en gebeurtenissen achter, zoals demografische ontwikkelingen. De trek van de dorpen naar de slums, de Reform Bill van 1832 die mensen ook naar de steden dreef en tegelijkertijd de macht van de adel ontmantelde; de Industriële Revolutie transformeerde de gehele maatschappij. In de reorganisatie van de maatschappij werd de band tussen Kerk en Maatschappij (‘Staat’) losser – we spreken dan over Engeland – en komt er meer macht toe aan de Dissenters en de Katholieken.

Nisbet wijst erop dat het conservatisme gedwongen werd om, in weerwel van het noodgedwongen ‘reactioanaire’ element in haar optreden, “to cope with economic as with political change”. Disraeli: “I see no other remedy fort that war of classes and creeds which now agitates and menaces us but in an earnest return to a political system which may be described as one of loyalty and reverence, of popular rights and social sympathies.” Nisbet noemt dit in één woord: “feodalisme”. Conservatisme had dus meer nodig dan de romantiek van dorpscricket of de romans van Sir Walter Scott (Ivanhoe). Dit is een belangrijk punt tegenover hen die conservatisme maar al te makkelijk op de romantische hoop willen gooien.

Religie en modernisme

Er waren nog twee maatschappelijke bewegingen die de conservatieve zaak weinig goeds hebben gedaan: het Wesleyanism (methodisme) en het utilitarisme. Vooral de beweging van John Wesley, die van methodisme, social Gospel en anti-establisment christendom is interessant vanwege het dubbele wat in onze waardering ervan zit. Het zou namelijk best zo kunnen zijn dat bewegingen als deze (waar later onder meer het Leger des Heils uit voort is gekomen) Engeland hebben behoed voor een Revolutie naar Frans model. Ook Nisbet noemt dit aspect. Nisbet ziet er ook iets anders in: de laatste uitbarsting van Europa’s Reformatie had dan wel niet zozeer politiekrevolutionaire motieven, maar dan toch zeker religieus-revolutionaire. Hetzelfde revolutionaire potentieel van de eerdere Puriteinen, was er ook in het methodisme. Kenmerken: de zuiverheid van geloof, het aan de kaak stellen van het formalisme en het corrupte in de staatskerk. Het revolutionaire van Wesley ligt er juist in ligt dat de principes die gelden voor geloof en persoon ook dienden door te werken – en doorwerkten – op alle levensterreinen. Het teruggrijpen op een ideale oertoestand achter geschiedenis, traditie, cultuur en politiek was in principe niet veel anders dan het Jacobijnse streven naar eenzelfde natuurtoestand. Bij het methodisme kwam daar nog het volgende aspect bij, namelijk dat van de gelovige die in direct contact met God stond - kenmerk van alle sekten.

Een andere “irritant” of Engelse conservatisme was het zo genaamde utilitarisme van Jeremy Bentham. Ook Bentham verwierp de Verlichting en het natuurrechtdenken van de philosophes. Maar anders dan bij mannen als John Henry Newman of Benjamin Disraeli, kwam hij niet uit bij traditie, maar ontwikkelde juist een denkwijze die minstens zo revolutionair was: een hedonisme waarin niet meer gold dat het hoogste 'plezier' voor de grootste groep van mensen. Vanuit dit gezichtspunt ontwikkelde Bentham een staatsvisie met daarin een centralistische staatsmacht. Waar veel verlichtingsdenkers nog een religieuze of historische verantwoording leverden, achtte Bentham de geschiedenis van geen enkel belang. Al het goede kwam voort uit de individuele rede, samen met persoonlijke drijfveren als het najagen van genot en het vermijden van pijn. Volgens conservatieven joeg Bentham een verschrikkelijke wereld na van “cold reason, bureaucracy, permanent reform, bloodless charity, and total absence of emotion and feeling”.

Slotsom

Het is dit geheel, de politieke, religieuze, economische en filosofische omwentelingen, dat Burke in zijn laatste brieven simpelweg aanduidde met “the system”. Het conservatisme is dan ook meer dan een reactie op de Franse Revolutie. Het is het geheel van een beweging tegen alle moderne revoluties in, van welke aard ze ook zijn. Wat conservatieven, vooral die van de negentiende eeuw, met elkaar verbond was hun afwijzing van en wantrouwen van democratische macht, gelijkheidsdenken, politieke centralisatie, utilitarisme, en vooral moderniteit. Conservatisme is het primaat van het concrete tegenover de abstractie, dat van de historie tegenover de politieke ideologie. Conservatisme – zeker en ook dat van Burke – heeft iets in zich van het contrarevolutionaire, al ging dat bij Burke gepaard met enig gevoel van fatalisme. Maar conservatisme is meer – met de bekende woorden van Joseph de Maistre: “We do not want a counter-revolution but the opposite of revolution.”

De bronnen van het conservatisme cirkelen in de beschrijving van Nisbet vooral rond revoluties en grote maatschappelijke omwentelingen. Dit zou erop kunnen wijzen dat conservatisme vooral reactionair is. Het tegendeel is waar. Juist het vanzelfsprekende, het niet uitgesproken normale van de traditie noopte de (later zo genoemde) conservatieven haar beweegredenen uit te spreken. Een interessant punt van Nisbet verdient een bredere uitwerking, namelijk dat van 'conservatisme als ideologie'. Veel conservatieven verwerpen ideologie en plaatsen conservatisme zelfs tegenover ideologieën als liberalisme en socialisme. Nisbet gaat hierin niet mee, en wij met hem. Juist in een wereld waarin zoveel is vernietigd, kan een realistische wijze van denken ons verder helpen, zeker wanneer dit wordt vastgelegd in een ideologisch kader. Wie Nisbet leest, leest een Amerikaanse conservatief die is opgewassen tegen Europese denkers, al dan niet conservatief. Juist als Europeanen, is Nisbet geschikt als inleiding op het conservatieve denken. Hij is meer Europees dan de meeste Amerikaanse conservatieven, en conservatiever dan de meeste Europese conservatieven. Een aanrader dus.

De weg terug (2) - Proposition 8

“Our remedies oft in ourselves do lie, which we ascribe to Heaven.” (William Shakespeare)

Het jaar 2008 was het jaar van de nederlaag van de Republikeinen in Amerika; hoe dan ook een bittere pil voor ons, Europeanen. Of we ons nu conservatief noemen of niet – zonder Amerikaanse conservatieven en gelovigen stelt het klassieke denken in het westen weinig meer voor. Maar het conservatisme is door Bush Jr. en zijn neocons in diskrediet gebracht; zodanig dat zelfs Amerikaanse katholieken zich weinig gelegen lieten liggen aan wat hun bisschoppen zeiden. En al eerder werd duidelijk dat de Christian right nauwelijks nog in staat is eensgezind op te treden rond ethische kwesties als abortus en homohuwelijk. Voor wie in Europa zijn hoop had gevestigd op een redding vanuit Amerika was 2008 dus geen goed jaar. De weg terug lijkt daarmee verder weg dan ooit.

Veel vitaal christendom, conservatisme en katholiek geloof is in het westen nog slechts in de VS te vinden. En de verleiding is groot om na de nederlaag van de Republikeinen het klassieke, conservatieve en christelijke denken op z’n gat te zien liggen en het daar ook te laten liggen; althans voor een lange tijd. Een prominente Nederlandse conservatief, Bart Jan Spruyt, verzuchtte na de nederlaag van McCain dan ook dat “de conservatieve beweging jaren of misschien wel decennia nodig (heeft) om de eigen grondslagen opnieuw te doordenken.” Want, zo zegt hij: “een eenvoudige terugkeer naar oude principes volstaat (…) niet.”

Het ‘doordenken’ van ‘grondslagen’, waarover Spruyt spreekt, impliceert allereerst ‘het denken’. Termen als ‘grondslagen’ van een ‘beweging’ en dan nog wel een ‘conservatieve’ – welke arbeider, welke moeder, welke pasgetrouwde laat zich vangen door dit soort abstracties? Wat hebben deze mensen met ‘het doordenken van grondslagen’ zonder terugkeer naar oude principes’? Het nieuwe denken vraagt nieuwe principes – principes die het ‘oude’ volk dus niet kent. Het resultaat van talloze denktanks die sinds Reagan het Amerikaanse ‘denken’ hebben bepaald, heeft het conservatisme niet kunnen redden. Volgens Spruyt was de neergang van het Amerikaanse conservatisme zelfs “onafwendbaar” en werd slechts versneld door het rampzalige beleid van Bush.

Zolang het behoudende deel van de westerse intellectuelen meent dat de redding wordt bewerkt door het ‘denken’, zal de Europese kar in de modder blijven steken. Met de vlucht naar het ‘denken’ en ‘doordenken’ van ‘oude grondslagen en nieuwe principes’ (op zichzelf al een merkwaardig tweetal) doet men juist dat wat deze tijd niet vraagt. Waar talloze mensen hun baan verliezen, hun pensioen zien verdampen, hun vrijheden zien afnemen, vragen deze mensen niet om de terugkeer van het denken, maar om de teruggave van het leven zelf. In de crisis vraagt de mens om het goede leven dat hem is afgenomen, of dat hij is kwijtgeraakt. Hebben conservatieven, of katholieke en andere christenen, in een tijd van crisis de mens niets meer te bieden dan een bundel abstracties?

De crisis van het conservatieve denken laat zien dat conservatisme door en door modern is, tot in haar crisis toe. Net als het modernisme blijkt het conservatisme een zeepbel; een product van academici. Wie aandelen had in het conservatisme is zijn geld kwijt. In de kredietcrisis mogen dan vele miljarden zijn verdampt; het conservatisme schijnt ook in lucht te zijn opgegaan.

Crises

De Europese, de westerse cultuur is de cultuur van de elkaar opvolgende crises. Nu is er een kredietcrisis; er waren al de klimaatcrisis, de demografische crisis en de islamcrisis. En elke crisis wordt gekenmerkt door een zeepbel die uit elkaar spat. De multiculturele maatschappij werd kapot geprikt door de aanslagen op 11 september, de ongebreidelde economische groei door het instorten van de financiële luchtbel in Amerika. De grootste liberale luchtbel, namelijk die van ‘Het Einde van de Geschiedenis’ (Fukuyama) wordt keer op keer lek geprikt door voorspellingen op het gebied van klimaat, voedsel- en watervoorziening.

Tegelijk is duidelijk dat het juist de crises zijn die de contouren van onze beschaving weergeven. Waar de crisis is, daar is de moderne beschaving. Economie, klimaat, wereldvrede, gelijkheid en laïcisme vormen de pijlers van onze cultuur; elke aantasting van deze pijlers is een aantasting van onszelf. Waar de kranten niet vol van staan, is: de teloorgang van het christendom, het instorten van de geboortecijfers, de afnemende huwelijkscijfers. Hier betreft het geen crises – hier betreft het dus niet de werkelijkheid van ons bestaan.

