Gaat minister van vreemdelingenzaken Rita Verdonk de strijd aan met Marc Rutte? Zo ja, dan krijgt de sociaal-liberaal Rutte daarmee een Iron Lady tegenover zich. Hoe lang laat rechts Nederland zich nog bedotten door iron ladies?
Rechtse mensen hebben iets met flinke vrouwen. Heten ze niet Margaret Thatcher of Yanet Young, dan heten ze wel Condoleezza Rice, Ayaan Hirsi Ali of Rita Verdonk. Hun daadkracht, ferme taal en ronde bewoordingen worden vaak gewaardeerd wanneer hun omgeving als slap en halfhartig wordt gezien. Zeker als er in een crisissituatie een daadkrachtige vrouw opstaat, heeft "rechts" haar Iron Lady. Zo heeft Nederland IJzeren Rita: Rita Verdonk, die nu overweegt het tegen Marc Rutte op te nemen [1].
Verafschuwd door links, bejubeld door veel rechtse Nederlanders trekt ze haar eigen spoor. De immigratiewetten die door haar voorgangers zijn gemaakt, dienen strikt uitgevoerd te worden. En dat doet ze ook. Uitzonderingen voor illegale malverserende scholieren of voor luie steenrijke Afrikaanse profvoetballers liggen haar niet. Niet dat ze uitsluitend hard is, onder het bewind van Verdonk hebben meer uitgeprocedureerde asielzoekers een verblijfsvergunning gekregen dan onder al haar voorgangers bij elkaar.
Is Rita Verdonk de vrouw die rechts Nederland nodig heeft? Deze vraag is een vreemde vraag, al wordt deze vraag wel dikwijls gesteld - of beantwoordt. Niet rechts Nederland, maar de VVD bepaalt of Verdonk haar nieuwe lijsttrekker wordt. En als ze het wordt, dan zal ze, zoals Bart Jan Spruyt voor de VPRO-radio zei, vanzelf een "Jaap de Hoop Scheffertje" worden: een rechts hart en links praten om toch iedereen er maar bij te houden.
Maar er is meer dan dat. Heeft Verdonk wel een rechts hart? Wij hebben haar daar nooit op betrapt. Maakt strikte wetshandhaving, rücksichtslosheid en eendimensionale communicatie iemand tot "rechts"? Is het hoopgevend dat deze kandidaat op het lijsttrekkerschap van de VVD vindt dat "de Nederlandse cultuur leidend moet zijn"? [2]
Wat vooral opvalt aan Verdonk is haar beperkte insteek. Wanneer we haar horen spreken dan is dat altijd uitsluitend in het kader van immigratie, integratie en inburgering. Nu is dat haar taak, maar wanneer men benieuwd is naar de invulling van haar invulling van het begrip burgerschap, komt er weinig boven tafel. Weinig meer dan gemeenplaatsen van "respect", "geen discriminatie", "gelijkheid" zul je uit Rita's mond niet horen. En vrijheden, zoals de vrijheid van godsdienst, zijn volgens Verdonk een hoog goed, maar altijd binnen het kader van de wet.
De inhoud van de vrijheden interesseert Verdonk als liberaal niet, als de wet maar wordt gehandhaaft. En wat is deze wet? Allereerst het antidiscriminatiebeginsel. Verdonk: "Discriminatie tolereren we in Nederland niet. Daarom is het verbod op discriminatie het eerste artikel van onze grondwet en doen we er als overheid van alles aan om racisme en discriminatie op te sporen en te bestrijden." [3] Zo blijven we volgens Verdonk een land van vrijheid en tolerantie.
"Maar let wel", zegt Verdonk in een toespraak tot een Turkse vereniging over homoseksualiteit onder allochtonen, "deze vrijheid en tolerantie is niet van de ene op de andere dag in Nederland tot stand gekomen. Vergeet niet dat ook hier het respect moest worden afgedwongen. Er is lang voor gestreden. En voor geleden. Allerlei conservatieve denkbeelden worden weer omarmd om zich vijandig en agressief op te stellen. Dat moeten we niet hebben. Ik vind dat met name ouders hier een heel belangrijke rol in hebben. Jongeren moeten in hun opvoeding meekrijgen dat ze iedereen in Nederland met respect moeten behandelen." [4]
Het is met name de zinsnede "de overheid doet er van alles aan" die het denken markeert van de liberaal Verdonk, dat voor de rest niet meer is dan een mix van inhoudelijke onverschilligheid, afgedwongen respect, strikte wetshandhaving door de burgers en een grenzeloze insteek van de overheid. En de bewering dat er in de strijd voor tolerantie geleden is, is ronduit grotesk: de lijdenden waren zelden tot nooit liberalen, maar anti-liberalen. De toeëigening onze Nederlandse verzetstraditie door de liberaal Verdonk riekt dan ook naar geschiedvervalsing.
Net als vele andere Iron Ladies getuigt de insteek van Verdonk zo van een grenzeloze minachting van de maatschappij zoals die werkelijk is. Een maatschappij - en de leden van die maatschappij - bepalen zelf wel wie respect verdient, zonder door een overheid daartoe te worden gedwongen. En in een levende, zelfredzame maatschappij zijn ongelijkheid en discriminatoire frictie van levensbelang; daar moet een overheid de handen van af houden.
De onverschilligheid ten aanzien van de inhoud van de vrijheden en het hameren op Art. 1 van de Grondwet ontmaskert Verdonk niet alleen als een schijnliberaal, maar ook als een linkse politica. Wie de maatschappelijke verkeer afdwingt in de door de Staat bepaalde richting, moet wel onverschillig staan ten overstaan van de vrijheden die men met wetten aantast en tot lege hulzen maakt.
Dezelfde onverschilligheid ten aanzien van de maatschappij was typerend voor DE Iron Lady uit de recente geschiedenis: Margaret Thatcher. Haar uitspraak "There is no such thing as society" markeerde haar beleid. Strikte wetshandhaving, ronde taal en autoritair leiderschap maakte van Engeland weliswaar een sterkere economie, maar vernielde de maatschappij van dit land minstens zo erg als dat Labour dat gedaan zou hebben.
Door binnen de conservatieve partij de oude (adellijke) elite te vervangen door boekhouderstypes, Reagonomics en aanverwant spul, heeft Thatcher de resten van een vaderlijk, elitair en sociaalverantwoordelijk leiderschap de nek omgedraaid. De adel was vanouds meer geneigd tot sociaalverantwoorde leiderschap dat zich verantwoordelijk voelde voor het volk "onder haar hoede".
In het spectrum van de Britse Iron Lady werd echter iedereen op zichzelf teruggeworpen - en zogenaamd "sterker gemaakt". Een conservatief zou zeggen: ontworteld gemaakt. In een land waar iedereen op zichzelf staat, heeft de oude vaderlijke elite geen waarde meer. En waar de oude elite van een land in discrediet raakt, of wordt gebracht, gaat een land op zoek naar nieuwe leiders. Daar wordt een land in de dialectiek van "no nonsensepolitiek" de ene kabinetsperiode, en "een sociaal gezicht" de opvolgende kabinetsperiode gestort.
Rita Verdonk is niet rechts, maar links. Haar ongefundeerde staatsopvatting en haar radicale uitlatingen over afgedwongen aanpassing aan abstracte principes als "gelijkheid" en "tolerantie" maken haar zelfs tot een ultralinkse politica. Oude rechten en vrijheden zijn bij haar niet in tel; onverschillig dat ze is. Wanneer leert rechts Nederland nu eens dat imitatiemannen als Ayaan Hirsi Ali en Rita Verdonk een ramp zijn voor rechtse politiek?
Noten
[1] Verdonk overweegt lijsttrekkerschap VVD in Trouw d.d. 30/03/2006.
[2] "Rita Verdonk vindt dat de Nederlandse cultuur leidend moet zijn" in NRC d.d. 17/12/2004, een interview met minister Verdonk door René Moerland en Froukje Santing (link min. v. justitie).
[3] "Actief Burgerschap en Maatschappelijke Participatie", 25 maart 2006, toespraak minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie bij de jongerenconferentie "Actief Burgerschap en Maatschappelijke Participatie".
[4] Uit de toespraak "Homoseksualiteit in allochtone kring", 28 januari 2006, toespraak minister Verdonk voor Vreemdelingenzaken en Integratie bij HTIB (Turkse Arbeidersvereniging in Nederland) in Leiden over homoseksualiteit in allochtone kring.
vrijdag 31 maart 2006
donderdag 30 maart 2006
DE PARTIJ ZONDER EIGENSCHAPPEN
Neemt de SGP afscheid van zichzelf? Verschillende geluiden binnen deze partij wijzen in hierop. Het constitutionele denken wordt in deze partij ingewisseld voor netwerken, open discussie en aandacht voor de kwetsbare medemens. Alsof dat ons iets verder zou brengen.
Op het onlangs gehouden partijcongres van de SGP, zaterdag 25 maart 2006, viel een aantal malen de term "netwerk" [1]. In een lezing van drs. J. Koppelaar in het Reformatorisch Dagblad d.d. 28 maart [2] poneerde dit bestuurslid van het studiecentrum van de SGP een beeld van een netwerksamenleving dat hij ook kan toepassen op de samenleving van de vroege christelijke kerk. Koppelaar: "Waarom ging er juist toen dan zo'n kracht van uit? Omdat ze de leiding van Gods Woord trok in deze netwerken."
Naast een toepassing van het netwerkbegrip op de nieuwtestamentische toestand, paste Koppelaar dit begrip ook toe op de oudtestamentische situatie in Exodus 18: "Er kwam dus een actieve participatie in het overheidsgezag. Uiteraard gaat men vandaag veel verder. Maar principieel is het dus niet onmogelijk dat de overheid gezag delegeert". Er volgt dus een opmerkelijke toepassing van de netwerkgedachte op het politieke vlak.
Op de retorische vraag of we met de insteek bij de netwerksamenleving de bovengeschikte rol van de overheid niet opgeven, antwoordt Koppelaar een opening te zien: "De overheid als Gods dienares mag ook zelf bepalen in hoeverre zij netwerken van burgers, maatschappelijke groepen en bedrijven betrekt bij de beleidsvorming en uitvoering. Zij kan besluiten het gezagsdomein te veranderen en zich voortaan niet meer direct te bemoeien met bepaalde zaken." In de lijn van zijn exegetische causerie pleitte deze drs. Koppelaar dan ook voor een actievere deelname aan de netwerksamenleving.
Wat heeft de SGP opeens zoveel met netwerken? Andere christelijke organisaties zoals EO, ChristenUnie clubs van studenten en academici (CAN) gingen deze oudste partij van Nederland al voor in het netwerkdenken. Maar bij deze neo-orthodoxe instanties waren dan ook behoorlijk wat wissels omgegaan.
Gebrek aan constitutioneel denken
De belangrijkste wissel die moet omgaan, alvorens men zelfs maar zoiets als een netwerksamenleving kan ontwaren, is dat men afstapt van het constitutionele denken. Een constitutioneel denken ziet geen relaties, en mensen die daarin bestaan, maar ziet instituties: verbanden, plaatsen en personen met een eigen verantwoordelijkheidsbereik.
Het constitutionele denken gaat uit van een zelfstandige entiteit - de institutie - met een harde, kenbare kern die een eigen onontvreemdbare plaats heeft in het geheel: de constitutie. Deze constitutie is vastgelegd in de natuur i.c. het religieuze en is door common senses, common beliefs en traditie kenbaar en zodoende vast te leggen in een bestel.
De confessionele partijen kenmerkten zich vanouds door een sterke staatsrechtelijke, constitutionele inslag. Het gaat in de politiek om de orde op velerlei niveaus en om de erkenning dat de overheid begrensd is en gefundeerd en dat er in de maatschappij tal van overheden zijn die een landelijke overheid dient te respecteren.
Klassiek confessioneel denken ging dus uit van geheel tegengestelde principes dan dat drs. J. Koppelaar dat doet. Koppelaar begint zijn denken niet bij de orde i.c. de constitutie, maar bij een overheid die zelf beslist wat tot haar gezagsdomein behoort, hetzij direct, hetzij indirect. De overheid is bij hem het centrum dat het geheel van de samenleving als spanningsveld van krachten, belangen en relaties overstijgt, beheerst en stuurt.
Er is bij de huidige SGP sprake van een ander denken en een andere werkelijkheidsbeschouwing dan bij de voorouders van de staatkundig-gereformeerden. Om tot de conclusie te komen dat een samenleving een "netwerksamenleving" is en kan zijn, moeten er eerst tal van filosofische, politiektheoretische en theologische wissels om zijn gegaan.
En dat die om zijn gegaan illustreren verscheidene andere uitspraken van SGP'ers. De uitspraak van de Zeeuwse SGP-gedeputeerde G.R.J. van Heukelom om de predikanten in het SGP-bestuur te vervangen door deskundigen van verschillende disciplines getuigt van eenzelfde netwerkdenken als dat Koppelaar dat doet. Niet meer het ambt - van voorganger of van burger - heeft gezag, maar de kennismacht van deskundigen moet ervoor in de plaats komen.
Open discussie
De oproep van Bas van der Vlies, de fractievoorzitter van de Tweede-Kamerfractie van de SGP, om een "open discussie" [1] rond de positie van de vrouw binnen deze partij ligt eveneens in het verlengde van de netwerkgedachte. Discussies kunnen altijd open, dat wil zeggen: opnieuw worden aangegaan alsof er niet reeds een duidelijk fundament ligt.
Misleidend is het gebruik van het woord "open" in dezen. Niet de openheid naar Traditie, Constitutie, Openbaring, Ambtelijkheid etc.etc. doet er toe, maar de "openheid als afwending en relativering van al deze zaken" is echt "open". Overgeleverd aan aanpassingsneigingen, karakterslapte, retorisch vermogen van middelmatige partijbonzen en sentimenten als "aardig gevonden willen worden" is deze "open" mens feitelijk een "gesloten" mens die vast zit aan de talloze maatschappelijke dwingende factoren met haar dwangmechanismen die de moderne netwerksamenleving kenmerkt.
Van een onkritisch meegaan in deze dwingende factoren getuigde de uitlatingen van Geert Schipaanboord en Gert van Veldhuizen. Deze SGP-jongerenwerkers pleitten enkele maanden geleden voor een SGP die zich zou richten op de kwetsbaren [3]. Nu is de overheid wel een schild voor de zwakken, maar geen opvangnet voor jan en alleman en een vervanging van de orde. Wie pleit voor een overheid die zich richt op de zwakken denkt tout court vanuit een sterke overheid voor wie niet het constitutionele het primaire en het heelmakende is, maar voor wie de participatie en de solidariteit van de netwerksamenleving het kader is van haar opereren.
Remember VPRO
Dat de SGP een andere koers gaat varen, werd vooral duidelijk in de aanstelling van ds. H. van den Belt in het Hoofdbestuur van deze partij [1]. Volgens deze Nijkerkse voorganger "durven christenen niets te claimen" en "raken christenen hun identiteit kwijt". De landskerk heeft voor hem nooit bestaan, is voor hem nooit een realiteit geweest, laat staan een realiteit binnen een constitutioneel denken zoals dat van Edmund Burke en Groen van Prinsterer.
Het meest absurde is nog dat de SGP haar naam blijft voeren: Staatkundig Gereformeerde Partij. Het staatkundige is in de netwerksamenleving totaal zoek, en, getuige de uitlatingen van drs. Koppelaar, ook binnen het denken van de SGP. De letters SGP worden dan zo iets als VPRO of TROS. Niemand die bij VPRO denkt aan vrijzinnige protestanten en niemand die bij TROS aan radioamateurs denkt. Evenzo zal straks niemand bij de letters SGP meer denken aan staatkundig-gereformeerden.
Alsof iemand dat nu nog zou doen...
Noten
[1] Van der Vlies roept op tot open discussie over vrouw in het Reformatorisch Dagblad d.d. 27/03/2006.
[2] Deelname aan samenleving is plicht - SGP geroepen om in netwerken van overheid actiever invloed uit te oefenen, een verkorte versie van het betoog van drs. J. Koppelaar in het Reformatorisch Dagblad d.d. 28/03/2006.
[3] SGP-campagne richt zich op kwetsbaren in Reformatorisch Dagblad d.d. 17/10/2006; en Kies voor de kwetsbare medemens - Overheid moet particulier initiatief maximaal faciliteren, in het Reformatorisch Dagblad d.d. 10/02/2006
Op het onlangs gehouden partijcongres van de SGP, zaterdag 25 maart 2006, viel een aantal malen de term "netwerk" [1]. In een lezing van drs. J. Koppelaar in het Reformatorisch Dagblad d.d. 28 maart [2] poneerde dit bestuurslid van het studiecentrum van de SGP een beeld van een netwerksamenleving dat hij ook kan toepassen op de samenleving van de vroege christelijke kerk. Koppelaar: "Waarom ging er juist toen dan zo'n kracht van uit? Omdat ze de leiding van Gods Woord trok in deze netwerken."
Naast een toepassing van het netwerkbegrip op de nieuwtestamentische toestand, paste Koppelaar dit begrip ook toe op de oudtestamentische situatie in Exodus 18: "Er kwam dus een actieve participatie in het overheidsgezag. Uiteraard gaat men vandaag veel verder. Maar principieel is het dus niet onmogelijk dat de overheid gezag delegeert". Er volgt dus een opmerkelijke toepassing van de netwerkgedachte op het politieke vlak.
Op de retorische vraag of we met de insteek bij de netwerksamenleving de bovengeschikte rol van de overheid niet opgeven, antwoordt Koppelaar een opening te zien: "De overheid als Gods dienares mag ook zelf bepalen in hoeverre zij netwerken van burgers, maatschappelijke groepen en bedrijven betrekt bij de beleidsvorming en uitvoering. Zij kan besluiten het gezagsdomein te veranderen en zich voortaan niet meer direct te bemoeien met bepaalde zaken." In de lijn van zijn exegetische causerie pleitte deze drs. Koppelaar dan ook voor een actievere deelname aan de netwerksamenleving.
Wat heeft de SGP opeens zoveel met netwerken? Andere christelijke organisaties zoals EO, ChristenUnie clubs van studenten en academici (CAN) gingen deze oudste partij van Nederland al voor in het netwerkdenken. Maar bij deze neo-orthodoxe instanties waren dan ook behoorlijk wat wissels omgegaan.
Gebrek aan constitutioneel denken
De belangrijkste wissel die moet omgaan, alvorens men zelfs maar zoiets als een netwerksamenleving kan ontwaren, is dat men afstapt van het constitutionele denken. Een constitutioneel denken ziet geen relaties, en mensen die daarin bestaan, maar ziet instituties: verbanden, plaatsen en personen met een eigen verantwoordelijkheidsbereik.
Het constitutionele denken gaat uit van een zelfstandige entiteit - de institutie - met een harde, kenbare kern die een eigen onontvreemdbare plaats heeft in het geheel: de constitutie. Deze constitutie is vastgelegd in de natuur i.c. het religieuze en is door common senses, common beliefs en traditie kenbaar en zodoende vast te leggen in een bestel.
De confessionele partijen kenmerkten zich vanouds door een sterke staatsrechtelijke, constitutionele inslag. Het gaat in de politiek om de orde op velerlei niveaus en om de erkenning dat de overheid begrensd is en gefundeerd en dat er in de maatschappij tal van overheden zijn die een landelijke overheid dient te respecteren.
Klassiek confessioneel denken ging dus uit van geheel tegengestelde principes dan dat drs. J. Koppelaar dat doet. Koppelaar begint zijn denken niet bij de orde i.c. de constitutie, maar bij een overheid die zelf beslist wat tot haar gezagsdomein behoort, hetzij direct, hetzij indirect. De overheid is bij hem het centrum dat het geheel van de samenleving als spanningsveld van krachten, belangen en relaties overstijgt, beheerst en stuurt.
Er is bij de huidige SGP sprake van een ander denken en een andere werkelijkheidsbeschouwing dan bij de voorouders van de staatkundig-gereformeerden. Om tot de conclusie te komen dat een samenleving een "netwerksamenleving" is en kan zijn, moeten er eerst tal van filosofische, politiektheoretische en theologische wissels om zijn gegaan.
En dat die om zijn gegaan illustreren verscheidene andere uitspraken van SGP'ers. De uitspraak van de Zeeuwse SGP-gedeputeerde G.R.J. van Heukelom om de predikanten in het SGP-bestuur te vervangen door deskundigen van verschillende disciplines getuigt van eenzelfde netwerkdenken als dat Koppelaar dat doet. Niet meer het ambt - van voorganger of van burger - heeft gezag, maar de kennismacht van deskundigen moet ervoor in de plaats komen.
Open discussie
De oproep van Bas van der Vlies, de fractievoorzitter van de Tweede-Kamerfractie van de SGP, om een "open discussie" [1] rond de positie van de vrouw binnen deze partij ligt eveneens in het verlengde van de netwerkgedachte. Discussies kunnen altijd open, dat wil zeggen: opnieuw worden aangegaan alsof er niet reeds een duidelijk fundament ligt.
Misleidend is het gebruik van het woord "open" in dezen. Niet de openheid naar Traditie, Constitutie, Openbaring, Ambtelijkheid etc.etc. doet er toe, maar de "openheid als afwending en relativering van al deze zaken" is echt "open". Overgeleverd aan aanpassingsneigingen, karakterslapte, retorisch vermogen van middelmatige partijbonzen en sentimenten als "aardig gevonden willen worden" is deze "open" mens feitelijk een "gesloten" mens die vast zit aan de talloze maatschappelijke dwingende factoren met haar dwangmechanismen die de moderne netwerksamenleving kenmerkt.
Van een onkritisch meegaan in deze dwingende factoren getuigde de uitlatingen van Geert Schipaanboord en Gert van Veldhuizen. Deze SGP-jongerenwerkers pleitten enkele maanden geleden voor een SGP die zich zou richten op de kwetsbaren [3]. Nu is de overheid wel een schild voor de zwakken, maar geen opvangnet voor jan en alleman en een vervanging van de orde. Wie pleit voor een overheid die zich richt op de zwakken denkt tout court vanuit een sterke overheid voor wie niet het constitutionele het primaire en het heelmakende is, maar voor wie de participatie en de solidariteit van de netwerksamenleving het kader is van haar opereren.
Remember VPRO
Dat de SGP een andere koers gaat varen, werd vooral duidelijk in de aanstelling van ds. H. van den Belt in het Hoofdbestuur van deze partij [1]. Volgens deze Nijkerkse voorganger "durven christenen niets te claimen" en "raken christenen hun identiteit kwijt". De landskerk heeft voor hem nooit bestaan, is voor hem nooit een realiteit geweest, laat staan een realiteit binnen een constitutioneel denken zoals dat van Edmund Burke en Groen van Prinsterer.
Het meest absurde is nog dat de SGP haar naam blijft voeren: Staatkundig Gereformeerde Partij. Het staatkundige is in de netwerksamenleving totaal zoek, en, getuige de uitlatingen van drs. Koppelaar, ook binnen het denken van de SGP. De letters SGP worden dan zo iets als VPRO of TROS. Niemand die bij VPRO denkt aan vrijzinnige protestanten en niemand die bij TROS aan radioamateurs denkt. Evenzo zal straks niemand bij de letters SGP meer denken aan staatkundig-gereformeerden.
Alsof iemand dat nu nog zou doen...
Noten
[1] Van der Vlies roept op tot open discussie over vrouw in het Reformatorisch Dagblad d.d. 27/03/2006.
[2] Deelname aan samenleving is plicht - SGP geroepen om in netwerken van overheid actiever invloed uit te oefenen, een verkorte versie van het betoog van drs. J. Koppelaar in het Reformatorisch Dagblad d.d. 28/03/2006.
[3] SGP-campagne richt zich op kwetsbaren in Reformatorisch Dagblad d.d. 17/10/2006; en Kies voor de kwetsbare medemens - Overheid moet particulier initiatief maximaal faciliteren, in het Reformatorisch Dagblad d.d. 10/02/2006
Lees verder...
dinsdag 28 maart 2006
PUINVOLK
De afgelopen dagen in Frankrijk laten zien dat er weinig verschil bestaat tussen niet-religieus hoog opgeleid blank puinvolk en islamitisch, werkeloos, laag opgeleid puinvolk. Want wat is het verschil tussen een stenengooiende islamiet en een stenengooiende seculier?
Voor wie de steen treft, zal het weinig uitmaken wat de stenengooier is: een verlichte seculiere sociaal-liberaal of een islamitische hangjongere. Een steen tegen je hoofd maakt veel dingen in één klap duidelijk, en met name dit: om puinvolk te zijn hoef je geen Arabier of Berber uit het Rifgebergte te zijn – een traditie van 200 jaar Verlichting, laïcisme en liberalisme voldoet ook.
De kinderen van de revolutie en de verlichting, de studenten en jongeren van Frankrijk, blijven maar protesteren. En daar blijft het niet bij. Er wordt massaal gestaakt in tal van bedrijven en daarnaast laait de onrust in de zogenaamde banlieues weer op [1].
De beelden van de rellen die vorig jaar vele Franse banlieues in brand zetten, staan menigeen nog scherp op net netvlies staan, De gelijkenis tussen het geweld van vandaag en dat van vorig jaar is opvallend. Net als toen lijkt het excessieve geweld van protesterende studenten en jongeren voort te vloeien uit een gemobiliseerde haat tegenover alles wat de mensen maar dwars zit [2].
Het verschil met de rellen eind vorig jaar is ook opmerkelijk. Waren het toen vooral de kansarme, allochtone, islamitische immigrantenjongeren uit de grauwe voorsteden van menig Franse stad die een vulkanisch onbehagen botvierden op mensen en eigendommen van anderen, nu betreft het een ander "slag volk" dat "protesteert": beter opgeleide autochtonen.
Nu lijkt de vraag: hoe het mogelijk is dat iemand die hier is geboren en zoveel heeft gekregen van zijn omgeving zo gewelddadig en ontspoord kan opereren op het intrappen van een open deur. Daarom verbaasde het me ook niet dat deze vraag niet werd gesteld de afgelopen dagen.
Waarom eigenlijk niet? Wat is onthutsender? Ongeremd gedrag van kansloze jongeren uit nauwelijks geciviliseerde streken van Noord-Afrika? Of het ongeremde gedrag van verlichte, seculiere, "liberale" jongeren met een academische bul op zak?