De werkelijkheid van Europa bestaat uit hypotheken, politieke correctheid, inflatiecijfers en radicale ongebondenheid. Waar het concrete bestaan wordt bedreigd, is er geen crisis. Waar huwelijken kapot lopen, dragers van de moraal omvallen, volken uitsterven, vormt de concreetheid en feitelijkheid van deze zaken als het ware de garantie van hun onbelangrijkheid voor onze moderne cultuur. Een cultuur waarin niet alleen de waarden zijn omgekeerd, maar waarin alles is omgedraaid: wat virtueel is, is echt en wat concreet is, is slechts schijn. De vervreemding van de mens, waar marxisten en neomarxisten nog zo bang voor waren, is opgelost door de vervreemding tot het ware leven te verheffen. Kwam voor de klassieke mens het leven nog voor de filosofie (‘Primum vivere deinde philosophari’), voor de moderne mens geldt: ‘eerst de filosofie, pas daarna het leven’. En lees voor ‘filosofie’ ook: idealen, politieke realiteiten, wensdromen.

Denken vanuit de zeepbel

Modern denken, is denken vanuit de abstractie. Niet vanuit het ondernemerschap, maar vanuit het kapitalisme. Niet vanuit concrete, geboren kinderen als verzekering voor de oude dag, maar vanuit pensioenfondsen die worden gevuld door carrièrebeluste tweeverdieners. Moderne politiek gaat niet meer over de concrete belangen van kinderen en van gezinnen, maar over de dekkingsgraad van onze pensioenfondsen. En moderne economische politiek heeft niet meer de belangen van de concrete ondernemer of middenstander op het oog, maar de toepassing van algemene principes waardoor Nederlandse, Duitse en Belgische ondernemers opeens moeten gaan concurreren met Poolse of Chinese concurrenten die zich niets hoeven aan te trekken van een torenhoge hypotheek of strenge milieuvoorschriften. Of een plaatselijke kapper moet dan opeens concurreren met Walmart-achtige megastores.

Het denken vanuit de zeepbel kent bizarre consequenties. Een oude dag is mogelijk zonder kinderen. Een kapitalistische vrijmarkteconomie is mogelijk zonder ondernemerschap – ergo: een markt is denkbaar zonder ondernemers. Het vrije verkeer van mensen, goederen en diensten heeft geleid tot ongekende schaalvergroting in tal van sectoren. Supermultinationals vervangen tal van zelfstandige ondernemers en elimineren elk ondernemerschap: slechts zetbazen die spelen met andermans kapitaal spelen het kapitalistische spel.

Het moderne conservatisme heeft het kapitalisme omhelst, maar de waarschuwingen wat betreft het kapitalisme in de wind geslagen. Waar Burke waarschuwde tegen de invloed van “sophisters, calculators and economistst” op het economische leven, voorzag Joseph Schumpeter het einde van het kapitalisme door de overwinning van de intellectueel op de ondernemer. Niet de arbeider, maar de intellectueel vervreemdde zich volgens Schumpeter meer en meer van de reële economie: niet de arbeider bij Philips, maar de intellectueel die in staat is om Plato te lezen. De vervreemding zit de moderne intellectueel in het bloed. En om de vervreemding te boven te komen, is er de vlucht in de maakbaarheid.

De crisis van onze cultuur is haar moderne hang naar een maakbaarheidsdenken dat het leven op de tweede plaats stelt. Dit breekt ons op. Steeds weer is er namelijk een werkelijkheid die het denken inhaalt. Het marxisme werd ingehaald door de werkelijkheid van de economische wetten. De neoliberale dromen over een ongebreidelde economische groei worden gedwarsboomd door sombere klimaatontwikkelingen. Katholieke en christelijke denkers hebben de hoofdrol gespeeld in het opzetten van een Europese Gemeenschap en een Verenigde Naties, en zelfs een Amnesty International. Het bleken na verloop van tijd instrumenten te zijn die zich tegen het christelijke waarden keerden; het geflirt van kerk en christendom met democratie en mensenrechten heeft ons zodoende niet verder geholpen, maar heeft daarentegen het ‘denken vanuit de zeepbel’ versterkt: de vervanging van de realiteit door wensdromen.

Realisme

Volgens de Amerikaanse socioloog Robert Nisbet is een belangrijk kenmerk van het moderne denken dat dit denken de mens niet benadert uit wat deze mens werkelijk is, maar vanuit dat wat deze mens volgens hen zou moeten zijn of worden. Niet de feitelijke ongelijkheid bijvoorbeeld, maar de gewenste gelijkheid is dan een uitgangspunt. Iemand als Louis de Bonald liet in zijn boek over echtscheiding, Du divorce (1801), zien dat het revolutionaire denken over het huwelijk dat ook weer verbroken kan worden, berustte op de illusie dat het huwelijk slechts een contract is tussen twee mensen. De Bonald liet zien dat het huwelijk meer is dan dat, namelijk kenmerk van de familie als basis van de sociale orde en hij toonde aan dat een huwelijk altijd vele aspecten heeft: sociale, economische, religieuze. Een man is niet alleen echtgenoot, maar ook vader, schoonzoon en nog veel meer. Robert Nisbet beschouwt het werk van De Bonald als één van de grondleggende werken van de sociologie.

Nu is sociologie geen garantie tegen vervreemding. Juist in een tijd waarin de sociale wetenschappen de maatschappij hebben getransformeerd, is de vervreemding groter dan ooit. De sociologie waar Nisbet op doelt, is dan ook niet die van de maakbaarheid, maar die van de feitelijkheid van sociale gegevenheden van alle tijden. Nisbet ziet de sociologische benadering van De Bonald in de lijn van de historische benaderingen van andere contrarevolutionaire tijdgenoten: Savigny, Von Haller, De Maistre en Burke.

Al deze denkers kenmerkten zich door een mijden van elke abstractie. Bij hen treft men geen overdreven natuurrechtelijke manier van denken, hoogdravende pleidooien voor klassieke deugden, vrije markten of wereldwijde democratieën.

Het moderne christelijke en conservatieve discours heeft zich hiervan vervreemd. Het dweept hoogstens nog met Burke, maar ratelt aan één stuk door over klassieke deugdenleren, vrije (nog vrijere) markteconomieën en democratische verworvenheden. Niet alleen mannen als Nisbet, of meer recent Claes G. Ryn, maar vooral Paul Edward Gottfried toont in zijn laatste boek, Conservatism in America, aan dat het conservatieve denken daarmee is verzand in dode abstracties. ‘Value-conservatism’ noemt Gottfried het, haast smalend. Voer voor de studeerkamer, maar meer niet. Dit ‘waardenconservatisme’ weerhoudt ons, volgens Gottfried, van het aanspreken van de concrete burger. Het weerhoudt ons, in de woorden van Claes Ryn, van een “new spirit of ethical realism”; een ethisch realisme dat meer op persoonlijk karakter en de concrete leefgemeenschap is gebaseerd dan op vage noties van hulp aan alle verschoppelingen op deze aarde. Een realisme dus, niet in filosofisch opzicht, maar een realisme van vlees en bloed: concrete mensen, concrete gemeenschappen. Zoals Pat Buchanan dat doet: zich richten op geschoolde arbeiders, autochtone Amerikanen of christenen. Elke reddingspoging zonder concrete sociale basis, zo betoogt Gottfried, maakt zo’n poging vatbaar voor corruptie en machtspolitiek.

Proposition 8

Volgens Ryn, Buchanan en Gottfried begint de weg terug dus bij concrete mensen en concrete gemeenschappen. Wie de weg terug wil bewandelen, moet niet terugschrikken voor religieuze, etnische of sociaaleconomische implicaties. Je kiest niet voor de familie waarin je wordt geboren; hetzelfde geldt voor het volk waar je deel van uitmaakt. Kiezen voor de weg terug, betekent afleggen van de vrijblijvendheid. Dus geen ‘christelijke waarden’ zonder kerk en christendom. En geen spreken over de gelijkwaardigheid van man en vrouw zonder de fundamentele mannelijkheid van de man en de vrouwelijkheid van de vrouw onder ogen te zien.

Met het waardenconservatisme, dat ook bij ons hoge ogen gooit, kom je niet verder. Hopen op elitevorming en culturele renaissances bezorgt je veel eerder blikvernauwing: het niet zien welke uitdagingen er werkelijk liggen, zoals het Californische referendum over het homohuwelijk, over het amendement Proposition 8, liet zien.

Dit referendum werd tegelijkertijd met de presidentsverkiezingen gehouden. De aanloop van het referendum werd bepaald door aanvaringen tussen progressieve blanke elites uit film- en gaywereld enerzijds, en de spraakmakende evangelical kerken anderzijds. De homolobby verstoorde kerkdiensten, vernielde winkels en restaurants van hen die de anti-homohuwelijkcampagne hadden gesteund, totdat...

Totdat het amendement tegen het recht op homohuwelijk werd aangenomen. Toen bleek wie er vooral tegen hadden gestemd: de zwarte bevolking. Juist de zwarte bevolking die massaal op Obama had gestemd, juist zij met schrikbarende criminaliteitscijfers, gestempeld door gebroken gezinnen, stemde massaal tegen het homohuwelijk. De homo’s waren razend; meteen ontstonden er razzia’s waarin homobendes zwarten opjoegen en vervolgens molesteerden.

De linkse elite is (nog) niet in staat de moraal van de zwarte gemeenschap om te turnen. De rechtse elite is niet in staat aansluiting te vinden bij de aanwezige morele reserves van de zwarte gemeenschap. Wie de belangen van arbeiders en proletariaat veronachtzaamt, vanuit een elitaire houding afstand neemt tot het gepeupel en weigert de handen vuil te maken door middel van actie, religie of populisme, èn wie weigert de deugdenretoriek, de kapitalismeretoriek of de waardenretoriek overboord te kieperen, heeft geen boodschap aan zwarten en heeft geen verhaal voor deze mensen.

Proposition 8 laat zien dat gediscrimineerde’, vaderloze, criminele mensen in staat zijn hun identiteit te stijven door het laatste restje moraal vast te houden. Wie concreet denkt, snapt het stemgedrag van de zwarten. Zwarten zijn ‘Democraat’ omdat de vrijemarktideologie hen niets te zeggen heeft. Wie vanuit klassieke deugden naar deze mensen kijkt, verwacht niets van hen. Maar de Californische feiten liegen er niet om: juist degenen die hechten aan vorming en moraal, zijn, als het erop aankomt, vervreemd van de echte moraal. Het zwarte schorem heeft niets; ze bezit slechts de moraal – waar men zelf vaak niet aan kan voldoen. Voor de echte conservatief ligt er onder de zwarte misère dan ook een basis voor hoop.

Proposition 8 leert ons dat de weg terug niet begint bij abstracte waarden, of bij het ‘overdenken van principes’; de weg terug begint vaker bij rauwe leven en bij de onverwoestbare natuur, zelfs tot in de zwarte getto’s in L.A..

Het bekeerde onverstand

"Als je 20 bent en niet links heb je geen hart, als je 40 bent en nog steeds links heb je geen verstand." (Churchill)

Na de inauguratie van Barack Obama tot president van de Verenigde Staten van Amerika verandert er waarschijnlijk wel wat, maar niet dit ene: de bekeerlingen blijven de baas. Na de bekeerling Bush is er nu de bekeerling Obama die het Witte Huis bewoont. De Heilige Apostel Paulus waarschuwde de Kerk tegen een te grote rol voor bekeerlingen. Bekeerlingen zijn te weinig verworteld, leven nog teveel in de roes van de verandering. De moderniteit kan het niets schelen: bekeerlingen brengen een frisse wind, zijn authentiek, hebben een levensverhaal en verkondigen "change".