Mij dunkt de tweede vorm van geweld. Deze vorm van geweld is het geweld van vele toekomstige leraren, sociale wetenschappers, psychologen, juristen, politici, journalisten en "managers". Het zijn de toekomstige hoeders van moraal en democratie die de auto's verbranden die met de zuur verdiende centen van burgers zijn afbetaald. De elite van Frankrijk manifesteert zich hier als ondankbare honden.
Daarom is het zo vreemd dat bij deze rellen nauwelijks inhoudelijke parallellen worden getrokken met de rellen van vorig jaar. Want volgens de publieke opinie en de media zijn niet de studenten van seculiere, autochtone, sociaal-liberale huize een bedreiging voor de openbare orde, de vrijheid en de democratie. Die bedreiging ligt nog steeds ergens: bij het fundamentalisme, het terrorisme, de politieke islam, etc. etc. De bedrijvers van deze misdaden zijn niet westers, verlicht en seculier, maar achterlijk, islamitisch en middeleeuws.
Het is het eenvoudige liberale wereldbeeld dat de gevaren van de islam en religie erin blijft hameren, maar ondertussen de opstand in Frankrijk afdoet met "een typisch Frans fenomeen" en een onvermogen om sociaal-economische hervormingen door te voeren.
Sinds wanneer zijn Franse studenten zo wezenlijk anders dan Nederlandse studenten? Of is deze wijze van spreken slechts een manier om te zeggen dat het wel meevalt, daar in Frankrijk. Dat geweld en terreur "typisch Frans" zijn? Net zoals ze typisch Algerijns en Iraaks zijn?
Het verleden van de jaren '60, met haar studentenrevoltes, heeft geleerd dat puinvolk als in Frankrijk ook in overvloedige mate voorkwam in Italië, Duitsland, de Verenigde Staten en in Japan. Als daar de ogen eerder zijn opengegaan voor de nieuwe onafwendbare sociaal-economische inzichten, dan kunnen we wat deze landen betreft stellen: hier zit het rellende puinvolk allang op het managerspluche van politiek, cultuur en bedrijfsleven. Frankrijk hobbelt daar dus wat achteraan?
Het is niet te hopen dat er velen zijn die met verklaringen als deze tevreden zullen zijn. Het zou wel eens kunnen betekenen dat de beelden van de relschoppers in Frankrijk als spiegels of als röntgenfoto’s dienen om te zien wie onze huidige machthebbers zijn: ondankbare studenten die het rotzooi trappen hebben afgeleerd, of het nooit hoefden te doen omdat er een goed toekomstperspectief op hun weg kwam.
De islam mag dan een probleem zijn; er zijn meer problemen dat de islam alleen. Frankrijk laat ons zien dat proletarisering een fenomeen is dat niet alleen arbeiders en kanslozen treft, maar ook studenten en academici. De conservatieve econoom Wilhelm Röpke wees daar in de jaren ’40 en ’50 al op in zijn diverse geschriften. Zijn grootste angst was het ontstaan van een massacultuur van ontwortelde mensen. Immigratie speelde toen nog bijna geen enkele rol in het toenmalige debat, en dus ook niet in de waarschuwing van Röpke.
Röpke zag in zijn tijd slechts één oplossing: een economische orde die was gegrondvest in een samenleving die sterk verankerd was in cultuur, religie en sociale, natuurlijke levensverbanden. Door deze sterke verankering kon de proletarisering van het volk worden voorkomen. Alleen zo kon kapitalisme een gezonde rol vervullen, en kon een ziekmakend socialisme worden voorkomen.
De vraag is dan ook: is proletarisering en massificatie i.c. ontworteling ook niet hèt probleem van onze tijd? Ik besef dat we hiermee toch weer terecht komen op het spoor van zaken als immigratie, islam, arbeidsmobiliteit en secularisatie. Maar met deze aantekening: de genoemde zaken zijn niet zozeer de loutere oorzaken van veel actuele problemen en bedreigingen zoals terrorisme en fundamentalisme. Genoemde zaken zijn veeleer te bestempelen als de gevolgen van een cultuur van revolutie en massificatie.
Maar het zijn wel gevolgen die dit proces versterkt hebben en nog meer zullen versterken. Op zodanige wijze dat we de beelden uit Frankrijk wel degelijk serieus moeten nemen en niet moeten bagatelliseren tot een sociaal-economisch probleem. Frankrijk anno 2006 laat ons zien dat het liberale Europa nauwelijks beter is dan de zo verfoeide islam. En zolang wij niet op onze schreden terugkeren, zullen wij niet beter worden, en zij - de islamieten - ook niet.
Frankrijk anno 2006 laat de (Arabische) wereld zien dat onze machthebbers in wezen niet meer zijn dan getemd of afgekocht relschoppend, vernielend en gewelddadig puinvolk. Het laat de wereld zien dat de liberale mensvisie weinig meer is dan de optelsom van een messentrekker uit Algiers of Cassablanca en wat aangeleerde verlichte principes, met als som: een mooie baan, een leuk huis en een schotelantenne op je dak.
Noten
[1] "Totale impasse in Frankrijk - Burgemeesters waarschuwen voor oplaaiende rellen in banlieues", in Trouw d.d. 28 maart 2006.
[2] "Vandalen aan de macht", in Trouw d.d. 27 maart 2006.
Voor wie de steen treft, zal het weinig uitmaken wat de stenengooier is: een verlichte seculiere sociaal-liberaal of een islamitische hangjongere. Een steen tegen je hoofd maakt veel dingen in één klap duidelijk, en met name dit: om puinvolk te zijn hoef je geen Arabier of Berber uit het Rifgebergte te zijn – een traditie van 200 jaar Verlichting, laïcisme en liberalisme voldoet ook.
De kinderen van de revolutie en de verlichting, de studenten en jongeren van Frankrijk, blijven maar protesteren. En daar blijft het niet bij. Er wordt massaal gestaakt in tal van bedrijven en daarnaast laait de onrust in de zogenaamde banlieues weer op [1].
De beelden van de rellen die vorig jaar vele Franse banlieues in brand zetten, staan menigeen nog scherp op net netvlies staan, De gelijkenis tussen het geweld van vandaag en dat van vorig jaar is opvallend. Net als toen lijkt het excessieve geweld van protesterende studenten en jongeren voort te vloeien uit een gemobiliseerde haat tegenover alles wat de mensen maar dwars zit [2].
Het verschil met de rellen eind vorig jaar is ook opmerkelijk. Waren het toen vooral de kansarme, allochtone, islamitische immigrantenjongeren uit de grauwe voorsteden van menig Franse stad die een vulkanisch onbehagen botvierden op mensen en eigendommen van anderen, nu betreft het een ander "slag volk" dat "protesteert": beter opgeleide autochtonen.
Nu lijkt de vraag: hoe het mogelijk is dat iemand die hier is geboren en zoveel heeft gekregen van zijn omgeving zo gewelddadig en ontspoord kan opereren op het intrappen van een open deur. Daarom verbaasde het me ook niet dat deze vraag niet werd gesteld de afgelopen dagen.
Waarom eigenlijk niet? Wat is onthutsender? Ongeremd gedrag van kansloze jongeren uit nauwelijks geciviliseerde streken van Noord-Afrika? Of het ongeremde gedrag van verlichte, seculiere, "liberale" jongeren met een academische bul op zak?
Mij dunkt de tweede vorm van geweld. Deze vorm van geweld is het geweld van vele toekomstige leraren, sociale wetenschappers, psychologen, juristen, politici, journalisten en "managers". Het zijn de toekomstige hoeders van moraal en democratie die de auto's verbranden die met de zuur verdiende centen van burgers zijn afbetaald. De elite van Frankrijk manifesteert zich hier als ondankbare honden.
Daarom is het zo vreemd dat bij deze rellen nauwelijks inhoudelijke parallellen worden getrokken met de rellen van vorig jaar. Want volgens de publieke opinie en de media zijn niet de studenten van seculiere, autochtone, sociaal-liberale huize een bedreiging voor de openbare orde, de vrijheid en de democratie. Die bedreiging ligt nog steeds ergens: bij het fundamentalisme, het terrorisme, de politieke islam, etc. etc. De bedrijvers van deze misdaden zijn niet westers, verlicht en seculier, maar achterlijk, islamitisch en middeleeuws.
Het is het eenvoudige liberale wereldbeeld dat de gevaren van de islam en religie erin blijft hameren, maar ondertussen de opstand in Frankrijk afdoet met "een typisch Frans fenomeen" en een onvermogen om sociaal-economische hervormingen door te voeren.
Sinds wanneer zijn Franse studenten zo wezenlijk anders dan Nederlandse studenten? Of is deze wijze van spreken slechts een manier om te zeggen dat het wel meevalt, daar in Frankrijk. Dat geweld en terreur "typisch Frans" zijn? Net zoals ze typisch Algerijns en Iraaks zijn?
Het verleden van de jaren '60, met haar studentenrevoltes, heeft geleerd dat puinvolk als in Frankrijk ook in overvloedige mate voorkwam in Italië, Duitsland, de Verenigde Staten en in Japan. Als daar de ogen eerder zijn opengegaan voor de nieuwe onafwendbare sociaal-economische inzichten, dan kunnen we wat deze landen betreft stellen: hier zit het rellende puinvolk allang op het managerspluche van politiek, cultuur en bedrijfsleven. Frankrijk hobbelt daar dus wat achteraan?
Het is niet te hopen dat er velen zijn die met verklaringen als deze tevreden zullen zijn. Het zou wel eens kunnen betekenen dat de beelden van de relschoppers in Frankrijk als spiegels of als röntgenfoto’s dienen om te zien wie onze huidige machthebbers zijn: ondankbare studenten die het rotzooi trappen hebben afgeleerd, of het nooit hoefden te doen omdat er een goed toekomstperspectief op hun weg kwam.
De islam mag dan een probleem zijn; er zijn meer problemen dat de islam alleen. Frankrijk laat ons zien dat proletarisering een fenomeen is dat niet alleen arbeiders en kanslozen treft, maar ook studenten en academici. De conservatieve econoom Wilhelm Röpke wees daar in de jaren ’40 en ’50 al op in zijn diverse geschriften. Zijn grootste angst was het ontstaan van een massacultuur van ontwortelde mensen. Immigratie speelde toen nog bijna geen enkele rol in het toenmalige debat, en dus ook niet in de waarschuwing van Röpke.
Röpke zag in zijn tijd slechts één oplossing: een economische orde die was gegrondvest in een samenleving die sterk verankerd was in cultuur, religie en sociale, natuurlijke levensverbanden. Door deze sterke verankering kon de proletarisering van het volk worden voorkomen. Alleen zo kon kapitalisme een gezonde rol vervullen, en kon een ziekmakend socialisme worden voorkomen.
De vraag is dan ook: is proletarisering en massificatie i.c. ontworteling ook niet hèt probleem van onze tijd? Ik besef dat we hiermee toch weer terecht komen op het spoor van zaken als immigratie, islam, arbeidsmobiliteit en secularisatie. Maar met deze aantekening: de genoemde zaken zijn niet zozeer de loutere oorzaken van veel actuele problemen en bedreigingen zoals terrorisme en fundamentalisme. Genoemde zaken zijn veeleer te bestempelen als de gevolgen van een cultuur van revolutie en massificatie.
Maar het zijn wel gevolgen die dit proces versterkt hebben en nog meer zullen versterken. Op zodanige wijze dat we de beelden uit Frankrijk wel degelijk serieus moeten nemen en niet moeten bagatelliseren tot een sociaal-economisch probleem. Frankrijk anno 2006 laat ons zien dat het liberale Europa nauwelijks beter is dan de zo verfoeide islam. En zolang wij niet op onze schreden terugkeren, zullen wij niet beter worden, en zij - de islamieten - ook niet.
Frankrijk anno 2006 laat de (Arabische) wereld zien dat onze machthebbers in wezen niet meer zijn dan getemd of afgekocht relschoppend, vernielend en gewelddadig puinvolk. Het laat de wereld zien dat de liberale mensvisie weinig meer is dan de optelsom van een messentrekker uit Algiers of Cassablanca en wat aangeleerde verlichte principes, met als som: een mooie baan, een leuk huis en een schotelantenne op je dak.
Noten
[1] "Totale impasse in Frankrijk - Burgemeesters waarschuwen voor oplaaiende rellen in banlieues", in Trouw d.d. 28 maart 2006.
[2] "Vandalen aan de macht", in Trouw d.d. 27 maart 2006.
Lees verder...
zaterdag 25 maart 2006
MEER VROUWELIJKE AFGHANEN
Nederland zal nooit meer een oorlogvoerende natie worden. Daarvoor is het nodig de werkelijkheid van de oorlog te kennen en is er de durf nodig te erkennen wat de consequenties zijn van oorlog. De totale vervreemding van deze oorlogswerkelijkheid bleek afgelopen week toen het zogenaamde aanrandingschandaal in de openbaarheid kwam.
Het had iets potsierlijks, het gebeuren rond onze fregatten. Waar jarenlang voor gewaarschuwd was, kwam ook daadwerkelijk uit. De seksuele spanning tussen mannen en vrouwen in de krijgsmacht is een obstakel in de uitvoering van het krijgsbedrijf, zeker als het om crisissituaties gaat zoals in het Midden-Oosten en Afghanistan.
De kat op het spek binden is meestal niet erg verstandig, ook niet als het om mannetjes en vrouwtjes gaat. Maar maak dat onze vaderlandse, westerse politiek maar eens duidelijk. Een krijgsmacht gaat in de optiek van deze mannen en vrouwen allang niet meer om de krijg, maar om de gelijkstelling tussen mannen en vrouwen. De werkelijke oorlog is niet die tussen terroristen of warlords en het vrije westen, maar die tussen oude vooronderstellingen en vooroordelen en de nieuwe denkbeelden van Verlichting en emancipatierakkerij.
Het lag zo voor de hand: wanneer mannen bij elkaar worden gezet in het kader van een oologsmissie, er een concentratie ontstaat op noties als lichamelijke training en overlevingstechnieken, ontstaat er vanzelf ruimte voor aloude primaire drijfveren en fantasieen: zoals het zoeken van uitwegen als roes en Eros, of zoals de voortplantingsdrift van hen die naar het slagveld gaan. Zo zitten mannelijke strijders als duizenden jaren lang in elkaar. Wanneer de dreiging werkelijk wordt, gaat "das Weib" opspelen.
Daar zit iets moois in. Net zoals in klassieke oorlgossituaties onder extreme druk noties als "moeder", "Maria" of "God" een rol gingen spelen. In onze materialistische, pornografische cultuur spelen "moeder" en "God" geen noemenswaardige rol meer in de beleving van de moderne soldaat. De moderne krijger vecht niet meer voor huis en haard, of voor God en Vaderland, maar voor centen, spanning en een paar jaar levensinvulling als alternatief voor een rottige McJob waar dan ook.
Maar de huidige politiek en cultuur praten deze jongens dan ook slechts simpele, platte levensdoelen aan: geld, amusement en seks. Wie de nieuwe NRC.Next leest komt deze levensdoelen tegen in al haar spitsvondige vertakkingen. God, Vaderland en Familie zijn ver te zoeken in deze moderne, beschaafde concurrent van de Metro en de Spits.
In de moderne oorlogsbeleving is er geen ruimte meer voor de soldaat zoals die werkelijk is. Zelfs niet voor de gedegenereerde platte soldaat van anno 2006. Een soldaat moet in de eerste plaats een professional zijn en geen mens, en daarom zijn menszijn en mannelijkheid voor het moment kunnen uitschakelen. De sensatie van oorlog ondergaan, zelfs in een oorlogstoestand, is "fascistisch", zei eens prof. D'Oliveira. De laatste verweet dit eens de Utrechtse politicoloog Arend Jan Boekestijn dat deze in een pantserwagen de sensatie van "samen met de jongens" had ondergaan tijdens een bezoek aan onze troepen in Irak.
Maar het beleid van menszijn-uitschakelen werkt dus niet. Het werkt nooit. Tenzij je de situatie nog kunstmatiger maakt en nog meer de werkelijkheid van de oorlog ontkent. Deze werkelijkheid is die van de oerdriften, lijfsbehoud, het verslaan van de vijand, het grote terugverlangen naar vrouw, vaderland en familie. En deze werkelijkheid moet dus kapot. Tenminste: voor zover het Nederlandse militairen betreft.
Er moeten dus meer vrouwelijke militairen komen. Er moet strenger worden toegezien op de "cultuur" op een schip. Enz. De meest eenvoudige oplossing laat men liggen: geen vrouwen meer in de krijgsmacht. En geen homoseksuelen. Of ander "explosief spul".
Oorlog moet weer worden erkend als een primaire toestand, en niet worden "gedegradeerd" tot een technologische "wargame". Zoiets als een Albert Speer-bureaucraat achter een Nintendo. Men vergeet dat tijdens oorlogen de grootste misdadigers vaak vanachter het bureau hun "werk" doen. De Tweede Wereldoorlog liet zien dat de rationaliseringsthese van Max Weber zelfs het fenomeen "oorlog" niet onberoerd liet. En dat de menselijkheid ook daar moest wijken. Moest wijken voor een samenspel van technocratie en dierlijkheid.
Het fenomeen "oorlog" is echter niet een optelsom van techniek en drift, waarbij de techniek moet sturen, reduceren en richten. Oorlog is een bedrijf van vlees en bloed. En vrouwen horen daar niet thuis. Die moeten in Nederland zitten om als militair in de Arabische zandwoestijn naar terug te verlangen als naar de goede grond van het vaderland. Als verzinnebeelding van al het goede waar voor te strijden valt; als beeld van leven en familie.
De trend is de andere kant op. Die van de ontkenning van de oorlog als werkelijkheid. Meer vrouwen in het leger om op een politiek correcte wijze bommen en granaten af te kunnen vuren op Arabieren en Afghanen. Jammer dat deze mensen nog niet hun eigen schijnoorlog hebben ontwikkeld van mannen tegen vrouwen, democratie tegen traditie, milieu tegen economie, etc.
Zolang dat niet is gebeurd, zullen we het moeten doen met tegenstanders van vlees en bloed waar we niets van begrijpen. Want we begrijpen niet eens onze eigen jongens, laat staan de bebaarde jongens van wat voor schiereiland dan ook.
Maar de reactie van figuren als Van der Knaap c.s. is al voorspelbaar: meer vrouwelijke Afghanen. En daarna meer pornografie. En daarna een ontkenning van mannelijkheid en vrouwelijkheid en een strafbaarstelling van seksualiteit. In naam van de vrije seks(en).
Om elkaar daarna met Nintendo-wargames over en weer te bestoken met virtuele bommetjes en op muren van soldatesque toiletten neer te kladderen: "Albert Speer was here".
Het had iets potsierlijks, het gebeuren rond onze fregatten. Waar jarenlang voor gewaarschuwd was, kwam ook daadwerkelijk uit. De seksuele spanning tussen mannen en vrouwen in de krijgsmacht is een obstakel in de uitvoering van het krijgsbedrijf, zeker als het om crisissituaties gaat zoals in het Midden-Oosten en Afghanistan.
De kat op het spek binden is meestal niet erg verstandig, ook niet als het om mannetjes en vrouwtjes gaat. Maar maak dat onze vaderlandse, westerse politiek maar eens duidelijk. Een krijgsmacht gaat in de optiek van deze mannen en vrouwen allang niet meer om de krijg, maar om de gelijkstelling tussen mannen en vrouwen. De werkelijke oorlog is niet die tussen terroristen of warlords en het vrije westen, maar die tussen oude vooronderstellingen en vooroordelen en de nieuwe denkbeelden van Verlichting en emancipatierakkerij.
Het lag zo voor de hand: wanneer mannen bij elkaar worden gezet in het kader van een oologsmissie, er een concentratie ontstaat op noties als lichamelijke training en overlevingstechnieken, ontstaat er vanzelf ruimte voor aloude primaire drijfveren en fantasieen: zoals het zoeken van uitwegen als roes en Eros, of zoals de voortplantingsdrift van hen die naar het slagveld gaan. Zo zitten mannelijke strijders als duizenden jaren lang in elkaar. Wanneer de dreiging werkelijk wordt, gaat "das Weib" opspelen.
Daar zit iets moois in. Net zoals in klassieke oorlgossituaties onder extreme druk noties als "moeder", "Maria" of "God" een rol gingen spelen. In onze materialistische, pornografische cultuur spelen "moeder" en "God" geen noemenswaardige rol meer in de beleving van de moderne soldaat. De moderne krijger vecht niet meer voor huis en haard, of voor God en Vaderland, maar voor centen, spanning en een paar jaar levensinvulling als alternatief voor een rottige McJob waar dan ook.
Maar de huidige politiek en cultuur praten deze jongens dan ook slechts simpele, platte levensdoelen aan: geld, amusement en seks. Wie de nieuwe NRC.Next leest komt deze levensdoelen tegen in al haar spitsvondige vertakkingen. God, Vaderland en Familie zijn ver te zoeken in deze moderne, beschaafde concurrent van de Metro en de Spits.
In de moderne oorlogsbeleving is er geen ruimte meer voor de soldaat zoals die werkelijk is. Zelfs niet voor de gedegenereerde platte soldaat van anno 2006. Een soldaat moet in de eerste plaats een professional zijn en geen mens, en daarom zijn menszijn en mannelijkheid voor het moment kunnen uitschakelen. De sensatie van oorlog ondergaan, zelfs in een oorlogstoestand, is "fascistisch", zei eens prof. D'Oliveira. De laatste verweet dit eens de Utrechtse politicoloog Arend Jan Boekestijn dat deze in een pantserwagen de sensatie van "samen met de jongens" had ondergaan tijdens een bezoek aan onze troepen in Irak.
Maar het beleid van menszijn-uitschakelen werkt dus niet. Het werkt nooit. Tenzij je de situatie nog kunstmatiger maakt en nog meer de werkelijkheid van de oorlog ontkent. Deze werkelijkheid is die van de oerdriften, lijfsbehoud, het verslaan van de vijand, het grote terugverlangen naar vrouw, vaderland en familie. En deze werkelijkheid moet dus kapot. Tenminste: voor zover het Nederlandse militairen betreft.
Er moeten dus meer vrouwelijke militairen komen. Er moet strenger worden toegezien op de "cultuur" op een schip. Enz. De meest eenvoudige oplossing laat men liggen: geen vrouwen meer in de krijgsmacht. En geen homoseksuelen. Of ander "explosief spul".
Oorlog moet weer worden erkend als een primaire toestand, en niet worden "gedegradeerd" tot een technologische "wargame". Zoiets als een Albert Speer-bureaucraat achter een Nintendo. Men vergeet dat tijdens oorlogen de grootste misdadigers vaak vanachter het bureau hun "werk" doen. De Tweede Wereldoorlog liet zien dat de rationaliseringsthese van Max Weber zelfs het fenomeen "oorlog" niet onberoerd liet. En dat de menselijkheid ook daar moest wijken. Moest wijken voor een samenspel van technocratie en dierlijkheid.
Het fenomeen "oorlog" is echter niet een optelsom van techniek en drift, waarbij de techniek moet sturen, reduceren en richten. Oorlog is een bedrijf van vlees en bloed. En vrouwen horen daar niet thuis. Die moeten in Nederland zitten om als militair in de Arabische zandwoestijn naar terug te verlangen als naar de goede grond van het vaderland. Als verzinnebeelding van al het goede waar voor te strijden valt; als beeld van leven en familie.
De trend is de andere kant op. Die van de ontkenning van de oorlog als werkelijkheid. Meer vrouwen in het leger om op een politiek correcte wijze bommen en granaten af te kunnen vuren op Arabieren en Afghanen. Jammer dat deze mensen nog niet hun eigen schijnoorlog hebben ontwikkeld van mannen tegen vrouwen, democratie tegen traditie, milieu tegen economie, etc.
Zolang dat niet is gebeurd, zullen we het moeten doen met tegenstanders van vlees en bloed waar we niets van begrijpen. Want we begrijpen niet eens onze eigen jongens, laat staan de bebaarde jongens van wat voor schiereiland dan ook.
Maar de reactie van figuren als Van der Knaap c.s. is al voorspelbaar: meer vrouwelijke Afghanen. En daarna meer pornografie. En daarna een ontkenning van mannelijkheid en vrouwelijkheid en een strafbaarstelling van seksualiteit. In naam van de vrije seks(en).
Om elkaar daarna met Nintendo-wargames over en weer te bestoken met virtuele bommetjes en op muren van soldatesque toiletten neer te kladderen: "Albert Speer was here".
Lees verder...
dinsdag 14 maart 2006
ALLES ONTWRICHT BEHALVE DE ECONOMIE
Geschreven samen met Marcel Bas.
Het kabinet is er nog niet uit. Vooral het CDA weet nog niet of het opheffen van belemmeringen voor werknemers uit landen die in 2004 tot de Europese Unie zijn toegetreden wel zo'n goed idee is. CDA-minister Bot van Buitenlandse Zaken vreest dat Nederland het afvoerputje van Europa wordt als Nederland als enige de grenzen opent voor werknemers uit nieuwe EU-landen.
Men is principieel voorstander van het openen van de grenzen, maar wil niet als enige opdraaien voor de vervelende gevolgen van deze beslissing. Dus als de omringende EU-landen hun grenzen ook openstellen is er niets aan de hand. Spreiding van ellende noemt men dat. Afgezien van het weinig verheffende dat er in de vergelijking met het afvoerputje zit; weten de Polen wel hoe de neoliberale elite naar hen kijkt?
Tot nu toe krijgen werkgevers alleen een werkvergunning voor Polen als er een tekort is aan arbeidskrachten in hun sector. Maar als het aan de neoliberale politiek ligt, zal dat veranderen. Iedereen moet met iedereen kunnen concurreren. Dat is goed voor de economie. Dat zal wel. Maar is het ook goed voor al het andere in het leven dat er toe doet? Is het goed voor de Polen zelf?
De snelle toename van de wereldhandel en het proces waar mensen hun gemeenschappen ontgroeien, kan men kort samenvatten onder het woord globalisering. Dit is een verschijnsel, volgens velen een onvermijdelijk verschijnsel, dat een gevolg is van de vergemakkelijkte communicatie over de gehele wereld. Vliegtuigen, massamedia en Internet maken de wereld metaforisch gesproken kleiner en men voelt dat de uitdaging om je afzetmarkt nog groter te maken dan dat-ie was, aangegaan moet worden.