In de Amerikaanse politiek tuimelen ondertussen de bekeerlingen over elkaar heen. Bush grossierde in ex-trotskisten die neoconservatief waren geworden. Hijzelf was een bekeerling in de zin van een geloofskeuze voor Jezus, net als Obama. Bekeringen waarover men spreekt zijn niet de klassieke bekeringen van de massa: de geleidelijke. Bij katholieken, calvinisten en orthodoxen is een bekering dikwijls een geleidelijk gebeuren dat niet los is te maken van de basis en de wortels van de bekeerling: je keert terug tot wat je al was. Zoals in het Bijbelse verhaal over de thuiskomst van de Verloren Zoon: deze keerde terug naar het huis waar hij was geboren en dat hij zelf had verlaten zonder te zijn weggejaagd. De Verloren Zoon keerde terug naar zijn roots: het verbond, de rechten, de familie en het vaderschap.

Een Amerikaanse bekering is wat anders: het is een stap van het duister in het licht, van de verlorenheid in de geborgenheid, van het zwerversbestaan in het geborgen thuis. Een klassieke bekering deed de bekeerling zijn plaats kennen: die van nederigheid, deemoed en dankbaarheid. De Amerikaanse bekering doet de bekeerling groeien: juist de bekering geeft hem gezag. De Amerikaanse bekeerling heeft iets van God gezien - is met charisma vervuld. Er zit hier iets in van de erfenis van het puritanisme met haar Great Awakenings. Bij een Revival of een Great Awakening is de ondergrond dood. Het leven moet er nog in komen. De wereld is van brandhout, door de Geest van God kan het nog iets worden. Hoe komt deze Geest? Door het "ja" van de mens, de bekeerling. De Amerikaanse bekeerling c.q. gelovige "does God make happen", zoals Peter Sloterdijk het treffend zegt in één van zijn kleinere geschriften.

De Amerikaanse bekering is spectaculair en zet de bekeerling in het middelpunt. Maar over het algemeen was het nog wel zo dat Amerikanen zich vooral tot God bekeerden. Met Bush trad er een ander soort bekeerling aan het licht: de communist of trotskist die neoconservatief werd. Zo kon het dus blijkbaar ook. "To make God happen" kon dus ook zijn: "to make conservatism happen". Of je bekeert je tot God, of je bekeert je tot democratie en vrije markt, of tot vrijheid en gelijkheid. Onder Bush liepen deze dingen door elkaar - God, Markt, Democratie - onder Obama zal dat niet veranderen. In zijn jongste boek, Day of Reckoning - How Hubris, Ideology, and Greed are Tearing America Apart, legt Patrick Buchanan de vinger op deze plek. Volgens Buchanan is de grote fout van Bush het verafgoden van de democratie; een gevaar waar Buchanan al eerder voor waarschuwde in het essay "America First - and Second and Third" 1991:

"With the Cold War ending, we should look, too, with a cold eye on the internationlist set, never at a loss for new ideas to divert U.S. wealth and power into crusades and causes having little or nothing to do with the true national interest of the United States. High among these is the democratist temptation, the worship of democracy as a form of governance and the concomitant ambition to see all mankind embrace it, or explain why not. Like all idolatries, democraticism substitutes a false god for the real, a love of process for a love of country." [1]

Naast de vervanging van de reële God door de god van de democratie, noemt Buchanan in zijn essay ook de vervanging van 'liefde tot een land' door 'liefde tot een proces'. Het reële en concrete worden in de ideologische verafgoding vervangen door het abstracte die bestaat zonder noodzaak van volk, cultuur, plaats en dogma.

Waar concrete dingen weliswaar elkaar analogieën, of evenbeelden kunnen vormen, blijven deze dingen altijd zichzelf. Het concrete kenmerkt zich immers door afgrenzing van zichzelf tot het andere c.q. de ander. Familie en volk lijken op elkaar, hebben structuurelementen, karaktertrekken e.d. gemeen, maar zijn toch twee verschillende entiteiten met een eigen bereik en een eigen verantwoordelijkheid.

Dit is anders met een abstractie. Abstracties lopen in elkaar over. Wie 'volk' of 'natie' vervangt door 'democratie' verliest al snel het eigen karakter van naties uit het oog. En wie ook nog eens het gezin of het huwelijk als een contractuele samenlevingsvorm ziet, verliest ook het zicht op het eigene van de familie ten overstaan van een democratie. Concrete godsdiensten zijn makkelijk uit elkaar te houden; het 'religieuze' echter niet: dan zijn islam en christendom opeens één pot nat.

De bekeerling Bush Jr. meende na zijn ommekeer de zaken met een scherp oog te kunnen waarnemen. Wat hij echter waarnam, waren echter zaken als wereldwijde democratie, vrijemarkteconomie, mensenrechten. Een bekeerling keert terug, en terugkeren kan alleen tot het concrete: God of godsdienst, vrouw of man, familie, land of plaats. Je kunt niet terugkeren tot iets dat al overal is of overal zou moeten heersen. Als een overspelige man terugkeert naar zijn familie is de wens na zijn bekering niet de invoering van het 'vrouwelijke' of 'iedereen één grote familie'. Hij keert terug naar zijn concrete vrouw en zijn concrete kinderen en wenst oprecht dat ieder gezin gevrijwaard wordt van het binnendringen door buitenstaanders. En wie bijvoorbeeld terugkeert tot het christendom, verkondigt daarna dit christendom en niet een abstracte vrijheid van godsdienst.

Bush zwoer bij abstracte waarden. Daarbij verwisselde hij de liefde tot het Amerikaanse volk met die tot het Irakese en het Israëlische c.q. Joodse volk. En verwisselde hij de belangen van de Amerikaanse arbeiders (en die van hun gezinnen) met die van de Mexicaanse en Chinese arbeiders. Bush was in zeker opzicht een liefdeloos mens, want oprechte liefde richt zich op een concrete man, vrouw of volk en niet op alle mannen, vrouwen en volken in het algemeen.

Obama is natuurlijk niet veel beter. Zijn onwaarachtige capriolen rond de geestelijken Rick Warren en Gene Robinson laten zien dat godsdienst voor hem niet iets is van leven brengende waarheid, maar iets is dat verdraagzaamheid en gelijkheid en welvaart bevordert. Maar het Obama-verhaal is nog maar net begonnen. Ons interesseert nu nog het verhaal van het mislukte neoconservatisme van Bush en trawanten.

Het geval Bush, de man die volgens Buchanan zwichtte voor de "temptation of democracy", staat niet op zichzelf. Bush was en is exponent van een beweging van talloze dwepers met abstracte waarheden. Waaronder dus ook talloze zogenaamde 'bekeerlingen'. die Bush terzijde stonden en hem ook beïnvloedden. Onlangs stierf, 8 januari 2008, één van deze neoconservatieve bekeerlingen: prof. Richard John Neuhaus [2]. Samen met katholieke intellectuelen als Michael Novak en George Weigel vormde hij een belangrijk onderdeel van de neoconservatieve voorhoede van het Amerikaanse christendom. Neuhaus was oorspronkelijk een progressieve, Lutherse theoloog die in de jaren zeventig de overstap maakte naar het "conservatieve kamp". Samen met Michael Novak, een katholiek die ooit de marxistische bevrijdingstheologie aanhing, verbond hij zich in de jaren '70 aan het American Enterprise Institute, één van de belangrijkste neoconservatieve bolwerken van de VS.

De ommezwaai van Neuhaus was opmerkelijk. Van iemand die de gewapende revolutie verdedigde, veranderde hij in iemand die president Bush het morele fiat gaf om Irak binnen te vallen, ongeacht wat een VN zou zeggen. En passant bekleedde hij een hoofdrol in de gemeenschappelijke aanval van progressieve media en neoconservatieven rond neocon media als National Review van William Buckley en Commentary op het paleoconservatieve Rockford Institute. Dit instituut zou ruimte laten aan een enkeling om antisemitische uitlatingen te publiceren. Na aanvallen op de John Birch Society en Robert Taft uit dezelfde kring, ditmaal vanwege vermeende vijandigheid ten opzichte van zwarten, was het Rockford Institute aan de beurt [3]. Prof. Paul Gottfried, zelf joods, toont in zijn laatste werk, Conservatism in America - Making Sense of the American Right, hoe doorzichtig deze aanvallen waren [4]. Was immers Buckley, volgens Gottfried, ook niet gevrijwaard gebleven van 'foute' connecties? En had Podhoretz in Commentary niet tot in de jaren zestig uiterst negatief over negers geschreven? En bovendien hadden zowel de John Birch Society als Robert Taft zwarten in de medewerkerskring. Naast wat Gottfried schrijft kan ook nog vermeld worden dat Rockford Institute joodse medewerkers had. Het mocht niet baten. Ondanks pleidooien van de befaamde rabbijn Jacob Neusner (ook wel bekend als Paus Benedictus XVI meest favoriete rabbijn) en Robert Nisbet, gingen Neuhaus en George Weigel door met de beschuldiging van antisemitisme en racisme aan het adres van Rockford Institute. Met een vernietigend resultaat: een deel van het instituut werd ontmanteld vanwege weggevallen inkomsten.

Neuhaus profiteerde van de breuk met Rockford door een eigen instituut op te zetten èn hij profileerde zich als slachtoffer van onredelijk rechts [5]. In de reeks van voortdurende aanvallen van neoconservatieven op de Old Right, en dit vaak met behulp van linkse en liberale krachten, speelde Neuhaus dus een belangrijke rol. Dat Neuhaus als oprichter van het blad First Things in de meeste (Nederlandse) conservatieve kringen voornamelijk een positief imago heeft, is dan ook onbegrijpelijk [6]. Daarmee past hij in de reeks van Amerikaanse neoconservatieven die de conservatieve c.q. Old Right zaak grote schade hebben berokkend. Iemand als William Buckley speelde een hoofdrol in het passeren van Bradford ten gunste van William Benett, vriend van onder meer Gertrude Himmelfarb, behalve bekend van haar boek One Nation - Two Cultures, minder bekend om haar virulente haat tegen het christendom. Tenslotte noem ik hier de aanvallen op Buchanan en elke stap die hij onderneemt.

Wat Neuhaus, Novak en andere neoconservatieve bekeerlingen kenmerkt(e) is hun dwepen met abstracties enerzijds en hun haat ten opzichte van grassroots en Old Right anderzijds. Men verwisselt niet alleen het concrete door de abstractie; men haat ook zoiets als volk, cultuur en afkomst. Zelfs een pleidooi tegen ongebreidelde immigratie, door Chronicles-hoofdredacteur Thomas Fleming, omdat dit ten koste zou gaan van de Europese identiteit van de Verenigde Staten, leverde hem de beschuldiging op van "nativism", door onder meer Neuhaus en Weigel - overigens een beschuldiging die later ook Samuel Huntington zich moest laten welgevallen.

Daarnaast is nog een ander kenmerk opvallend: de pretentie van het spreken. Men bekeert zich als het ware wel van de duisternis naar het licht - of in het geval van Neuhaus: van de gewapende linkse revolutie naar pro-life en pro-war - maar men gaat in één ruk door met het aanvallen van vermeende tegenstanders en het spelen van machtsspelletjes. Echte bekeerlingen doen zoiets niet. Die treden eerst terug en maken een pas op de plaats. Zoals de bekeerling Paulus, die van zichzelf zei: "Ik ellendig mens."

Een bekeerling die zich weer ergens naar toekeert - terugkeert - moet eerst weer in het reine komen en worden aangenomen. Hij komt immers niet uit het niets, maar is van de waarheid afgevallen, of heeft zijn broeders verraden of zelfs vervolgd. De houding van Neuhaus en vele andere neoconservatieven in de VS staat hiermee in schril contrast. Zonder schaamte wisselde men communisme of marxisme in voor conservatisme, of modern christendom voor een orthodoxere variant. De klassieke kerk was huiverig om een bekeerling de leiding te geven over een kerkelijke gemeente; het moderne christendom deinst er niet voor terug een bekeerling de geestelijke leiding toe te vertrouwen over honderd miljoen gelovigen of meer.

De gevolgen waren en zijn nog steeds merkbaar. De teloorgang van de Amerikaanse industrie, de uitzichtloosheid rond het Joods-Palestijnse probleem neemt alleen maar toe, Amerika is financieel een kolonie geworden van landen als China, massa's sloebers zijn de VS ingeslopen terwijl grote delen van de bevolking jarenlang en structureel financieel zijn beschadigd. Politiek en electoraal is de basis voor de Republikeinse Partij voor lange tijd - en misschien wel voor altijd - aangetast. De Amerikaanse bekeerlingen van Bush en de zijnen zijn een ramp gebleken voor de conservatieve basis in dat land. Dat een bekeerling als Obama hier verandering in zou brengen is uiterst onwaarschijnlijk.

Wie op z'n twintigste links was en op z'n veertigste opeens rechts blijkt te zijn, moet men wantrouwen. Want zo iemand is ook op latere leeftijd vaak nog steeds links, maar dan omkleed met rechtse praatjes. Zoals de neoconservatieven, zoals velen in tal van Europese landen. Het onverstand kan zich bekeren, maar laat het niet een land regeren.

Noten

[1] Patrick J. Buchanan, Day of Reckoning - How Hubris, Ideology, and Greed are Tearing America Apart, p. 73, New York 2007
[2] Richard John Neuhaus (1936-2009)
[3] Magazine Dispute Reflects Rift on U.S. Right, in New York Times, 16 mei 1989.
[4] Paul Gottfried, Conservatism in America - Making Sense of the American Right, New York 2007
[5] Unpleasant business - Richard John Neuhaus and Rockford Institute separate, in National Review, June 16, 1989
[6] Hierbij laten we nog de vraagtekens omtrent zijn theologische positiekeuze buiten beschouwing; zie hiervoor Konvertit zum Neokonservatismus gestorben, op Kreuz.net, 10. Januar 2009

NIEUW BLOG

Over enkele dagen is het zover: de start van een nieuw conservatief groepsblog. Samen met Ronald Vliegen, Daniël Overgaauw en Tom Zwitser gaan we een Nederlandse variant van TakiMag.com neerzetten. Voorlopig in een lagere versnelling van TakiMag, maar de wil is aanwezig om er iets van te maken.

Steeds vaker duiken conservatieve blogs op. Enkele weken terug ontdekte ik die van Frank Verhoef, gisteren die van Rutger Schimmel en vandaag zag ik weer een nieuwe: ConservatieForever. Initiatieven als deze zijn te verwelkomen. Wat ontbreekt is echter een podium waar stemmen bij elkaar worden gebracht en waar intern debat en onderlinge toerusting plaats kunnen vinden. De website www.bitterlemon.eu is qua opzet en techniek niet geschikt om de taak van groepsblog op zich te nemen. Vandaar dat binnen enkele dagen de naam bekend wordt gemaakt van een nieuw conservatief podium voor eigentijdse en tegendraadse bloggers die de Nederlandse zaak een warm hart toedragen.

HORA EST! DE CONSERVATIEVE ROEPTOETERS SPREKEN!

Onderstaand stuk is met vuur geschreven. Met zoveel vuur dat ik Afshin Ellian later excuses heb aangeboden voor mijn taalgebruik. Dit excuus zou ik willen uitbreiden richting andere 'rechtse' denkers. Niet omdat ik het opeens met ze eens ben, maar het taalgebruik was te scherp, ondanks mijn verontwaardiging. Waarvan akte.

De teerling is geworpen. De steunverklaring van het Comité ex-moslims van Afshin Ellian en Ehsan Jami is op 11 september de wereld ingestuurd. Op de lijst prijken tal van illustere namen: Antoine Bodar, Andreas Kinneging en Theodor Holman. Het is een pijnlijke constatering dat de afvalligen van het conservatisme in ons midden zijn. Met hen valt geen oorlog te winnen. Het conservatisme in Nederland is daarom een gedane zaak. Een vervolg op "De anti-islam als staatsgodsdienst".

Vanaf heden kan een fatsoenlijk mens zich maar beter geen conservatief meer noemen. Hoogstens een paleoconservatief, een revolutionaire conservatief of iets anders. Maar geen conservatief. Wat voor zin heeft het zich te affiliëren met een beweging waarvan de voormannen laten zien in complete verwarring te zijn? Met de handtekening onder de steunverklaring aan het Comité ex-moslims hebben de ondertekenaars kleur bekend: hun kleur is de kleurloosheid. Hun muziek is die van de oorverdovende stilte. Hun adagium is: "sta vooral nergens voor". Schrijf boeken over deugden om met één pennenstreek terzijde te schuiven. Doe beloften en roep van tevoren al om het recht deze te verbreken. Werp je op als hoeder van Traditie, God en Familie en doe daarna alles om Traditie, God en Familie kapot te trappen. Hun liefde en trouw is die van de verrader die te weinig duiten ontvangt om rond te komen.

Dat ontwortelde lieden als Ellian en Jami een verklaring als van het Comité konden ondertekenen, is niet verbazingwekkend. Verbazingwekkend is de handtekening van anderen. Van zogenaamde "goede" Nederlanders, van conservatieven, neoconservatieven en fellow-conservatieven als Spruyt, Kinneging, Couwenberg en Bodar. De verdwaalde geest van de opsteller van de verklaring heeft bij zijn inburgeringscursus ook iets gehoord over de Unie van Utrecht uit 1579. Hij zegt: "Het is echter ook een probleem voor Nederland, mogelijk het eerste land dat het recht op individuele vrijheid van godsdienst schriftelijk vastlegde (zij het in rudimentaire vorm), bij de Unie van Utrecht in 1579." Lees ik dat goed? Kende Nederland een individuele vrijheid van godsdienst? Een vrijheid om het christendom te verwerpen? God, Christus en Bijbel te lasteren en te bespotten? Was het Nederland van 1579 een land dat uitging van de nihilistische, niet-godsdienstige mens die geen gelovige en geen christen was?

Grote mannen zeggen dit, dus het zal wel waar zijn. PvdA-coryfee Max van de Berg zei onlangs dat Nederland altijd voor een deel seculier is geweest. Naar ik meen een aanvechtbaar standpunt. Maar de opstellers van de steunverklaring gaan verder: Nederland is altijd een seculier land geweest en het christendom is daar eigenlijk nooit bij gekomen. Wie naar een opera van Wagner luistert, gaat dit niet voor de stiltes doen die er ongetwijfeld te "horen" zijn. Het oorverdovende spektakel overstelpt ook de stiltes in deze uitvoeringen. De opstellers luisteren naar de geschiedenis en horen alleen wat ze willen horen: een oorverdovende stilte. "Iedereen is altijd al een seculiere ongelovige geweest". Ook in 1579. Ook toen was er volgens de opstellers waarschijnlijk geen christendom. Want waarom niet? Ik lees in de verklaring: "dat niemand wordt geboren als moslim, als lid van enige andere geloofsgemeenschap of sekte, of als atheïst."

Mensen zijn dus geen christen als ze geboren worden. Een natuurlijk samenlevingsverband als een familie, volk of gemeenschap kan dat dus ook nooit zijn. Altijd is ze allereerst seculier, daarna pas mogelijk religieus. Daarmee is elke religie, en religieuze gemeenschap, als het ware opgeheven. Want als kinderen niet als lid van een geloofsgemeenschap worden geboren, zijn ze dus ook geen lid daarvan tot ze zelf de keuze maken. Dat is evident. En zijn ze daarna dan wel lid van een geloofsgemeenschap? Van een onverbrekelijke gemeenschap die wat anders is dan een ieder moment op te zeggen sociaal contract? "Nee", zeggen de opstellers van de steunverklaring. Gemeenschappen bestaan volgens hen niet. Want, zo zegt men, elke keuze heeft pas waarde als die in volledige vrijheid wordt gedaan: "dat iedereen die opgroeit in een milieu met een religieuze of levensbeschouwelijke overtuiging, het atheïsme en het agnosticisme daarbij inbegrepen, volledige vrijheid dient te genieten bij het maken van eigen religieuze of levensbeschouwelijke keuzen". En een keus heeft pas waarde als ze op elk moment in “volledige vrijheid” kan worden herroepen: "dat een keus voor een religie of een levensbeschouwing alleen betekenis heeft indien die keus in vrijheid werd gemaakt en op elk moment herroepen kan worden".

In het klassieke denken is vrijheid altijd een gefundeerd iets dat de mens de gelegenheid geeft om op de juiste basis het goede te kunnen doen en zijn eigen verantwoordelijkheden ter hand te kunnen nemen. Klassieke vrijheid is “vrijheid tot”. Dat impliceert een staan in de Traditie, een verder dragen van de Familie en een staan voor het geloof in God. De moderniteit hanteert een ander vrijheidsbegrip, een leeg vrijheidsbegrip; vrijheid is volgens haar “vrij zijn van”. Een mens kan pas vrij zijn als hij zijn keuzes maakt los van vooroordelen, gebondenheid aan afkomst, verleden en omgeving. Om de mens waarlijk vrij te maken - in moderne zin - dienen instrumenten als Staat, wetenschap en Rede een “volledige vrijheid” na te streven van elk mens, zoals ook wordt aangegeven in de steunverklaring: “dat de overheid alles moet doen om een klimaat te scheppen waarin het recht van ieder individu om van godsdienst of levensbeschouwing te veranderen, of om elke vorm van geloof te verlaten, alom wordt gerespecteerd”. De grootste barrière voor de moderne vrijheid is de religie. Een andere is die van de etniciteit. Beide barrières moeten het in de steunverklaring ontgelden. Waar de Staat buiten kijf staat, moet de religie van meet af aan discutabel worden geacht.

Daarom moeten ook de ouders uit de ouderlijke macht worden ontzet, want dàt impliceert de steunverklaring van het comité. Ouders mogen van hen namelijk niet meer bepalen wat een kind wel of niet moet geloven. Wat de staat bepaalt is belangrijk; ouders dienen zich te beperken tot kleding, voedsel en affectie en dergelijke. Alsof ook zij er niet toe doen. Alsof zonder hen – zoals in oude tijden – niet alles zou vallen of zou staan. De woorden van de vader hebben straks geen gewicht. Nooit zullen de woorden van een vader, de wijsheid van familie en traditie, de boodschap van een religie, woorden mogen zijn van leven en dood, van waarheid en recht, van goed en kwaad. Want de steunverklaring zegt: “Zodra een kind, ongeacht leeftijd, eigen overtuigingen krijgt, hebben die voorrang. Dit is conform artikel 14 van het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind, door Nederland geratificeerd in 1995”. Als elke overtuiging van het kind “ongeacht leeftijd” voorrang heeft boven die van de ouders, hebben de ouders niets meer te melden. En als ook de private sfeer van het huis het onderspit moet delven ten opzichte van internationale verdragen, is de private sfeer in principe opgeheven.