Maar met het noemen van dit verschijnsel van wereldverkleining raken we niet de kern van het globalisme, wat een wereldovertuiging is van de huidige wereldleiders en hun ondersteuners. Globalisme is dus niet een verschijnsel maar een concept, een leer, die deel uitmaakt van de neoliberale ideologie, die het Westen al enkele decennia in z'n greep heeft.
Het neoliberalisme onderhoudt een hechte verwantschap met het globalisme. Immers, het neoliberalisme is invloedrijker dan ooit omdat het de grote wereldvisie is die overbleef nadat alle ideologieën hadden afgedaan. Het communisme is verdwenen, volgens de liberalen en sociaal-democraten vanwege de juistheid van de westerse invulling van de vrije markt, en als wereldalternatief voor levensgeluk wordt het systeem van onbeperkte handel gepropageerd. Westerse sociaal-democraten en liberalen, allebei exponenten van een materialistische invulling van een op de Verlichtingsleest geschoeid egalitarisme, hebben elkaar sinds de val van het communisme ontmoet en een nieuwe wereldvisie ontwikkeld.
Het is dit egalitarisme, dit gelijkheidsdenken dat vijandig staat tegenover culturele, collectivistische verschillen en oude sociale, zichzelf in stand houdende structuren. Het gelijkheidsdenken van de 20ste en 21ste eeuw vernietigt de meritocratie en het aristocratisch aspect van de oude klassestructuren, en verlaagt de klassen tot louter economische entiteiten. Klasse wordt in onze recente tijd uitgedrukt in geldbezit en niet in (aangeboren) vaardigheden, overerving, uitmuntendheid, onderlegdheid of leiderschap, zoals in oudere (de Europese incluis) culturen.
Nee, klasse is geld, En wie geld heeft, heeft macht. De nieuwe klassen bepalen wat er gekocht wordt, wat de consument wil, enz. De nieuwe klasse is de transnationaal opererende marktkoopman, en de nieuwe massa's zijn de afhankelijke, ontwortelde consumenten. Ontworteld in de ruimste zin des woords; niet alleen door massa-immigratie naar Europa, maar ook door de eerder genoemde vernietiging van de sociale structuren van meritocratie, aristocratie en hiërarchie. Kortom, Europa is zijn orde kwijt en het consumentisme moet daarvoor in de plaats komen. Bezit, amusement, uiterlijkheden en carrières moeten de mensen nieuwe handvatten geven, geheel volgens de oppervlakkige normen en waarden van het gelijkheidsdenken. Iedereen wordt teruggeworpen op een gelijkheidsconcept, waarna je je kunt “opwerken” door de regels en beloningen van het kapitaal. Dat is de vrijheid van het neoliberalisme: ontworteling en leegte.
En dat is waar Europa naar streeft met zijn “vrij verkeer van arbeid en van mensen”. Het is dan ook geen bagatelle wanneer staatssecretaris Van Hoof stelt dat het opwerpen van belemmeringen toch geen zin heeft, aangezien vanaf 2009 de grenzen toch open moeten. Tenzij... - en daar zit ‘m de kneep – tenzij de economie ontwricht dreigt te worden.
Alles kan, mag en moet ontwricht worden, maar niet de economie. En nu maar afvragen waarom partijen als de SP steeds meer stemmen schijnen te trekken…
Naar aanleiding van
Kabinet nog oneens over Polen uit het Nederlands Dagblad d.d. 14 maart 2006.
Het kabinet is er nog niet uit. Vooral het CDA weet nog niet of het opheffen van belemmeringen voor werknemers uit landen die in 2004 tot de Europese Unie zijn toegetreden wel zo'n goed idee is. CDA-minister Bot van Buitenlandse Zaken vreest dat Nederland het afvoerputje van Europa wordt als Nederland als enige de grenzen opent voor werknemers uit nieuwe EU-landen.
Men is principieel voorstander van het openen van de grenzen, maar wil niet als enige opdraaien voor de vervelende gevolgen van deze beslissing. Dus als de omringende EU-landen hun grenzen ook openstellen is er niets aan de hand. Spreiding van ellende noemt men dat. Afgezien van het weinig verheffende dat er in de vergelijking met het afvoerputje zit; weten de Polen wel hoe de neoliberale elite naar hen kijkt?
Tot nu toe krijgen werkgevers alleen een werkvergunning voor Polen als er een tekort is aan arbeidskrachten in hun sector. Maar als het aan de neoliberale politiek ligt, zal dat veranderen. Iedereen moet met iedereen kunnen concurreren. Dat is goed voor de economie. Dat zal wel. Maar is het ook goed voor al het andere in het leven dat er toe doet? Is het goed voor de Polen zelf?
De snelle toename van de wereldhandel en het proces waar mensen hun gemeenschappen ontgroeien, kan men kort samenvatten onder het woord globalisering. Dit is een verschijnsel, volgens velen een onvermijdelijk verschijnsel, dat een gevolg is van de vergemakkelijkte communicatie over de gehele wereld. Vliegtuigen, massamedia en Internet maken de wereld metaforisch gesproken kleiner en men voelt dat de uitdaging om je afzetmarkt nog groter te maken dan dat-ie was, aangegaan moet worden.
Maar met het noemen van dit verschijnsel van wereldverkleining raken we niet de kern van het globalisme, wat een wereldovertuiging is van de huidige wereldleiders en hun ondersteuners. Globalisme is dus niet een verschijnsel maar een concept, een leer, die deel uitmaakt van de neoliberale ideologie, die het Westen al enkele decennia in z'n greep heeft.
Het neoliberalisme onderhoudt een hechte verwantschap met het globalisme. Immers, het neoliberalisme is invloedrijker dan ooit omdat het de grote wereldvisie is die overbleef nadat alle ideologieën hadden afgedaan. Het communisme is verdwenen, volgens de liberalen en sociaal-democraten vanwege de juistheid van de westerse invulling van de vrije markt, en als wereldalternatief voor levensgeluk wordt het systeem van onbeperkte handel gepropageerd. Westerse sociaal-democraten en liberalen, allebei exponenten van een materialistische invulling van een op de Verlichtingsleest geschoeid egalitarisme, hebben elkaar sinds de val van het communisme ontmoet en een nieuwe wereldvisie ontwikkeld.
Het is dit egalitarisme, dit gelijkheidsdenken dat vijandig staat tegenover culturele, collectivistische verschillen en oude sociale, zichzelf in stand houdende structuren. Het gelijkheidsdenken van de 20ste en 21ste eeuw vernietigt de meritocratie en het aristocratisch aspect van de oude klassestructuren, en verlaagt de klassen tot louter economische entiteiten. Klasse wordt in onze recente tijd uitgedrukt in geldbezit en niet in (aangeboren) vaardigheden, overerving, uitmuntendheid, onderlegdheid of leiderschap, zoals in oudere (de Europese incluis) culturen.
Nee, klasse is geld, En wie geld heeft, heeft macht. De nieuwe klassen bepalen wat er gekocht wordt, wat de consument wil, enz. De nieuwe klasse is de transnationaal opererende marktkoopman, en de nieuwe massa's zijn de afhankelijke, ontwortelde consumenten. Ontworteld in de ruimste zin des woords; niet alleen door massa-immigratie naar Europa, maar ook door de eerder genoemde vernietiging van de sociale structuren van meritocratie, aristocratie en hiërarchie. Kortom, Europa is zijn orde kwijt en het consumentisme moet daarvoor in de plaats komen. Bezit, amusement, uiterlijkheden en carrières moeten de mensen nieuwe handvatten geven, geheel volgens de oppervlakkige normen en waarden van het gelijkheidsdenken. Iedereen wordt teruggeworpen op een gelijkheidsconcept, waarna je je kunt “opwerken” door de regels en beloningen van het kapitaal. Dat is de vrijheid van het neoliberalisme: ontworteling en leegte.
En dat is waar Europa naar streeft met zijn “vrij verkeer van arbeid en van mensen”. Het is dan ook geen bagatelle wanneer staatssecretaris Van Hoof stelt dat het opwerpen van belemmeringen toch geen zin heeft, aangezien vanaf 2009 de grenzen toch open moeten. Tenzij... - en daar zit ‘m de kneep – tenzij de economie ontwricht dreigt te worden.
Alles kan, mag en moet ontwricht worden, maar niet de economie. En nu maar afvragen waarom partijen als de SP steeds meer stemmen schijnen te trekken…
Naar aanleiding van
Kabinet nog oneens over Polen uit het Nederlands Dagblad d.d. 14 maart 2006.
Lees verder...
woensdag 8 maart 2006
NA DE VERKIEZINGEN
Nu de uitslagen van de 7 maart gehouden gemeenteraadsverkiezingen binnen zijn, is het duidelijk: de resultaten zijn rampzalig. De enorme groei van de PvdA en de SP en de kaalslag in het CDA, zonder dat daar iets fatsoenlijks voor in de plaats is gekomen, versterken het besef dat we in een ijzige periode zijn beland. Nederland wordt hoe langer hoe linkser.
Alsof de ellende niet op kon, kwam er de dag na de verkiezingen nog het bericht bij dat Hans Wiegel definitief heeft besloten de landelijke politiek te laten voor wat die is. Deze verademing uit Diever, die zich weinig gelegen liet liggen aan campagnestrategieën en mediaperformances, maar gewoon zei waar het op stond, houdt het dus definitief voor gezien. Wat hij de rug toekeert is een liberale partij waar weinig van te verwachten valt. Zalm, Hirsi Ali, Van Aartsen - het is een gezelschap waar je weinig vrolijk van wordt.
De platte VVD-campagne van "veiligheid, werk en een eenvoudigere en goedkopere kinderopvang" sloeg werkelijk alles. Hoezo een "goedkopere kinderopvang"? De extra honderden miljoenen kinderopvang die van de belastingbetalers richting de kinderopvang dient te gaan, is volgens de VVD dus "goedkoper"? Dat Van Aartsen weg is, is geen groot verlies. Maar de geschiedenis leert dat wie er voor in de plaats komt, waarschijnlijk nog erger zal zijn; de generatie VVD'ers die nooit naar een zondagsschool zijn gegaan, staan te trappelen om nog platter, harder en gehaaider politiek te bedrijven waar het land volgens hen recht op heeft.
Iedereen linksHans Wiegel liet zien dat de liberalen van vandaag niet meer zijn wat ze ooit waren: goede, gedegen en betrouwbare Nederlanders. Maar zo mogelijk nog rampzaliger is de ontwikkeling binnen die andere "rechtse" partij die Nederland nog zou hebben: het CDA.
In een land waarin alle partijen zichzelf in het midden of links daarvan situeren, is het idee van het CDA als een rechtse partij een anachronisme. Zeker gezien het feit dat tegenwoordig ook een partij als de D'66 tot een rechtse coalitie wordt gerekend. Nederland heeft geen "rechtse partijen". In een land waar zelfs een ChristenUnie zichzelf als "links" beschouwt, de VVD het heeft over "nieuwe spelregels voor de solidariteit" en een SGP zich meer op de zwakken gaat richten, bestaan er hoogstens partijen waarin het "rechtse" nog enigszins aanwezig is, of althans veilig is voor het linkse en liberale geweld.
Eén van deze partijen die nog iets van veiligheid creëren voor het "rechtse" is dus het CDA. En deze partij heeft er dus van langs gekregen. En dit enorme pak slaag wordt door hetzelfde CDA gelaten gedragen. Hoe kan men ook anders? Men heeft gekozen voor een basis die aan het verdwijnen is: het christendom. En als men al geen traan laat om het verdwijnen daarvan, waarom dan een traan gelaten om het verdwijnen van een partij als het CDA?
Er zit iets decadents in het bewust runnen van een sterfhuis als het CDA is. Hebben andere sterfhuizen, zoals de traditionele PvdA, de VVD van het eerste uur, en de oorspronkelijke componenten van de ChristenUnie gekozen voor een transformatie van zichzelf tot iets wat wèl "overleeft", het CDA heeft er voor gekozen te verdwijnen.
Nu zou dat verdwijnen niet zo'n ramp zijn, als er iets beters - of in ieder geval iets vergelijkbaars - voor in de plaats zou komen. Maar dat is nu juist niet het geval. De vergrijsde CDA'ers hebben vooral glibberige PvdA'ers gebaard, zoals Wouter Bos, of net zo glibberige VVD'ers, zoals Marc Rutte of Jozias van Aartsen: mensen zonder ondergrond, maar wel met de illusie van moraal die hen zo geschikt maakt een maatschappij te transformeren tot de immorele chaos die ons nog te wachten staat.
Rechtse partijen zijn primair constitutioneel, conservatief en confederaal qua principes. Voor de meeste zogenaamde "rechtse" partijen geldt het in het gunstigste geval andersom: eerst "das Fressen en de andere primaire behoeften", dan de "solidariteit" en dit alles in het kader van onontkoombare, abstracte en onmenselijke processen als "economie", "emancipatie" en "participatie" van "geëmancipeerde groepen" in met name de "economie".
Daar tegenover stellen zogenaamde "rechtse" - populistische - partijen hoogstens het primaat van de politiek. Zoals overigens ook linkse partijen datzelfde doen op hun wijze.
Het primaat van de politiek is niets anders dan het primaat van de macht. Macht ten koste van alles wat er toe doet: volk, gemeenschap, moraal, religie en cultuur. De Nederlandse christendemocratie heeft verzuimd de componenten van een rechtse politiek te koesteren, te bewaren en door te geven. Tegenover de "macht" van kapitaal of vrij markt, stelde ze slechts een laveren tussen beide zaken en een eigen variant op de machtspolitiek: die van de naastenliefde zonder voorwaarden en zonder fundament.
De afbraak van de Nederlandse christen-democratie markeert de verdergaande afbraak van de laatste resten van een gezond en normaal land. Het historische en aristocratische denken van de christen-historischen van de CHU, het confederale en constitutionele denken van de antirevolutionairen van de ARP en het corporatistische en "Europese" denken van de Rooms-katholieken van de KVP - dit alles is in de afgelopen decennia verdampt als sneeuw onder de zon.
Al deze genoemde zaken stonden voor een wezenskenmerk van wat ons land was: gegrond in historie, constitutie, religie, gemeenschap, weerbaarheid en gezond burgerschap. Wie is er straks nog over om deze erfenis weer te ontdekken en toe te passen? We weten het niet.
Alsof de ellende niet op kon, kwam er de dag na de verkiezingen nog het bericht bij dat Hans Wiegel definitief heeft besloten de landelijke politiek te laten voor wat die is. Deze verademing uit Diever, die zich weinig gelegen liet liggen aan campagnestrategieën en mediaperformances, maar gewoon zei waar het op stond, houdt het dus definitief voor gezien. Wat hij de rug toekeert is een liberale partij waar weinig van te verwachten valt. Zalm, Hirsi Ali, Van Aartsen - het is een gezelschap waar je weinig vrolijk van wordt.
De platte VVD-campagne van "veiligheid, werk en een eenvoudigere en goedkopere kinderopvang" sloeg werkelijk alles. Hoezo een "goedkopere kinderopvang"? De extra honderden miljoenen kinderopvang die van de belastingbetalers richting de kinderopvang dient te gaan, is volgens de VVD dus "goedkoper"? Dat Van Aartsen weg is, is geen groot verlies. Maar de geschiedenis leert dat wie er voor in de plaats komt, waarschijnlijk nog erger zal zijn; de generatie VVD'ers die nooit naar een zondagsschool zijn gegaan, staan te trappelen om nog platter, harder en gehaaider politiek te bedrijven waar het land volgens hen recht op heeft.
Iedereen linksHans Wiegel liet zien dat de liberalen van vandaag niet meer zijn wat ze ooit waren: goede, gedegen en betrouwbare Nederlanders. Maar zo mogelijk nog rampzaliger is de ontwikkeling binnen die andere "rechtse" partij die Nederland nog zou hebben: het CDA.
In een land waarin alle partijen zichzelf in het midden of links daarvan situeren, is het idee van het CDA als een rechtse partij een anachronisme. Zeker gezien het feit dat tegenwoordig ook een partij als de D'66 tot een rechtse coalitie wordt gerekend. Nederland heeft geen "rechtse partijen". In een land waar zelfs een ChristenUnie zichzelf als "links" beschouwt, de VVD het heeft over "nieuwe spelregels voor de solidariteit" en een SGP zich meer op de zwakken gaat richten, bestaan er hoogstens partijen waarin het "rechtse" nog enigszins aanwezig is, of althans veilig is voor het linkse en liberale geweld.
Eén van deze partijen die nog iets van veiligheid creëren voor het "rechtse" is dus het CDA. En deze partij heeft er dus van langs gekregen. En dit enorme pak slaag wordt door hetzelfde CDA gelaten gedragen. Hoe kan men ook anders? Men heeft gekozen voor een basis die aan het verdwijnen is: het christendom. En als men al geen traan laat om het verdwijnen daarvan, waarom dan een traan gelaten om het verdwijnen van een partij als het CDA?
Er zit iets decadents in het bewust runnen van een sterfhuis als het CDA is. Hebben andere sterfhuizen, zoals de traditionele PvdA, de VVD van het eerste uur, en de oorspronkelijke componenten van de ChristenUnie gekozen voor een transformatie van zichzelf tot iets wat wèl "overleeft", het CDA heeft er voor gekozen te verdwijnen.
Nu zou dat verdwijnen niet zo'n ramp zijn, als er iets beters - of in ieder geval iets vergelijkbaars - voor in de plaats zou komen. Maar dat is nu juist niet het geval. De vergrijsde CDA'ers hebben vooral glibberige PvdA'ers gebaard, zoals Wouter Bos, of net zo glibberige VVD'ers, zoals Marc Rutte of Jozias van Aartsen: mensen zonder ondergrond, maar wel met de illusie van moraal die hen zo geschikt maakt een maatschappij te transformeren tot de immorele chaos die ons nog te wachten staat.
Rechtse partijen zijn primair constitutioneel, conservatief en confederaal qua principes. Voor de meeste zogenaamde "rechtse" partijen geldt het in het gunstigste geval andersom: eerst "das Fressen en de andere primaire behoeften", dan de "solidariteit" en dit alles in het kader van onontkoombare, abstracte en onmenselijke processen als "economie", "emancipatie" en "participatie" van "geëmancipeerde groepen" in met name de "economie".
Daar tegenover stellen zogenaamde "rechtse" - populistische - partijen hoogstens het primaat van de politiek. Zoals overigens ook linkse partijen datzelfde doen op hun wijze.
Het primaat van de politiek is niets anders dan het primaat van de macht. Macht ten koste van alles wat er toe doet: volk, gemeenschap, moraal, religie en cultuur. De Nederlandse christendemocratie heeft verzuimd de componenten van een rechtse politiek te koesteren, te bewaren en door te geven. Tegenover de "macht" van kapitaal of vrij markt, stelde ze slechts een laveren tussen beide zaken en een eigen variant op de machtspolitiek: die van de naastenliefde zonder voorwaarden en zonder fundament.
De afbraak van de Nederlandse christen-democratie markeert de verdergaande afbraak van de laatste resten van een gezond en normaal land. Het historische en aristocratische denken van de christen-historischen van de CHU, het confederale en constitutionele denken van de antirevolutionairen van de ARP en het corporatistische en "Europese" denken van de Rooms-katholieken van de KVP - dit alles is in de afgelopen decennia verdampt als sneeuw onder de zon.
Al deze genoemde zaken stonden voor een wezenskenmerk van wat ons land was: gegrond in historie, constitutie, religie, gemeenschap, weerbaarheid en gezond burgerschap. Wie is er straks nog over om deze erfenis weer te ontdekken en toe te passen? We weten het niet.
Lees verder...
dinsdag 7 maart 2006
GEMEENTERAADSVERKIEZINGEN 2006
Op 6 maart gaat Nederland naar de stembus om een stem uit te brengen voor de nieuwe gemeenteraad. Waar deze verkiezingen om gaan is voor veel mensen volstrekt niet duidelijk. Een groot deel van de campagnes wordt bepaald door landelijke onderwerpen als "zorgtoeslag" en "de aanval van Wiegel", of door volstrekt willekeurige plaatselijke onderwerpen zoals de "voedselbanken".
Waar wel gesproken wordt over concrete thema’s vervalt de politiek al snel tot vage algemeenheden als “meer werk”, “erbij horen”, “veiligheid in de buurt”, met als klap op de vuurpijl de inbreng van VVD’er Van Aartsen met diens “kinderen die vrolijk fluitend naar school lopen of fietsen”. Het is zoals de NRC Handelsblad van gisteren, d.d. 06 maart, zei, “verschilden de Amsterdamse PvdA’ers Cohen (in het Radio 1 Journaal) en Aboutaleb (in het televisieprogramma Buitenhof) alleen in toon van hun Rotterdamse evenknieën Opstelten (VVD) en Pastors (Leefbaar Rotterdam) op het gebied van veiligheid en integratie”.
Iron Ladies
Het rookgordijn van onze Democratie Nederland BV werd nog eens versterkt door de zelfbenoemde liberale Femke Halsema. Deze “leidster” van GroenLinks haalde flink uit naar de VVD door te stellen dat deze partij campagne voert ten koste van anderen; ten koste van het schoolmeisje Taïda, homoseksuele Iraniërs en ten koste van D’66. Dat is een merkwaardige beschuldiging, aangezien minister Verdonk voornamelijk het beleid uitvoert dat door haar voorgangers is uitgestippeld. Zij voert dan ook slechts de wet uit.
Meer kun je van iemand als Verdonk ook niet verwachten. Visie heeft ze niet tot nauwelijks, en de combinatie van vrouw-zijn en boekhoudershardheid sleept al gauw een prijs van tijdelijke bewondering in de wacht. Het geval Iron Lady Margaret Thatcher is hier een historisch voorbeeld. Vrouwen die nuchter zijn schijnen positief op te vallen. Het geval Angela Merkel bij onze Oosterburen, laat ons zo'n vrouw zien die populair schijnt te zijn hoewel ze verantwoordelijk is voor één van de meest beschamende uitslagen van de CDU ooit, en die bovendien qua beleid nog niets heeft gepresteerd. En om het maar bij Nederland te houden: Femke Halsema of Rita Verdonk: who cares? Een linkse verlichtingsliberale die niets presteert? Of een rechtse verlichtingsliberale die slechts uitvoert wat anderen hebben bedacht?
& Soft Gentlemen
Scherp is - in de beleving van het volk - het contrast met enkele mannen in de politiek. Waarschijnlijk net zo onbezonnen nuchter als hun vrouwelijke medebestuurders, komen zij juist over als zwabberaars. Wouter Bos blijft onzichtbaar en onhoorbaar. Jozias van Aartsen lacht dan wel besmuikt om Wiegel, maar dan wel om deze later weer met het mes over de rug te aaien door te verklaren dat "hij het niet zo gezegd zou hebben". En ten slotte kwam onze premier vandaag aanzetten met zijn zoveelste mantrische gemeenplaats: dat "als mensen niet gaan stemmen, ze later ook niet moeten gaan klagen over zaken die ze niet goed vinden gaan in hun gemeente."
Alsof democratie en politiek simpele één op één spelletjes zijn. Zoiets als: "ben je voor meer banen, dan stem je op de VVD" en "ben je er tegen dat homo’s naar Iran worden gestuurd, dan stem je GroenLinks".
De redenering van onze premier past in een stelsel van one-issue-partijen. Want wat nu, als je vóór het ene standpunt van een partij bent: "tegen werkende vrouwen", maar óók "voor een harde aanpak van coffeeshops"? Woon je in Amsterdam-Centrum dan kies je in het eerste geval op Michael Veling van het CDA, maar in het tweede geval dus niet, aangezien deze Michael Veling een coffeeshophouder is en lijsttrekker voor het CDA in Amsterdam-Centrum (en volgens "zijn" partijleider Balkenende dus "een vergissing is").
De Iron Man?
Wat tijdens deze verkiezingen lijkt te ontbreken is de "Iron Man". Iemand die flinke taal uitslaat zonder er de dag erop op terug te komen. Iemand die visie toont die tegen de moderne tijdgeest ingaat. En iemand die desondanks loyaal is en blijft aan zaken, personen en instellingen, zelfs als deze zich tegen hem keren.
Iemand die daar een beetje op lijkt is de genoemde coffeeshophouder Michael Veling uit Amsterdam. Door Balkenende laten vallen (hij noemde Velings kandidaatstelling "een vergissing") en door de CDA-burgemeester van Medemblik eveneens (die de Chinezen in Amsterdam opriep om op de VVD te stemmen), blijft deze Veling trouw aan het CDA, en zelfs aan Balkenende: "Ik heb Balkenende erg hoog."
En niet alleen dat. Michael Veling deinst er niet voor terug onmodieuze standpunten te ventileren: "Laat werkende vrouwen thuisblijven" en: "de vrouwen zijn hier vaak imitatiemannen" zijn er enkele van. Of zijn uitspraak: "De softe politieman van nu is een afspiegeling van wie wij zelf helaas zijn geworden", waarbij Veling dus ook zichzelf en de huidige maatschappij insluit! Ook verloochent hij niet zijn Rooms-katholieke afkomst, gezien alleen zijn recentelijk pleidooi voor meer aandacht voor de Amsterdamse Mariaverschijningen.
Bij gebrek aan beter
De oproep van premier Balkenende is om meerdere redenen onzinnig. Ten eerste worden mensen met fundamentele kritiek op het huidige democratische systeem monddood gemaakt. Ten tweede bestaat er in ons systeem geen noodzakelijke samenhang tussen verschillende partijstandpunten. Ten derde zijn de afzonderlijke partijstandpunten in elk onderhandelingsproces principieel onderhandelbaar, aangezien we in een meerpartijenstelsel leven. En ten vierde kan elke nieuwe omstandigheid een bestaand standpunt na de verkiezingen wijzigen.
En aangezien elke kiezer dit kan en mag weten, heeft elke kiezer het recht om thuis te blijven en toch kritiek uit te oefenen. Maar, voor hen die niet thuis willen en kunnen blijven, is het misschien verstandig om in den lande te luisteren naar geluiden als die van Michael Veling. Is het niet tijdens de gemeenteraadsverkiezingen (die alweer bijna voorbij zijn), dan wel in de aanloop naar de volgende verkiezingen. Geluiden die tegen de cultuur van aanpassing en lafheid ingaan. Geluiden die de fundamentele ontwrichting in de smiezen hebben die uitgaan boven een zogenaamde softdrugsproblematiek.
We geven direct toe dat Veling nu niet bepaald de conservatieve "Iron Man" is waar we op zitten te wachten. Maar bij ontstellend gebrek aan beter ligt de haperende verzuchting voor de hand: "dan maar, voor deze ene keer, een coffeeshophouder in de Amsterdamse raad." En laat Balkenende maar kletsen. Liever een warse Michael Veling dan een "imitatieman" als Rita Verdonk of Femke Halsema.
Waar wel gesproken wordt over concrete thema’s vervalt de politiek al snel tot vage algemeenheden als “meer werk”, “erbij horen”, “veiligheid in de buurt”, met als klap op de vuurpijl de inbreng van VVD’er Van Aartsen met diens “kinderen die vrolijk fluitend naar school lopen of fietsen”. Het is zoals de NRC Handelsblad van gisteren, d.d. 06 maart, zei, “verschilden de Amsterdamse PvdA’ers Cohen (in het Radio 1 Journaal) en Aboutaleb (in het televisieprogramma Buitenhof) alleen in toon van hun Rotterdamse evenknieën Opstelten (VVD) en Pastors (Leefbaar Rotterdam) op het gebied van veiligheid en integratie”.
Iron Ladies
Het rookgordijn van onze Democratie Nederland BV werd nog eens versterkt door de zelfbenoemde liberale Femke Halsema. Deze “leidster” van GroenLinks haalde flink uit naar de VVD door te stellen dat deze partij campagne voert ten koste van anderen; ten koste van het schoolmeisje Taïda, homoseksuele Iraniërs en ten koste van D’66. Dat is een merkwaardige beschuldiging, aangezien minister Verdonk voornamelijk het beleid uitvoert dat door haar voorgangers is uitgestippeld. Zij voert dan ook slechts de wet uit.
Meer kun je van iemand als Verdonk ook niet verwachten. Visie heeft ze niet tot nauwelijks, en de combinatie van vrouw-zijn en boekhoudershardheid sleept al gauw een prijs van tijdelijke bewondering in de wacht. Het geval Iron Lady Margaret Thatcher is hier een historisch voorbeeld. Vrouwen die nuchter zijn schijnen positief op te vallen. Het geval Angela Merkel bij onze Oosterburen, laat ons zo'n vrouw zien die populair schijnt te zijn hoewel ze verantwoordelijk is voor één van de meest beschamende uitslagen van de CDU ooit, en die bovendien qua beleid nog niets heeft gepresteerd. En om het maar bij Nederland te houden: Femke Halsema of Rita Verdonk: who cares? Een linkse verlichtingsliberale die niets presteert? Of een rechtse verlichtingsliberale die slechts uitvoert wat anderen hebben bedacht?
& Soft Gentlemen
Scherp is - in de beleving van het volk - het contrast met enkele mannen in de politiek. Waarschijnlijk net zo onbezonnen nuchter als hun vrouwelijke medebestuurders, komen zij juist over als zwabberaars. Wouter Bos blijft onzichtbaar en onhoorbaar. Jozias van Aartsen lacht dan wel besmuikt om Wiegel, maar dan wel om deze later weer met het mes over de rug te aaien door te verklaren dat "hij het niet zo gezegd zou hebben". En ten slotte kwam onze premier vandaag aanzetten met zijn zoveelste mantrische gemeenplaats: dat "als mensen niet gaan stemmen, ze later ook niet moeten gaan klagen over zaken die ze niet goed vinden gaan in hun gemeente."
Alsof democratie en politiek simpele één op één spelletjes zijn. Zoiets als: "ben je voor meer banen, dan stem je op de VVD" en "ben je er tegen dat homo’s naar Iran worden gestuurd, dan stem je GroenLinks".
De redenering van onze premier past in een stelsel van one-issue-partijen. Want wat nu, als je vóór het ene standpunt van een partij bent: "tegen werkende vrouwen", maar óók "voor een harde aanpak van coffeeshops"? Woon je in Amsterdam-Centrum dan kies je in het eerste geval op Michael Veling van het CDA, maar in het tweede geval dus niet, aangezien deze Michael Veling een coffeeshophouder is en lijsttrekker voor het CDA in Amsterdam-Centrum (en volgens "zijn" partijleider Balkenende dus "een vergissing is").
De Iron Man?
Wat tijdens deze verkiezingen lijkt te ontbreken is de "Iron Man". Iemand die flinke taal uitslaat zonder er de dag erop op terug te komen. Iemand die visie toont die tegen de moderne tijdgeest ingaat. En iemand die desondanks loyaal is en blijft aan zaken, personen en instellingen, zelfs als deze zich tegen hem keren.
Iemand die daar een beetje op lijkt is de genoemde coffeeshophouder Michael Veling uit Amsterdam. Door Balkenende laten vallen (hij noemde Velings kandidaatstelling "een vergissing") en door de CDA-burgemeester van Medemblik eveneens (die de Chinezen in Amsterdam opriep om op de VVD te stemmen), blijft deze Veling trouw aan het CDA, en zelfs aan Balkenende: "Ik heb Balkenende erg hoog."
En niet alleen dat. Michael Veling deinst er niet voor terug onmodieuze standpunten te ventileren: "Laat werkende vrouwen thuisblijven" en: "de vrouwen zijn hier vaak imitatiemannen" zijn er enkele van. Of zijn uitspraak: "De softe politieman van nu is een afspiegeling van wie wij zelf helaas zijn geworden", waarbij Veling dus ook zichzelf en de huidige maatschappij insluit! Ook verloochent hij niet zijn Rooms-katholieke afkomst, gezien alleen zijn recentelijk pleidooi voor meer aandacht voor de Amsterdamse Mariaverschijningen.
Bij gebrek aan beter
De oproep van premier Balkenende is om meerdere redenen onzinnig. Ten eerste worden mensen met fundamentele kritiek op het huidige democratische systeem monddood gemaakt. Ten tweede bestaat er in ons systeem geen noodzakelijke samenhang tussen verschillende partijstandpunten. Ten derde zijn de afzonderlijke partijstandpunten in elk onderhandelingsproces principieel onderhandelbaar, aangezien we in een meerpartijenstelsel leven. En ten vierde kan elke nieuwe omstandigheid een bestaand standpunt na de verkiezingen wijzigen.
En aangezien elke kiezer dit kan en mag weten, heeft elke kiezer het recht om thuis te blijven en toch kritiek uit te oefenen. Maar, voor hen die niet thuis willen en kunnen blijven, is het misschien verstandig om in den lande te luisteren naar geluiden als die van Michael Veling. Is het niet tijdens de gemeenteraadsverkiezingen (die alweer bijna voorbij zijn), dan wel in de aanloop naar de volgende verkiezingen. Geluiden die tegen de cultuur van aanpassing en lafheid ingaan. Geluiden die de fundamentele ontwrichting in de smiezen hebben die uitgaan boven een zogenaamde softdrugsproblematiek.
We geven direct toe dat Veling nu niet bepaald de conservatieve "Iron Man" is waar we op zitten te wachten. Maar bij ontstellend gebrek aan beter ligt de haperende verzuchting voor de hand: "dan maar, voor deze ene keer, een coffeeshophouder in de Amsterdamse raad." En laat Balkenende maar kletsen. Liever een warse Michael Veling dan een "imitatieman" als Rita Verdonk of Femke Halsema.
Lees verder...
dinsdag 28 februari 2006
EEN TWEE DRIE VIER SCHUTTING VAN PAPIER
Het afscheid van Ad de Boer, per 1 maart 2006, als directeur van de EO - de Evangelische Omroep - gaf me iets dubbels. Uit zijn woorden sprak een mengeling van sympathie en meewarigheid die ik moeilijk kon plaatsen. Tot ik besefte dat het juist de dubbele mensen zijn die het afscheid markeren: niet zozeer het afscheid van een positie, maar bovenal het afscheid van een tijdperk.
Juist de dubbelheid van sommige mensen maakt deze mensen bij uitstek geschikt om een bepaalde bevolkingsgroep ergens naartoe - of ergens in - te loodsen. Waar een man uit één stuk hier niet toe in staat is, kan iemand met een zekere dubbelheid in zich wel grote successen boeken. Successen op dit terrein - namelijk het terrein van het van kleur doen verschieten van een bevolkingsgroep - worden zelden behaald op een open en transparante manier. Meestal zijn het de zogenaamde behoudzuchtigen die de verandering dragen en in gang zetten. Juist de continue - en niet de revolutionaire - doorwerking van transformerende processen is de kracht van deze veranderingen, gekoppeld aan de psychologie van de behoudzuchtige mens.
De psychologie van de behoudzuchtigen hoort graag wat ze wil horen: behoudzuchtige verzuchtingen. Deze verzuchtingen zijn niet zozeer uitingen van de wensdroom van een klassieke inborst, maar het resumerende, reciterende relaas van een historische veelheid aan feiten en indrukken die een sympathieke indruk achterlaten in de psyche van de behoudzuchtige mens. Want daar gaat het de behoudzuchtige mens om: om de sympathie en niet om het eigen gelijk. Rekeningen moeten netjes betaald worden, wat er daarna gebeurt is van een geheel andere orde. Als het zojuist afbetaalde bankstel dan keurig netjes van tien hoog het raam uitgedonderd wordt, dan is dat niet meer erg. Andere tijden brengen immers andere zitgewoonten? En een rusteloze tijd heeft immers geen zitgelegenheden meer nodig?
Het afscheid van Ad de Boer van de EO markeert het afscheid van een tijdperk. Christelijk i.c. evangelisch Nederland is van kleur veranderd. En haar leiders hebben daar leiding aan gegegeven. En alleen de dubbele mens kon dit integer doen. Alleen de bruggenbouwer was hiertoe in staat. Een mens die zijn herinneringen en geweten nog in het huis van zijn ouders heeft opgestald, maar in zijn handelen kind van de tijdgeest is geworden; zo'n mens is uitermate geschikt om een volksdeel om te turnen tot haar tegendeel. En zo'n mens was Ad de Boer van de EO.
Sympathiek
In lange interviews in zowel het Nederlands Dagblad [1] als in het Reformatorisch Dagblad [2] lezen we enorme biografische relazen over de jeugd, de kerkelijke jeugd en de politieke jeugd van Ad de Boer. Vooral de kerkelijke kwesties en ruzies, die eind jaren zestig en begin jaren zeventig in zijn milieu opspeelden, lijken hem nog steeds hoog te zitten: "Ik vind het erg voor predikanten die toen geschorst en afgezet zijn, hoewel ze geen centimeter afweken van de Bijbel of de belijdenis. Daar kan ik om huilen. Elke keer als er een overlijdt, denk ik: er is er weer een gestorven, tegen wie niet gezegd is: "Jij bent ten onrechte door ons uit de kerk gezet". (…). Men moet wel snel zijn, want straks is er niemand meer aan wie men zijn verontschuldigingen kan aanbieden." Tot zover de oude Ad. De nieuwe Ad neemt het roer meteen over: "Maar nogmaals: zelf ik heb geen grammetje hard feelings over het royement van 1973. In de ChristenUnie werk ik fantastisch samen met GPV'ers van vroeger. Het gaat geweldig samen, prijs de Heer!"
Hetzelfde geldt voor de misstanden in onze samenleving; Ad de Boer: "Natuurlijk toornt God over de seksualisering van de samenleving, die kinderen en jongeren kapotmaakt." Maar ook hier een volgt een heel groot MAAR: "Maar laten we eerst naar onszelf kijken. Ik bedoel: wat maken we als christenen nou van ons christelijk leven? De bakken geld die we uitgeven aan dure kleren, uitgaan en cosmetica, ik vind het een verschrikking." Gevoel voor proporties kan men Ad de Boer in ieder geval niet toeschrijven.
Voordat De Boer zijn eigen zonderegister opengooit toont hij ons het "goede" dat hij mocht doen: "Als ik voor driehonderd euro een pak moet kopen, dan kan ik kiezen: of ik koop voor driehonderd euro een pak, of ik wacht tot de uitverkoop en koop er één voor de halve prijs en geef de resterende honderdvijftig euro aan mensen die het nodig hebben." (Hier wordt overigens in het midden gelaten wat hij nu werkelijk doet, maar dit terzijde.) Ook het vervolg mag er wezen: "Ik wil me niet als modelchristen neerzetten, omdat ik bij de Aldi voor twee euro een Kaapse Pracht koop. Maar ik vind wel dat we met groot gemak te veel geld uitgeven aan eten, kleding en luxegoederen. Kan het iets minder onder ons, christenen? Als het gaat om toorn en oordeel, moeten we eerst denken aan onze manier van leven."
En dan komt de "eigen" zonde: "En wat mijzelf betreft: laat ik dan denken aan mijn botte manier van reageren, aan mijn chagrijn en aan mijn onvermogen om op een goede manier met mijn boosheid om te gaan." Als Ad de Boer hier de waarheid spreekt, weet òf hij òf weten de interviewers dit goed te verbloemen. Maar we zijn gewaarschuwd: we zullen zijn woorden met gepast wantrouwen tegemoet treden (voor zover we dat al niet deden).
Als overgangstype naar de nieuwe gelovige is Ad de Boer een man zonder vijanden ("nee, veel vijanden heb ik niet"), met weinig zonden (zoals we hierboven kunnen zien), zonder grote woorden en zonder al teveel concrete naasten, want als we goed begrijpen draait de boekhoudersethiek van Ad de Boer liever de kleine kruidenier of wijnspecialist de nek om met een beroep op naastenliefde, dan dat hij de Aldi voorbij loopt. Blind voor het belang van deze kleine zelfstandige naaste, zet Ad zich liever in voor de armen uit de Derde Wereld. Zoals de schaalgrootte van EO en massamedia bij Ad de Boer de concrete kerk en de concrete standpunten uit het oog hebben doen verliezen, zo doet zijn grenzeloze barmhartigheid met de concrete naaste. In het evangelische universum van Ad de Boer heb je filiaalhouders en vakkenvullers, en heb je omroepbonzen en missionair voetvolk.
Schutting van papier
Volgens het Nederlands Dagblad neemt De Boer de laatste tijd geregeld afstand van standpunten die hij 25 jaar geleden met verve verdedigde. De Boer bestrijdt dit niet en geeft aan dat hij nu genuanceerder over de manier waarop je de Bijbel kunt lezen en over homoseksualiteit. Verder heeft hij heeft spijt van zijn harde oppositie tegen het Schrifkritische rapport uit 1981 God met ons, over het Schriftgezag. Ad de Boer bood een van de opstellers, ds. J. Vlaardingerbroek, per brief zijn excuses aan en zocht hem op. De Boer:
Het is een mooie tactiek. In de weerzin op eigen overzelfverzekerd gedrag wordt iedereen gespaard... behalve het klassieke, orthodoxe christendom dat nog vasthoudt aan onwrikb're vastigheden. Door breed uit te meten hoe hij en Andries Knevel al te grote woorden uit het verleden hebben rechtgezet, pleit De Boer hemzelf vrij, maar zet hij de klassieke christenheid in haar hemd. De Liverpoolse bisschop J.C. Ryle waarschuwde rond 1900 voor hen die barmhartiger zijn dan Jezus Christus Zelf. Horen we het goed, en horen in we de woorden van de scheidende directeur van de EO een verootmoediging die eveneens verder gaat dan die van Jezus Christus Zelf?
Met vrolijke dronkemanspassen stappen Ad de Boer en Andries Knevel op een glunderende verootmoedigde wijze over een kwart eeuw theologiegeschiedenis en laten de puinhopen van wat eens de Gereformeerde Kerken waren, en waar het rapport God met Ons als een rafelige vlag op de puinhopen staat, voor wat ze zijn; men is de Rubicon overgestoken, en weer is er een zonde uitgedelgd. En de jongenskelen galmen ons een vrolijk opwekkingsgezang toe: "Eén, twee, drie vier, schutting van papier".
Een nieuw christendom
Veel blijft ontuitgesproken. Hoe het dan wel zit, is minder van belang. Als het Nederlands Dagblad vraagt waar voor Ad de Boer de grens dan ligt, aangezien de tijd verandert en hij mee verandert, antwoordt De Boer:
"Ik denk daar heel ontspannen over. Als ik terugkijk op mijn leven, zie ik dat de continuïteit overheerst. Ik neem de Bijbel op een paar punten iets minder letterlijk en ben iets gematigder geworden. Ik schiet minder vanuit de heup en ben niet meer zo'n argumentenmitrailleur. En ik heb er het nodige bij gekregen: mijn relatie met God is veel persoonlijker geworden; ik heb in bidden en zingen veel van evangelischen geleerd! Maar verder ben ik vooral mezelf gebleven."
In het interview in het Reformatorisch Dagblad confronteert De Boer zich met de nieuwe dogma's van het nieuwe geloof. Tot deze nieuwe dogma's behoort ook noodzaak van een persoonlijk geloof. Ook in het Reformatorisch Dagblad stelt Ad de Boer: "Het gaat om persoonlijk geloof". Deze ferme schutting van nieuwe rechtzinnigheid blijkt bij nader onderzoek van papier-maché te zijn gemaakt, getuige de tweedimensionaliteit van de meeste van zijn verhalen. Hetzelfde geldt voor het dogma rond het "missionaire"; dat heeft Ad de Boer zelf "niet zo erg", maar goed, het "klaagt me wel eens aan". Het is mooi dat klassieke niet-missionaire, normale mensen zich hierin kunnen herkennen: niet-missionair doorleven en zo nu en dan schuld ervaren richting de komende generatie van missionaire christenen. Zo hebben we emotioneel alles op een rijtje.
Voor de rest bespaar ik de lezers zoveel als mogelijk de vele gemeenplaatsen van De Boer. Behalve die wanneer Ad de Boer erkent dat hij op sommige momenten verkeerde beslissingen nam (welke zegt hij niet). En die andere: dat hij het niet moeilijk vindt om fouten toe te geven. Ad de Boer zal hiermee niet een plaats verwerven in de geschiedenisboekjes. Mensen zoals hij zijn de moedwillige dragers van processen die ze zelf als onomkeerbaar beschouwen en waar men zelfs (enthousiast) mee kan leren leven door zich te fixeren op de krenten in de pap: "missionair", "charismatisch" en "persoonlijk geloof". Het is de eerlijkheid die ze van huis uit is meegegeven die laat zien hoe voos deze nieuwe principes zijn: of ze voldoen er zelf niet aan (maar da's niet erg; fouten zijn makkelijk toe te geven) of de openingen naar een inhoudsloos "persoonlijk geloof" doen ons vrezen dat bij toekomstige generaties "de poorten der hel" dit "persoonlijk geloof" wel eens zouden kunnen overweldigen. Maar ook dat is geen probleem voor de generatie van Ad de Boer, aangezien ze ook in dit opzicht met pensioen gaan: "Uiteindelijk hangt het niet aan mij. God houdt mij vast. Zijn Geest is er bij. Dus waarom zou ik me zorgen maken? Waar de EO staat over twintig jaar, weet ik niet, maar ik heb er alle vertrouwen in, omdat ik God vertrouw. We zijn als kinderen van God altijd ook kinderen van onze tijd, onontkoombaar: vroeger, nu en straks. En als Gods Geest de tijdgeest van vroeger en van nu kon gebruiken om mensen te winnen, zou Hij dat dan over tien of twintig jaar niet kunnen?".
Het evangelie van Ad de Boer zal 't 'm goed doen in een liberale samenleving waarin de geschiedenis tot een einde gekomen is (als behalve het starre christendom ook de islam nog wordt bezworen). Het geloof van de opwekkingsliederen, die weliswaar haast uitsluitend over de persoonlijke relatie tussen God en de mens gaan, mist weliswaar de diepte en de breedte van het leven, maar dat zal straks niet meer erg zijn. Ad de Boer: "Toen Ceausescu werd verjaagd in Roemenië, liet de dominee in onze kerk psalmen zingen." In een democratische wereld zullen er geen dictators meer verjaagd worden; de diepte en breedte van dit leven kunnen we daarom wel missen. De weemoed naar de tijd van de Psalmen en van het "echte leven" zal daarom uitsterven met de generatie van Ad de Boer.
Voorbeeldcasus Arie Boomsma
Enkele dagen geleden presenteerde het Reformatorisch Dagblad een onderzoek waarin aankomende jonge SGP-politici werden vergeleken met aankomende jonge ChristenUnie-politici. Het RD leidde uit haar onderzoek af dat de jongere generatie CU'ers steeds verder af komt te staan van de SGP'ers èn van de oudere generatie CU'ers. Zaken als praktisch Schriftgezag, zondagsheiliging en openlijke vermaning waren enkele "testcases".
Geheel aan dit beeld voldeed het portret dat het Nederlands Dagblad schetste van een jonge EO-programmamaker: Arie Boomsma, de zoon van ds. Pieter Boomsma [3]. Hij peilt goed waar de generatie De Boer/Knevel de EO heen heeft gedreven. Arie Boomsma: "In de eerste gesprekken met de EO hierover was ik huiverig dat ik zo'n typische EO-groep zou krijgen. Maar er is een koersverandering gaande binnen de EO, waarin ik duidelijk zie dat ze ín de maatschappij willen staan."
Arie is blij dat het in het EO-programmateam vanuit de christelijke overtuiging komt, maar deze christelijke overtuiging is niet exclusief. Arie: "Ik ben niet zo dom te denken dat mijn overtuiging de enige weg is om de maatschappij te helpen." Op het feit dat er verschillende geloven aan zijn programma meedoen, zoals katholiek, evangelisch, streng-gereformeerd, maar niet islamitisch, zegt hij: "Ik denk dat dat nu nog wel bewust is gebeurd. Aan mij zal het niet liggen, ik vind het best jammer. Als EO moet je je die vragen wel stellen."
Het is verfrissend dat jongens als Arie Boomsma geen papieren schuttingen meer nodig hebben, zoals Ad de Boer en Andries Knevel die nog wel nodig hebben. Bij hem is het: "Geen woorden maar daden". De twijfel voorbij. Jezelf openlijk durven tegenspreken in een enkel interview. Zo heeft Arie Boomsma na een lange periode weer een groeiende herwaardering voor "de ouderwetse orde van dienst. Orgelspel, psalmen, een preek die prikkelt, maar ook gegrond is. Maar uit de vastgeroeste kerkelijke dogmatiek spreekt weer weinig passie. Daar zit mijn worsteling. Naarmate ik bewuster God opzoek, ervaar ik passie en wil ik er tegenaan. Als ik dat loslaat, wordt het een soort laffe gang in de passieve stroom waarin veel mensen zijn beland." Maar toch gaat hij elke week naar een halleluja-gemeente. Sleur? Verstarring van deze Bos en Lommeraar? Wat maakt het uit! Geen consistente woorden, maar onsamenhangende daden!
Ik hoop dat de generatie Arie Boomsma het snel over zal nemen van de generatie Ad de Boer/Knevel. De gevolgen zullen verfrissend zijn: weinig vrome gebakken lucht, weinig woorden, maar veel daden. En erg weinig EO, op den duur... Maar dat is niet erg. Om het met de woorden van De Boer te zeggen: "We zijn nieuwsgierig wat er straks op onze weg komt". Er is ook leven na de EO.
Noten
[1] Ad de Boer wilde doen wat Jongeling deed, interview door Willem Bouwman in het Nederlands Dagblad d.d. 25 februari 2006-02-28.
[2] "Leven met scheuren en barsten", interview door Michiel Bakker in het Reformatorisch Dagblad d.d. 17/02/2006.
[3] Arie Boomsma gaat opzoomeren door Maurits Schmidt het Nederlands Dagblad d.d. 28/02/2006.
Juist de dubbelheid van sommige mensen maakt deze mensen bij uitstek geschikt om een bepaalde bevolkingsgroep ergens naartoe - of ergens in - te loodsen. Waar een man uit één stuk hier niet toe in staat is, kan iemand met een zekere dubbelheid in zich wel grote successen boeken. Successen op dit terrein - namelijk het terrein van het van kleur doen verschieten van een bevolkingsgroep - worden zelden behaald op een open en transparante manier. Meestal zijn het de zogenaamde behoudzuchtigen die de verandering dragen en in gang zetten. Juist de continue - en niet de revolutionaire - doorwerking van transformerende processen is de kracht van deze veranderingen, gekoppeld aan de psychologie van de behoudzuchtige mens.
De psychologie van de behoudzuchtigen hoort graag wat ze wil horen: behoudzuchtige verzuchtingen. Deze verzuchtingen zijn niet zozeer uitingen van de wensdroom van een klassieke inborst, maar het resumerende, reciterende relaas van een historische veelheid aan feiten en indrukken die een sympathieke indruk achterlaten in de psyche van de behoudzuchtige mens. Want daar gaat het de behoudzuchtige mens om: om de sympathie en niet om het eigen gelijk. Rekeningen moeten netjes betaald worden, wat er daarna gebeurt is van een geheel andere orde. Als het zojuist afbetaalde bankstel dan keurig netjes van tien hoog het raam uitgedonderd wordt, dan is dat niet meer erg. Andere tijden brengen immers andere zitgewoonten? En een rusteloze tijd heeft immers geen zitgelegenheden meer nodig?
Het afscheid van Ad de Boer van de EO markeert het afscheid van een tijdperk. Christelijk i.c. evangelisch Nederland is van kleur veranderd. En haar leiders hebben daar leiding aan gegegeven. En alleen de dubbele mens kon dit integer doen. Alleen de bruggenbouwer was hiertoe in staat. Een mens die zijn herinneringen en geweten nog in het huis van zijn ouders heeft opgestald, maar in zijn handelen kind van de tijdgeest is geworden; zo'n mens is uitermate geschikt om een volksdeel om te turnen tot haar tegendeel. En zo'n mens was Ad de Boer van de EO.