Het ondergeschikt maken van ouderlijk gezag, religie en afkomst aan de volledige vrijheid van een keuze die ook nog eens ten allen tijde herroepen dient te mogen worden, blaast elke onverbrekelijke verbintenis op. De onverbrekelijke band – geloofsband, bloedband, familieband, volksband – bestaat dus niet (meer). En meer nog: de keuze van de mens is de grond van het bestaan, althans van de vorm die men kiest (van dit bestaan). Deze keuzevrijheid dient absoluut te zijn en daarmee is niet de gemeenschap als de familie bepalend, maar wordt de gemeenschap opgedeeld in autonome individuen, zoals men ook verklaart: “dat iedere Nederlander alle andere Nederlanders, familieleden daarbij inbegrepen (sic!), vrij moet laten bij het maken van religieuze of levensbeschouwelijke keuzen”. Dit rare mengsel van secularisme (religie is nooit een wezenlijk onderdeel van het bestaan, van rechten en plichten en van traditie), existentialisme (de mens is een loutere existentie die los van zijn omgeving als kiezend het leven vormgeeft) en neomarxisme (de Staat dient elke vorm van repressie in de vorm van religie, familie en traditie te elimineren) is een uiterst merkwaardig antwoord op de misstanden rond mensen die de islam afvallen. Dat er misstanden zijn rond uittreders is heel goed mogelijk (al zijn er nog maar bar weinig Nederlandse misstanden aan het licht getreden). Maar men stelt niet bedreiging, geweld en doodslag onder kritiek. Men stelt het motief onder kritiek. Het is niet alleen fout om als gemeenschap op te treden tegen geloofsafvalligen; het is ook fout om tegen geloofsafval te zijn en het is zelfs fout om de mogelijkheid tot afval te verzwijgen of af te keuren.

Men maakt dus een koppeling tussen het motief van het verwerpen van geloofsafval en de “straf” daarop: de doodstraf. Waarom doet men dit? Het is toch niet verboden voor de doodstraf te zijn? Men mag hiervoor zijn ten aanzien van allerlei vergrijpen die wij niet “doodstrafwaardig” vinden (wat in alle gevallen zo is, aangezien de doodstraf zelf door de politieke consensus wordt verworpen). En waarom mag je niet tegen geloofsafval zijn? Waarom mag je niet het belang van Traditie, God en Familie doen uitgaan boven het belang van een Staat? Sinds wanneer is de verwerping van het individualisme en van het existentialisme een halsmisdaad in onze liberale rechtsstaat? Het ware conservatisme blijft – zeker als ze dweept met 1579 – af van de motieven van mensen. De gewetensvrijheid (dat is wat anders dan godsdienstvrijheid) ten aanzien van Rooms-katholieken werd in die tijd gegund in het licht van inquisitie en brandstapels. Motieven deden er als het ware niet toe, althans in het licht van de klassieke gewetensvrijheid. Wel werden openbare uitingen bestreden (wat ook kon omdat – nogmaals - gewetensvrijheid is anders is en was als godsdienstvrijheid). Ook niet leerstelsels die motieven omkleden om motieven voortbrengen. Die kunnen openlijk worden afgewezen, maar dienen in de private sferen onaangeroerd te blijven. Gewetensvrijheid zonder opvoedingsvrijheid en leervrijheid is niets waard.

Een conservatief wil daarentegen het kwade niet uitroeien, zoals de opstellers en ondertekenaars van de steunverklaring dat wel beogen, maar slechts beteugelen. Doorvragen naar motieven is een daad van inquisitie. Daar mag je voor zijn. Maar verwerpen de opstellers van de steunverklaring juist niet de islamitische inquisitie? Waarom koestert men dan wel een zelfgeknutselde liberale inquisitie? Een conservatief stelt zich terughoudend – prudent – op omdat hij uitgaat van superlegale waarden die niet onderhevig zijn aan individuele vrijheid, maar zelf de bron en de waarborg zijn van ware vrijheden. Dit zijn: volk, familie, godsdienst en traditie. Deze zaken zijn geen gegevenheden waarvoor men kiest, maar van waaruit men leeft in een onderlinge, organische verbondenheid. Objectief kunnen en mogen deze zaken nooit verworpen of afgezworen worden. De plicht aan het verbond en de verbondenheid aan voorgeslacht, traditie en religie verhindert zoiets. Een mens kan wel of niet veel band met zijn familie hebben, hij kan veel of weinig kennis hebben, of verantwoordelijkheden. Hij kan een meer of minder (of nauwelijks) religieus persoon zijn. Dit alles doet er niet toe. De gegeven zaken blijven. Een conservatief is niet alleen terughoudens als het gaat om inmenging in basale zaken, hij is het ook als het gaat om extreme uitingen als haat en agressie die naar boven kunnen komen als basale zaken als religie in het geding zijn. Een motief kan (persoonlijk) gerechtvaardigd zijn, al dienen bepaalde uitingen (zoals geweld) te moeten worden bestraft. Geloofsafval, overspel, verraad en dergelijke mogen door mensen beantwoord worden met emoties van haat en agressie. De sterkte van de emoties geeft de verworteldheid weer van de aangetaste zaken. Een staat dient altijd terughoudend te zijn in het veroordelen van sterke emoties, zoals haat en agressie. Iets waar de opstellers van de steunverklaring geen weet van schijnen te hebben.

Daarbij dienen enkele zaken vooropgesteld te worden. Allereerst impliceert de onderlinge verbondenheid niet de aanvaarding van al deze zaken in hun algemeenheid, maar de aanvaarding ervan in haar bijzondere, locale hier-en-nu geldende situatie. In Nederland hebben we het dan specifiek over het christendom dat is verstrengeld met de grondlegging van dit land, haar geschiedenis, haar verworvenheden en haar kostbaarheden. Ik spreek hier dus uitsluitend over het christendom in haar volle breedte: katholiek, met een heidense buitenlaag en ondergrond en een joodse component in haar ontstaansgeschiedenis. Ik spreek hier dus niet over godsdienst in het algemeen. Net zoals ik niet spreek over families in het algemeen. Of over volken in het algemeen. "In het algemeen is men veilig" omdat algemeenheid niets is en niets voorstelt. Verplichting is altijd concreet en is er altijd ten aanzien van (bijvoorbeeld) je eigen familie. Die verbinding kan geschaad worden, maar nooit worden opgeheven. Zelfs als de omstandigheden zo zijn dat de band tussen ouders en kind volledig is geschaad, is het aan het kind om zelf de voortzetting van familie en traditie voort te zetten. Daarbij zijn we bij een ander punt: voortzetting van een zaak is altijd voortzetting naar de bedoeling van deze zaak, desnoods rigoureus teruggevoerd naar haar oorsprong. Een gewelddadige opvoeding dient niet gewelddadig en verwaarlozend te worden voortgezet, maar dient te worden ontdaan van de excessen en zoals bedoeld (opnieuw) te worden voortgezet.

Waar de islam de religie tot alles maakt, heeft ze het mis. Maar godsdienst is wel integraal en onlosmakelijk verbonden met de werkelijkheid en onderdeel van deze werkelijkheid. Ze is geen vervanging. Wordt ze een vervanging, dan veroorzaakt dit een tegenovergestelde reactie: minachting van het leven zelf. Daarin lijkt de islam op het liberalisme. Het liberalisme wil het leven zelf vervangen en veroorzaakt daarmee een vijandigheid ten aanzien van het leven zelf. Het leven dat bestaat uit familie, traditie, lokaliteit en geloof doet er niet toe (en dat is nog positief) of moet worden bestreden (en dat is nu het geval). De islamitische minachting voor plaatselijke zeden, landstalen, gebruiken en verbanden verschilt niet van die van het liberalisme. Het rigoureuze karakter van beide stelsels verschilt evenmin. Het neoconservatieve communisme van Kinneging en de zijnen is echter geen antwoord op islamitisch of liberaal fascisme. Net zomin als in Oost-Europa het communisme werkelijk een bevrijding was van het nazisme. Ik noem hier het woord communisme, vanwege het totalitaire karakter van de steunverklaring. En vanwege het seculiere en materialistische karakter ervan. Maar ik zou ook de term "nihilisme" kunnen noemen.

Tegenover de onnatuurlijk, onhistorische, onculturele, onwerkelijke aanwezigheid en doorwerking van de islam in onze maatschappij stelt deze steunverklaring niet het natuurlijke, het historische, het culturele en het werkelijke, maar stelt ze doodeenvoudig: niets. Tegenover de aanval van de islam op de godsdienst van Nederland stelt ze het recht van afval en dat van lastering. Tegenover de gederailleerde familiecultuur van de islam stelt ze de ontzetting uit de ouderlijke macht van alle ouders in Nederland. Tegenover de aanval op onze cultuur en goede zeden vanuit extreemislamitische kringen, die is uitgemond in een cultuur van bedreiging, stelt ze een cultuur van banaliteit en blasfemie. Enkele van de meest vunzige lieden van ons land paren hun stem met lieden als Spruyt, Kinneging en Bodar. Ten eerste is er Max Pam, de vleesgeworden reden waarom ik ooit de NRC heb opgezegd toen in de begintijd van Balkenende er door ditzelfde NRC een hetze werd ontketend met daarin columns van Max Pam waarin Balkenende, zijn erectie en zijn moeder aaneen werden geregen. En dan Theodor Holman, die zijn moeder een hoer noemde omdat zijn vader kostwinner was en het geld binnenbracht en die christenen "christenhonden" noemde. En natuurlijk Hans Teeuwen, die tijdens de plechtigheid van de herdenking rond de dood van Theo van Gogh de zeer achtenswaardige woorden sprak: "Allah en zijn profeet, stop die maar in mijn reet". Bij dit illustere gezelschap hebben zich de neoconservatieve cabaretiers gevoegd: Leon de Winter en Afshin Ellian. De Winter die in Zomergasten vorig jaar als favoriet filmfragment een naakte poepende man in de sneeuw liet zien. Ook zijn visie op religie is Burkeaans en deugdzaam: "Orthodoxe joden houden er hetzelfde bizarre gedrag op na als de moslims die ons staatshoofd in die Haagse moskee verwelkomden. Welke retorisch excuus er moge zijn - de koran, de bijbel - dit gedrag heeft slechts één echte bron: de door mannen beleden inferioriteit van de vrouw. De vrouw is het bezit van de man, en de man kan niet de verleiding weerstaan om zijn ding overal in te stoppen..." En dan Afshin Ellian, een van de drijvende krachten achter de steunverklaring, die op zijn weblog vrijuit spreekt over natte geslachtsdelen van vrouwen die bidden tot Allah en zijn eigen christendom brouwt in "Een ware psalm voor Pasen: "die hourie en hoer tot vrouwe maakt; die de nicht tot de biechtnemer maakt. De uwe en mijne rabbi roept op, sta op. De antichrist is een christen. Zalig Pasen! Amen."