Sympathiek
In lange interviews in zowel het Nederlands Dagblad [1] als in het Reformatorisch Dagblad [2] lezen we enorme biografische relazen over de jeugd, de kerkelijke jeugd en de politieke jeugd van Ad de Boer. Vooral de kerkelijke kwesties en ruzies, die eind jaren zestig en begin jaren zeventig in zijn milieu opspeelden, lijken hem nog steeds hoog te zitten: "Ik vind het erg voor predikanten die toen geschorst en afgezet zijn, hoewel ze geen centimeter afweken van de Bijbel of de belijdenis. Daar kan ik om huilen. Elke keer als er een overlijdt, denk ik: er is er weer een gestorven, tegen wie niet gezegd is: "Jij bent ten onrechte door ons uit de kerk gezet". (…). Men moet wel snel zijn, want straks is er niemand meer aan wie men zijn verontschuldigingen kan aanbieden." Tot zover de oude Ad. De nieuwe Ad neemt het roer meteen over: "Maar nogmaals: zelf ik heb geen grammetje hard feelings over het royement van 1973. In de ChristenUnie werk ik fantastisch samen met GPV'ers van vroeger. Het gaat geweldig samen, prijs de Heer!"
Hetzelfde geldt voor de misstanden in onze samenleving; Ad de Boer: "Natuurlijk toornt God over de seksualisering van de samenleving, die kinderen en jongeren kapotmaakt." Maar ook hier een volgt een heel groot MAAR: "Maar laten we eerst naar onszelf kijken. Ik bedoel: wat maken we als christenen nou van ons christelijk leven? De bakken geld die we uitgeven aan dure kleren, uitgaan en cosmetica, ik vind het een verschrikking." Gevoel voor proporties kan men Ad de Boer in ieder geval niet toeschrijven.
Voordat De Boer zijn eigen zonderegister opengooit toont hij ons het "goede" dat hij mocht doen: "Als ik voor driehonderd euro een pak moet kopen, dan kan ik kiezen: of ik koop voor driehonderd euro een pak, of ik wacht tot de uitverkoop en koop er één voor de halve prijs en geef de resterende honderdvijftig euro aan mensen die het nodig hebben." (Hier wordt overigens in het midden gelaten wat hij nu werkelijk doet, maar dit terzijde.) Ook het vervolg mag er wezen: "Ik wil me niet als modelchristen neerzetten, omdat ik bij de Aldi voor twee euro een Kaapse Pracht koop. Maar ik vind wel dat we met groot gemak te veel geld uitgeven aan eten, kleding en luxegoederen. Kan het iets minder onder ons, christenen? Als het gaat om toorn en oordeel, moeten we eerst denken aan onze manier van leven."
En dan komt de "eigen" zonde: "En wat mijzelf betreft: laat ik dan denken aan mijn botte manier van reageren, aan mijn chagrijn en aan mijn onvermogen om op een goede manier met mijn boosheid om te gaan." Als Ad de Boer hier de waarheid spreekt, weet òf hij òf weten de interviewers dit goed te verbloemen. Maar we zijn gewaarschuwd: we zullen zijn woorden met gepast wantrouwen tegemoet treden (voor zover we dat al niet deden).
Als overgangstype naar de nieuwe gelovige is Ad de Boer een man zonder vijanden ("nee, veel vijanden heb ik niet"), met weinig zonden (zoals we hierboven kunnen zien), zonder grote woorden en zonder al teveel concrete naasten, want als we goed begrijpen draait de boekhoudersethiek van Ad de Boer liever de kleine kruidenier of wijnspecialist de nek om met een beroep op naastenliefde, dan dat hij de Aldi voorbij loopt. Blind voor het belang van deze kleine zelfstandige naaste, zet Ad zich liever in voor de armen uit de Derde Wereld. Zoals de schaalgrootte van EO en massamedia bij Ad de Boer de concrete kerk en de concrete standpunten uit het oog hebben doen verliezen, zo doet zijn grenzeloze barmhartigheid met de concrete naaste. In het evangelische universum van Ad de Boer heb je filiaalhouders en vakkenvullers, en heb je omroepbonzen en missionair voetvolk.
Schutting van papier
Volgens het Nederlands Dagblad neemt De Boer de laatste tijd geregeld afstand van standpunten die hij 25 jaar geleden met verve verdedigde. De Boer bestrijdt dit niet en geeft aan dat hij nu genuanceerder over de manier waarop je de Bijbel kunt lezen en over homoseksualiteit. Verder heeft hij heeft spijt van zijn harde oppositie tegen het Schrifkritische rapport uit 1981 God met ons, over het Schriftgezag. Ad de Boer bood een van de opstellers, ds. J. Vlaardingerbroek, per brief zijn excuses aan en zocht hem op. De Boer:
"Woensdag ben ik bij hem geweest, samen met Andries Knevel. Het was geweldig, hartverwarmend. We hebben gezegd dat we hem in 1981 te hard hebben aangepakt: "We hebben u als een ketter neergezet, en dat was u niet en dat bent u niet", hebben we gezegd. Op onderdelen trok Vlaardingerbroek in 1980 dezelfde lijnen als orthodoxe gereformeerde theologen nu, zoals Ad de Bruijne in Kampen en Eric Peels in Apeldoorn."
Het is een mooie tactiek. In de weerzin op eigen overzelfverzekerd gedrag wordt iedereen gespaard... behalve het klassieke, orthodoxe christendom dat nog vasthoudt aan onwrikb're vastigheden. Door breed uit te meten hoe hij en Andries Knevel al te grote woorden uit het verleden hebben rechtgezet, pleit De Boer hemzelf vrij, maar zet hij de klassieke christenheid in haar hemd. De Liverpoolse bisschop J.C. Ryle waarschuwde rond 1900 voor hen die barmhartiger zijn dan Jezus Christus Zelf. Horen we het goed, en horen in we de woorden van de scheidende directeur van de EO een verootmoediging die eveneens verder gaat dan die van Jezus Christus Zelf?
Met vrolijke dronkemanspassen stappen Ad de Boer en Andries Knevel op een glunderende verootmoedigde wijze over een kwart eeuw theologiegeschiedenis en laten de puinhopen van wat eens de Gereformeerde Kerken waren, en waar het rapport God met Ons als een rafelige vlag op de puinhopen staat, voor wat ze zijn; men is de Rubicon overgestoken, en weer is er een zonde uitgedelgd. En de jongenskelen galmen ons een vrolijk opwekkingsgezang toe: "Eén, twee, drie vier, schutting van papier".
Een nieuw christendom
Veel blijft ontuitgesproken. Hoe het dan wel zit, is minder van belang. Als het Nederlands Dagblad vraagt waar voor Ad de Boer de grens dan ligt, aangezien de tijd verandert en hij mee verandert, antwoordt De Boer:
"Ik denk daar heel ontspannen over. Als ik terugkijk op mijn leven, zie ik dat de continuïteit overheerst. Ik neem de Bijbel op een paar punten iets minder letterlijk en ben iets gematigder geworden. Ik schiet minder vanuit de heup en ben niet meer zo'n argumentenmitrailleur. En ik heb er het nodige bij gekregen: mijn relatie met God is veel persoonlijker geworden; ik heb in bidden en zingen veel van evangelischen geleerd! Maar verder ben ik vooral mezelf gebleven."
In het interview in het Reformatorisch Dagblad confronteert De Boer zich met de nieuwe dogma's van het nieuwe geloof. Tot deze nieuwe dogma's behoort ook noodzaak van een persoonlijk geloof. Ook in het Reformatorisch Dagblad stelt Ad de Boer: "Het gaat om persoonlijk geloof". Deze ferme schutting van nieuwe rechtzinnigheid blijkt bij nader onderzoek van papier-maché te zijn gemaakt, getuige de tweedimensionaliteit van de meeste van zijn verhalen. Hetzelfde geldt voor het dogma rond het "missionaire"; dat heeft Ad de Boer zelf "niet zo erg", maar goed, het "klaagt me wel eens aan". Het is mooi dat klassieke niet-missionaire, normale mensen zich hierin kunnen herkennen: niet-missionair doorleven en zo nu en dan schuld ervaren richting de komende generatie van missionaire christenen. Zo hebben we emotioneel alles op een rijtje.
Voor de rest bespaar ik de lezers zoveel als mogelijk de vele gemeenplaatsen van De Boer. Behalve die wanneer Ad de Boer erkent dat hij op sommige momenten verkeerde beslissingen nam (welke zegt hij niet). En die andere: dat hij het niet moeilijk vindt om fouten toe te geven. Ad de Boer zal hiermee niet een plaats verwerven in de geschiedenisboekjes. Mensen zoals hij zijn de moedwillige dragers van processen die ze zelf als onomkeerbaar beschouwen en waar men zelfs (enthousiast) mee kan leren leven door zich te fixeren op de krenten in de pap: "missionair", "charismatisch" en "persoonlijk geloof". Het is de eerlijkheid die ze van huis uit is meegegeven die laat zien hoe voos deze nieuwe principes zijn: of ze voldoen er zelf niet aan (maar da's niet erg; fouten zijn makkelijk toe te geven) of de openingen naar een inhoudsloos "persoonlijk geloof" doen ons vrezen dat bij toekomstige generaties "de poorten der hel" dit "persoonlijk geloof" wel eens zouden kunnen overweldigen. Maar ook dat is geen probleem voor de generatie van Ad de Boer, aangezien ze ook in dit opzicht met pensioen gaan: "Uiteindelijk hangt het niet aan mij. God houdt mij vast. Zijn Geest is er bij. Dus waarom zou ik me zorgen maken? Waar de EO staat over twintig jaar, weet ik niet, maar ik heb er alle vertrouwen in, omdat ik God vertrouw. We zijn als kinderen van God altijd ook kinderen van onze tijd, onontkoombaar: vroeger, nu en straks. En als Gods Geest de tijdgeest van vroeger en van nu kon gebruiken om mensen te winnen, zou Hij dat dan over tien of twintig jaar niet kunnen?".
Het evangelie van Ad de Boer zal 't 'm goed doen in een liberale samenleving waarin de geschiedenis tot een einde gekomen is (als behalve het starre christendom ook de islam nog wordt bezworen). Het geloof van de opwekkingsliederen, die weliswaar haast uitsluitend over de persoonlijke relatie tussen God en de mens gaan, mist weliswaar de diepte en de breedte van het leven, maar dat zal straks niet meer erg zijn. Ad de Boer: "Toen Ceausescu werd verjaagd in Roemenië, liet de dominee in onze kerk psalmen zingen." In een democratische wereld zullen er geen dictators meer verjaagd worden; de diepte en breedte van dit leven kunnen we daarom wel missen. De weemoed naar de tijd van de Psalmen en van het "echte leven" zal daarom uitsterven met de generatie van Ad de Boer.
Voorbeeldcasus Arie Boomsma
Enkele dagen geleden presenteerde het Reformatorisch Dagblad een onderzoek waarin aankomende jonge SGP-politici werden vergeleken met aankomende jonge ChristenUnie-politici. Het RD leidde uit haar onderzoek af dat de jongere generatie CU'ers steeds verder af komt te staan van de SGP'ers èn van de oudere generatie CU'ers. Zaken als praktisch Schriftgezag, zondagsheiliging en openlijke vermaning waren enkele "testcases".
Geheel aan dit beeld voldeed het portret dat het Nederlands Dagblad schetste van een jonge EO-programmamaker: Arie Boomsma, de zoon van ds. Pieter Boomsma [3]. Hij peilt goed waar de generatie De Boer/Knevel de EO heen heeft gedreven. Arie Boomsma: "In de eerste gesprekken met de EO hierover was ik huiverig dat ik zo'n typische EO-groep zou krijgen. Maar er is een koersverandering gaande binnen de EO, waarin ik duidelijk zie dat ze ín de maatschappij willen staan."
Arie is blij dat het in het EO-programmateam vanuit de christelijke overtuiging komt, maar deze christelijke overtuiging is niet exclusief. Arie: "Ik ben niet zo dom te denken dat mijn overtuiging de enige weg is om de maatschappij te helpen." Op het feit dat er verschillende geloven aan zijn programma meedoen, zoals katholiek, evangelisch, streng-gereformeerd, maar niet islamitisch, zegt hij: "Ik denk dat dat nu nog wel bewust is gebeurd. Aan mij zal het niet liggen, ik vind het best jammer. Als EO moet je je die vragen wel stellen."
Het is verfrissend dat jongens als Arie Boomsma geen papieren schuttingen meer nodig hebben, zoals Ad de Boer en Andries Knevel die nog wel nodig hebben. Bij hem is het: "Geen woorden maar daden". De twijfel voorbij. Jezelf openlijk durven tegenspreken in een enkel interview. Zo heeft Arie Boomsma na een lange periode weer een groeiende herwaardering voor "de ouderwetse orde van dienst. Orgelspel, psalmen, een preek die prikkelt, maar ook gegrond is. Maar uit de vastgeroeste kerkelijke dogmatiek spreekt weer weinig passie. Daar zit mijn worsteling. Naarmate ik bewuster God opzoek, ervaar ik passie en wil ik er tegenaan. Als ik dat loslaat, wordt het een soort laffe gang in de passieve stroom waarin veel mensen zijn beland." Maar toch gaat hij elke week naar een halleluja-gemeente. Sleur? Verstarring van deze Bos en Lommeraar? Wat maakt het uit! Geen consistente woorden, maar onsamenhangende daden!
Ik hoop dat de generatie Arie Boomsma het snel over zal nemen van de generatie Ad de Boer/Knevel. De gevolgen zullen verfrissend zijn: weinig vrome gebakken lucht, weinig woorden, maar veel daden. En erg weinig EO, op den duur... Maar dat is niet erg. Om het met de woorden van De Boer te zeggen: "We zijn nieuwsgierig wat er straks op onze weg komt". Er is ook leven na de EO.
Noten
[1] Ad de Boer wilde doen wat Jongeling deed, interview door Willem Bouwman in het Nederlands Dagblad d.d. 25 februari 2006-02-28.
[2] "Leven met scheuren en barsten", interview door Michiel Bakker in het Reformatorisch Dagblad d.d. 17/02/2006.
[3] Arie Boomsma gaat opzoomeren door Maurits Schmidt het Nederlands Dagblad d.d. 28/02/2006.
Lees verder...
vrijdag 17 februari 2006
AAPJES KIJKEN MET STEVE BRUCE
Soms is het beter iemand anders te laten zeggen wat je zelf zou willen zeggen. Zeker wanneer het geluid van een ander een welkome afwisseling is op de voortdurende herhaling van de eigen zetten.
Zo moet ook het orthodox-christelijke Reformatorisch Dagblad hebben gedacht toen men de Schotse godsdienstsocioloog Steve Bruce wilde interviewen. Deze niet-religieuze godsdienstsocioloog zegt namelijk dingen die koren op de molen zijn voor elke traditiegetrouwe orthodox in ons land.
Na uitgekeken te zijn op Dick Tieleman, Gerard Dekker, Anton van Harskamp, Hijme Stoffels, is het nu een buitenlander die ons kan leren wat we al wisten. Waren er de laatste jaren al geluiden te vernemen van de Amerikaanse godsdienstsocioloog Peter Berger, nu is dus deze in ons land relatief onbekende prof. Steve Bruce aan de beurt om “gehoord” te worden. In Groot-Brittannië is Bruce lid van de “prestigieuze British Academy”, is hij regelmatig te horen via de BBC en heeft hij een flink aantal boektitels op zijn naam staan. Deze prof. Bruce is dus een gevierde en objectieve wetenschapper, en hij versterkt het geluid van hen die compromisloos de absolute waarheid willen handhaven.
Professor Bruce meldt in het Reformatorisch Dagblad, d.d. 16 februari 2006, een aantal bijzondere bevindingen die het waard zijn om gehoord te worden. Want wat zegt prof. Bruce zoal? Een aantal uitspraken:
Een sterk seculariserend Europa
Prof. Bruce schetst het beeld van een sterk seculariserend Europa. Deze ontwikkeling is weliswaar al zo’n anderhalve eeuw aan de gang, maar voltrekt zich in een steeds hoger tempo. Daar ziet hij weinig verandering in komen. Het bijzondere zit echter niet in deze constatering. Het bijzondere in wat Bruce zegt is dat hoe sneller een kerken zich aanpast aan de cultuur, des te sneller zal op termijn de leegloop zijn uit deze kerken. En het is bijzonder dat prof. Bruce zo’n beetje alle argumenten om zich aan de vormen en eisen van de moderne tijd aan te passen op een hoop gooit en deze allemaal ontmaskert als secularisatiebevorderend.
Of het nu is uit lijfsbehoud om niet te verdwijnen, of uit liberalisering van de eigen geloofsopvattingen, of – en hier zit ‘m de kneep – uit missionaire motieven om de wereld te bekeren en/of te bereiken; in alle gevallen ziet Bruce dat aanpassing, ook de aanpassing die alleen in de vormen wordt doorgevoerd en niet in de zogenaamde “inhoud”, in alle gevallen leidt tot verwatering en verdwijning van het christendom.
Wat is nu de meerwaarde van het oordeel van een zogenaamde "buitenstaander" die als niet-direct-betrokkene zijn zogenaamde betrokkenheid faket? Voor orthodoxe christenen is die meerwaarde groot. Want in het desbetreffende exemplaar van de genoemde krant staat niet alleen een interview met prof. Bruce, maar staat twee pagina's verderop ook nog een interview met een niet-orthodoxe cultureel antropoloog die het zogenaamde "reformatorische bevolkingsdeel" heeft onderzocht. Ook deze onderzoekster, mevrouw Baars-Blom, sprak in dezelfde krant met de gegroeide waardering van een onderzoekster die haar studieobject vertroetelt.
Er zit iets vreemds in deze waardering voor de ogen van de ander. De houding van het zichzelf bekijken door de ogen van een ander, is typerend voor de tijd waarin we leven. Het betreft hier het zogenaamde contingentiedenken van ontwortelde zielen. Het contingentiedenken dat de kunstfilosoof Kees Vuyk, in zijn De esthetisering van het wereldbeeld, ooit omschreef als het simpele levensadagium: "Ik had ook een ander kunnen zijn." Dit bestaan door de ander fungeert in onze maatschappij niet alleen als voedingsbron voor veel moderne solidariteit, het stempelt ook de democratische identiteit die zich het aanpassingsdenken heeft toegeëigend als précondititie voor zijn bestaanswijze.
Een treffend voorbeeld is de man die voortdurend zijn mannelijkheid door de ogen van andere vrouwen bevestigd wil zien. En zo hopt hij van de ene vrouw naar de ander. Dan weer minder, dan weer meer, steeds weer iets anders. En steeds maar zijn eigen bestaan bevestigend. Bij het leven in de roes hoort "de kneep in de arm" van de kick: de kick van het betreden van het andere om eenmaal door de deur van de ander te zijn binnengegaan, erachter te komen dat de roes is gebleven. Het andere is steeds weer hetzelfde; de ander is steeds weer eenzelfde.
Deze wijze van leven is natuurlijk doodvermoeiend. Want steeds weer is er de onrust die steeds onrustig een nieuw object van begeerte en aankleving zoekt om voor een moment vast te kleven een object tot begeerte.
De overwinning op het nihilisme
De mens die zich in deze continue onrust wil handhaven, zal altijd iets aan moeten nemen. Volkomen willekeurig pint hij zijn bestaan dus vast in iets van vastigheid in de stroom van gedaanteverwisselingen van het andere en "een" ander. Wie het - zijn eigen - nihilisme eenmaal heeft onderkent, wil het daarna overwinnen. En wil zich kunnen opsluiten in het aangenomen eigene. Zo ook het Reformatorisch Dagblad.
De gekozen kop boven het interview met prof. Bruce is treffend en ironisch tegelijk: “Sluit als kerk geen compromissen”. Het eerste compromis dat het Reformatorisch Dagblad heeft gesloten is dat met de moderne wetenschap. Op een objectieve wijze heeft Bruce op basis van empirisch onderzoek – ondogmatisch en niet vooringenomen – als een echte wetenschapper voorlopig vastgesteld dat compromissen sluiten niet helpen. Wat helpt dus wel? Precies: geen compromissen sluiten.
Aangezien het meest eenvoudige antwoord i.c. model in de moderne wetenschap tegelijkertijd het meest plausibele en daarmee het meest wetenschappelijke antwoord is, is niet zozeer het treffende van zijn antwoord treffend. Treffende antwoorden halen de pers en de media, waaronder de BBC. Dat simpele antwoorden weer talloze andere vragen opwerpen is niet zozeer een probleem, maar juist stimulerend: het bevestigt de noodzaak van verdere wetenschappelijke arbeid.
De methode van prof. Bruce en die van het Reformatorisch Dagblad zijn haast dezelfde: jezelf staande houden in een seculariserende wereld. Aangenomen wordt dat deze grondhouding buiten elke discussie staat. De volgende vraag ontbreekt echter: hoe houdt de wereld, ook die van Schotland, zich staande zonder de kerk? Want waarin was de grootvader van prof. Bruce, die nog ouderling was in de Church of Scotland, een ander mens? Of was diens geloof slechts de articulatie van iets dat volgens Bruce niets primair met geloof of kerk te maken heeft. Of reiken deze bespiegelingen buiten zijn godsdienstsociologische competenties? Is zijn grootvader een wezenlijk vreemde voor hem; een vreemdheid die juist zijn wetenschappelijke stellingen onderbouwt?
Prof. Bruce houdt zelf de anderen een spiegel voor: "Pas u niet aan aan mensen zoals ik. Ik kom toch niet tot geloof, maar door u af te sluiten voor de overheersende cultuur waarvan ik onderdeel van uitmaak, kunt u zich nog staande houden." Het advies van Bruce getuigt van grote willekeur. Waarom voert hij geen pleidooi voor de aanpassing van de cultuur aan de kerk? Dat is absurd en onmogelijk? – zeggen zowel Bruce, de huidige cultuur als de kerken zelf? En is dat dan geen ongeloof als basis van het al dan niet gelovige bestaan?
En hoe rechtvaardigt prof. Bruce zijn eigen ongeloof? Door aanpassing van zijn voorouders? Maar hoe echt is hij dan nu zelf? Levensecht ongelovig, onaangepast aan het geloof en een grote sterke muur om het geloof weg te houden? Of is hij immuun voor deze zaken? Kijkt hij met de blik van een dode ziel die alleen dode, levenloze objecten ziet in een contingente samenhang?
De ironie gaat verder
De ironie is groot voor wie het wil zien. Maar de ironie gaat verder. In hoeverre is het in onze tijd, in bijvoorbeeld Groot-Brittannië, mogelijk je af te sluiten voor de seculiere cultuur van onderwijs, media en politiek? Met andere woorden: in hoeverre vraagt prof. Bruce – doelbewust? – het onmogelijke? “Sluit geen compromissen!” zegt prof. Bruce. En het eerste compromis is daarmee al gesloten: een godsdienstsocioloog die objectief en wetenschappelijk vaststelt en doorgeeft hoe en wat christenen moeten doen. Daarmee wordt en passant de scheiding van geloof en wetenschap, de aanname van objectieve oordelen, zelfs van ongelovige buitenstaanders, zelfs aangaande kerk en geloof maar voor zoete koek aangenomen.
Het meest verontrustende van de redenering van Bruce en zijn religieuze toeschouwers zit echter op een ander niveau. De schijn wordt namelijk opgeroepen dat wanneer we het advies van Bruce opvolgen, of daar althans rekening mee houden, we dan de secularisatie op afstand houden en zo mogelijk ook het charismatische. Wie zegt mij echter dat de hoorder, in dit geval de Nederlandse orthodoxie, al niet deels geseculariseerd is? En wie garandeert mij de begripsmatige afgeslotenheid van het begrip charismatisch? In hoeverre vallen piëtisme en opwekkingsreligie daar wel of niet onder? Bruce zelf poneert welwillende de Revival-gedachte. En veel orthodoxen zullen dat met hem instemmen. Dat Opwekkings- i.c. Revival-denken verwant is met piëtisme en daarmee zelfs met Verlichtingsdenken zal vele orthodoxen een biet wezen.
Schotland kent een rijke traditie van piëtisme, Revivals en Verlichtingsdenken. En is toevalligerwijze? ook nog een sterk geseculariseerd land. Wat voor Schotland geldt, geldt ook voor Engeland, Denemarken en New England in de Verenigde Staten. Bestaan hier dan geen verbanden?
Een seculariserend advies?
Dus in hoeverre is het advies van Bruce zelf al niet geseculariseerd en zet het aan tot secularisatie? Want wanneer besluiten mensen tot aanpassing in vorm of inhoud? Is dat het moment wanneer men daartoe overgaat of wanneer de gevolgen van deze beslissing uitwerken? Of wanneer de wens ontstaat om tot (zelfs het nadenken over) stappen tot aanpassing over te gaan? Nee! Het is niet zozeer dat charismatisch de deur openzet tot secularisatie. We moeten de vraag durven stellen in hoeverre de theologie - waaraan onder meer het charismatische ontspruit! - zelf al niet een secularisatie is. En dan zijn er tal van equivalenten te bedenken. Hoe kwam het dat zoveel strikte puriteinen in Groot-Brittannië en de Verenigde Staten zo snel en zo makkelijk vrijzinnig werden? Of dat in ons land de nazaten van Kuyper zo snel en zo makkelijk vrijzinnig werden?
Het seculiere moment is verweven met rechtzinnige modellen. En zit verscholen in rechtzinnige – of rechtzinnig aandoende zoals van prof. Bruce – adviezen of antwoorden. En zit verscholen in de al dan niet reformatorische of al dan niet charismatische harten en oren waarmee de woorden van prof. Bruce al dan niet welwillend beluisterd worden.
De vraag is niet: wel of geen aanpassing of wel of geen compromissen. Zulke adviezen hebben geen zin voor moderne contingent denkende mensen die zichzelf voortdurend toesluiten in het denken, in leven en in ervaren, om daarna de onmogelijkheid daarvan te denken, te doorleven en te wedervaren. Eerst maakt men zichzelf blind voor de eigen ontwikkelingen, door te luisteren naar een advies dat rechtzinnigheid bevestigt en daardoor te eindigen met adviezen die vrijzinnigheid bevestigen.
Een kenmerk van de moderniteit is haar geslotenheid, haar afgeslotenheid, of haar toegeslotenheid. Ook veel zogenaamde openheid is niet meer dan verpakte geslotenheid. Charismatischen zien zondagochtend meer van de Geest in hun samenkomsten dan in traditionele kerken. Door dezelfde zaken op doordeweeks te betrekken, en – geheel niet-dualistisch – ook op uiterlijke en concrete zaken als muziek, kleding en amusement, blijkt dat charismatischen buiten de zondagochtend om maar bar weinig Geest (laten) zien. Idem dito geldt dit voor de reformatorischen.