Nu zijn mensen als Spruyt en Kinneging altijd zeer secuur in het uitkiezen van hun medestanders en zullen ze nooit zomaar en meteen ergens hun medewerking aan verlenen. De keuze om de steunverklaring te ondertekenen en daarin achter Ehsan Jami en diens beledigingen aan het adres van de islam te gaan staan, samen met lieden als Teeuwen, Holman en Pam, is dus zeer waarschijnlijk een zeer weloverwogen keuze geweest. Men had ervoor kunnen kiezen niet te ondertekenen. Ook dan had men rustig zorgen kunnen maken over de rechten van islamitische geloofsafvalligen. Men had ervoor kunnen kiezen zich aan te melden bij het concurrerende comité. Niet dat daar nu van die frisse jongens bij zitten, maar zij etaleren hun project tenminste niet met een repeterend pleidooi om Mohammed en Allah te beledigen. Door perse achter Ehsan Jami te gaan staan, heeft men zich verbonden met de missie van enkelen om God en godsdienst te mogen beledigen en te mogen lasteren. Want dat is er wat gebeurt. Er is niemand die je dwingt ergens een handtekening onder te zetten. Hem niet zetten, zegt nog niets. Het is de daad die spreekt. In al haar facetten. Is het slechts louter onnadenkendheid geweest? Het aandringen van Ellian, een De Winter of een Cliteur? Dat geloof ik niet. Genoemde heren keren elk verzoek meerdere malen om en denken overal terdege over na. Dit is een bewuste zet geweest. Een doelbewuste zet in een schaakspel met ideologische stukken op het bord. Maar waarschijnlijk ook met politieke stukken.

Misschien speelden er politieke drijfveren. Of - nog waarschijnlijker – men probeert Opinio nog duidelijker op de kaart te zetten; Opinio: het voertuig waarmee de Burkestichting het conservatisme in Nederland nieuw leven in wil blazen. Dat Spruyt zoiets doet, als journalist en politiek ingesteld persoon, is niet geheel vreemd. Maar dat Kinneging ook dit doet, en zo een ommezwaai maakt, is frappant. Waar is het geduld gebleven? En waar de insteek om als conservatief op lange termijn te denken? Waarom moet men perse naar buiten treden met zo'n gevoelig onderwerp? Hoe kan een conservatief verantwoorden dat een mens bestaat zonder onvervreemdbare eigenschappen die hem zijn aangereikt vanwege opvoeding, religie en traditie? En Spruyt is toch een Calvinist? Hoe kan hij zijn handtekening rijmen met de doopbelofte die hij heeft gegeven bij de doop van zijn kinderen? Om deze te onderwijzen in de leer van de kerk? Is zijn ultracalvinisme met hem op de loop gegaan en is het zondeverderf zo ver afgedaald dat christenen niet meer bestaan, niet binnen en niet buiten de kerk? Maar alleen zondaren en goddelozen die tot bekering moeten komen? De mannen van het succes, dat altijd nog moet komen, hebben een veelzeggende stap gezet. Een stap die getuigt van ongeduld en van verraad. De aanval op de ware godsdienstvrijheid is een aanval op het conservatisme. In plaats van God, Familie, Traditie en Volk te verdedigen, poneert men Verlichting en Staat. Plichten erkent men niet. Niet religieus, niet traditioneel, niet historisch. De vrijheid heft de plichten op. Elk bondgenootschap kan verbroken worden. Elk woord van deze lieden kan worden teruggenomen. Aan elke daad ligt verraad ten grondslag.

Als conservatief sta ik dus in mijn hemd. De voorlieden, opstarters en boegbeelden van het conservatisme in Nederland vertrouw ik niet meer, nog niet voor ene rooie rotcent. Want als lieden als J.A.A. van Doorn en Jacques Tichelaar meer fatsoen blijken te hebben dan onze conservatieven, wat is het dan waard jezelf nog een conservatief te noemen? Wat is een term waard die verwijst naar datgene wat hij verafschuwt? Toch niet meer dan een Ehsan Jami die zichzelf een moslim noemt omdat hij de islam verafschuwt? Ik moet het allemaal nog laten bezinken. In ieder geval neem ik mijn positieve woorden over Kinneging terug die ik eerder heb gedaan, onder meer in mijn "Naar een rechtse lente". De ontwikkelingen rond het Nederlandse conservatisme plaatst ook het bitterlemon project voor problemen. Als conservatief project slaat het eigenlijk nergens meer op. Als ze nou hun mond zouden houden of naar Amerika zouden gaan, dan was er nog iets te redden. Maar ook dan is het waarschijnlijk al te laat. Genoemde heren lijken te zijn ingehuurd door de tegenpartij (wie dat ook moge zijn).

De haat naar de islam toe is onverklaarbaar. Ik kan een systeem verwerpen, maar waarom zou ik de islamitische slager haten? Want dat is het geval bij deze heren. Ondanks hun mooie woorden over deugden, Churchill en conservatisme. Een abstractie haat ik niet, maar verwerp ik. Ik heb eerder een hekel aan mensen die weet hebben van het goede en dit willens en wetens willen perverteren. Ik heb eerder een hekel aan modernisten die de normaliteit willen vernielen. Ik heb eerder een hekel aan de Ehsan Jami’s en de Afshin Ellians, de Hirsi Ali’s en de Paul Cliteurs. Maar waarom zou ik een miljard moslims haten? Ik vind dat ze hier niet thuishoren en terug moeten naar islamietenland. Maar moet ik een Irakese terrorist haten die ik niet ken? Of een islamitische vader die het verschrikkelijk vindt dat zijn zoon een afvallige is geworden en in de homoscene is geraakt? Mensen die niet beter weten haat ik niet, al verwerp ik hun denken of hun religie. En ik krijg de indruk dat haat tegenover alles wat met islam te maken heeft, wel onderdeel is van de boodschap van het Comité steun ex-moslims. En om die haat te botvieren, wordt alles uit de kast gehaald. De maatschappij moet geweldloos worden. Haatzaaierij moet strafbaar worden gesteld. Om de eigen haat te cultiveren tot beschaving en het eigen geweld tot “rechtsstaat” om te dopen, moeten absolute, totalitaire motieven worden opgevoerd. Om de gewetensvrijheid te behouden, moet diezelfde gewetensvrijheid worden afgeschaft. En om de godsdienstvrijheid hoog te houden de godsdienst worden afgeschaft.

En om het conservatisme te doen doorbreken, wordt het conservatisme ook bij het grof vuil gezet. De logica van het modernisme is het verhaal van Umwertung, Umwertung en Umwertung. Zolang je jezelf maar wijs maakt dat het voor een hoger doel is, is er niets aan de hand. Dan kun je steeds maar weer een nieuw conservatief moment oproepen of afschaffen. Het conservatieve moment is niet voorbij, is nooit voorbij geweest en is ook niet (opnieuw) aangebroken. Het conservatieve moment is uitgemolken. Door liberalen en piëtisten die dachten er een mooie sier mee te kunnen maken. Jammer, maar het gevolg is wel dat het met de conservatieve zaak in Nederland waarschijnlijk nooit meer iets wordt. Geef mijn conservatieve portie maar aan Fikkie. Ik noem me voorlopig maar anders: traditionalist, reactionair, contrarevolutionair, revolutionair conservatief (of zelfs paleoconservatief). Maar geen conservatief. De mensen zouden eens kunnen denken...

NAAR EEN RECHTSE LENTE

Het rechtse landschap maakt allesbehalve vrolijk. In de ogen van een rechts mens is "de ruimte op rechts" een groot gapend gat. De leegte is beklemmend en er is geen enkel signaal dat dit ooit anders zal worden. De stompzinnigheid wordt met de dag groter, het venijn giftiger en de decadentie schrijnender. Het landschap van rechts denken, schrijven en opereren is onverwoestbaar leeg. Rechts is dood. Want de wereld is dood. Om met Heidegger te spreken: "Alleen een godet kan ons nog redden."

Naarmate de oorlogsstemming toeneemt richting de islam, wordt steeds duidelijker dat "rechts" niets meer is dan de optelsom van ultralinks en islamhaat. De dood van westerse militairen in Afghanistan, de mislukte bomaanslagen in Groot-Brittannië en de uitspraken van imams in eigen land, wakkeren het vuur van haat hoger en hoger. "Rechtse" blogs als Elsevier.nl, Nederkrant en HetVrijeVolk.com staan vol met uitspraken in de trant van: "Het Salafisme moet uitgeroeid worden". "Iran moet worden gebombardeerd". "De woestijncultuur moet eraan geloven." Kortweg gezegd: het "islamofascisme" met een halt worden toegeroepen. Met een regen van vrije woorden en vrije bommen.

Zonder verstand, zonder joie de vivre, zonder humor en zonder fatsoen (vooral dit laatste) bestookt men alles wat beweegt, binnen en buiten het kamp, met geschimp en geschater. Gerenommeerde journalisten als Leon de Winter, 'deftige' (nou ja, deftige...) hoogleraren als Afshin Ellian en Hans Jansen razen met hun giertanks door de vaderlandse beemden, akkers en rozenperkjes. Dit alles aangevuld met een horde anonieme bloggers, haatliefdezaaiers, gefrustreerde homoseksuelen en ander volk wat te lang in Amsterdam Oud-West heeft gewoond.

Het ontwortelde en nihilistische "rechts" heeft bezit genomen van de ooit zo statige monumenten van rechts levensbesef en heeft de ernst verdreven. Alles wat "rechts" beetpakt, blijkt of dood te zijn, of wordt alsnog doodgeknepen. De historie leeft niet meer voor "rechts", maar is hoogstens een grabbelton om de liberale status quo mee op te tuigen. Het christendom, de klassieken, hoogstens worden er wat politieke en culturele clichés aan ontleend. Orde, natuurwet, traditie zijn niet in tel, alleen wanneer de melancholie in een onbewaakt moment bezit neemt van de "rechtse" opinieleiders komen de Antoine Bodars, Benno Barnards en anderen de kolommen volzwammen met opgelepelde wijsheden uit een voorbij verleden.

Het gebrek aan decorum is echter het meest in het oog springende van "rechts". Het boerse onbenul van Rita Verdonk, de stramme benadering van Wilders richting zijn tegenstanders, maar ook de volstrekte onwetenschappelijke optreden van iemand als prof. Hans Jansen, waarvan het me niet zou verbazen dat hij de zogenaamde imam, dr. Abd Al Ghaffar Al Firsani, is die keer op keer in het opinieweekblad Opinio zijn (allesbehalve) ludieke fatwa's uitspreekt.

Het is vooral dit laatste blad wat in het oog springt als bron van teleurstelling. Bij de start profileerde men zich als de stem van "fatsoenlijk rechts"; een denken dat niet overhelt naar populisme, radicalisme en bovendien een denken dat aandacht heeft voor cultuur, filosofie en diepergravende essays. De buitenkant was slechts schijn. Of misschien ook niet. De eenzijdigheid van een Elsevier wordt door Opinio niet gecorrigeerd, alleen brengt men verdieping aan, aan de stokpaardjes van "Elsevier-rechts" Nederland. Dus manifesteert men zich bij tijd en wijle als broeinest van oorlogstaal en gedweep met de sterke staat. Is het het medium dat deformeert? Zijn het de overdreven hooggespannen verwachtingen die ze de das omdoen? Het gebrek aan voorbereiding? Of wordt met de komst van een zogenaamd "conservatief" blad juist de deformatie van het rechtse denken des te duidelijker? Wanneer het gajes vuilspuit, kijkt niemand daar van op. Maar als gerenommeerde heren van stand ditzelfde doen, maar dan in mooiere woorden, dan is er iets aan de hand.