De vraag is dan meestal: wat is er van ons geloof te zien doordeweeks? Of wat is er van het getuigenis is te zien in de wereld. Altijd is er de focus op het bijzondere. Nooit – of bijna nooit – ziet men God, Zijn handelen en Zijn schepping in het zogenaamde “seculiere” (dat volgens mij dan ook niet bestaat). Door zichzelf af te wenden van het seculiere maakt men zichzelf blind voor het seculiere dat al aanwezig is en al werkt. En bovendien heeft men dan al de theologische switch gemaakt om niet alleen veel zaken “seculier” te benoemen, maar ook de switch om het primaat bij het seculiere te leggen. En dit alles onder het mom van lijfsbehoud, redding, bekering en veiligheid.
Geen veilige manier van kerk-zijn
Er bestaat echter geen veilige manier om kerk te zijn. De veilige manier is vaak niet meer dan een blinde manier om roekeloos als een blind paard door de leeggehaalde porseleinkast heen en weer te draven. En even roekeloos is het om daarna van de weeromstuit dan maar toch te kiezen voor aanpassing. Want dat zien we gebeuren: kerken die compromisloos zichzelf hebben afgezonderd van de wereld, puriteins, reformatorisch, gereformeerde bond of pinkster, zijn nu bezig in snel tempo zich aan te passen. Men heeft lange tijd geleefd bij het woord van Bruce. En het heeft niet geholpen. De langzame aanpassing voltrok zich buiten de waarneming om. En toen was het te laat. Er was geen basis meer om compromisloos te blijven, want men was het gewoonweg allang niet meer.
Teveel dodelijke compromissen zijn in de loop der tijd theologisch, wetenschappelijk, cultureel en staatkundig gerechtvaardigd: scheiding tussen geloof en leven, tussen geloof en wetenschap, tussen kerk en staat, tussen kerken onderling, etc. etc. Wie nu zichzelf stilzet, en bijvoorbeeld luistert naar een prof. Bruce, pleegt kerkelijke zelfmoord. Wie zichzelf opsluit in de provisiekast kan alleen overleven wanneer er genoeg voedsel en drinken voorhanden is om te kunnen overleven of te kunnen overbruggen. Maar de provisiekast is leeg. Wie zichzelf nu opsluit, sterft een gewisse dood. En wordt zoals prof. Bruce: een erudiet beoefenaar van de wetenschap van het aapjes kijken.
Zo moet ook het orthodox-christelijke Reformatorisch Dagblad hebben gedacht toen men de Schotse godsdienstsocioloog Steve Bruce wilde interviewen. Deze niet-religieuze godsdienstsocioloog zegt namelijk dingen die koren op de molen zijn voor elke traditiegetrouwe orthodox in ons land.
Na uitgekeken te zijn op Dick Tieleman, Gerard Dekker, Anton van Harskamp, Hijme Stoffels, is het nu een buitenlander die ons kan leren wat we al wisten. Waren er de laatste jaren al geluiden te vernemen van de Amerikaanse godsdienstsocioloog Peter Berger, nu is dus deze in ons land relatief onbekende prof. Steve Bruce aan de beurt om “gehoord” te worden. In Groot-Brittannië is Bruce lid van de “prestigieuze British Academy”, is hij regelmatig te horen via de BBC en heeft hij een flink aantal boektitels op zijn naam staan. Deze prof. Bruce is dus een gevierde en objectieve wetenschapper, en hij versterkt het geluid van hen die compromisloos de absolute waarheid willen handhaven.
Professor Bruce meldt in het Reformatorisch Dagblad, d.d. 16 februari 2006, een aantal bijzondere bevindingen die het waard zijn om gehoord te worden. Want wat zegt prof. Bruce zoal? Een aantal uitspraken:
"Vernieuwing werkt niet."
"Probeer niet met seculiere middelen seculiere mensen te trekken."
"Door de kerktaal en de kerkmuziek te vernieuwen, accepteer je dat de symbolen van de omringende cultuur superieur zijn."
"De gemeenten die het snelst veranderden, liepen het snelst terug."
"Onderzoeken tonen aan dat kinderen van charismatische ouders niet zelden eindigen in een liberale kerk of helemaal onkerkelijk worden."
Een sterk seculariserend Europa
Prof. Bruce schetst het beeld van een sterk seculariserend Europa. Deze ontwikkeling is weliswaar al zo’n anderhalve eeuw aan de gang, maar voltrekt zich in een steeds hoger tempo. Daar ziet hij weinig verandering in komen. Het bijzondere zit echter niet in deze constatering. Het bijzondere in wat Bruce zegt is dat hoe sneller een kerken zich aanpast aan de cultuur, des te sneller zal op termijn de leegloop zijn uit deze kerken. En het is bijzonder dat prof. Bruce zo’n beetje alle argumenten om zich aan de vormen en eisen van de moderne tijd aan te passen op een hoop gooit en deze allemaal ontmaskert als secularisatiebevorderend.
Of het nu is uit lijfsbehoud om niet te verdwijnen, of uit liberalisering van de eigen geloofsopvattingen, of – en hier zit ‘m de kneep – uit missionaire motieven om de wereld te bekeren en/of te bereiken; in alle gevallen ziet Bruce dat aanpassing, ook de aanpassing die alleen in de vormen wordt doorgevoerd en niet in de zogenaamde “inhoud”, in alle gevallen leidt tot verwatering en verdwijning van het christendom.
Wat is nu de meerwaarde van het oordeel van een zogenaamde "buitenstaander" die als niet-direct-betrokkene zijn zogenaamde betrokkenheid faket? Voor orthodoxe christenen is die meerwaarde groot. Want in het desbetreffende exemplaar van de genoemde krant staat niet alleen een interview met prof. Bruce, maar staat twee pagina's verderop ook nog een interview met een niet-orthodoxe cultureel antropoloog die het zogenaamde "reformatorische bevolkingsdeel" heeft onderzocht. Ook deze onderzoekster, mevrouw Baars-Blom, sprak in dezelfde krant met de gegroeide waardering van een onderzoekster die haar studieobject vertroetelt.
Er zit iets vreemds in deze waardering voor de ogen van de ander. De houding van het zichzelf bekijken door de ogen van een ander, is typerend voor de tijd waarin we leven. Het betreft hier het zogenaamde contingentiedenken van ontwortelde zielen. Het contingentiedenken dat de kunstfilosoof Kees Vuyk, in zijn De esthetisering van het wereldbeeld, ooit omschreef als het simpele levensadagium: "Ik had ook een ander kunnen zijn." Dit bestaan door de ander fungeert in onze maatschappij niet alleen als voedingsbron voor veel moderne solidariteit, het stempelt ook de democratische identiteit die zich het aanpassingsdenken heeft toegeëigend als précondititie voor zijn bestaanswijze.
Een treffend voorbeeld is de man die voortdurend zijn mannelijkheid door de ogen van andere vrouwen bevestigd wil zien. En zo hopt hij van de ene vrouw naar de ander. Dan weer minder, dan weer meer, steeds weer iets anders. En steeds maar zijn eigen bestaan bevestigend. Bij het leven in de roes hoort "de kneep in de arm" van de kick: de kick van het betreden van het andere om eenmaal door de deur van de ander te zijn binnengegaan, erachter te komen dat de roes is gebleven. Het andere is steeds weer hetzelfde; de ander is steeds weer eenzelfde.
Deze wijze van leven is natuurlijk doodvermoeiend. Want steeds weer is er de onrust die steeds onrustig een nieuw object van begeerte en aankleving zoekt om voor een moment vast te kleven een object tot begeerte.
De overwinning op het nihilisme
De mens die zich in deze continue onrust wil handhaven, zal altijd iets aan moeten nemen. Volkomen willekeurig pint hij zijn bestaan dus vast in iets van vastigheid in de stroom van gedaanteverwisselingen van het andere en "een" ander. Wie het - zijn eigen - nihilisme eenmaal heeft onderkent, wil het daarna overwinnen. En wil zich kunnen opsluiten in het aangenomen eigene. Zo ook het Reformatorisch Dagblad.
De gekozen kop boven het interview met prof. Bruce is treffend en ironisch tegelijk: “Sluit als kerk geen compromissen”. Het eerste compromis dat het Reformatorisch Dagblad heeft gesloten is dat met de moderne wetenschap. Op een objectieve wijze heeft Bruce op basis van empirisch onderzoek – ondogmatisch en niet vooringenomen – als een echte wetenschapper voorlopig vastgesteld dat compromissen sluiten niet helpen. Wat helpt dus wel? Precies: geen compromissen sluiten.
Aangezien het meest eenvoudige antwoord i.c. model in de moderne wetenschap tegelijkertijd het meest plausibele en daarmee het meest wetenschappelijke antwoord is, is niet zozeer het treffende van zijn antwoord treffend. Treffende antwoorden halen de pers en de media, waaronder de BBC. Dat simpele antwoorden weer talloze andere vragen opwerpen is niet zozeer een probleem, maar juist stimulerend: het bevestigt de noodzaak van verdere wetenschappelijke arbeid.
De methode van prof. Bruce en die van het Reformatorisch Dagblad zijn haast dezelfde: jezelf staande houden in een seculariserende wereld. Aangenomen wordt dat deze grondhouding buiten elke discussie staat. De volgende vraag ontbreekt echter: hoe houdt de wereld, ook die van Schotland, zich staande zonder de kerk? Want waarin was de grootvader van prof. Bruce, die nog ouderling was in de Church of Scotland, een ander mens? Of was diens geloof slechts de articulatie van iets dat volgens Bruce niets primair met geloof of kerk te maken heeft. Of reiken deze bespiegelingen buiten zijn godsdienstsociologische competenties? Is zijn grootvader een wezenlijk vreemde voor hem; een vreemdheid die juist zijn wetenschappelijke stellingen onderbouwt?
Prof. Bruce houdt zelf de anderen een spiegel voor: "Pas u niet aan aan mensen zoals ik. Ik kom toch niet tot geloof, maar door u af te sluiten voor de overheersende cultuur waarvan ik onderdeel van uitmaak, kunt u zich nog staande houden." Het advies van Bruce getuigt van grote willekeur. Waarom voert hij geen pleidooi voor de aanpassing van de cultuur aan de kerk? Dat is absurd en onmogelijk? – zeggen zowel Bruce, de huidige cultuur als de kerken zelf? En is dat dan geen ongeloof als basis van het al dan niet gelovige bestaan?
En hoe rechtvaardigt prof. Bruce zijn eigen ongeloof? Door aanpassing van zijn voorouders? Maar hoe echt is hij dan nu zelf? Levensecht ongelovig, onaangepast aan het geloof en een grote sterke muur om het geloof weg te houden? Of is hij immuun voor deze zaken? Kijkt hij met de blik van een dode ziel die alleen dode, levenloze objecten ziet in een contingente samenhang?
De ironie gaat verder
De ironie is groot voor wie het wil zien. Maar de ironie gaat verder. In hoeverre is het in onze tijd, in bijvoorbeeld Groot-Brittannië, mogelijk je af te sluiten voor de seculiere cultuur van onderwijs, media en politiek? Met andere woorden: in hoeverre vraagt prof. Bruce – doelbewust? – het onmogelijke? “Sluit geen compromissen!” zegt prof. Bruce. En het eerste compromis is daarmee al gesloten: een godsdienstsocioloog die objectief en wetenschappelijk vaststelt en doorgeeft hoe en wat christenen moeten doen. Daarmee wordt en passant de scheiding van geloof en wetenschap, de aanname van objectieve oordelen, zelfs van ongelovige buitenstaanders, zelfs aangaande kerk en geloof maar voor zoete koek aangenomen.
Het meest verontrustende van de redenering van Bruce en zijn religieuze toeschouwers zit echter op een ander niveau. De schijn wordt namelijk opgeroepen dat wanneer we het advies van Bruce opvolgen, of daar althans rekening mee houden, we dan de secularisatie op afstand houden en zo mogelijk ook het charismatische. Wie zegt mij echter dat de hoorder, in dit geval de Nederlandse orthodoxie, al niet deels geseculariseerd is? En wie garandeert mij de begripsmatige afgeslotenheid van het begrip charismatisch? In hoeverre vallen piëtisme en opwekkingsreligie daar wel of niet onder? Bruce zelf poneert welwillende de Revival-gedachte. En veel orthodoxen zullen dat met hem instemmen. Dat Opwekkings- i.c. Revival-denken verwant is met piëtisme en daarmee zelfs met Verlichtingsdenken zal vele orthodoxen een biet wezen.
Schotland kent een rijke traditie van piëtisme, Revivals en Verlichtingsdenken. En is toevalligerwijze? ook nog een sterk geseculariseerd land. Wat voor Schotland geldt, geldt ook voor Engeland, Denemarken en New England in de Verenigde Staten. Bestaan hier dan geen verbanden?
Een seculariserend advies?
Dus in hoeverre is het advies van Bruce zelf al niet geseculariseerd en zet het aan tot secularisatie? Want wanneer besluiten mensen tot aanpassing in vorm of inhoud? Is dat het moment wanneer men daartoe overgaat of wanneer de gevolgen van deze beslissing uitwerken? Of wanneer de wens ontstaat om tot (zelfs het nadenken over) stappen tot aanpassing over te gaan? Nee! Het is niet zozeer dat charismatisch de deur openzet tot secularisatie. We moeten de vraag durven stellen in hoeverre de theologie - waaraan onder meer het charismatische ontspruit! - zelf al niet een secularisatie is. En dan zijn er tal van equivalenten te bedenken. Hoe kwam het dat zoveel strikte puriteinen in Groot-Brittannië en de Verenigde Staten zo snel en zo makkelijk vrijzinnig werden? Of dat in ons land de nazaten van Kuyper zo snel en zo makkelijk vrijzinnig werden?
Het seculiere moment is verweven met rechtzinnige modellen. En zit verscholen in rechtzinnige – of rechtzinnig aandoende zoals van prof. Bruce – adviezen of antwoorden. En zit verscholen in de al dan niet reformatorische of al dan niet charismatische harten en oren waarmee de woorden van prof. Bruce al dan niet welwillend beluisterd worden.
De vraag is niet: wel of geen aanpassing of wel of geen compromissen. Zulke adviezen hebben geen zin voor moderne contingent denkende mensen die zichzelf voortdurend toesluiten in het denken, in leven en in ervaren, om daarna de onmogelijkheid daarvan te denken, te doorleven en te wedervaren. Eerst maakt men zichzelf blind voor de eigen ontwikkelingen, door te luisteren naar een advies dat rechtzinnigheid bevestigt en daardoor te eindigen met adviezen die vrijzinnigheid bevestigen.
Een kenmerk van de moderniteit is haar geslotenheid, haar afgeslotenheid, of haar toegeslotenheid. Ook veel zogenaamde openheid is niet meer dan verpakte geslotenheid. Charismatischen zien zondagochtend meer van de Geest in hun samenkomsten dan in traditionele kerken. Door dezelfde zaken op doordeweeks te betrekken, en – geheel niet-dualistisch – ook op uiterlijke en concrete zaken als muziek, kleding en amusement, blijkt dat charismatischen buiten de zondagochtend om maar bar weinig Geest (laten) zien. Idem dito geldt dit voor de reformatorischen.
De vraag is dan meestal: wat is er van ons geloof te zien doordeweeks? Of wat is er van het getuigenis is te zien in de wereld. Altijd is er de focus op het bijzondere. Nooit – of bijna nooit – ziet men God, Zijn handelen en Zijn schepping in het zogenaamde “seculiere” (dat volgens mij dan ook niet bestaat). Door zichzelf af te wenden van het seculiere maakt men zichzelf blind voor het seculiere dat al aanwezig is en al werkt. En bovendien heeft men dan al de theologische switch gemaakt om niet alleen veel zaken “seculier” te benoemen, maar ook de switch om het primaat bij het seculiere te leggen. En dit alles onder het mom van lijfsbehoud, redding, bekering en veiligheid.
Geen veilige manier van kerk-zijn
Er bestaat echter geen veilige manier om kerk te zijn. De veilige manier is vaak niet meer dan een blinde manier om roekeloos als een blind paard door de leeggehaalde porseleinkast heen en weer te draven. En even roekeloos is het om daarna van de weeromstuit dan maar toch te kiezen voor aanpassing. Want dat zien we gebeuren: kerken die compromisloos zichzelf hebben afgezonderd van de wereld, puriteins, reformatorisch, gereformeerde bond of pinkster, zijn nu bezig in snel tempo zich aan te passen. Men heeft lange tijd geleefd bij het woord van Bruce. En het heeft niet geholpen. De langzame aanpassing voltrok zich buiten de waarneming om. En toen was het te laat. Er was geen basis meer om compromisloos te blijven, want men was het gewoonweg allang niet meer.
Teveel dodelijke compromissen zijn in de loop der tijd theologisch, wetenschappelijk, cultureel en staatkundig gerechtvaardigd: scheiding tussen geloof en leven, tussen geloof en wetenschap, tussen kerk en staat, tussen kerken onderling, etc. etc. Wie nu zichzelf stilzet, en bijvoorbeeld luistert naar een prof. Bruce, pleegt kerkelijke zelfmoord. Wie zichzelf opsluit in de provisiekast kan alleen overleven wanneer er genoeg voedsel en drinken voorhanden is om te kunnen overleven of te kunnen overbruggen. Maar de provisiekast is leeg. Wie zichzelf nu opsluit, sterft een gewisse dood. En wordt zoals prof. Bruce: een erudiet beoefenaar van de wetenschap van het aapjes kijken.
Lees verder...
woensdag 15 februari 2006
NAAR EEN NEDERLANDS PALEOCONSERVATISME
"Er bestaat volstrekt geen kans dat de gewone Amerikanen ooit de macht zullen heroveren voor een voldoende lange tijd om het tij te keren tegen het multiculturalisme, positieve rassendiscriminatie (...) De anti-Amerikanen in beide partijen hebben bovendien de Amerikaanse soevereiniteit vernietigd door hun verliefdheid op de economische en politieke globalisering. (...) Het feest is voorbij, het is tijd om het einde vast te stellen. De strijd voor de Amerikaanse toekomst daarentegen is pas begonnen. (...) De Amerikanen hebben nog vele opties, al is geen enkele daarvan een politieke. Sommigen zullen bij hun biertje zitten wenen, anderen zullen hun leven vergooien aan haat zoals de White Power-bewegingen. Maar enkelen zullen dapper genoeg zijn om de toekomst onder ogen te zien en te beseffen dat de Westerse mens dit allemaal al eens eerder meegemaakt heeft en erin geslaagd is om enkele kostbare dingen uit de ruïnes te redden."(Thomas Fleming - In Chronicles, november 2001)
Met bovenstaand citaat van dr. Thomas Fleming eindigt Koenraad Elst zijn breedvoerige analyse van het Amerikaanse paleoconservatisme [1]. Dit paleoconservatisme is volgens Elst om meerdere redenen opmerkelijk. Het weerlegt volgens hem niet alleen het beeld van Amerikanen die niet denken, het problematiseert ook de verhouding tussen christendom en conservatisme en eveneens de verhouding tussen "klassiek liberaal" denken en conservatisme.
Het paleoconservatisme is echter om meerdere redenen - naast de door Koenraad Elst genoemde redenen - voor ons interessant. Juist in de bedding van het paleoconservatisme, en het aanverwante traditioneel conservatisme van bijvoorbeeld Russell Kirk en Claes G. Ryn, is de erfenis, en de daarin verscholen werkelijkheid, van het Oude Europa een levende werkelijkheid, meer nog dan bij ons in Europa. In Europa werd tijdens het Interbellum en tijdens de zogenaamde "omslag van de scheppende rede" [2] een duidelijke breuk geslagen in de Europese cultuur en traditie, onder meer door het trauma van de Eerste Wereldoorlog die een grote wond had veroorzaakt in de Europese ziel. Hierdoor konden denkstromingen als existentialisme en decisionisme diep doordringen in het gapende gat dat was ontstaan in de continuïteit van de Europese cultuur.
Het meest opmerkelijke is echter dat er in het citaat van de Amerikaanse paleoconservatief Thomas Fleming, een bezwaar wordt gemaakt tegen het "multiculturalisme". Voor veel Europeanen klinkt dit bezwaar bizar in de oren, evenals in de oren van vele "liberale" (progressieve) en neoconservatieve Amerikanen. Is een Amerikaan met Europese wortels niet het toonbeeld van multiculturalisme? En komt hij voort uit een hele zwik verschillende culturen, terwijl hij indringer is geweest in een autochtone Indiaanse beschaving? En is de Amerikaanse geest niet doordrenkt met Verlichtingsdenken dat zich uitte in denkcategorieën als ontwikkeling, vooruitgang en modernisering? [3]
Het is echter deze typering van de Amerikaanse cultuur geweest die niet zozeer aangaf wat de werkelijke cultuur van dit land was en wat de specifieke Amerikaanse cultuur oversteeg, maar die slechts liet zien hoezeer de intellectuele elite van zowel Amerika als van Europa zelf in Verlichtingstermen haar eigen beeld oplegde aan dit land, en daaraan de identiteit van Europa spiegelde. Deze houdgreep van liberalisme en Verlichting heeft lange tijd het werkelijke Amerika toegesloten en afgedekt en zelfs deels langzamerhand naar dit Verlichtingsbeeld toe getransformeerd. Want door zichzelf consequent twee eeuwen lang als liberaal te zien, werden ook antiliberale mensen na twee eeuwen vanzelf "liberaal"; wie zijn werkelijke wortels maar lang genoeg negeert en vergeet, raakt vanzelf los.
Het Amerikaanse paleoconservatisme, onder meer van de hierboven geciteerde Thomas Fleming, grijpt daarentegen consequent terug op prerevolutionaire en pre-Rousseauaanse opvattingen. Sinds de Verlichting, "Rousseau" en de Revolutie vatte in het Westen de opvatting post, als zou elke cultuur een toegesloten culturele en etnische eenheid zijn met separate gewoontes, religies en lichamelijke kenmerken. Wie consequent zo doorredeneert ziet dan vanzelf onoverbrugbare kloven tussen Europeaans en Indiaans of tussen "Brits" en "Duits". En onze tijd laat zien waar dit Verlichtingsdenken toe heeft geleid: tot een relativering van alles tot folkloristische eigenaardigheden en het grijpen naar "overstijgende" identiteiten die (direct) aan Verlichting en Modernisme zijn ontleend. Waar alles privaat is gemaakt, kan ieder zijn eigenaardigheid koesteren. Tenminste, zo lijkt het.
Het probleem is echter dat de Verlichte cultuur elke eigenaardigheid totaal vrij ziet van elke waarde en zich uiteindelijk zelfs ontwikkelt tot een systeem dat vijandig staat ten opzichte van elke specifieke culturele, religieuze en traditionele of etnische waarde. In onze tijd laten auteurs als Benjamin Barber en Paul Cliteur [4] zien dat het Verlichtingsdenken zich juist keert tegen elke vorm van relativisme door juist de "fundamentele Westerse (lees: Verlichte) waarden" als universeel en onopgeefbaar te zien. Tegenover islam en fundamentalisme stelt men geen relativisme, maar een universeel Westerse cultuur die weinig meer is dan een optelsom van een selectie van geschriften uit Klassieken, Humanisme, Verlichting en Modernisme.
Paleoconservatieven doorbreken deze schijntegenstelling. De werkelijke Clash of Civilizations is niet zozeer die tussen Islam en Westen, zoals de conservatieve "democratische" (!) Amerikaan Samuel Huntington enkele jaren geleden stelde in zijn gelijknamige bestseller [5], maar is een "clash" tussen een Westen dat zich als moderne, mondiale, liberale, globalistische en post-Verlichtingsbepaalde McWorld presenteert enerzijds en een Westen dat zich als continue Avondlandcultuur ziet anderzijds. Deze laatste "cultuur" ziet het universele waarin het Westen "superieur" zou zijn in iedere cultuur: van de Indiaanse tot de Taoïstische en van de Romeinse Republiek tot de Joodse cultuur. De Verlichting verbindt het universele aan abstracte waarden, het paleoconservatisme ziet het universele aanwezig in iedere concrete cultuur. In zijn The Morality of Everyday Life en Politics of the Human Nature verwijst Thomas Fleming daarom met even groot gemak naar Griekse bronnen als naar Indiaanse gebruiken [6].
De paleoconservatieve insteek is dezelfde als die van het Oude Europa die mensen niet zag als totaal verschillende etniciteiten waar een abstract substraat aan kon worden ontleend, maar daarentegen zag als universeel één in afkomst en natuur, maar fundamenteel verscheiden in cultuur en samenlevingsverband (bijv. volk). Zo zag Joseph de Maistre, in tegenstelling tot de Verlichtingsdenkers, weliswaar geen "de Mens", maar alleen Fransen, Duitsers en (zo had Montesqieu hem "geleerd") Perzen, maar "nog nooit had hij een mens ontmoet". Toch bestreed ook dezelfde De Maistre dezelfde Verlichtingsdenkers door te wijzen op de universele oorsprong en natuur van de mens zonder daar echter een natuurtoestand in te zien [7].
De voortzetting van het "Old Europe" in de VS
Deze denkwijze van het Oude Europa is dus in de periode rond Interbellum en WO II finaal afgebroken. Merkwaardigerwijs werd de cultuur van het Oude Europa echter wel voortgezet, maar dan wel in het zo ogenschijnlijke liberale Amerika. De wijze waarop dit gebeurde was nog niet meteen duidelijk, maar achteraf buitelen de voorbeelden van deze voortzetting over elkaar heen.
Zo ook de volgende gebeurtenis. De Duitse staatsrechtgeleerde Carl Joachim Friedrich aanvaardde in 1936 een benoeming aan de Harvard University als hoogleraar in dienst van de Department of Government. Tijdens deze periode deed hij een wel heel merkwaardige vondst: het belang van een politiek meesterwerk dat in de vergetelheid was geraakt: de Politica van de zeventiende-eeuwse Duitser Johannes Althusius. Friedrich verzorgde de nieuwe uitgave in het Latijn en schreef er een voorwoord voor. Of Friedrich er zich van bewust was dat zijn keuze zo afwijkend was, weten we niet; het gebeurde: Althusius werd herontdekt om tot op de dag van vandaag onderdeel te zijn van de Amerikaanse paleoconservatieve traditie.
Op het moment dat vele Europese staatsrechtgeleerden tijdens het Interbellum, men denke aan Carl Schmitt en Hans Kelsen, de staatsrechtsideeën van Thomas Hobbes herontdekten, kwam Friedrich met een opponent van Hobbes in aanraking: Althusius. Terwijl Hobbes een voluntaristische i.c. decisionistische politiek voorstond in het teken van macht, beheersing en – vooral – de soevereine eenheidsstaat, ging Althusius uit van totaal andere principes: denkend vanuit de familie en de verbanden die daaruit voortkomen, en geheel in de lijn met confederale opvattingen uit de Middeleeuwen en de Spaanse school van Salamanca, hanteerde Althusius de idee van de beperkte staat die gedragen werd door de basis van verbanden als familie, stad, kerk of gilde die in sommige gevallen zelfs het recht op secessie hadden - iets waar Hobbes van zou gruwen.
Terwijl de herontdekking van Hobbes doorwerkte in de machtspolitiek van Nazi-Duitsland, vond Friedrich de werkelijkheid van het Oude Duitsland - het Oude Europa - terug in de Verenigde Staten (afgezien van zijn interpretatie van Althusius, maar dit terzijde). Het was dan ook niet toevallig dat na het einde van de Tweede Wereldoorlog Carl Joachim Friedrich naar Duitsland terughaalde om mee te werken aan de denazificering en de staatkundige opbouw van de Bondsrepubliek Duitsland – die ironischerwijs werd gemodelleerd naar “Amerikaans” model. Op gelijke wijze deden de ideeën van een bekende van Friedrich: Wilhelm Röpke, zijn uitwerking in de economische wederopbouw van West-Duitsland onder Ludwig Erhard en Konrad Adenauer. Deze laatste van de “klassieke” economen dacht op economisch vlak “confederaal”. Niet de techniek, de economie of de wetenschap stonden bij Röpke voorop, maar de mens, zijn gemeenschap, de kleinschalige levensverbanden, het geloof en de traditie.
De verhalen van Carl Joachim Friedrich en Wilhelm Röpke staan niet op zichzelf. Amerika herbergde tijdens het Interbellum talloze gevluchte en geëmigreerde Europese denkers die protesteerden tegen het opkomende historicisme, existentialisme en decisionisme. Deze mensen raakten onder meer door de dreiging van het opkomende Nazisme in Duitsland en door de intellectuele en culturele malaise in Oostenrijk ten gevolge van de identiteitscrisis na het debacle van WO I en het uiteenvallen van de Donaumonarchie daarna, in de Verenigde Staten verzeild. Weer anderen bleven weliswaar in Europa, maar zagen na de Tweede Wereldoorlog hun leerlingen in de VS opstaan, en niet in het Oude Europa. Het is de ironie van de geschiedenis geweest dat het Oude Europa in de VS werd voortgezet. Hadden vele Europese intellectuelen, ook conservatieve, zich niet voortdurend denigrerend uitgelaten over dit liberale land? Zoals Johan Huizinga, Menno ter Braak, Groen van Prinsterer in de Nederlanden. Maar ook Graf Hermann Keyserling en Martin Heidegger in Duitsland. De laatste sprak zelfs over het ontologische probleem Amerika.
Maar de namen en de bewijzen zijn dermate overvloedig dat er iets beschamends zit in het anti-Amerikanisme van genoemde lieden. Iemand die het bijvoorbeeld al op jonge leeftijd opnam tegen de hierboven genoemde Heidegger, Leo Strauss, raakte weliswaar volkomen vergeten in Europa, maar maakte school in de VS. Hetzelfde gold voor Eric Voegelin, of zelfs voor een Nicolai Hartmann die nota bene niet was gevlucht, maar toch de vergetelheid ingleed onder de stormram van het opkomende existentialisme, maar waarvan zijn drie-delige hoofdwerk over ethiek in een Engelse vertaling (nota bene van de Nederlandse dr. Andreas Kinneging!) opnieuw in Amerika is uitgegeven.
De lijst kan met talloze namen worden aangevuld: Wilhelm Röpke vluchtte naar Zwitserland en raakte via contacten rond de Oostenrijkse School (via de Mont Pelerin Society) en later met een blad als Modern Age blijvend bekend in de VS, terwijl hij vergeten raakte in Europa. Hetzelfde geldt voor de socioloog Helmut Schoeck, de dwarse politieke denker Erik Ritter von Kuehnelt Leddinh (via William Buckley van National Review), mannen als John Lukacs, Thomas Molnar (opvallenderwijze beide van Hongaarse oorsprong) en Jacques Barzun. Een theoloog als Emil Brunner die onder het theologische geweld van Karl Barth en Rudolf Bultmann, ondanks zijn gezonde politieke houding en zijn praktische insteek bij ons niet meer gelezen wordt, maar wel in de kringen rond het Amerikaanse Acton Intitute, net als oudere figuren als de Britse kardinaal John Henry Newman en de Nederlandse theoloog-staatsman Abraham Kuyper. Verder denken we aan de Franse conservatief-liberaal Alexis de Tocqueville en, niet te vergeten, Edmund Burke die vooral door de stichter van Modern Age, Russell Kirk, blijvend een voet aan de grond kreeg in het voorheen als liberaal gedoodverfde Amerika.
Neoconservatieve onwetendheid en een dubbele ironie
Tijdens de zogenaamde "Tweede Golfoorlog" pleegden neoconservatieven als Donald Rumsfeld en Dick Cheney zich wel eens denigrerend uit te laten over het "Old Europe". Daarmee bedoelden ze de houding van landen als Duitsland en Frankrijk die niet mee wilden gaan in het voortschrijdende inzicht inzake veiligheid en vrede op deze wereld. De ironie is echter juist dat het "Old Europe" gezocht moet worden in de Verenigde Staten zelf. In Europa heersen Hobbes, Kant en Rousseau – zoals politieke denkers als Robert Kagan en Arend Jan Boekestijn ons hebben aangetoond. En in de Verenigde Staten ook, bijvoorbeeld bij de neoconservatieven zelf, getuige de geschriften van onder meer Felix Morley, Robert D. Kaplan en Claes G. Ryn. Maar in tegenstelling met Europa is het in de Verenigde Staten geen Reinkultur van Verlichtingsdenken en (neo-)Jacobinisme. Naast de erfenis van Verlichting en Revolutie, is het ook de erfenis van het Old Europe, van Althusius, Montesqieu, Augustinus en Aquino, die is voortgezet in de Verenigde Staten zelf.
Maar de voortzetting van het “Old Europe” in de VS is niet de enige ironie die de geschiedenis in dezen kent. Even ironisch als de voortzetting van de ideeën van hen die Amerika verafschuwden in datzelfde land, is het verhaal rond het “succes” van deze “Oude Europeanen” in dit land. Dat veel Europeanen in de VS terechtkwamen is makkelijk te verklaren: door de opkomst van het Nazisme en de teloorgang van diverse Europese culturen, met name die van de Donaumonarchie. Maar minder bekend is de verklaring van het feit dat wetenschappers als Heinrich A. Rommen en Carl J. Friedrich zoveel weerklank hadden en hebben in dit “land van onbegrensde mogelijkheden”.
De komst van veel Europeanen in de VS viel samen met de New Deal van F.D. Roosevelt. Dit beleid van Roosevelt was er op gericht om alle Amerikanen erbij te laten horen. Ook alle groeperingen die tot dan toe in de periferie van de officiele Amerikaanse cultuur hadden geleefd. Deze hoofdstroom was tot dan toe te beschrijven als Wasp (White Anglo-Saxon Protestant), Episcopaals en “New England” i.c. “North-East”. Tot aan de Eerste Wereldoorlog was deze hoofdstroomcultuur nog geheel op Europa gericht geweest. Sinds – en door – deze oorlog zou dat veranderen. De bonte mengeling van seculier-protestants democratisch messianisme (“to make the world safe for democracy” – Wilson) en kapitalisme bracht na het echec van doorgeslagen kapitalisme (de beurskrach in 1929) nog eenmaal een oude familie naar voren die met een schijn van klassiek vaderschap het land wilde transformeren: Franklin Delano Roosevelt. Zijn politiek van New Deal emancipeerde en mobiliseerde zowel Ieren als andere Rooms-katholieken, en verder mensen uit het Zuiden, het Westen en het Midden van de VS.
Met de New Deal zaagde Roosevelt echter aan de poten van zijn eigen stoel; het waren juist de door hem, van zichzelf bewust gemaakte, perifere groepen die vanaf dat moment de culturele hegemonie van de seculier-protestants liberale New England cultuur zouden doorbreken. De gevolgen lieten niet lang op zich wachten. De geëmancipeerde grassrootsconservatieven uit de Heartland, die tot die tijd in het geheel zichzelf niet als “conservatieven” zagen, waren een dankbare voedingsbodem voor de opkomst van een beweging die de eigen wortels koesterde, en die later – na Joseph McCartey en Barry Goldwater - als “conservatief” kon worden benoemd. Tal van “leiders” kwamen boven drijven: William Buckley, Russell Kirk en de legendarische “Soutern Agrarian” Richard M. Weaver die door sommigen wel als de Amerikaanse Joseph de Maistre kan worden gekenschetst. Tegelijkertijd ontstond er een hernieuwde aandacht voor klassieke onderwijssystemen, die het tegen moderne ideeën van onder meer John Dewey op konden nemen, zoals het Middeleeuwse Trivium, in zelfstandige Colleges of Art en andere privé-instellingen.
De vraag is nu: is wat in de Verenigde Staten is gebeurd, ook mogelijk in Europa, en in ons geval: in de Nederlanden? En als het mogelijk mocht zijn om zoiets in gang te zetten, zegt dat dan iets over het “succes”? Want ook in de Verenigde Staten was en is het Verlichtingsmodernisme de hoofdstroomcultuur, ook bij de neoconservatieven van Bush Jr. c.s. Sommigen zijn geneigd om de eerste vraag – en daarmee de tweede – te ontkennen. Volgens hen is de situatie in Amerika niet te vergelijken vanwege het minder geseculariseerde karakter van dit land, in vergelijking met Europa. Dit punt moge waar zijn, maar het kenmerkende van het paleoconservatisme is juist dat het weliswaar een sterke orthodox joods-christelijke pijler heeft, maar tegelijkertijd niet uitsluitend joods-christelijk is. Amerika laat ons ook zien dat christendom geen garantie is voor stevig conservatief denken; het zijn niet in de laatste plaats veel evangelicals [8] die de Verlichtingspolitiek van George W. Bush Jr. en de zijnen steunen!
De paleoconservatieve paradox
Het paradoxale dat in de oproep om een paleoconservatieve beweging in de Nederlanden ligt, is echter dat het niet alleen en zelfs niet zozeer de spiegelfunctie van de Amerikaanse paleoconservatieven is die ons ten voorbeeld kan stellen - deze reden zou gemakkelijk weerlegd kunnen worden met een beroep op het verschil tussen beide landen, de Nederlanden en de Verenigde Staten. Nee, het paradoxale is juist dat het niet zozeer het voorbeeld is dat ons verder kan helpen, maar dat het paleoconservatieve "denkraamwerk" wel eens de enige mogelijkheid zou kunnen zijn om het Europese i.c. Nederlandse klassieke en rechtse denken uit het slop te halen.
Meer nog dan in de Verenigde Staten zijn bij ons de klassieke kanalen verworden of afgevallen van hun taak: de Kerk, de Academie, de Elite, de Monarchie en de Opinieleiders. Veel oude stromingen als christendom en liberalisme zijn verworden tot zichzelf: loutere opeenhopingen van bijzondere uit elk verband gerukte samenraapsels zonder enige affiniteit met historische, constitutionele en natuurlijke fundamenten. Op elke denkstroming en op elk instituut zou een hyperkritiek op zichzelf van toepassing kunnen zijn: in hoeverre heeft het hyperchristelijke karakter van veel christelijke instelling niet juist de identiteit (christelijke identiteit) vernietigd? En vergelijkbare vragen zouden te stellen zijn in de richting van bijvoorbeeld een denkstroom als het liberalisme, of aan instellingen als bijvoorbeeld de monarchie, de politieke partij of aan de rechtsstaat.
Zonder de leerstellige zijde van bijvoorbeeld het christendom ook maar enigszins aan te willen vallen (integendeel), dienen we toch vast te stellen dat het christendom als historisch concrete manifestatie niet meer voldoet om als basis te dienen voor een restauratie van de oude orde. Juist het christendom is bezig met zichzelf af te rekenen, zoals Joop den Uyl eens scherpzinnig opmerkte [9]. Juist het christendom zelf is de grootste bedreiging voor zaken als het gezag van de Bijbel en van de dogma's van haar geloof.
Zoals gezegd, geldt wat voor het christendom geldt ook voor andere stromingen en geldt het zelfs voor de instellingen op bijvoorbeeld staatkundig vlak. Want is een denken dat bijvoorbeeld het democratisch stelsel - als algemeen aanvaarde common sense in onze cultuur - als verondersteld fundament hanteert nog wel in staat zichzelf te verstaan? Verklaart zo'n denken niet datgene wat los is gemaakt van ieder fundament tot fundament zelf? En leidt bijvoorbeeld een democratisch denken, zoals de Russische schrijver Berdjajev zegt, niet tot honger naar de aantallen, en degradeert het de waarheid niet naar een zaak van het getal? Alsof iets meer waar is als er meer mensen achter staan?
Wanneer iemand in staat is abstracte constructies zoals democratie als fundamenten voor zijn eigen denken op staatkundig en ander vlak te hanteren, dan is zo'n persoon niet zozeer een potentiële bondgenoot van iedere rechtgeaarde klassieke mens - want een fundamenteel denker - maar eerder een gevaar voor zichzelf en voor zijn omgeving. Wie zijn moraal laat afhangen van "de loterij van de stembus" (Jorge Luis Borges) heeft namelijk zelf geen moraal. En als iedereen zo denkt is er geen moraal meer, maar alleen een willekeurig proces dat mensen "moreel" in een bepaalde procesmatige richting duwt. Men denke hier aan bepaalde wetenschappelijke ontwikkelingen zoals bijvoorbeeld inzake de eugenetica.
Nu bevinden we ons in een cultuur waarin het geschetste gevaarlijke menstype de touwtjes in handen heeft. Zelfs de meeste traditionele, christelijke en klassieke mensen hebben in de wortel van hun denken een tik meegekregen. Zelfs als zo iemand op de meest rechtzinnige wijze verklaart dat hij of zij een christen (of een conservatief) is, dan nog beseft deze mens niet dat hij of zij totaal iets anders bedoelt: een verchristelijking (of conservering) van datgene dat zich juist van het christelijke (of pre-conservatieve) heeft losgemaakt.
Het paleoconservatieve alternatief
Als zoveel voor de hand liggende wegen falen en ons voortdurend teleurstellen, kunnen we dan stellen dat het paleoconservatisme ons wèl de verborgen, vergeten en verworpen wegen toont om ons in de huidige malaise staande te blijven? Reikt zij dan wel een gefundeerde, realistische en gerechtvaardigde (!) hoop aan om te kunnen blijven koesteren? Tot herstel van de oude orde? Wij menen van wel. De analyse die verder reikt dan de gegevenheden, en een methode die inzet buiten de gevestigde structuren (niet orde!) van partijen en academies om; met andere woorden: de insteek bij de puinhopen van een verwoeste en vermolmde cultuur, gepaard gaande met het aanvaarden van het verliezerschap zonder het karakter van strijdbaarheid te verliezen, maken dat het paleoconservatisme een spiegel voor ons is.
Juist de Amerikaanse tegenstelling paleoconservatief versus neoconservatief laat treffend een andere tegenstelling zien: die tussen het Oude en het Nieuwe Europa. Juist in deze tegenstelling zien we de verwordenheid van de Europese cultuur. De onverwoestbare cultuur van het Europa van voor 1914 [10] hebben wij verwoest en gedegenereerd tot iets weerzinwekkends. Tot een cultuur waarin we trots zijn op de vrijheid om met een opzichtige SUV onze wekelijkse boodschappen te doen en met een terreinwagen onze hond uit te laten, terwijl we in een handomdraai in staat zijn de eigen kinderen in de steek te laten voor een zoveelste "authentieke, echte liefde" opgedaan in een ranzige club. Een cultuur waarin we onze oudjes laten wegrotten en in staat zijn ons potentiële nageslacht te aborteren, maar ondertussen weg kunnen zwijmelen bij de aankoop van een felbegeerd plasmascherm?
De vraag in hoeverre wij in Europa nog verbonden zijn met de wortels en de bodem van het Oude Europa wordt zichtbaar gemaakt in de Verenigde Staten van Amerika. Het weerzinwekkende neoconservatisme als perversie van de Westerse cultuur staat daar lijnrecht tegenover het echte leven: dat wat de paleoconservatieven koesteren. In het beeld van het neoconservatisme zien we wat wij worden als we doorgaan op dezelfde weg: managers en ambtenaren die jongens naar het slagveld sturen om "te sterven voor een goede zaak die ze niet begrijpen" terwijl onze kinderen "gelukkig" een andere "carrière" hebben "gekozen".
De Amerikaanse paleoconservatief stelt ons de vraag of wij nog wel vertrouwen op dat wat we zijn en dat wat we hebben: karakter, historie, cultuur, geloof, familie, gemeenschap en grond. Deze stelt ons de vraag in hoeverre wij nog ons vertrouwen stellen op de dingen die echt zijn, en niet op wankele bondgenoten van klassiek-liberale en neoconservatieve snit? De paleoconservatief bepaalt ons bij de vraag hoe vaak wij niet het initiatief uit handen hebben gegeven aan deze onbetrouwbare mensen, om daardoor een grondhouding te hebben aangeleerd van een "tweederangsburger" te zijn die een "minoriteitspositie" inneemt?
Het Amerikaanse paleoconservatisme kan worden beschouwd als het zichzelf opnieuw gedefinieerde conservatisme ten overstaan van een neoconservatieve hoofdstroom. Maar het is meer dan dat. Was de Old Right nog gefocust op het conserveren van oude waarden en het richten op een burgermansmoraal waarin kapitalisme, isolationisme en christendom belangrijke componenten waren, het Paleoconservatisme kan niet simpelweg worden gezien als een voortzetting van deze Old Right. De voortschrijdende tijd heeft het problematische karakter van veel zaken doen laten zien. Kapitalisme, christendom en burgerlijke moraal bleken niet bestand tegen de vloedgolven van de Nieuwe Tijd. Zelfs kan en moet worden gesteld dat genoemde zaken wel eens mede de oorzaak zijn geweest van de grote culturele, sociaal-economische en religieuze malaise waarin onze Westerse cultuur zich bevindt.
Cultuur
De middelen om zich te verweren tegen de culturele hoofdstroom van liberalisme, globalisme en moreel relativisme zijn uitermate schaars. Niet alleen in de Verenigde Staten zijn de academies toegesloten voor rechtse, conservatieve en "paleo" krachten, ook in landen als Groot-Brittannië is dat het geval. Illustratief is de emigratie van de Engelse conservatief Roger Scruton naar Virginia om daar boer te worden en die van Theodor Dalrymple naar het platteland van Frankrijk "omdat daar alles twintig jaar later gebeurt". In diens America the Virtuous pleit de amerikaans-Zweedse (Rooms-katholieke) traditioneel-conservatieve Claes G. Ryn dan ook niet voor niets voor aandacht voor deze zwakke plek van het conservatisme. De geschiedenis leert volgens hem dat cultuur niet en niet uitsluitend door grassroots kan worden gedragen; instituties zijn van levensbelang.
Daarmee denigreert Claes G. Ryn niet deze grassroots. Deze vormen de preconditie om tot sterke instituties te komen. Familie, grond (property), buurt, wapenbezit, gemeenschap, werk en geloof zijn noodzakelijke voorwaarden om tot gezonde, krachtige en sterke zelfredzame gemeenschapsmensen te komen. Maar al deze sterke en goede zaken zijn ontoereikend om zichzelf in stand te houden. Zonder instituties als "Recht", "Academie", "Elite", "Kerk" en "Huwelijk" vallen alle goede zaken ten prooi aan de ongebreidelde zelfzucht van mensen die juist door neoconservatieven en klassiek-liberalen de motor is van hun denken en hun maatschappijvisie.
Nu kan de traditionele Amerikaanse conservatief Claes G. Ryn dan wel pleiten voor een herovering van de universiteiten omdat een cultuur van grassrootsconservatism zich nooit kan handhaven zonder de academie; maar zie er maar eens tussen te komen. Niet alleen is de academie toegesloten, ook de inhoud van de wetenschap is verschoven. Niet meer bepaalt de houding van onderdanigheid aan Traditie en Wijsheid en de dienstbaarheid aan land, volk, geloof en zeden haar houding. Daarvoor in de plaats is er een abstract, onpersoonlijk door management en sciëntisme bepaalde houding die de moderne wetenschap beheerst. Zij het hoogstens aangevuld met een kleine tot fikse dosis engagement of spirituele bevlogenheid. De houding van onbevooroordeeldheid, maakbaarheid en falsifieerbaarheid heeft de wetenschap tot op het bot vervreemd van het paleoconservatieve ideaal.
Dit ideaal is namelijk geen ideaal in de moderne zin des woords, maar is een nastreven van de werkelijkheid zoals die is, in de kennis dat we deze werkelijkheid toegesloten hebben. Altijd hanteert de paleoconservatief het "primum vivere, deinde philosophari" - "eerst het leven, dan de filosofie" [11]. De paleoconservatief hanteert dit adagium zowel inzake de wetenschap, de theologie als de politiek. Gewoonte, traditie, common sense en common beliefs hebben het primaat. Alles wat daarbij komt, zoals bijvoorbeeld wetenschap en cultuur, is begrensd en heeft slechts een beperkte waarde: ter versterking van het reeds bestaande en nooit (!) ter maakbaarheid van een betere samenleving.
Wie neoconservatief of klassiek-liberaal is, is al gauw een witte raaf op de academie - men denke aan hoogleraren als Afshin Ellian en Paul Cliteur - maar ook deze witte raven blijken al snel tegenstanders te zijn van elke rechtgeaarde paleoconservatief. Claes G. Ryn zei over de vergelijkbare Amerikaanse situatie dat op een liberale universiteit een neoconservatieve professor al gauw een hoopvol conservatief geluid lijkt te vertolken, maar wie beter luistert, hoort niet zozeer een conservatief geluid dat terug wil keren naar de orde, maar een geluid dat de zogenaamde verworvenheden van de Verlichting wil verdedigen tegen postmodern relativisme en contraproductief traditionalisme. Slechts op de kleine, zelfstandige, vaak private onderwijsinstellingen bestaat in de VS de kans een werkelijk conservatief geluid op te vangen.
De situatie in de Nederlanden
In een land als Nederland is, zoals gezegd, de situatie nog minder rooskleurig dan in de Verenigde Staten. Het complex van MPP (Monarchie en Politieke Partijen), Wetenschap en Cultuur, Economie en Media is een groot amalgaam van verdediging van de sociaal-democratische verwerking van de Verlichtingserfenis met onder de postmoderne façade een harde libertijnse ondergrond. Wie goed naar Hirsi Ali, minister Verdonk en Frits Bolkestein luistert, proeft de mix van humanisme en Verlichting met in het "gunstigste" geval nog zoiets als een "Klassieke" component, zoals bij Frits Bolkestein [12].
De sociaal-economische instellingen worden bepaald door het product van het onderwijs van de afgelopen decennia. Dit onderwijs heeft op grote schaal een "managerial" type mensen [13] - procesdenkers - afgeleverd die vervreemd opereren van product, bedrijf, medewerkers, vestigingsplaats en sociaal-cultureel-religieuze context. Hier doemt onontkoombaar het beeld op van de moderne onderwijsinstellingen als ontwortelingsfabrieken in onze cultuur.
Het moderne onderwijssysteem stimuleert een gespletenheid in de mensen tussen publiek en privé, tussen markt en privé en tussen instrumenteel denken en opereren enerzijds en anderzijds de bewogenheid i.c. het engagement dat zich uit in giften aan rampgebieden, verantwoord ondernemerschap en dergelijke. Dit dualisme is de erfenis van de moderniteit (o.m. Hegel), en het is dit dualisme dat elke vorm van "neo-denken" - hetzij neoconservatief, hetzij neo-orthodox - zo ongrijpbaar maakt. De hoop, de moraal en de perspectieven "functioneren" wel, in die zin dat ze worden uitgesproken en dat er iets mee gedaan wordt, maar het is niet per definitie (!) op "concrete" situaties gebaseerd c.q. vastgeklonken met deze concrete situaties.
Politiek kan deze ongefundeerde hoopvolle wijze van overleven gestalte krijgen in een partijpolitieke vorm, religieus kan het vorm krijgen in een geloofsgemeenschap of kerkformatie. Het ongrijpbare "neo"-denken vereenzelvigt de werkelijkheid met de overlevingsconstructies die het mogelijk maken op de been te blijven in een postrevolutionair en post-Verlichtingstijdperk. Aan deze mensen heb je iets zolang het gaat om theoretische of academische discussies over persoonlijk aangehangen en doorleefde waarden, maar in een oorlog - of culture-war zoals in de VS - heb je niets aan deze neo's: men staat pal voor eigen onderwerping en is flink in het erop uit sturen van troepen naar Afghanistan of Irak, maar de juwelier die met zijn eigen wapen een roofovervaller neerschiet, wordt door hen zonder pardon aan het kruishout genageld: het "recht" moet immers zegevieren.
Religie
Koenraad Elst slaat de spijker op de kop wanneer hij bij de paleoconservatieven constateert dat deze de mythe van de Evangelical Movement doorprikken als een religieus fenomeen dat doorspekt is met entertainment en poppsychologie, maar ondertussen een knieval maakt voor links; Koenraad Elst: "de Christian Coalition loopt braaf in de linkse pas inzake de talloze controverses over immigratie, sociale zekerheid, ras en multicultuur" [14]. Sommige paleoconservatieven, zoals Joe Sobran en Thomas Fleming zijn daarom overgestapt naar het Rooms-katholieke kerk, om binnen deze kerk te pleiten voor de Latijnse mis, de Traditie en de lex naturalis, anderen gaan verder terug in de traditie en worden Oosters-orthodox. Nog weer anderen, zoals Samuel Francis, plaatsen vraagtekens bij het christendom zelf, door te stellen dat het christendom eeuwenlang de westerse samenleving geschraagd heeft, maar dat het in de twintigste eeuw een factor van ontbinding en afbraak geworden is, dat bij Europeanen alle zelfrespect en zelfverdediging afkeurt [15].