De met regelmaat terugkerende islambashing in dit blad, die geen ruimte overlaat voor tegengeluiden, wordt versterkt met oproepen tot meer bevoegdheden voor geheime diensten door Hans Jansen en een regelrechte oproep tot oorlog tegen Iran door de neoconservatieve Amerikaan Norman Podhoretz. Deze oproep was koren op de molen van Wilders die onlangs dit geluid herhaalde in de Tweede Kamer: Iran moet een halt worden toegeroepen, zonodig met militaire middelen en "bommen op dit land".

De "rechtse" bijbel

De vreemde ideologische mix van Opinio is illustratief voor de geestelijke toestand van "rechts" Nederland. De bijbel van Opinio kent een merkwaardige opbouw. De Apocalyps is er sterk in vertegenwoordigd in de vorm van rampscenario's op het gebied van demografie en internationale politiek. Het profetendom is voor een groot deel een geïmporteerd profetendom (Angelsaksisch). Het evangelie is een onverbloemde lofzang op Verlichting, democratische rechtsstaat, liberale vrijheid en vrije markt. Het geheel wordt doorspekt met de Psalmen van Hennie Vrienten en het Hooglied van Xandra Schutte, de Predikerdialoog van Yoram Stein en wat wijze Spreuken van Dalrymple.

Wat echter ontbreekt, is de basis van elke fatsoenlijk bijbel: de wet. Waar is de basis van onze cultuur, de grondlegging van ons volk? De fundamenten onder alle wetten. Waaruit wordt de ultieme rechtvaardigheid gekend? Zonder "Wet van Mozes" is er immers geen "bijbel"? De profeten passen de Wet toe. De Psalmen bezingen de Wet. Het Evangelie is de vervulling van de Wet. De wijsheidsboeken zijn de toepassing van de Wet. De Apocalyps is het schrikbeeld van een tijdperk zonder Wet. Als de Wet er niet is, valt al het andere weg. Een bijbel zonder wet is een verzameling losse flodders: prietpraat.

De vraag is nu: welke Wet hanteert "rechts"? Wat zijn de eeuwige ordeningen (bijvoorbeeld de "boventijdelijke morele orde") waar de wet naar verwijst? Wat is het verbond (de verbonden) waar een volk dat de wet kent van uitgaat en waar alle maatschappelijke verbanden door worden vormgegeven? Wat is de prepolitieke en preculturele basis van ultieme rechtvaardigheid; met andere woorden: met wat voor recht mogen we Iraanse islamieten doden wanneer eer geen rechtvaardigheid wordt beleden? Het antwoord is: in het gunstigste geval weet men dat niet; maar in de meeste gevallen is men er of niet in geïnteresseerd of men gelooft niet in zo'n Wet. De werkelijkheid waar "rechts" van uitgaat is hoogstens de "maatschappelijke werkelijkheid". Niets meer dan een stand van zaken die je verandert door debat of door flink in het rondte te trappen.

Levenloze oorlogsverhalen

Het gevolg is een levenloos opportunisme. Men schrijft weliswaar vele oorlogsverhalen, maar nooit werpt men daarin, zoals in de echte Bijbel, een kritische blik naar zichzelf. Ook de oorlogsverhalen gaan niet echt ergens over; hoogstens spelen er wat "verworvenheden" een rol die men wil verdedigen. Nooit wordt de westerse, verlichte, democratische rechtsstaat aan de kaak gesteld in al haar zwakheden en inconsistenties. En nooit heeft men oog voor de eigen inconsistenties... Men verafschuwt zogenaamd links, maar tegelijkertijd wil men links een absolute macht geven "rechts" te vernietigen. Het zijn met name de geëtaleerde onrust en paniekzaaierij met de daaruit voortvloeiende oorlogsscenario's die potsierlijke suïcidale experimenten naar voren schuiven. Want waar leiden veel voorstellen van onze zogenaamde "rechtse" denkers toe? Iemand als dr. Ad Verbrugge meent dat een sterke staat nodig is om de maatschappij te hoeden en te bewaren:

"Ik ben nu dus voor een sterke staat die publieke middelen inzet voor de controle op de kwaliteit van het onderwijs. En dat ben ik uit sociale overwegingen."

Dr. Verbrugge wil op het gebied van onderwijs een sterke staat. Hans Jansen wil op het gebied van veiligheid een sterke staat. Hirsi Ali wil op het gebied van opvoeding een sterke staat. Waarom wil "rechts" iets versterken dat inherent is aan vijandigheid ten aanzien van "rechts"? Wanneer dit soort denkwijzen doorzetten, zullen de gevolgen desastreus zijn voor wat er nog over is van de gezonde, klassieke maatschappelijke, culturele en morele ordening.

Het pleidooi voor een neutrale overheid is in de huidige constellatie van een qua competenties uitdijende overheid zodoende een moordaanslag op de civil society. Met name Hirsi Ali's denkbeelden over staatsopvoeding ("opvoeding is een taak van de staat") zijn een regelrechte aanslag op de basis van elke gezonde, zelfregulerende en weerbare maatschappij: het gezin. Waarom wordt ze hier niet genadeloos op afgerekend door "rechts"?

Hetzelfde zagen we na haar voorstel op het verbieden van besnijdenis. In het kader van de discussie rond het besnijden van meisjes poneerde ze ook de noodzaak van een verbod op besnijdenis van jongetjes, zowel van islamitische als van joodse jongens. De gevolgen van het invoeren van dit voorstel zijn niet te overzien. Joden wordt het onmogelijk gemaakt op het meest basale van hun religie te praktiseren. Meer nog: wanneer joden vanwege hun geloof niet zouden kunnen en willen voldoen aan dit verbod, zouden overheidsmaatregelen een ongekende aanslag op de moraliteit betekenen. Want wat moet een overheid doen? Joden voor altijd uit hun ouderlijke macht ontzetten? De kinderen van hen afnemen? Joodse mannen gedwongen steriliseren? Om zodoende eindelijk een vreedzame Endlösung te hebben gevonden?

"Rechts" is met uitlatingen als deze een continue stroom van aanslagen op de basis die men niet zou moeten vernietigen, maar zou moeten verdedigen. De ronduit stompzinnig oproep van prof. Hans Jansen tot meer geheime dienst en een geheime dienst binnen de geheime dienst om het moslimterrorisme te lijf te kunnen, is een ander voorbeeld. De moderne staat is de afgelopen decennia een voertuig voor het linkse denken geworden. Waar Hirsi Ali de buffers tegen deze staatsalmacht van "links" wil afbreken (familie, traditie en religie) wil Jansen de "rechtse" basis vanaf de andere kant aanvallen: door de linkse staat de almacht te schenken om alles op te ruimen wat haar nog in de weg staat. De liberale oorlogshitsigheid keert zich in de gedaante van "rechts" en "linksconservatief" tegen "oudrechts".

"Rechtse" gebreken

Er zijn weliswaar nog integere en voortreffelijke "rechtse" conservatieve denkers, waaronder Kinneging en (de in Nederland veel gelezen) Scruton. En natuurlijk mogen we Verbrugge hier ook niet helemaal afserveren. Maar enkele witte raven maken nog geen rechtse lente.

Genoemde heren zijn een toonbeeld van klassieke meesters in moraal, wijsheid en wetenschap. Waar over het algemeen zo'n gebrek aan lijkt te bestaan binnen het "rechtse" kamp; er is een schrijnend gebrek aan autoriteit. Grijze muizen, schobbejakken en doorbraak- en vernieuwingsgezinde geesten bepalen het beeld van wat er over is van het rechtse intellectuele discours. Men mist de kracht van het diep verworteld zijn in traditie en besef van orde, en ontbeert daardoor de autoriteit die nodig is om leerlingen te vormen en krachtig te maken.

Maar rechtse leiders - hoogleraren, politici, geestelijken en anderen - moeten weer achtenswaardige "meesters" worden die hun leerlingen hoeden en vormen. Rechts heeft leiders nodig die nergens bang voor zijn - een eigenschap die ze bezitten, niet door blikvernauwing en onkunde, maar door een diep besef van waarheid en "het kan en mag niet anders" en een besef "het goede te willen voor iedereen". En dat besef is grotendeels afwezig. Bij de meeste scribenten in Elsevier, Opinio, HetVrijeVolk, HP De Tijd, Nederkrant en de talrijke zogenaamde weblogs zijn de gebreken.

Er is allereerst een opvallend afwezig gebrek aan dankbaarheid naar de erfenis van christendom, traditie, gemeenschap en de voorvaderen. Men verdedigt het westen, maar de inhoud van het westen werpt men verachtelijk weg. Het daarmee samenhangende gebrek aan integrale levensvisie, waarin al deze dingen - samen met de nieuwe fenomenen - een plek krijgen in een omvattend geheel, is dan ook niet verwonderlijk. "Rechts" heeft geen visie, maar maalt daar niet om. Waar eerst de klimaatverandering werd ontkend en weggehoond, wordt deze nu toegejuicht. Dat zoveel opportunisme irritatie oproept bij anderen, is niet gek. Maar wat wil je? De onnatuurlijke denkwijze van modern "rechts" keert zich ook tegen de niet-menselijke natuur; een woestijn is helemaal niet vervelend, je kunt er ook lekker op strandballen en met de Hummer erover heen racen.

Gebrek aan moed; veel zogenaamde "rechtse" durf is verhulde links-extremistische retoriek waarin men de stokpaardjes van de moderniteit overdreven prijst en beschermt zonder een echte eigen visie te hanteren. Terwijl rechtse politici in Vlaanderen nog steeds leven zonder een ultrazware persoonlijke beveiliging, leiden "rechtse" politici in Nederland een bunkerbestaan. Dit heeft niet alleen iets met risico's en met standpunten te maken.

Verder is er het gebrek aan vertrouwen. Men vertrouwt elkaar niet. Maar men ook wekt geen vertrouwen bij het publiek. De cultuur van pseudoniemen en van verhulling moet daarom doorbroken worden. Behalve het leiderschap van de klassieke, rustige eruditie moet er het vertrouwen heersen van de openheid. Rechts heeft toch niets te verbergen? Zonder vertrouwenwekkende openheid zal rechts nooit de middenmoot overtuigen van haar gelijk. Maar misschien wil "rechts" dat ook niet. De middenmoot is namelijk nog steeds (!) traditioneler ingesteld dan de "rechtse" opiniemakers. En voor vertrouwen is herkenning nodig; dan moeten de "rechtse" opiniemakers met de billen bloot en moeten ze laten zien dat ze niets hebben met het volk dat zelf zijn kinderen wil opvoeden en geen 24-uurs economie wil. Nee, dan is oorlogsdemagogie handiger; daarmee vergeet de toehoorder in al zijn ongerustheid zichzelf en zet op een gegeven moment al zijn kaarten op vreemde "rechtse" demagogen. "Rechts" prefereert de onvrede niet voor niets boven het vertrouwen.