De onderhuidse ontwikkelingen in de Verenigde Staten om tegen de stroom van mega-churches en charismatisch christendom zich opnieuw te oriënteren op oude liturgieën, Oosterse Orthodoxie en (binnen de Southern Baptists) op het Calvinisme, mag opmerkelijk genoemd worden. Met name de paleoconservatieve houding van mensen als Fleming en Sobran doorkruist de algemene opvatting dat christenen slechts zouden moeten kijken of de boodschap in de kerk overeen komt met die in de Bijbel en door eigen geloof en ervaring bevestigt wordt. De paleoconservatieve gelovigen laten zien dat het oude christendom niet "los verkrijgbaar" is, maar een organische samenhang van leven, traditie, gemeenschap, historie en geloof en openbaring. En waar men in Europa haast alle "staats-" en "landskerken" heeft ontmanteld, zijn er in de Verenigde Staten dus christenen die ingaan tegen de eigen zogenaamde traditie van "free churches".
De kritiek van diverse paleoconservatieven snijdt pijnlijk diep in het vlees van het Europese christendom dat nog verwordener is dan het Amerikaanse. Kun je in de Verenigde Staten nog binnen een Rooms-katholieke Kerk pleiten voor terugkeer naar de Traditie en kun je in dat land nog lid worden van een vitale Oosters-orthodoxe kerk, in Europa - en met name in Nederland - zijn deze keuzemogelijkheden totaal afwezig. De Oosterse orthodoxie stelt weinig tot niets voor, en de grote kerken, Rooms-katholiek en protestants, zijn verworden tot ontmoetingsplaatsen van losgeslagen vrouwen, homoseksuelen en allochtonen, met hier en daar wat eilandjes van wereldvreemde spiritualisten die vol bewogenheid omzien naar asielzoekers en andere verschoppelingen, maar ondertussen een stille haat i.c. minachting koesteren voor al het gezonde mannelijke, traditionele vrouwelijke en sterke natuurlijke van de oude, klassieke mens.
Normale mensen - normale mannen en vrouwen - horen niet thuis in de huidige Nederlandse kerken, laat staan mensen die tot paleoconservatieve inzichten zijn gekomen. Dat zelfrespect en zelfverdediging in de Nederlandse kerken niet tot nauwelijks te vinden zijn is met name beschamend vanwege het feit dat in ons land de kerk historisch verbonden is en is geweest met het ontstaan van ons land en de grondslag ervan. En deze zaken zijn niet gebeurd buiten zelfverdediging en zelfrespect om. De kerk heeft zich dus niet zozeer afzijdig gehouden van het ruigere reilen en zeilen van ons land, maar ze heeft zich er doelbewust van afgekeerd.
Maar zoals zelfs een Samuel Francis zich, ondanks zijn scepsis ten aanzien van het christendom, niet los kon maken van zijn trots op zijn Schots-Ierse puriteinse voorouders [16], zo schuilt zelfs achter de verwerping van het christendom door sommige paleoconservatieven juist een dubbelzinnig liefde tot datgene wat volgens de christenen weliswaar niet (meer) christelijk genoemd mag worden, maar dat wel onmiskenbaar verknocht en verbonden is geweest met het werkelijke historische en concrete christendom.
En wij dan?
De aandacht voor paleoconservatisme in de Verenigde Staten is voor ons geen doel op zich. Wij zijn geen Amerikanen, maar Europeanen. Wij leren niet alleen van wat zij "goed" hebben gedaan, of van wat van onze Oud-Europese erfenis daar bewaard is gebleven, wij zien ook hun fouten. En dit laatste ondanks alle fouten die we bij onszelf zien. Juist onze fouten kunnen het ons mogelijk maken ook die van hen te zien. Door te leren van de verwoestende werking van het Europese imperialisme in de geschiedenis, kunnen we ook lessen trekken met betrekking tot het Amerikaanse imperialisme van dit moment.
Hoewel Amerika volgens een Martin Heidegger een ontologisch probleem is, is het misschien wel juist dit land dat nog iets toont van de diepere lagen van het Oude Europa: Christendom, Teutonendom en klassieke inzichten. Iemand die deze verschillende bronnen goed in kaart heeft gebracht, is Russell Kirk in zijn The Roots of American Order, waarin hij onder meer spreekt over de Anglo-Saxon inbreng in de Amerikaanse cultuur (London), naast die van "Rome", "Jeruzalem" en "Philadelphia" [17].
Zonder op deze plek en in dit stadium ook maar enigszins uitputtend te willen zijn, wil ik toch enige punten weergeven waarin het paleoconservatisme wel eens van groot belang voor ons zou kunnen zijn:
1) De paleoconservatieve Kritiek op neoconservatisme en op het monsterverbond tussen religieus rechts en dit neoconservatisme leert ons iets zien van de aard van het neo-orthodoxe christendom dat - zonder dat iedereen zich daar zo bewust van is - heeft verwijderd van het christendom van voor de Verlichting.
2) Het paleoconservatisme kan ons leren het potentieel te ontdekken van een denken als onderstroom en fundament dat niet zozeer is gelegen in de bewuste en geuite opvattingen, maar in de minder snel aantastbare structuren in de natuur, de psyche, en - zelfs - het ontologische zoals de geschiedenis dat kan illustreren.
3) Het Amerikaanse paleoconservatisme stelt ons voor de vraag hoe "moderne" paganistische vormen van conservatisme, zoals het Frankfurter Schule-conservatisme, zich verhouden tot het "oude" en "klassieke" conservatisme.
4) Het paleoconservatisme leert ons zien dat het mogelijk is, en zelfs noodzakelijk, dat paleo-orthodoxen, paleo-libertariërs, Nouvelle Droite-geïnspireerde conservatieven en andere traditionalisten samenwerken en gezamenlijk tot een (intellectueel) front kunnen komen.
De taaie natuur
Met name het tweede punt is het waard om te benadrukken: de al dan niet taaie blijvende werkelijkheid van de natuur i.c. de orde. De twijfel aan de mogelijkheid de oude orde te herstellen, en zelfs het vermoeden dat de natuur wel eens niet zo onaantastbaar zou zijn als men in oudere tijden aannam, doet in onze tijd vele Europese conservatieven in de armen van libertarisch en neoconservatief (klassiek-liberaal) denken vluchten. C.S. Lewis, niet de eerste de beste, was het die openlijk twijfelde aan de onuitroeibare nature. En in ons land sprak enige tijd geleden de conservatief Bart Jan Spruyt woorden uit in gelijke strekking [18].
Men vergeet daarbij echter wel een paar belangrijke zaken:
1) Onze tijd vraagt, in het licht van externe en interne dreigingen, de noodzaak van vitaliteit en viriliteit van de Westerse cultuur, en daarmee om een kracht tot verdediging die nu niet in voldoende mate voorhanden blijkt te zijn.
2) Veel niet-conservatieven zoals Sloterdijk, maar ook in de ecologische beweging, durven de weg terug tot achter het (post-)modernisme wel te maken.
3) We kunnen het ons niet veroorloven onze plaats in het leven, en daarmee onszelf, uit handen te geven aan de krachten van de moderniteit die er op uit zijn alles te vernietigen wat ons dierbaar en waardevol is. Men onderschat met andere woorden, het kwaad in de ander, in zichzelf en dat er is aangericht.
4) De kennis die we hebben verhindert ons voor het overleven in plaats van het leven zelf te kiezen. En het verhindert ons te stoppen met het uitdragen van deze kennis.
5) We zijn verantwoording schuldig over onze daden aan onze voorouders, aan onze kinderen, aan onszelf, aan God en aan de onwetenden.
In het licht van bovenstaande punten is het onbegrijpelijk dat mensen die voorheen conservatief en/of klassiek en/of orthodox denken of dachten het primaat van de werkelijkheid uit handen hebben gegeven aan het liberalisme en daarmee het initiatief van denken en handelen in onder meer politiek, cultuur en kerk. Gegeven het feit dat haast alle orthodoxe, conservatieve en klassieke mensen, groeperingen en stromingen zich te hebben lijken neergelegd bij de liberale schijnwerkelijkheid, en daarmee de strijd hebben opgegeven, zullen er twee conclusies moeten worden getrokken. Ten eerste: de benodigde beweging zal een andere moeten zijn dan de huidige, bestaande bewegingen; ten tweede: de benodigde beweging zal een beweging moeten zijn die oog heeft voor de grondfouten van genoemde bewegingen. Ze zal de vraag ter hand moeten hebben genomen, waarom deze bewegingen van neo-orthodoxie, neoconservatisme en neo-realisme uitlopen op een houding van aanpassing en defaitisme en ze zal daarbij bovendien de vraag moeten stellen in hoeverre deze bewegingen - die toch eertijds de hoofdstroom in onze cultuur vormden! - zelf mede de oorzaak zijn geweest van de huidige culturele wantoestanden.
We hebben dus een beweging nodig in denken, filosoferen, theologiseren en politiek bedrijven teruggrijpt op presente reserves om deze te revitaliseren en te gebruiken, om de losgeslagen cultuur en samenleving weer te grondvesten. Een beweging die er niet voor terugschrikt en terugdeinst om zelfs in de meer vergeten, groezelige en achterlijke episodes en gewesten van de geschiedenis van het Westen te gaan zoeken naar vruchtbare bodem om zo de herontdekking van het eigene te bewerkstelligen.
De kracht van Europa ligt niet in nabootsing van de VS of van China, maar in de herontdekking van het eigene. De paleo's in de VS hebben dat meer door dan wij in Europa. Daarom weten de paleoconservatieven in de VS dat elk scharen onder een neoconservatief initiatief of een fideïstische variant funest is voor elke overlevingskans van het paleoconservatieve i.c. paleo-theologische i.c. paleo-ontologische denken. Dat geldt voor Amerika, maar dat geldt ook voor Europa in het algemeen en voor de Nederlanden in het bijzonder.
Een Nederlands paleoconservatismeDe paleoconservatieve les uit Amerika leert ons veel dingen. We leren de noodzaak en het gemis van de academie. De teleurstellende houding van de orthodoxie en het besef niet zonder de joods-christelijke orthodoxie te kunnen. Maar ook: de noodzaak van een paleoconservatief gedachtegoed i.c. denken en tegelijkertijd een besef van een tekortschieten van denken en intellectueel bezig zijn vanwege het gevaar van intellectualisme, elitarisme en vermentalisering i.c. vergeestelijking i.c. abstrahering van concrete waarheden en daarmee van de concrete werkelijkheid. Het is dus niet alleen van belang om de noodzakelijke ingrediënten van een paleoconseratief denken te inventariseren en te verwerken, al noemen we er wel enkele: christendom, natuur, orde, de Rijksgedachte op diverse niveaus, de confederaliteit op elk niveau en elk vlak van het (maatschappelijk) bestaan, etc. Deze thema's zullen op een later tijdstip en op een andere plek nader uitgewerkt moeten worden.
Belangrijker is de vraag hoe een paleoconservatieve beweging in de Nederlanden ontkomt aan de valkuilen van groepsdenken, partijpolitiek, kerkpolitiek, individualisme, piëtisme, aanpassing en defaitisme. Op z'n minst is hiervoor nodig een voortdurende toetsing van het paleoconservatieve denken aan de concrete werkelijkheid zelf. Door een binding en voeling met de werkelijkheid zelf die aan het denken vooraf gaat, zal een paleoconservatief proberen het non-reflexieve non-mentale bestaan te bewaren en te koesteren. De gezonde denker leeft in een verwortelde gemeenschap waarin hij leeft zonder marginaal te zijn. Zonder parasiet, querulant of dilettant te zijn. De noodzaak van een verwortelde gemeenschap zegt nog niets over de mogelijkheid ervan in onze tijd en hoe zo'n gemeenschap moet worden "vormgegeven" zonder het organische, verwortelde karakter te verliezen of anderszins kwijt te raken door het te "verideologiseren".
Het beantwoorden van deze vragen zal uitmaken of een paleoconservatieve beweging in de Nederlanden (en Europa) levensvatbaar is, en of we zullen overleven - het leven zelf zullen behouden! Een korte aanzet tot een praktische toepassing van de laatstgenoemde vragen is hieronder gegeven.
Praktisch
Zijn er nog van zulke reservaten of kluizenaars waar kunnen (van) we leren? Wij menen van wel. Sommige tegenstanders zijn voor een paleoconservatief leerzamer dan de meeste "medestanders". De grootste filoloog van onze tijd, De Duitse filosoof Peter Sloterdijk, is zo iemand. Als geen ander beschrijft hij de huidige werkelijkheid van immanentie en mobiliteit van binnenuit in werken als Eurotaoïsme en Sferen. Sloterdijk's inzichten bieden haast analoge oplossingen met die van het paleoconservatisme om de huidige cultuur van vernietiging van reserves en van de tijd zelf, te lijf te kunnen:
"Kritiek van de politieke kinetiek zal een werktitel zijn voor studies die verricht worden op een transfacultatieve postuniversitaire "hogeschool". Die kan haar colleges overal geven waar vragen gesteld moeten worden over de juistheid van bewegingen van mensen en systemen. Zoals alles universitairachtige structuren tot nu toe heeft ook de transfaculteit van het bewegingsbewustzijn een machtsneutraal gebied nodig waar de uitvoerende macht en de belangenvertegenwoordigers van de mobilisatoren niet mogen komen - dat is sinds de Middeleeuwen een zeer goede traditie om theorieën te beschermen. Maar omdat bijna elke nu bestaande universiteit op aarde zich heeft ontwikkeld tot vooropleiding van de mobilisatie en tot cognitieve toeleveringsfirma voor de "aanval van onze tijd op de rest van de tijd" (Alexander Kluge) moet de kritiek van de politieke kinetiek andere plaatsen voor haar studies zoeken." [19]
In het reeds genoemde artikel van dr. Koenraad Elst, De paleoconservatieve les, zien we een zekere Amerikaanse equivalent van Sloterdijks suggestie: het zogenaamde homeschooling. Als paleoconservatief fenomeen gaat homeschooling gepaard met de inzet van een modern medium als internet. Met virtuele pedagogische hulpcentra en virtuele crypto-universitaire instellingen [20] is er de afgelopen jaren in de VS een systeem van onderwijs en wetenschappelijke vorming bestaan dat geheel zelfstandig ten opzichte van de "gevestigde" instellingen en los van de burgerlijke overheden opereert.
De idee van Sloterdijk en de Amerikaanse ervaringen kunnen worden gekoppeld aan fundamentele christelijke premoderne noties: die van het klooster, die van de orde (zoals de Duitse orde), die van het verbond, die van de Canon, die van de persoonlijkheidsvorming en die van de organische gemeenschap. De werkelijkheid van zowel het Oude Europa als die van het "grassroots America" is onlosmakelijk verbonden met de natuurlijke gemeenschap. In deze gemeenschap wonen mensen niet slechts bij elkaar, maar ontspint zich in het natuurlijke leven iets van een orde, een elkaar versterken en opvangen en een onderlinge taakverdeling.
Door de klassieke christelijke gemeenschap i.c. gemeente, te zien als restauratie van de gezonde natuurlijke gemeenschap - als gemeenschap met een binnenkant en een buitenkant, kunnen ook anderen leren van de traditie van het christendom. In deze gemeenschap worden mensen sterk gemaakt, vindt er karaktervorming plaats, een intellectuele en een fysieke verdeling der taken, etc. etc. In deze "ruimte" kan een gedachtegoed i.c. levensstijl i.c. door deze dingen gevormde generatie opstaan met een offensieve en pro-actieve wijze van denken aanleren - als het ware de apologie voorbij.
De valkuil voor elke vorm van klassiek, orthodox en conservatief denken is het kunstmatige, mentale en bewustzijnsgerichte denken dat in de praktijk haast altijd een elitaire insteek inhoudt die zich afspeelt op de gevestigde academies. De paleoconservatieven kunnen en willen zich niet onttrekken aan hun posities en verantwoordelijkheden. Maar tegelijkertijd weet men dat elke gezonde man vanzelf ongezond wordt wanneer deze man langdurig in een kunstmatige, ongezonde omgeving opereert. Thomas Fleming noemde eens het Amerikaanse voorbeeld van de senator die Colorado inwisselt voor Washington en daar in de meeste gevallen sociaal, religieus en moreel verloedert. Wij menen dat een insteek bij de gemeenschap niet zozeer een garantie geeft om mislukkingen te voorkomen, maar wel een noodzakelijk startpunt is voor het opzetten van een paleoconservatieve beweging.
Concreet
Concreet betekent deze praktische insteek het volgende:
1) Paleoconservatieven moeten bij elkaar gaan wonen; individuele versnippering en netwerken is in onze samenleving een gepasseerd station. De continue beïnvloeding en de daarmee gepaard gaande verzwakking van de klassieke waarden in onze maatschappij, laat steeds minder ruimte over voor terugtrekking, afscherming of afzondering. Alleen de concrete natuurlijke gemeenschap kan een voedingsbodem zijn voor een paleoconservatieve beweging. Door deze concrete basis van de natuurlijke gemeenschap krijgen elementen als "individuele verstrooiing" en "netwerkverband" een geheel andere betekenis.
2) Constitutie; Net als in de VS dienen we vaste referentiepunten vast te stellen op staatkundig-maatschappelijk gebied. Op religieus gebied zijn deze historisch vrij makkelijk vast te stellen. Maar ook op staatkundig-maatschappelijk gebied is dit mogelijk door een geactualiseerde constitutie vast te stellen op basis van de Unie van Utrecht.
3) Canonvorming; Gemeenschap en Constitutie vormen de basis- en randvoorwaarden om te kunnen bepalen welke kennis van belang is en het waard is om te worden doorgegeven. Ook hier hoeven we het wiel niet opnieuw uit te vinden, maar dienen we wel extra goed in de gaten houden dat we in Europa leven en niet in de VS.
4) Training; Niet de negentiende-eeuwse Bildungsburger, maar de organische gemeenschapsmens moet gevormd, toegerust en gefundeerd worden. Zelfstandig naar buiten toe en afhankelijk naar binnen toe (richting de basis) moet onze lijfspreuk zijn. Fysieke en intellectuele vaardigheden (gecanoniseerde kennis en daarvan afgeleide paleoconservatieve inzichten), al naar gelang ieders capaciteiten, om ieders weerbaarheid te vergroten, dienen gepaard te gaan met een toesturing op een maatschappelijke rol met de groots mogelijk maatschappelijke onafhankelijkheid en weerbaarheid.
5) Virtuele academies; Om "andere plaatsen dan de gevestigde universiteiten" te creëren, dienen we net als in de VS te komen tot virtuele academies en toerustingsplaatsen ten behoeve van "homeschooling" en aanverwante zaken.
Deze genoemde zaken staan niet in een onwillekeurige volgorde. Wij menen dat het één noodzakelijkerwijze voortkomt uit het ander of er in ieder geval op voortbouwt. Om niet in de valkuilen van neoconservatisme en andere vormen van "neo-denken" (zoals neo-orthodoxie) te vervallen dient het uitgangspunt zonneklaar te zijn: de concrete, historisch, cultureel, staatkundig en religieus gefundeerde, gemeenschap zal het beginpunt moeten zijn van elke paleoconservatieve beweging. Begint men ergens anders door enkele noodzakelijke stappen over te slaan, dan vervalt ze onherroepelijk tot haar tegenbeeld: elitarisme, activisme of formalisme. Het echec van het neoconservatisme en de met haar gelieerde Evangelical Movement in de VS, toont ons het grote "gelijk" van de paleoconservatieven: alleen een alomvattende, integrale aanpak die voortkomt uit de concrete grond van gemeenschap, familie en wortels geeft perspectief, al is succes nooit gegarandeerd. Maar dat is niet erg, sinds alleen al de term "succes" is gedegradeerd tot een aanpassingsformule in de zin van: "Wie de succesformule van liberalen en neocons volgt, krijgt vanzelf succes." Van onze Amerikaanse paleoconservatieven kunnen we leren dat we hier niets voor kopen. En laten we dat dan ook maar niet proberen.
Noten
[1] Koenraad Elst, De paleoconservatieve les op bitterlemon.eu.
[2] Zie over deze "omslag van de scheppende rede": Dr. W. Aalders, Theocratie of ideologie - Het dilemma van de huidige christenheid, 's Gravenhage 1977, m.n. v.a. pag. 242.
[3] Zo zag Crèvecoeur, een van de immigranten uit de late achttiende eeuw, dat ook. Hij was Frans, katholiek, zijn buren waren Zweeds en Duits (Evangelisch-Luthers), en weer andere buren waren Spaans, enz. Ze voelden zich echter allen immigrant: dat hadden ze met elkaar gemeen, en daaraan ontleenden ze, heel bewust, hun identiteit.
[4] Paul Cliteur, Moderne Papoea’s - Dilemma’s van een multiculturele samenleving, Amsterdam/Antwerpen 2002, en Tegen de decadentie - De democratische rechtstaat in verval, Amsterdam/Antwerpen 2004. De Amerikaan Benjamin Barber doet hetzelfde op een meer (progressief-)liberale wijze in diens Jihad vs. McWorld - Terrorisme en globalisering als bedreigingen voor de democratie, Rotterdam 2002.
[5] Illustratief is de ontvangst van de laatste twee boeken van de Amerikaanse schrijver Samuel Huntington: The Clash of Civilizations en Who Are We?. Na het verschijnen van het eerste boek, waarin hij de toekomstige conflictsituatie tussen “het Westen” en “de islam” beschreef, durfde het blad Foreign Affairs - waar Huntington nota bene een oprichter van is – hem van fascistoïde neigingen te beschuldigen. De ontvangst van het tweede boek was zo mogelijk nog erger. In dat boek schetste Huntington een Amerika met een identiteitscrisis die versterkt wordt door het ongebreidelde immigratiebeleid van de neoconservatieven en de daarmee gepaard gaande multiculturaliteit. Tegenover het Verlichtingsdenken van de laatsten poneerde Huntington dat de identiteit van Amerika wordt gekenmerkt door traditie en protestantisme. Dat een (conservatieve) Democrat dit moest zeggen die ook nog een bekende van Al Gore is, was voor vele neoconservatieven onverteerbaar. In het licht van ons essay schetst dit wel de werkelijke tegenstelling in Amerika. Die is niet die tussen Republican en Democrat, maar tussen Traditioneel en Verlicht.
[6] Iets wat overigens ook de Belgische paleoconservatief Koenraad Elst doet in zijn De eeuwige ordeningen van het morgenland op bitterlemon.eu.
[7 Robert Lemm, De goede wilde op bitterlemon.eu.
[8] Met de term “Evangelicals” worden sinds de zeventiende eeuw doorgaans alle orthodoxe protestanten in Angelsaksisch taalgebied mee aangeduid. Vaak worden de traditionele evangelicals onderscheiden van de meer moderne en charismatische neo-evangelicals. Deze neo-evangelicals komen meestal in het nieuws. Ook behoren nagenoeg alle Europese continentale “evangelischen” tot deze “neo-evangelicals”.
[9] Een treffend citaat in dezen komt van de ex-gereformeerde PvdA politicus Joop den Uyl in een interviewbundel van George Puchinger, Is de gereformeerde wereld veranderd?, Delft 1966. Den Uyl: “drie kwart van hun intellectuele energie besteden ze aan de afrekening met het verleden, en maar een klein stukje van hun intellect is vrij voor het werkelijk nieuwe.”
[10] Mooi in dezen is de uitspraak van George F. Kennan: "Yet, today, if one were offered the chance of having back again the Germany of 1913, a Germany run by conservative but relatively moderate people, no Nazis and no Communists, a vigorous Germany, united and unoccupied, full of energy and confidence, able to play a part again in the balancing-off of Russian power in Europe..."; uit: American Diplomacy - 1900-1950, Chicago 1951, p. 55/56.
[11] Of zoals K. Schilder het zei: "Het leven is er vóór de academie"; in Christus en Cultuur, Franeker 1978, p. 8.
[12] Zie hiervoor de toespraak van Frits Bolkestein, gehouden voor de Vrienden van het Gymnasium d.d. 15 oktober 2005, te vinden onder Toespraak Vrienden van het Gymnasium. Opvallende afwezige is hier het christendom. Slechts ten overstaan van een islam komt het ter sprake om het pleidooi te versterken voor een godsdienstkritiek binnen de islam, net zoals het christendom dat een half millennium heeft. De hele toespraak is één groot pleidooi voor de Verlichting, inclusief een hommage aan Hirsi Ali en een kritiek op John Gray. Beschamend voor iemand die niet alleen enkele jaren geleden nog pleitte voor het "bezield verband" dat onder meer "bezield" zou dienen te worden door de joods-christelijke erfenis, maar des te meer beschamend voor iemand die met het wegschuiven van deze joods-christelijke erfenis zijn eigen gereformeerde voorouders schoffeert en over de rand de stadsgracht induwt.
[13] Zie over deze "managerial type" van James Burnham de bijdrage van James Burnham: "The Managers Shift the Locus of Sovereignty", in Joseph Scotchie, The Paleoconservatives - New Voices of the Old Right, New Brunswick, NJ/London, 1999, p. 55. Zie in dit verband ook het belangwekkende essay van dr. Ad Verbrugge, Het procesdenken van managers berooft de wereld van zijn bezieling op bitterlemon.eu.
[14] Koenraad Elst, Links ontdekt het conservatisme op bitterlemon.eu.
[15] Koenraad Elst, De paleoconservatieve les op bitterlemon.eu.
[16] Lees hiervoor het In Memoriam bij het overlijden van Samuel Francis door Thomas Fleming: Samuel Francis - Requiescat In Pace Domini op Chroniclesmagazine.org d.d. 16/02/2004.
[17] Russel Kirk, The Roots of American Order, Wilmington, DEL, 2003.
[18] Bart Jan Spruyt, De wrede barmhartigheid van de liberale staat op bitterlemon.eu.
[19] Peter Sloterdijk, Eurotaoïsme - over de kritiek van een politieke kinetiek, Amsterdam 1991, pag. 63.
[20] Men denke aan instellingen als Liberty Fund en Intercollegiate Studies Institute (ISI), beide te Chicago.
Lees verder...
Abonneren op:
Posts (Atom)