Er is een gebrek aan vermogen om wolven in schaapskleren op te merken. Het gedweep met Ayaan Hirsi Ali en Verdonk, die weinig meer zijn dan linkse bekeerlingen tot de harde variant van het integratieliberalisme, was inhoudelijk gezien een miskleun. Het harde staatsdenken van deze lieden dat hun morele anarchie moet compenseren is een levensgrote bedreiging voor "rechts" tot in haar diepste vezels. Om de misschien noodzakelijke remigratie van sommige bevolkingsgroepen te vermijden, neemt men de toevlucht tot de politiestaat. Men heeft geen respect voor de tegenstanders; men wil niet werven, maar vernietigen en murw maken en men streeft daarom naar een onvoorwaardelijke capitulatie van de islamitische wereld.

Er is gebrek aan humor, goedmoedige zelfspot en aan een vriendelijkheid die niet voortkomt uit slapte, maar uit de vanzelfsprekendheid van een krachtig vaderschap c.q. leiderschap. Men mist de levensvreugde om de gewone - echt waardevolle - dingen. Men hoeft geen Bas van der Vlies van de SGP of een Hans Wiegel na te willen doen, maar men zou in dit opzicht wel wat van hen kunnen leren.

Er is kortom gebrek aan verstand, aan humor en aan etiquette. Aan verstand dat is ingebed in traditie, gemeenschap en in een integrale levensvisie. Aan humor dat in haar zelfspot laat zien dat het ons niet om onszelf te doen is, maar om het goede voor iedereen. En aan etiquette die de beheerste kracht toont en het vertrouwen schenkt aan de toeschouwers van morele, etnische en culturele conflicten. Deze inwinnende houding heeft misschien geen resultaat als het om terroristen gaat, maar wel als het om (bijvoorbeeld islamitische) omstanders gaat die met een verdeeld hart alles gadeslaan.

Nieuwe Orde

"Rechts" wil echter niet harten winnen, maar culturen vernietigen. "Rechts" verdedigt geen waarden, maar abstracties waar men zelf wel in moeten geloven om anders niet met lege handen te staan. "Rechts" leeft bij containertermen: democratie, vrije markt, gelijkheid, respect, scheiding kerk en staat, etc.

De onaantastbaarheid van deze Nieuwe Orde onderstreept het geloof van "rechts" dat de geschiedenis is geëindigd om te verdampen onder de vooruitsnellende vooruitgangsidee. Er is in dit denken geen wijkplaats. Niet alleen Bin Laden, elke traditionele (nu alleen nog zij) islamiet moet worden opgejaagd tot in elke grot of spelonk aan toe om daarna te worden uitgeschakeld. Als er onrecht wordt geconstateerd moet er meteen worden ingegrepen. Zogenaamd om de humaniteit te beschermen.

Gevolg van dit denken in containertermen is een daaruit voortvloeiend zuiverheidstreven. Het schermen met aftandse begrippen als "mensenrechten" en "vooruitgang" maakt dat het "rechtse" denken steriel is en kunstmatig in stand wordt gehouden. Begrippen als volk, openbaring, natuur, historie kom je of niet tegen, of althans nooit als constituerende factoren De ondertoon is door en door democratisch en gekunsteld. Er is geen wijkplaats, geen geduld. Culturen krijgen niet de kans om van binnenuit getransformeerd te worden en zodoende het goede te behouden.

"Rechts" kent namelijk niet zoiets als "het goede" of "het goede leven", en al zeker niet in vreemde culturen. "Rechts" Nederland kan niet de hoogstaande moraal van iemand als Filip Dewinter opbrengen, voorman van het VlaamsBelang die sterke normen en waarden combineert met een sterk besef van volk en traditie. En die denken in termen van "vriend en vijand" samen kan nemen met "respect voor de vijand".

Toen enige tijd geleden de programmamakers "Ab en Sal", twee Marokkanen, Dewinter interviewden, viel hun deze houding al snel op. De humor en de charme, de verbetenheid ten aanzien van de islam ("ik werk niet samen want ik sluit geen pact met de duivel"), maar ook het respect en waardering voor elementen uit de islamitische cultuur: respect voor ouderen, familieleven en de doodstraf (waar Dewinter voor is, maar zijn eigen partij tegen). Waar Dewinter doorgaans schofterig wordt behandeld (bij tv-programma Jensen bijvoorbeeld) of wordt genegeerd (door Wilders bijvoorbeeld), waren deze twee Marokkaanse jongen wel in staat een fatsoenlijke ontmoeting met hem te hebben.

Dewinter was hiertoe in staat omdat bij hem nog altijd zoiets is van het "oudrechtse" levensbesef. Bij hem is er allereerst de Oude Orde van familie, respect voor ouderdom, wijsheid en traditie en rechtvaardigheid op basis van recht. Daarentegen gaat modern "rechts" niet uit van de oude orde, die een gemeenschappelijke basis toont die door alle culturen heenloopt, maar gaat ze uit van de Nieuwe Orde van gelijkschakeling, individualisme en afgedwongen onderdanigheid onder nieuwe principes die al het gemeenschappelijk menselijke elimineren.

Weerbaarheid

Door blind te zijn voor de oude orde van orde, gemeenschap en traditie, en door het omhelzen van de Nieuwe Orde van de moderniteit, heeft "rechts" geen oog voor de weerbaarheid en de voorwaarden voor weerbaarheid. Weerbaarheid is niet slechts het vermogen om de tegenstander te vernietigen, het is ook het vermogen om in het leven zelf tegenslagen te incasseren. Het doorgedraaide abstracte vrijheidsbegrip speelt "rechts" voortdurend parten. Het is een vrijheid zonder dankbaarheid, zonder inhoud, zonder fundering en derhalve gevaarlijk. Het kan zich tegen alles en iedereen richten.

Het kan uitmonden in onbeschoftheid, beter gezegd: narcistisch ressentiment. Elke binding, elke ontstaansgrond is immers inherent aan vrijheidsbeperking. Het leven dat wordt gevuld met vrijheid richt zich per definitie tegen gronden als opvoeding, moraal, godsdienst etc. Bij het wegwerpen van de inhoud is de enige inhoud die ertoe doet vernietigingsdrang van datgene dat doet denken aan de beperking van het leven. "Rechts" is vervuld met vernietigingsdrang ten aanzien van het leven zelf (cultuur, beschaving, etc.) dat immers slechts bestaat bij de gratie van beperking. En elke conservatief weet dat deze beperking niet een opgelegde overheersing is, maar een beantwoorden aan de aard van het leven zelf dat wordt weerspiegeld in de orde.

"Rechts" is daarom een gevaar voor zichzelf en voor haar omgeving. Achter een façade van oprechte verontwaardiging over het schenden van mensenrechten, van zogenaamde solidariteit met Amerika en Israël, of achter het opkomen voor onze cultuur, huist een verbijsterende, onverwoestbare leegte. Door deze leegte zijn onze zelfverklaarde "verdedigers van het westen" in staat zelfs het smerige werk te doen voor de werkelijke vijand: het ultraliberalisme.

Zodoende komt de linkse politiestaat er mede door toedoen van "rechts". En worden van traditionele islamieten afgedwongen nihilisten gemaakt. En wordt met overdreven doorgevoerde vrijheden op het gebied van media, meningsuiting en seksualiteit elk restant van karakter en weerbaarheid gesmoord in de onbenulligheden - pardon: verworvenheden van de moderne, westerse cultuur. Als het om de afbraak van het gezin gaat door homohuwelijk en adoptie, de afbraak van het gezag door het verbod op de "corrigerende tik" of om de vrijheid van (gewapende) zelfverdiging; "rechts" of wat daar voor doorgaat houdt de lippen stijf op elkaar. De basis wordt verzwakt - moet worden verzwakt - en de politiestaat komt er voor in de plaats. En "rechts" vindt het allemaal wel best. Die ziet geen enkele samenhang; enkel bedreigde onbenulligheden en gediscrimineerde homo's. Die ziet kortom helemaal niks.

Een rechtse lente?

Komt er ooit nog een rechtse lente? Een wederopbloei van gezond denken en van gezonde cultuur? We moeten het blijven hopen, maar de situatie is ernstig zo niet uitzichtloos. De grootste vijand voor het westen is het liberalisme. En de grootste vijand voor rechts is "rechts" "zelf". En al die projecten die proberen de laatste "rechtse" mensen zand in de ogen te strooien met linksconservatieve en rechtspopulistische verhaaltjes. De antitraditionele en dikwijls ook antireligieuze en antiklassieke houding van veel van deze mannetjes en vrouwtjes geeft aan dat de vijandschap wederzijds is. Ook voor de zogenaamde "rechtse" opiniemakers is rechts (oudrechts) de grootste vijand. Het verschil tussen de opiniemakers en het luisterende restje oudrechtse volk is dat de eersten, de opiniemakers, weten wat ze doen, namelijk de vernietiging nastreven van het westen, en dat de laatsten nog steeds niet in de gaten hebben dat het "hun" opiniemakers niet te doen is om de verdediging van het westen, maar om de verwoesting van de rechtse ziel van Europa.

De leegheid van de leiders zoekt een spiegelbeeld in de leegheid van de toehoorders. De rechtse lente komt er pas als het rechtse volk haar "rechtse leiders" respectvol in de sloot heeft gedeponeerd (met meer respect voor het ambt en de publieke zaak, dan voor de persoon en toevallige "democratische" meerderheden). En de importconservatieven een retourtje richting Iran of Somalië heeft "geschonken". Oude principes moeten herleven: leiders die hun belofte en roeping verraden, moeten worden afgezet. Net zoals in vroegere tijden. En zonodig moet een onervaren (jonge) garde het maar overnemen.

We kunnen wachten op een godet die ons redding moet verschaffen. We kunnen wachten op een moment dat de wal het schip keert. We kunnen wachten op een Grote Charismatische (doch Democratische) Leider die de democratische massa's zal weten in te winnen. We kunnen wachten op een geestelijke herleving van ons volk. We kunnen wachten tot we een ons wegen en in het graf liggen weg te teren.

We kunnen ook ons afkeren van de "rechtse" opiniemakers en onze eigen, eigenzinnige, weg gaan. Leren niet meer onder de indruk te zijn van "rechtse" praatjes of van liberale containertermen. Leren te lachen om onze vijanden - ze zonodig te negeren - en wegen zoeken om de toeschouwers in te winnen voor onze zaak. We moeten bijvoorbeeld islamieten duidelijk maken dat er ook nog een ander alternatief dan het voze liberalisme bestaat. Het is mogelijk om het goede leven te leven vanuit een bedding van traditie, christendom, orde en dankbaarheid.

Een cultuur van "harde liefde" en van "mannelijk respect" moet weer leidraad worden in ons handelen, spreken en schrijven. Islamieten die daar niet aan willen, moeten we eruit gooien en bekampen. Maar pas nadat we libertijnen, en "rechtse" landverraders van hun sokkels hebben neergehaald en in de sloot hebben gegooid. Pas dan spreken we een taal die tegenstanders verstaan: "Wie hard en eerlijk is voor zichzelf, mag ook hard en eerlijk zijn naar een ander toe". Maar zover is het nog lang niet. De rechtse lente zal nog wel even op zich laten wachten.